Zarządzenie z 13 stycznia 2023, sygn. I Ns 1042/16

UZASADNIENIE

Wnioskodawcy E. B. (1) i D. G. (1) wnieśli o stwierdzenie, że spadek po J. G. zmarłym dnia (...)w Ś., ostatnio zamieszkałym w Ś., nabyli na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza wnioskodawcy i uczestnik D. G. (2) w udziałach po 1/3.

W uzasadnieniu wniosku wskazali, że spadkodawca w chwili śmierci był stanu wolnego, pozostawił trójkę dzieci - wnioskodawców i uczestnika, zaś wiedzę o ewentualnych testamentach może posiadać siostra zmarłego G. M. (1).

W toku postępowania Sąd wezwał do udziału w sprawie: W. G. (syna D. G. (2)), G. M. (1) (siostrę spadkodawcy i jednocześnie spadkobierczynię testamentową), J. B. i O. B. (dzieci E. B. (1)), M. G. (1) (syna B. G. - brata spadkodawcy), Ł. G. (1) (syna B. G. - brata spadkodawcy), M. G. (2) (córkę M. G. (1)), M. G. (3) (syna M. G. (1)), S. M. (syna G. M. (1)), P. M. (syna G. M. (1)), M. M. (1) (córkę G. M. (1)), M. S. i L. S. (dzieci M. M. (1)).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

J. G., syn S. i M., zmarł w dniu (...) roku w Ś.. Do śmierci zamieszkiwał w Ś.. W chwili śmierci był rozwiedziony. Związek małżeński zawierał dwa razy i oba małżeństwa ustały w wyniku rozwodu. Z pierwszego małżeństwa z B. z domu N. miał dwoje dzieci: (...) urodzonego w dniu (...) i E. B. (2) z domu G. urodzoną dnia (...) Z drugiego małżeństwa z I. z domu K. pochodzi jedno dziecko - D. G. (2) urodzony w dniu (...) Nie miał innych dzieci biologicznych ani przysposobionych. Nie toczyło się postępowanie o uznanie za niegodnego dziedziczenia po J. G.. Spadkodawca nikogo nie wydziedziczył. Żaden ze spadkobierców nie zrzekł się dziedziczenia po J. G..

Spadkodawca pozostawił jeden testament - notarialny sporządzony w dniu (...), w którym powołał do całego spadku swoją siostrę G. M. (2) z domu G., urodzoną dnia (...) W dniu 05 stycznia 2017r. G. M. (1) odrzuciła spadek po J. G. jako spadkobierca testamentowy (I N 312/17).

E. B. (1) odrzuciła spadek w terminie - w dniu 05 czerwca 2017r. - pozostawiając dwoje dzieci: J. B. urodzoną dnia (...) i O. B. urodzonego dnia (...) (I N 396/17). J. B. i O. B. odrzucili spadek po J. G. w terminie - w dniu 05 października 2017r. (I N 654/17, I N 655/17).

D. G. (2) odrzucił spadek w terminie - w dniu 10 stycznia 2017r. - pozostawiając jedno dziecko: W. G. urodzonego dnia (...) (I N 25/17). W. G. odrzucił spadek po J. G. w terminie - w dniu 16 maja 2019r., uprzednio w dniu 24 marca 2017r. składając wniosek w sądzie rodzinnym i nieletnich o zezwolenie na odrzucenie spadku – postanowieniem z dnia 21 lutego 2019r., prawomocnym z dniem 15 marca 2019r., Sąd zezwolił na odrzucenie spadku, a prawomocność Sąd stwierdził na postanowieniu w dniu 30 kwietnia 2019r. (I N 266/19, I. N. 761/17).

D. G. (1) odrzucił spadek w terminie - w dniu 29 grudnia 2022r., nie pozostawiając zstępnych (I N 17/23).

Rodzice spadkodawcy zmarli przed nim - ojciec S. G. w dniu (...), a matka M. G. (4) z domu M. w dniu (...)

Spadkodawca posiadał dwoje rodzeństwa - powyższą siostrę G. M. (1) i brata B. G. urodzonego dnia (...), który zmarł w dniu (...) jako rozwiedziony pozostawiwszy dwóch synów: M. G. (1) urodzonego dnia (...) i Ł. G. (1) urodzonego dnia (...) Spadek po B. G. odziedziczyli synowie po 1/2 części.

