Wyrok z 24 listopada 2022, sygn. III RC 84/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 listopada 2022 roku

Sąd Rejonowy w Przysusze III Wydział Rodzinny i Nieletnich

w składzie następującym:

Przewodniczący – SSR Waldemar Żytniak

Protokolant: stażysta Agata Jagieła

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2022 roku w P.

sprawy

z powództwa P. M. (1)

działającego przez przedstawiciela ustawowego S. M.

przeciwko K. M. i Z. M.

o alimenty

I.  oddala powództwo.

Sygn. akt III RC 84/21

UZASADNIENIE

Powód P. M. (1), reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego matkę S. M., pozwem złożonym w dniu 16 grudnia 2021 roku (data prezentaty Sądu) przeciwko Z. M. i K. M. wniósł o zasądzenie od każdego z nich alimentów po 300,00 zł miesięcznie do 10 – go dnia każdego miesiąca do rąk matki z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności którejkolwiek z rat. Ponadto powód w pozwie złożył również wniosek o zabezpieczenie dochodzonego roszczenia, w którym wniósł o zobowiązanie pozwanych do zapłaty alimentów na jego rzecz, na czas trwania postępowania w tej samej wysokości, co w zgłoszonym roszczeniu.

W uzasadnieniu złożonego pozwu powód wskazał, że jest on synem P. M. (2), tj. syna pozwanych, z którym matka powoda od ok. 2011 roku jest w separacji faktycznej. P. M. (2) wyprowadził się i od tego czasu nie utrzymuje z synem i jego matką żadnych kontaktów. Przyczyną rozstania się rodziców powoda był alkoholizm P. M. (2) oraz popełnienie przez niego przestępstwa znęcania się psychicznego i fizycznego nad S. M.. Skutkiem postępowania P. M. (2) była sprawa karna przed Sądem Rejonowym w Przysusze o sygn. II K 519/11, w której strony zawarły ugodę, na mocy której P. M. (2) zobowiązał się do nie spożywania alkoholu w żadnej postaci, do podjęcia wysiłków w celu znalezienia pracy, do łożenia na utrzymanie syna alimentów, zaniechania stosowania w kontaktach z żoną przemocy psychicznej i fizycznej oraz do podjęcia leczenia w poradni alkoholowej. W związku z tym, że P. M. (2) nie łożył dobrowolnie alimentów Sąd Rejonowy w Przysusze III Wydział Rodzinny i Nieletnich wyrokiem z dnia 29 maja 2012 roku w sprawie III RC 134/11 zasądził od niego na rzecz P. M. (1) alimenty w wysokości 400,00 zł miesięcznie. P. M. (2) od wielu lat nie utrzymuje kontaktów z żoną i synem, nie interesuje się losem rodziny i pozostawił żoną samą z ówcześnie 3 letnim synem. P. M. (2) nie łożył alimentów na rzecz syna, a na skutek prowadzonej egzekucji komorniczej S. M. nieregularnie otrzymuje kwoty po ok. 200,00 zł. Aktualne zadłużenie alimentacyjne wynosi 34.369,11 zł + odsetki w wysokości 5.822,16 zł. P. M. (2) postanowieniem Sądu Rejonowego w Przysusze III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich wydanym w dniu 17 października 2013 roku w sprawie I. N. 51/13 został pozbawiony władzy rodzicielskiej nad synem P. M. (1), a aktualnie przed Sądem Okręgowym w Radomiu toczy się sprawa rozwodowa. P. M. (1) obecnie ma 13 lat i chodzi do siódmej klasy szkoły podstawowej. Miesięczne koszty utrzymania P. M. (1) wynoszą ok. 2.000,00 zł, a domu w którym mieszka razem z matką wynoszą ok. 1.000,00 zł miesięcznie. Matka P. M. (1) pracuje i miesięcznie otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2.200,37 zł, a ponadto ma problem z kręgosłupem i w przeszłości przebyła operację, przez co ma ograniczone możliwości zarobkowe.

