Uzasadnienie z 8 marca 2023, sygn. I Ns 244/22

UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 28 lipca 2020 roku Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w M. wniósł o unieważnienie aktu urodzenia (...) dotyczącego G. S. przeniesionego w drodze transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia do polskiego rejestru stanu cywilnego.

W uzasadnieniu wniosku wyjaśniono, iż w dniu 05 września 2019 roku J. M. złożyła wniosek do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w M. o transkrypcję aktu urodzenia córki G. S. urodzonej w dniu (...) w H.. Do wniosku załączony został wyciąg z aktu oraz tłumaczenie tego dokumentu przez tłumacza przysięgłego. W przedstawionym do transkrypcji wyciągu z aktu urodzenia jako rodziców dziecka wpisano dwie matki: J. M. jako matkę, która dziecko urodziła oraz M. S.. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w M. dokonał transkrypcji dołączonego do wniosku aktu urodzenia z pominięciem danych drugiej matki oraz uzupełniając z urzędu akt na podstawie art. 61 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, poprzez wpisanie nazwiska matki dziecka M. jako nazwiska i nazwiska rodowego ojca oraz wpisując imię A. jako imię ojca dziecka. W dniu 09 października 2019 roku J. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na czynność materialno – techniczną dokonaną przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w M. w części, w jakiej dokonał on ingerencji w treść zagranicznego aktu urodzenia, tj. na podstawie art. 61 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego wpisał imię ojca „A.: oraz nazwisko i nazwisko rodowe ojca (...), a także całkowicie pominął w polskim akcie urodzenia dane drugiej matki wskazanej jako rodzic w zagranicznym akcie urodzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z dnia 19 marca 2020 roku uznał za bezskuteczną w całości wskazaną czynność materialno – techniczną, która stanowiła podstawę sporządzenia aktu urodzenia G. S.. Wydając przedmiotowy wyrok Sąd uznał między innymi, że transkrypcja wzmiankowanego aktu urodzenia została dokonana z naruszeniem prawa, z uwagi na dokonanie w akcie podlegającym transkrypcji zmiany merytorycznej (nawet, jeśli zmiana ta zmierzała do dostosowania aktu do wymogów polskiego prawa w zakresie określenia rodzicielstwa). Sąd wskazał, iż w stwierdzonym stanie faktycznym organ winien był odmówić dokonania transkrypcji na podstawie art. 107 pkt 3 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego w związku z art. 7 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe. Skoro więc, jak Sąd ustalił, wspomniany akt urodzenia wydany na podstawie bezskutecznej czynności materialno – technicznej jest wadliwy, to zachodzi przesłanka do jego unieważnienia. Zgodnie bowiem z treścią art. 39 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, unieważnienia aktu stanu cywilnego lub dołączonej do niego wzmianki dodatkowej dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, jeżeli akt ten lub wzmianka stwierdzają zdarzenie niezgodne ze stanem faktycznym lub stwierdzono uchybienia, które zmniejszają jego moc dowodową.