M. G. (1) i Ł. G. (2) odrzucili spadek w terminie - w dniu 07 listopada 2019r. (I N 596/19), przy czym Ł. G. (1) nie posiadając dzieci, a M. G. (1) posiadając dwoje dzieci: M. G. (2) urodzoną dnia (...) i M. G. (3) urodzonego dnia (...), którzy odrzucili spadek w terminie - w dniu 21 kwietnia 2020r., uprzednio w dniu 10 stycznia 2020r. składając wniosek w sądzie rodzinnym i nieletnich o zezwolenie na odrzucenie spadku - postanowieniem z dnia 05 marca 2020r., prawomocnym z dniem 13 marca 2020r., Sąd zezwolił na odrzucenie spadku (I N 189/20).

W dniu 28 października 2019r. G. M. (1) odrzuciła w terminie spadek po J. G. jako spadkobierca ustawowy pozostawiając troje zstępnych: S. M. urodzonego dnia (...), P. M. urodzonego dnia (...), M. M. (1) urodzoną dnia (...) (I N 573/19).

S. M. i P. M. odrzucili spadek w terminie - w dniu 15 maja 2020r. (I N 223/20, I N 226/20) - nie pozostawiając zstępnych na dzień otwarcia spadku.

M. M. (1) odrzuciła spadek w terminie - w dniu 28 stycznia 2021r. pozostawiając dwoje dzieci: M. S. urodzonego dnia (...) i L. S. urodzoną dnia (...) (I N 99/21). W dniu 05 maja 2021r. wystąpiła do Sądu Rejonowego w Świnoujściu - Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z wnioskiem o zezwolenie na odrzucenie spadku po J. G. w imieniu małoletnich dzieci, zarządzeniem z dnia 08 czerwca 2021r. - prawomocnym z dniem 06 lipca 2021r. - wniosek został zwrócony (I. N. 134/21). Ponownie wystąpiła z tożsamym wnioskiem w dniu 05 grudnia 2022r. (I. N. 448/22) i postanowieniem z dnia 28 grudnia 2022r. Sąd zezwolił na odrzucenie w imieniu małoletnich dzieci spadku po J. G..

( dowód: zapewnienie spadkowe uczestniczki G. M. (1) - k. 74,

odpisy skrócone aktów stanu cywilnego - k. 8-9 koperta, 53, 126, 133-

136, 164-165, 179, 190, 229-231, 253, 254, 346-350, 442, 443, 446,

protokół z oświadczeń o odrzuceniu spadku z 05.10.2017r. - k. 137-139,

akt poświadczenia dziedziczenia z (...) - k. 296-297,

odpis postanowienia z 22.07.2019r. Sądu Rejonowego Szczecin -

P. i Zachód w S., sygn. I Ns 665/17 - k. 308,

kopia wniosku do Sądu Rejonowego w Łęczycy z 10.01.2020r. - k. 358,

odpis postanowienia z 05.03.2020r. Sądu Rejonowego w Łęczycy, sygn.

I. N. 9/20 - k. 374,

odpis postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie z 10.12.2021r.,

sygn. X RNs 363/20 - k. 526,

odpis postanowienia Sądu Rejonowego Szczecin -P. i Zachód w

S. z 09.05.2022r., sygn. VIII RNs 232/22 - k. 539,

odpis postanowienia Sądu Rejonowego Szczecin -P. i Zachód w

S. z 22.09.2022r., sygn. I Ns 494/20 - k. 559,

odpis postanowienia Sądu Rejonowego Szczecin -P. i Zachód w

S. z 24.11.2022r., sygn. VIII RNs 733/22 - k. 649,

notatka urzędowa z 22.12.2022r. - k. (...),

odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Świnoujściu z 28.12.2022r.,

sygn. III Nsm 448/22 - k. 660,

testament notarialny z(...), odpisy skrócone aktów stanu

cywilnego - w aktach Sądu Rejonowego w Świnoujściu sygn. I Ns

(...),

oświadczenia o odrzuceniu spadku w aktach Sądu Rejonowego w

Ś. sygn.: I N 312/17, I N 396/17, I N 654/17, I N 655/17, I N

25/17, I N 781/17, I N 596/19, I N 573/19, I N 25/17, I N 223/20, I N

99/21, I N 17/23,

dokumenty w aktach Sądu Rejonowego w S. sygn. I. N.