Powód wraz z pozwem przedłożył dokumenty potwierdzające sytuację rodzinną oraz wydatki związane z utrzymaniem domu i część wydatków związanych z jego bezpośrednim utrzymaniem. (pozew wraz z załącznikami – k. 2 – 27)

Pozwani Z. M. i K. M. w złożonej w dniu 05 stycznia 2022 roku (data prezentaty Sądu) odpowiedzi na pozew wnieśli o oddalenie powództwa w całości ewentualnie zasądzenie obowiązku alimentacyjnego w całości poprzez osobiste starania o wychowanie i utrzymanie wobec powoda. W pierwszej kolejności pozwani podnieśli, że powód nie przedstawił dowodów precyzyjnie określających ponoszone koszty swojego utrzymania i ich wysokość oraz wskazujących na stan niedostatku, stanowiącego podstawową przesłankę dochodzonego roszczenia. Pozwani podnieśli również w ogóle brak swojej odpowiedzialności alimentacyjnej, gdyż ich odpowiedzialność powstałaby wówczas, gdy żadne z rodziców nie było w stanie wypełnić swojego obowiązku alimentacyjnego. Pozwani wskazali również, że żądanie zasądzenia od nich alimentów jest nieadekwatne do wysokości ich możliwości zarobkowych i majątkowych. Jedynym źródłem utrzymania pozwanych są świadczenia emerytalne w wysokości 1.199,23 zł i 1.087,30 zł. Z uwagi na fakt, że mają po 73 lata i są obciążeni licznymi chorobami przewlekłymi nie mają możliwości poprawy swojej sytuacji poprzez podjęcie dodatkowego zatrudnienia. Pozwanym po uregulowaniu wszystkich niezbędnych kosztów swojego utrzymania, które w przypadku K. M. wynoszą ok. 1.090,00 zł, a w przypadku Z. M. wynoszą ok. 1.209,00 zł, nie pozostaje żadna kwota, która dawałaby im jakiekolwiek możliwości odłożenia środków finansowych. Pozwani na potwierdzenie powoływanych okoliczności przedstawili dokumenty wykazujące ich miesięczne dochody, sytuację zdrowotną oraz koszty związane z leczeniem i część kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. (odpowiedź na pozew – k 39 – 65)

Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2022 roku Sąd Rejonowy w Przysusze oddalił wniosek powoda o udzielenie zabezpieczenia ( k.66). Zażalenie na to postanowienie złożył powód ( k. 79-96), a postanowieniem z dnia 11maja 2022 r. Sąd Rejonowy w Przysusze oddalił zażalenie ( k. 116 ).

Sąd Rejonowy ustalił i zważył, co następuje:

Wyrokiem z dnia 29 maja 2012 roku Sąd Rejonowy w Przysusze w sprawie sygn. akt III RC 134/11 zasądził od pozwanego P. M. (2) na rzecz jego małoletniego syna P. M. (1) urodzonego (...) alimenty w kwotach po 400 zł miesięcznie płatne do dnia 30 – tego każdego miesiąca do rąk przedstawicielki ustawowej S. M. z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności każdej z rat poczynając od dnia 29 maja 2012 roku (akta III RC 134/11 wyrok k. 40 ).

Pozwem z dnia 19 grudnia 2022 roku małoletni powód P. M. (1) reprezentowany przez matkę S. M. wniósł o podwyższenie od pozwanego P. M. (2) alimentów z kwoty po 400 zł miesięcznie do kwoty po 15oo zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 08 września 2022 roku Sąd Rejonowy w Przysusze na podstawie art. 177 § 1 pkt. 6 k.p.c. zawiesił postępowanie. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2021 roku na podstawie art. 182 § 1 pkt. 1 k.p.c. postępowanie umorzono ( akta III RC 90/19 k. 2-3, 44,48 ).

P. M. (2) s. Z. i K. i S. M. z d. S. c. H. i B. w dniu 22 kwietnia 2006 roku zawarli związek małżeński. Z tego związku małżeńskiego mają jedno dziecko powoda w sprawie niniejszej P. M. (1) urodzonego (...) w P. ( Wielka Brytania). Matka małoletniego S. M. nie ma innych dzieci. Ugodą z dnia 23 lutego 2012 roku zawartą w sprawie II K 519/11 toczącej się przed Sądem Rejonowym w Przysusze P. M. (2) zobowiązał się do łożenia na utrzymanie syna P. minimalnie 200 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 17 października 2013 roku Sąd Rejonowy w Przysusze pozbawił władzy rodzicielskiej P. M. (2) nad jego małoletnim synem P. M. (1) . Aktualnie przed Sądem Okręgowym w Radomiu toczy się postepowanie z powództwa S. M. przeciwko P. M. (2) o rozwód (okoliczność bezsporna, k.8-10, 15,16).