W odpowiedzi na wniosek uczestniczki postępowania wniosły o oddalenie wniosku Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w M.. W uzasadnieniu wyjaśniono, iż J. M. i M. S. pozostają w trwałym związku od 2006 roku. W 2018 roku zawarły związek małżeński w H. i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe – są współwłaścicielkami nieruchomości w Polsce i w H.. Mieszkając w Holandii J. M. i M. S. wspólnie rozliczają podatki, spłacają kredyt na dom, wspólnie ponoszą koszty utrzymania założonej rodziny. W 2018 roku podjęły decyzję o jej powiększeniu, w konsekwencji czego J. M., za zgodą swojej żony M. S. poddała się procedurze sztucznego zapłodnienia i urodziła córkę G. S.. G. zgodnie z prawem holenderskim została następnie uznana jako córka także przez M. S.. G. S. wychowywana jest wspólnie przez J. M. i M. S.. M. S. w Holandii funkcjonuje jako drugi rodzic G. S., która jest między innymi objęta ubezpieczeniem zdrowotnym przez M. S.. Dziecko cierpi na rzadką chorobę (włókniakomięsak) i jest objęta specjalistycznym leczeniem w Holandii dzięki ubezpieczeniu zdrowotnemu M. S.. Wskazano, iż M. S. w kontaktach z przedstawicielami opieki zdrowotnej w Holandii posługuje się polskim dowodem osobistym G. S.. Fakt uwidocznienia w dowodzie osobistym innych imion rodziców niż wskazują na to dane uwidocznione w holenderskim rejestrze ludności, naraża całą rodzinę na liczne trudności – uczestniczki w szpitalu dopytywane są o niezgodności danych uwidocznionych w polskim dowodzie osobistym z danymi uwidocznionymi w holenderskim akcie urodzenia, znajdującymi odzwierciedlenie w rejestrze ludności. Uczestniczki mają obawy, czy w związku z tymi nieścisłościami możliwe będzie dalsze leczenie G. za granicą, gdzie lekarze nie będą mieli dostępu do holenderskiego rejestru ludności. Różne imiona rodziców w holenderskim akcie urodzenia i rejestrze ludności oraz w polskim dowodzie osobistym wpływają także na inne sfery życia małoletniej – przykładowo trudności w ustaleniu jej tożsamości oraz więzi z rodzicami, uniemożliwiły założenie jej konta oszczędnościowego. W ocenie uczestniczek brak jest podstaw do unieważnienia aktu stanu cywilnego na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Stwierdzenie zdarzenia niezgodnego ze stanem faktycznym oznacza w przypadku aktu urodzenia, że unieważnieniu podlega akt urodzenia dziecka, które się nie urodziło, podczas gdy stwierdzenie uchybienia, które zmniejsza moc dowodową aktu urodzenia oznacza przykładowo, że do rejestru stanu cywilnego wpisano dokument zagraniczny, który nie jest dokumentem stanu cywilnego – aktem urodzenia, lub sporządzono akt dla zdarzenia, które nie może być przedmiotem rejestracji stanu cywilnego. Żadna z przytoczonych okoliczności nie zachodzi zaś na gruncie niniejszej sprawy. Niezależnie od tego wskazano, iż unieważnienie polskiego aktu urodzenia G. S. prowadziłoby do rażącego naruszenia jej praw dziecka. Konsekwencją unieważnienia aktu urodzenia G. S. będzie unieważnienie jej dokumentów tożsamości i tym samym naruszenie jej praw dziecka, między innymi prawa do ochrony zdrowia i prawa do poszanowania życia rodzinnego. Pozbawienie G. S. dowodu tożsamości może uniemożliwić jej dalsze leczenie w Holandii i poza jej granicami. Bez ważnego dokumentu tożsamości G. nie będzie mogła opuścić Holandii – w szczególności nie będzie mogła udać się do Stanów Zjednoczonych w celu podjęcia specjalistycznej terapii, podczas gdy zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, państwa – strony uznają prawo dziecka do jak najwyższego poziomu zdrowia i udogodnień w zakresie leczenia chorób oraz rehabilitacji zdrowotnej i będą dążyły do zapewnienia, aby żadne dziecko nie było pozbawione prawa dostępu do tego rodzaju opieki zdrowotnej. W ocenie uczestniczek istnieje oczywiście potrzeba wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 19 marca 2020 roku. W celu jednak zabezpieczenia najlepszego interesu dziecka G. S. należałoby jednak dokonać sprostowania jej aktu urodzenia na podstawie art. 36 Prawa o aktach stanu cywilnego, nie zaś jego unieważnienia.

W dalszym toku postępowania do sprawy przyłączył się Prokurator Okręgowy w S., który poparł wniosek. W uzasadnieniu pisma z dnia 6 maja 2021r. wskazał on, iż Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w M. winien był odmówić sporządzenia transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia uczestniczki G. S.. W ocenie Prokuratora katalog uchybień powodujących zmniejszenie mocy dowodowej aktu stanu cywilnego zawarty w art. 39 ust.1 ustawy p.a.s.c. jest otwarty a zatem przesłanką unieważnienia aktu stanu cywilnego mogą być także inne sytuacje, które prowadzą do zmniejszenia mocy dowodowej aktu. Takim uchybieniem jest również sporządzenie transkrypcji aktu urodzenia w sposób sprzeczny z prawem, w szczególności poprzez umieszczenie w nim innych danych osobowych rodziców dziecka od tych, wynikających z zagranicznego dokumentu. Powstała sprzeczność rodzić ma stan niepewności prawnej co do tego, kto jest rodzicami małoletniej uczestniczki oraz kto może wykonywać wobec niej władzę rodzicielską.