761/17,

dokumenty w aktach Sądu Rejonowego w Świnoujściu sygn. I. N.

134/21 )

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1025 § 1 zdanie 1 kc Sąd stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę na podstawie wniosku osoby mającej w tym interes. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może więc złożyć każdy, kto ma w tym interes. Może to być każda osoba, która jest zainteresowana w wywołaniu skutków prawnych związanych z prawomocnym stwierdzeniem nabycia spadku, w szczególności skutków określonych w art. 1025 § 2 i 1027 kc. Interes prawny pełni w tym wypadku funkcję legitymacji, a ściśle uprawnienia do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Chodzi przy tym o obiektywny interes prawny, czyli obiektywną potrzebę wszczęcia postępowania (por. postanowienie SN z dnia 28 stycznia 2009r., sygn. IV CSK 361/08, publ. system informacji prawnej LEX nr 527248). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że zainteresowanymi w rozumieniu art. 1025 § 1 kc są m.in. spadkobiercy, ich następcy prawni, wierzyciele spadku i wierzyciele spadkobierców, zapisobiercy, nabywcy spadku lub udziału w spadku, współwłaściciele przedmiotów wchodzących w skład spadku, kuratorzy spadku oraz wykonawcy testamentu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 lutego 1958r., 3 CO 29/57, OSN 1958, poz. 120, z dnia 10 maja 1966r., II CR 205/66, OSNCP 1966, nr 12, poz. 224, z dnia 4 września 1969r., I CR 422/69, OSNCP 1970, nr 6, poz. 113, z dnia 12 stycznia 1983r., III CRN 218/82, OSNCP 1983, nr 8, poz. 124, z dnia 1 czerwca 2000r., IV CKN 470/00, nie publ., z dnia 24 października 2001r., III CKN 366/00, Prok. i Pr. 2002, nr 6, s. 41 i z dnia 06 lutego 2008r., II CSK 433/07, nie publ.). Art. 510 § 1 kpc wraz z art. 1025 § 1 kc, wyznacza krąg osób zainteresowanych w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2002r., V CKN 1093/00, system informacji prawnej LEX nr 1165081).

Wnioskodawcy E. B. (1) i D. G. (1), jako dzieci spadkodawcy, są zainteresowani w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po ojcu J. G.. Pokrewieństwo jest wystarczającą przyczyną uzasadniającą wystąpienie z wnioskiem o stwierdzenia nabycia spadku. Z tego powodu wnioskodawcy nie musieli wyjaśniać, czy spadkodawca pozostawił jakikolwiek majątek (nieruchomość, ruchomości, oszczędności itd.), jaki jest skład spadku po nim.

W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku osobami zainteresowanymi w sprawie są osoby należące do kręgu spadkobierców testamentowych i ustawowych. Sąd z urzędu bada, w myśl art. 670 kpc, kto jest spadkobiercą i czy spadkodawca pozostawił testament. Ustalenia te Sąd może poczynić, zgodnie z art. 671 § 1 kpc, na podstawie zapewnień zgłaszających się spadkobierców.

W pierwszej kolejności Sąd był zobligowany do ustalenia, czy spadkodawca J. G. pozostawił testament, czy też zastosowanie znaleźć powinny przepisy o dziedziczeniu ustawowym. Zgodnie bowiem z art. 926 § 1 kc powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Art. 926 § 2 kc stanowi natomiast, iż dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. W niniejszej sprawie brali udział w charakterze uczestników postępowania spadkobiercy ustawowi i spadkobierczyni testamentowa.