Małoletni P. M. (1) urodził się (...). Ma 13 lat. Jest uczniem ósmej klasy Szkoły Podstawowej w M.. Koszty utrzymania syna matka małoletniego oceniła na kwotę 1500 – 1700 zł miesięcznie na którą składa się : wyżywienie 800 – 1000 zł, zakup odzieży 300 – 400 zł, (...) – 50 zł, korepetycje 500 zł, basen 230 – 300 zł, wycieczki szkolne 50 zł. Powód chodzi w okularach i korzysta z wizyt u lekarzy okulistów finansowanych z NFZ. Za okulary matka małoletniego powoda zapłaciła ostatnio 200 zł . Organizm powoda nie toleruje laktozy ( zeznania S. M. k. 176).

Matka małoletniego S. M. z zawodu jest kaletnikiem. Zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku referenta w Miejskim Ośrodku Sportu i Rekreacji w R. i zarabia miesięcznie 2800 zł netto. Raz w tygodniu sprząta i uzyskuje z tego tytułu dodatkowo 100 zł. Pobiera świadczenie 500 plus, ale nie pobiera zasiłku rodzinnego z uwagi na wysokość otrzymywanego wynagrodzenia. Nie korzysta z pomocy społecznej. Nie ma żadnych oszczędności oraz kredytów. Co miesiąc przekazem pocztowym otrzymuje na swojego syna kwotę 200 zł. Przekaz pocztowy nadawany jest w miejscowości P.. Jest właścicielem domu jednorodzinnego położonego w miejscowości M. o pow. 168 m ² który wykończony jest w 50 %, a którego wartość oceniła na kwotę 600 000 zł. Dom ten postawiła w zasadzie z własnych środków finansowych które uzyskała pracując na terenie Wielkiej Brytanii. Jest właścicielem samochodu osobowego M. (...) klasa B z 2006 roku, który wykorzystuje do dojazdów do pracy. Za energię elektryczną płaci miesięcznie 150 zł, za wywóz śmieci 78 zł, za wodę i kanalizację 140 zł, za ubezpieczenie domu ( rocznie) 500 zł, koszt zakupu paliwa do pracy to kwota 600 zł, na własne wyżywienie, zakup odzieży wydaje miesięcznie około 900 zł. Na okres zimowy zakupiła 4 metry drzewa opałowego. W wychowaniu syna pomaga jej matka, przygotowując posiłki, przywożąc suchy prowiant, dając małoletniemu kieszonkowe, prezenty okolicznościowe. S. M. jest alergikiem. W 2019 roku miała operację związaną z usunięciem dysku L5 – S1 i usztywnienie wszczepieniem (...). Ojciec małoletniego praktycznie od maja 2012 roku nie utrzymuje kontaktów z najbliższą rodziną. Zadłużenie z tytułu niepłaconych alimentów wynosi 39 100, 19 zł. P. M. (2) przebywa na terenie Wielkiej Brytanii. S. M. nie utrzymuje kontaktów z rodzicami jej męża. Zamieszkują od siebie w odległości 20 km. S. M. nie wyobraża sobie aby w praktyce dziadkowie pomagali w wychowaniu jej syna a ich wnuka ( zeznania B. S. k. 173- 174, A. K. k. 174-178, H. D. k. 175-175v, S. M. k. 175v- 176v, zaświadczenia , rachunki k. 83- 95, pismo komornika k. 180).