Do sprawy przyłączył się również Rzecznika Praw Obywatelskich, który pismem z dnia 27 stycznia 2022r. poparł stanowisko prezentowane przez uczestniczki J. M. i M. S..

Postanowieniem z dnia 23 marca 2022r. Sąd Okręgowy w S. uchylił postanowienie Sądu Rejonowego w Ś. z dnia 11 września 2020r. wydane w sprawie INs 199/20.

Kurator ustanowiony dla małoletniej uczestniczki G. S. w piśmie z dnia 4 lipca 2022r. wniósł o oddalenie wniosku. Poparł stanowisko prezentowane uczestniczki J. M. i M. S..

W dalszym toku postępowania wnioskodawca i uczestnicy podtrzymali swoje dotychczasowe stanowiska.

Sąd ustalił, co następuje:

W dniu 02 czerwca 2019 roku w H. urodziła się G. S.. W zagranicznym (holenderskim) akcie urodzenia jako rodzice ujawniona została matka M. S. oraz matka J. M..

Dowód: wyciąg z systemu podstawowej rejestracji ludności wraz z tłumaczeniem – k. 41-42, akt uznania dziecka wraz z tłumaczeniem – k. 43-44, wyciąg z aktu urodzenia wraz z tłumaczeniem – k. 45-46, akt urodzenia wraz z tłumaczeniem – k. 47-48, późniejsze zgłoszenie dotyczące korekty z urzędu wraz z tłumaczeniem – k. 49-50, wyciąg z ewidencji ludności wraz z tłumaczeniem – k. 51-52

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w M. dokonał transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia G. S. z pominięciem danych drugiej matki, wskazując jako matkę J. M. oraz uzupełniając z urzędu akt urodzenia poprzez wpisanie nazwiska matki dziecka M. jako nazwiska i nazwiska rodowego ojca oraz wpisując imię A., jako imię ojca dziecka.

Wyrokiem z dnia 19 marca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. stwierdził bezskuteczność czynności materialno – technicznej polegającej na przeniesieniu w drodze transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia.

Dowód: odpis skrócony aktu urodzenia – k. 5, odpis zupełny aktu urodzenia – k. 6, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 19.03.2020 r., sygn. akt II SA/Sz 1075/19 wraz z uzasadnieniem – k. 7-14

Uczestniczka G. S. ma obecnie niespełna 4 lata, zamieszkuje w Holandii. Uczestniczce nadano numer PESEL, ma wydany dowód osobisty oraz paszport.

Dowód: bezsporne, wyjaśnienia uczestniczki M. S. k. 274v-275.

U G. S. rozpoznano włókniakomięsaka. Jest to rzadko występujący łagodny nowotwór skórny, umiejscowiony na twarzy uczestniczki.

Dowód: dokumentacja medyczna wraz z tłumaczeniem k.53-56, wyjaśnienia uczestniczki M. S. k. 274v-275.

Sąd zważył, co następuje:

Wniosek Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w M. nie zasługiwał na uwzględnienie.

Na gruncie niniejszego postępowania Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w M. wniósł o unieważnienie aktu urodzenia (...) dotyczącego G. S. przeniesionego w drodze transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia do polskiego rejestru stanu cywilnego.

Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Stosownie zaś do treści art. 104 ust.1 tejże ustawy zagraniczny dokument stanu cywilnego, będący dowodem zdarzenia i jego rejestracji, może zostać przeniesiony do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji. Transkrypcja polega na wiernym i literalnym przeniesieniu treści zagranicznego dokumentu stanu cywilnego zarówno językowo, jak i formalnie, bez żadnej ingerencji w pisownię imion i nazwisk osób wskazanych w zagranicznym dokumencie stanu cywilnego (ust. 2). W doktrynie co do zasady zgodnie wyjaśnia się, iż akt stanu cywilnego sporządzony w wyniku transkrypcji ma status równorzędny ze statusem innych aktów stanu cywilnego, a jego byt prawny jest samodzielny i oderwany od dalszych losów zagranicznego aktu stanu cywilnego, na podstawie którego został sporządzony.