J. G. sporządził tylko jeden testament - notarialny w dniu 05 września 2013r., w którym powołał do całego spadku swoją siostrę G. M. (2) z domu G.. W dniu 05 stycznia 2017r. G. M. (1) odrzuciła spadek po J. G. jako spadkobierca testamentowy, a uczyniła to w sześciomiesięcznym terminie wynikającym z art. 1015 § 1 kc. Zgodnie z przywołanym przepisem, oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Uczestniczka G. M. (1) dowiedziała się o tytule swojego powołania w dacie otwarcia spadku, czyli w dniu śmierci brata - 11 lipca 2016r. Wiedziała bowiem już w dacie śmieci brata, że brat sporządził testament, w którym jako jedyna została powołana do spadku. Zgodnie z art. 1020 kc spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Skutkiem odrzucenia spadku przez jedynego spadkobiercę testamentowego, jest dziedziczenie ustawowe.

Sąd był zobowiązany zatem ustalić krąg spadkobierców ustawowych. Zgodnie z art. 931 § 1 kc w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Sąd bada krąg spadkobierców na chwilę otwarcia spadku, a w dacie otwarcia spadku po J. G., czyli w dniu (...), spadkodawca nie pozostawał w związku małżeńskim (był rozwiedziony) i posiadał dzieci - E. B. (1), D. G. (1), D. G. (2). E. B. (1) odrzuciła spadek w terminie - liczonym od dnia odrzucenia spadku przez spadkobiercę testamentowego G. M. (1), czyli od dnia 05 stycznia 2017r., bo wtedy dowiedziała się o tytule swojego powołania do spadku, że nie będzie miało miejsce dziedziczenie testamentowe, tylko ustawowe. Zgodnie z przywołanym wyżej art. 1020 kc, E. B. (1) została wyłączona od dziedziczenia tak jakby nie dożyła otwarcia spadku. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 931 § 2 kc, jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Tym samym, udział E. B. (1) w spadku przypadł jej małoletnim dzieciom - J. B. i O. B., w imieniu których również spadek odrzuciła w terminie. D. G. (2) odrzucił spadek w terminie, liczonym od dnia 05 stycznia 2017r., pozostawiając jedno dziecko - małoletniego W. G., w imieniu którego również odrzucił spadek w terminie - niezwłocznie po otrzymaniu prawomocnego postanowienia Sądu rodzinnego, który stwierdził prawomocność postanowienia w dniu 30 kwietnia 2019r., a odrzucenie miało miejsce w dniu 16 maja 2019r. D. G. (1) odrzucił spadek najpierw w dniu 27 listopada 2017r., a następnie - kiedy został ubezwłasnowolniony całkowicie - w dniu 29 grudnia 2022r., nie pozostawiając zstępnych. Czynności tej dokonał w terminie, bezpośrednio po zakończeniu postępowania o ubezwłasnowolnienie, wyznaczeniu kuratora i wyrażeniu zgody na odrzucenie spadku przez kuratora w imieniu ubezwłasnowolnionego całkowicie.

W dalszej kolejności powinni dziedziczyć rodzice spadkodawcy, jednakże rodzice J. G. zmarli przed nim, a zatem są wyłączeni od dziedziczenia (art. 932 § 3 kc). Jeżeli rodzice nie dożyli otwarcia spadku, ich udział spadkowy przypada rodzeństwu spadkodawcy (art. 932 § 4 kc), czyli w niniejszej sprawie G. M. (1) i B. G..

B. G. zmarł w dniu 26 listopada 2017r., a zatem w otwartym terminie na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, liczonym od dnia złożenia oświadczeń przez zstępnych spadkodawcy. Zgodnie z art. 1017 kc, jeżeli przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku spadkobierca zmarł nie złożywszy takiego oświadczenia, oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone przez jego spadkobierców. (...) B. M. G. i Ł. G. (1), będący jego spadkobiercami, odrzucili spadek w terminie, również w imieniu małoletnich zstępnych M. M. (3) G. i M. G. (3).

G. M. (1) odrzuciła w terminie spadek również jako spadkobierca ustawowy, stąd też zgodnie z art. 932 § 5 kc, jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. Oznacza to, że udział w spadku G. M. (1) jako spadkobierczyni ustawowej przypada jej zstępnym - S. M., P. M., M. M. (1), którzy również odrzucili spadek w terminie liczonym od dnia dowiedzenia się o tytule swojego powołania do spadku, a o tym tytule dowiedzieli się z postanowienia Sądu wzywającego do udziału w sprawie, którego odpis S. M. otrzymał dnia 09 stycznia 2020r., P. M. w dniu 24 stycznia 2020r. (przez awizo), M. M. (1) w dniu 28 października 2020r. S. M. i P. M. nie pozostawili zstępnych na dzień otwarcia spadku.