Pozwani Z. M. i K. M. zamieszkują w miejscowości (...) gmina P. w domu jednorodzinnym o pow. 120 m ², składającym się z trzech pokoi i dwóch kuchni. Ponoszą koszty zakupu opału – węgla. W tym roku za tzw. czternastą emeryturę zakupili tonę węgla. Z. M. ma 74 lata. Pobiera emeryturę w kwocie 1199, 23 zł. K. M. ma 74 lata i pobiera emeryturę w wysokości 1087,30 zł. Mają pięcioro pełnoletnich dzieci które są na własnym utrzymaniu oraz dwanaścioro wnuków. Pozwani za energię elektryczną płacą 250 – 300 zł co dwa miesiące, za wodę 70 zł co dwa miesiące, za wywóz śmieci 80 zł co dwa miesiące, za wyżywienie 700 zł miesięcznie, za butlę z gazem 80 zł, za zakup odzieży 300 – 400 zł, za zakup środków higienicznych 100 zł. Z. M. od 9 lat bierze regularnie lekarstwa w związku z chorobą serca, cukrzycą , wysokim poziomem cholesterolu. Raz w tygodniu robi badania na gęstość krwi. Miesięcznie wydaje na lekarstwa 180 zł. Co trzy miesiące płaci po 150 zł za prywatne wizyty lekarskie. Nosi okulary w związku z zaćmą na lewe oko. Wizyta u okulisty kosztuje go 150 zł. Dwa lata temu wymiana okularów kosztowała go 280 zł. K. M. 18 lat temu przeszła operację związaną z usunięciem guza mózgu. Aktualnie ma uszkodzony słuch, oko, twarz .Jest zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Co trzy miesiące korzysta prywatnie z wizyt u lekarza okulisty. Koszt jednej wizyty wynosi 180 zł. Na lekarstwa wydatkuje miesięcznie 200 zł. Pozwani mają samochód F. (...) z 2002 roku. Za ubezpieczenie płacą 600 zł rocznie. Koszt paliwa to kwota 300 zł miesięcznie przeznaczona na dojazdy do lekarzy, badania , zakupy. Swoje gospodarstwo rolne o pow. ok. 10 ha wraz z budynkami pozwani przekazali swojemu synowi P. M. (2) , który następnie w 2008 roku przekazał go w zamian za opiekę nad jego rodzicami swojej siostrze D. W.. Gospodarstwo to jest użytkowane przez córkę pozwanych oraz jej męża. Pozwani również nie utrzymują kontaktów ze swoim synem P. M. (2). Korzystają z pomocy swoich dzieci. Posiadają zaoszczędzone środki finansowe które mają być przeznaczone na ich pogrzeb i postawienie grobowca. U pozwanych stwierdzono schorzenia które w związku z ich wiekiem praktycznie są nieuleczalne (okoliczności bezsporne, wysokość emerytury pozwanych k. 44, zaświadczenia lekarskie , karty leczenia szpitalnego k. 45-58, 60, zaświadczenie o niepełnosprawności k. 59, rachunki k. 61-65, faktury , recepty k. 106-115).

Obowiązek dostarczania środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.), przy czym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, a jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych-obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 i 2 k.r.o.). Zgodnie natomiast z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Nadto zgodnie z art. 133 § 1 i 2 k.r.o. rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Z kolei Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 24 maja 1966 roku w sprawie III CR 89/66 i z dnia 22 kwietnia 1974 roku w sprawie III CRN 66/74 wskazał, że w przypadku, gdy jedno z rodziców jest całkowicie niezdolne do wykonywania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, obowiązek ponoszenia w całości ciężarów związanych z utrzymaniem i wychowaniem wspólnych dzieci spoczywa w zasadzie na pozostałym rodzicu, a dopiero gdyby zostało ustalone, że drugi z rodziców, mimo odpowiedniej staranności i wykorzystania wszystkich możliwości zarobkowych nie jest w stanie w całości lub części sprostać swoim obowiązkom względem dziecka i z tego powodu dziecko mogłoby znaleźć się w niedostatku, w grę wchodziłby subsydiarny obowiązek dalszych krewnych, w szczególności dziadków. Zakres tych świadczeń alimentacyjnych zależy natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o. od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, przy czym zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o. wykonywanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego. W takim przypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego.

Mając na uwadze powyższe rozważania stwierdzić należy, że powód w celu dochodzenia świadczeń alimentacyjnych od swoich dziadków ojczystych powinien wykazać, że jego ojciec nie realizuje ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ewentualnie że uzyskanie od niego na czas potrzebnych środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, a matka pomimo podejmowanych starań nie jest w stanie sama sprostać swoim obowiązkom i z tego powodu powód mógłoby znaleźć się w niedostatku. Powód powinien również wykazać w niniejszym postępowaniu wysokość koniecznych i usprawiedliwionych kosztów swojego utrzymania, jak również okoliczność, że pozwanych jest stać na ponoszenia takiego obowiązku.