M. M. (1) pozostawiła dwoje małoletnich dzieci, które dziedziczą jej udział, a termin sześciomiesięczny na złożenie oświadczenia w imieniu małoletnich biegł od dnia odrzucenia spadku przez M. M. (1), czyli od dnia 28 stycznia 2021r., bowiem odrzucając spadek, jako przedstawicielka ustawowa małoletnich, powzięła wiedzę o możliwości złożenia takich oświadczeń również w imieniu dzieci i upłynął w dniu 28 lipca 2021r. W sytuacji uczestników będących małoletnimi, którzy nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych, początkiem terminu w stosunku do nich na odrzucenie spadku jest dzień, w którym o tytule jego powołania dowiedział się jego przedstawiciel ustawowy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2015r., IV CSK 304/14, LEX nr 1663137). Złożenie do sądu opiekuńczego przez przedstawiciela ustawowego małoletniego spadkobiercy wniosku o wydanie zezwolenia na złożenie w jego imieniu oświadczenia o odrzuceniu spadku przerywa bieg terminu przewidzianego w art. 1015 § 1 kc (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2015r., publ. OSNC 2016/5/63). Zgodnie natomiast z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2015r., sygn. V CSK 686/14 (publ. LEX nr 1816581), termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku nie biegnie do czasu uprawomocnienia się postanowienia sądu opiekuńczego zezwalającego na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez małoletniego. Od tej daty termin na złożenie oświadczenia na odrzucenie spadku rozpoczyna swój bieg na nowo, zgodnie z art. 124 § 1 kc (po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo) i upływa wraz z upływem sześciu miesięcy. Wniosek złożony w dniu 05 maja 2021r. do sądu rodzinnego o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletnich, a więc w ustawowym sześciomiesięcznym terminie, został zwrócony wobec braków formalnych. Zgodnie z art. 130 § 2 zdanie drugie kpc, pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu. Kolejny wniosek M. M. (4) złożyła dopiero w dniu 05 grudnia 2022r., a zatem po terminie, który upłynął bezskutecznie w dniu 28 lipca 2021r. Okoliczność wydania przez sąd rodzinny w grudniu 2022r. zgody na odrzucenie spadku i nawet złożenia takich oświadczeń w imieniu dzieci o odrzuceniu spadku przed notariuszem nie zmienia faktu, że wniosek i postanowienie są, a oświadczenie byłoby - bezskuteczne.

Uczestniczka M. M. (4) nie złożyła w terminie oświadczeń o odrzuceniu spadku w imieniu małoletnich dzieci pomimo, że posiadała wiedzę o skutkach takiego oświadczenia, bo przecież sama oświadczenie takie złożyła. Jeżeli uważała, że uchybiła terminowi do złożenia takiego oświadczenia w imieniu dzieci, mogła wystąpić z wnioskiem o zatwierdzenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w ustawowym terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku.

Powyższe oznacza, że spadkobiercami ustawowymi J. G. są małoletni zstępni siostry spadkodawcy - M. S. i L. S., którzy spadek dziedziczy z dobrodziejstwem inwentarza w równych udziałach.

Zgodnie z art. 1015 § 2 kc, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a więc z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkodawcy do wysokości majątku spadkowego (art. 1012 kc). Z przepisu art. 1031 § 2 kc wynika, że w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku.

Sąd ustalił stan faktyczny sprawy na podstawie dokumentów i zapewnienia spadkowego uczestniczki.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w punkcie 1. sentencji postanowienia.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2. sentencji postanowienia zgodnie z art. 520 § 1 kpc, który to przepis stanowi, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

SSR Agnieszka Trytek Błaszak

ZARZĄDZENIE

1.  odnotować w kontrolce uzasadnień;

2.  doręczyć odpis postanowienia z uzasadnieniem uczestniczce M. M. (1), którą pouczyć o apelacji;

3.  przedłożyć akta w razie braku wywiedzenia apelacji.

Dn. 13.01.2023r.

SSR Agnieszka Trytek Błaszak