P. M. (2) w maju 2012 roku wyjechał do Wielkiej Brytanii. Praktycznie od tego okresu czasu nie utrzymuje kontaktów z najbliższą rodziną. Ojciec małoletniego powoda wyrokiem z 2012 roku zobowiązany jest do płacenia alimentów na rzecz swojego syna. Matka małoletniego S. M. praktycznie od 2012 roku nie podjęła żadnych kroków celem ustalenia miejsca zamieszkania , pobytu, wykonywanej pracy , uzyskiwanych dochodów przez P. M. (2). Nie złożyła stosownego wniosku do Sądu Okręgowego w Radomiu celem poszukiwania dłużnika w celu wyegzekwowania alimentów, w szczególności w okresie kiedy Zjednoczone Królestwo było członkiem Unii Europejskiej ( 18 czerwca 2011 roku weszło w życie rozporządzenie Rady Wspólnoty (...) nr (...) w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych). Matka małoletniego nie złożyła wniosku o uznanie, stwierdzenie wykonalności lub wykonanie orzeczenia w sprawie zobowiązań alimentacyjnych. Uzyskanie alimentów od dłużnika przebywającego poza granicami kraju jest możliwe.

Do ogólnych przesłanek dochodzonego roszczenia należy również pozostawanie osoby uprawnionej do alimentów w niedostatku. Pojęcie niedostatku nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę. W literaturze i orzecznictwie natomiast wskazuje się na właściwą mu cechę względności. Wystarczy powołać się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 29 września 1958 roku w sprawie 2 Cr 817/57, w którym, charakteryzując niedostatek, Sąd Najwyższy przyjął, iż występuje on nie tylko wtedy, "gdy uprawniony do alimentacji nie posiada żadnych środków utrzymania, lecz określa także i taką sytuację materialną osoby uprawnionej, gdy nie może ona w pełni zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb. Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 23 października 1962 roku w sprawie III Cr 16/62 i w tym duchu też przedstawił je w tezie III uchwały z dnia 16 grudnia 1987 roku w sprawie III CZP 91/86.

Małoletni powód ma obecnie 13 lat .Deklarowane przez matkę małoletniego miesięczne koszty jego utrzymania których wysokość ustaliła w granicach 1500 – 1700 zł uznać należy za realne biorąc pod uwagę aktualną sytuację ekonomiczną kraju. Nie można natomiast uznać aby małoletni powód pozostawał w niedostatku. P. M. (1) uczęszcza na korepetycje. Chodzi na basen na naukę pływania. Posiada telefon komórkowy. Ma przygotowane przybory szkolne, ubrania . Matka dowozi syna do szkoły własnym samochodem. Chodzi do kina, teatru, bierze udział w okolicznościowych imprezach, koloniach, wycieczkach. Przebywał na kolonii w Z. oraz na kolonii sportowej w S. . Uprawia koszykówkę. Wraz z matką mieszka w nowo wybudowanym domu. Ma własny pokój . Bez wątpienia uznać należy , że wskazany standard życiowy małoletniego wypełniany i zaspokajany jest w głównej mierze przez osobiste starania matki ( wyjaśnienia matki powoda k. 156).

Przechodząc dalej do oceny zasadności żądania wskazać należy, że zakres świadczeń alimentacyjnych z jednej strony uzależniony jest od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, o czym już Sąd w niniejszym uzasadnieniu wskazał, z drugiej strony od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Pozwani ze względu na wiek i dolegliwości chorobowe nie są w stanie poza otrzymywaną emeryturą uzyskać dodatkowego dochodu a po uregulowaniu wszystkich miesięcznych kosztów swojego utrzymania nie pozostają im żadne oszczędności. Z kolei ewentualny ciążący obowiązek alimentacyjny na pozwanych i ewentualna konieczność płacenia z tego tytułu alimentów nie może skutkować popadnięciem przez pozwanych w niedostatek.

Pomiędzy pozwanymi a matką powoda istnieją nieporozumienia, które mają wpływ na ich wzajemne relacje. Małoletni powód praktycznie nie utrzymuje kontaktów ze swoimi dziadkami. Pozwani mają żal do S. M., za to ,że ich syn zaczął nadużywać alkoholu po zawarciu związku małżeńskiego. Uważają , że synowa nie wpuści ich do domu. Z kolei S. M., oświadczyła, że nie widzi możliwości aby pozwani pomagali jej w wychowywaniu ich wnuka. Wszystkie wskazane okoliczności powodują, że zdaniem Sądu brak jest podstaw do ustalenia obowiązku alimentacyjnego w formie osobistych starań o utrzymanie i wychowanie małoletniego powoda,

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.