Nadmienić w tym miejscu należy, iż transkrypcja aktów urodzenia, w których jako rodzice ujawnione zostały dwie osoby tej samej płci jako „matka” i „ojciec” jest zagadnieniem, które w krajowej praktyce sądowniczej budzi szereg kontrowersji i wątpliwości. Wobec powyższego w ocenie Sądu orzekającego konstytucyjne standardy ochrony praw dziecka wymagają, ażeby sprawy takie rozpoznawane były z uwzględnieniem szerszego kontekstu. Na uwadze należy mieć, iż art. 72 ust. 1 Konstytucji RP nakłada na państwo obowiązek ochrony praw dziecka. Podkreślić należy również, iż dookreślenie praw dziecka poczynione zostało na gruncie Konwencji o prawach dziecka – która jako umowa międzynarodowa ratyfikowana za zgodą wyrażoną w ustawie, stanowi część krajowego porządku prawnego, jest bezpośrednio stosowana, a w razie kolizji ma pierwszeństwo przed ustawą. W myśl zaś przepisu art. 3 ust. 1 owej Konwencji, we wszystkich działaniach dotyczących dzieci podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Zwraca się nadto uwagę, iż zawsze, gdy podjęta ma zostać decyzja, która oddziaływać będzie na konkretne dziecko, określoną grupę dzieci lub dzieci w ogóle, to podczas jej podejmowania należy uwzględnić ocenę jej ewentualnego (pozytywnego czy też negatywnego) wpływu na dziecko lub dzieci, których dotyczy.

Stosownie do treści art. 39 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego unieważnienia aktu stanu cywilnego lub dołączonej do niego wzmianki dodatkowej dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, jeżeli akt ten lub wzmianka stwierdzają zdarzenie niezgodne ze stanem faktycznym lub stwierdzono uchybienia, które zmniejszają jego moc dowodową. Na gruncie orzecznictwa wypracowane zostało zgodne stanowisko, iż zdarzeniami niezgodnymi ze stanem faktycznym – w rozumieniu analizowanego przepisu – odnoszącymi się do urodzenia, małżeństwa czy zgonu, podlegającymi rejestracji stanu cywilnego są sytuacje, gdy sporządzono akt urodzenia dziecka, które się nie urodziło, akt małżeństwa, chociaż nie zostało ono zawarte, akt zgonu osoby, która żyje.

Zauważyć należy, iż dotychczasowe orzecznictwo dotyczące drugiej przesłanki unieważnienia aktu stanu cywilnego, wymienionej w art. 39 ust.1 p.a.s.c. jest ubogie. Wskazywane są takie sytuacje jak: sporządzenie aktu małżeństwa przez osobę nieuprawnioną, niezachowanie właściwości miejscowej, wpisanie do polskich ksiąg dokumentu zagranicznego, który nie jest aktem stanu cywilnego tudzież sporządzenie aktu dla zdarzenia, które nie może być przedmiotem rejestracji stanu cywilnego (zob. wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 08 listopada 2018 roku, sygn. akt II Ca 1196/18). Na marginesie jedynie wskazać należy, iż zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, pozostałe wypadki pierwotnej niezgodności aktu z rzeczywistością, dotyczące innych zdarzeń mających wpływ na stan cywilny, nie stanowią podstawy do unieważnienia aktu, lecz mogą być przedmiotem sprostowania aktu zgodnie z treścią art. 35 p.a.s.c.

W niniejszej sprawie bezsporne pomiędzy stronami było to, że nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające uznanie za spełnioną pierwszej przesłanki unieważnienia aktu. Akt urodzenia (...) niewątpliwie potwierdza prawdziwe zdarzenie, jakim było urodzenie się uczestniczki G. S.. Specjalnego rozważenia wymagało zaś ustalenie, czy w niniejszym stanie faktycznym ziściła się druga przesłanka wymieniona w powyższym przepisie. Wnioskodawca oraz Prokurator Okręgowy w S. stali na stanowisku, że stwierdzone zostało uchybienie, które zmniejsza moc dowodową przedmiotowego aktu urodzenia. Tym zdarzeniem miało być stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z dnia 19 marca 2020r., wydanym w sprawie o sygn. akt IISA/Sz 1075/19, bezskuteczności czynności materialno-technicznej jaką było przeniesienie w drodze transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia G. S.. W ocenie tego Sądu Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w M. winien był odmówić transkrypcji holenderskiego aktu urodzenia uczestniczki. Nadto wnioskodawca i Prokurator Okręgowy w S. wskazali, iż kolejnym uchybieniem zmniejszającym moc dowodową przedmiotowego aktu jest niezgodność co do wpisu dotyczącego drugiego rodzica małoletniej uczestniczki. W holenderskim akcie urodzenia jako drugi rodzic widnieje bowiem matka M. S. a w polskim akcie urodzenia ojciec A. M..

Rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie wymagały zatem trzy zagadnienia.

Pierwsze dotyczyło skutków orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2020r., wydanego w sprawie o sygn. akt IISA/Sz 1075/19 na ważność aktu urodzenia uczestniczki i wynik niniejszego postępowania. Kolejne dwa dotyczyły zaś zbadania, czy stwierdzenie przez WSA w S. bezskuteczności transkrypcji zmniejsza moc dowodową przedmiotowego aktu, jak również czy moc tę zmniejsza fakt niezgodności zapisów dotyczących drugiego rodzica w akcie holenderskim i polskim.

Czynność transkrypcji jest czynnością, z którą ustawodawca nie wiąże innych skutków prawnych jak tylko powstanie aktu stanu cywilnego, w przypadku jej dokonania, lub niepowstanie takiego aktu, w przypadku odmowy dokonania transkrypcji. Niezasadne jest twierdzenie, że ewentualne późniejsze niż powstanie aktu wyeliminowanie tej czynności materialno-technicznej, w jakikolwiek sposób wpływa na powstały już akt. Utrwalony w orzecznictwie jak i doktrynie jest bowiem pogląd, że nowopowstały akt staje się niezależny, niejako „odrywa” się od aktu zagranicznego. Podlega więc tym samym przepisom co akty stanu cywilnego sporządzone w Polsce. Jego dalsze losy są w polskim porządku prawnym niezależne od losów zagranicznego aktu, który był przedmiotem transkrypcji. W konsekwencji unieważnienie, sprostowanie lub uzupełnienie aktu transkrybowanego dokonane za granicą nie ma bezpośredniego wpływu na status aktu w Polsce, a unieważnienie, sprostowanie lub uzupełnienie aktu w Polsce jest niezależne od tego, czy takie same zdarzenia miały miejsce za granicą. Stanowisko takie zostało wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1980 r., III CZP 56/80 ( OSNCP 1981, nr 5, poz. 72) Z powyższego wyprowadzić należy wniosek, iż tym bardziej los aktu stanu cywilnego powstałego w wyniku transkrypcji jest niezależny do losu samej transkrypcji, która jak już wskazano, jest wyłącznie czynnością materialno-techniczną.

Niezależnie od powyższego wskazać również należy, iż orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 19 marca 2020r. nie jest wiążące dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, gdyby stwierdzenie przez sąd administracyjny bezskuteczności czynności transkrypcji miało doprowadzić do unieważnienia istniejącego już w obrocie prawnym aktu stanu cywilnego, to musiałoby to wyraźnie wynikać z treści przepisu a co za tym idzie, ustawodawca musiałby wskazać w tym zakresie kolejną przesłankę, której ziszczenie mogłoby stanowić dla sądu podstawę do unieważnienia aktu stanu cywilnego. Biorąc bowiem pod uwagę doniosłość prawną skutków powstania takich aktów, zdaniem Sądu, niedopuszczalna jest rozszerzająca interpretacja przesłanek wskazanych w art. 39 ust.1 p.a.s.c.

W ocenie Sądu okoliczność uznania za bezskuteczną czynność transkrypcji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. nie ma także wpływu na moc dowodową spornego aktu urodzenia. Jak już wskazano, niezasadne jest twierdzenie jakoby wtórne do powstania aktu stanu cywilnego, wyeliminowanie tej czynności technicznej, wpływało na moc dowodową samego aktu. Bezsporne jest bowiem, że akt powstały w wyniku transkrypcji jest samodzielnym aktem a jego byt odrywa się od aktu zagranicznego. Tym bardziej zatem odrywa się od czynności wyłącznie o charakterze materialno-prawnym, jaką jest transkrypcja. Ponadto w niniejszym postępowaniu nie wskazano w jaki sposób i w jakim zakresie bezskuteczność transkrypcji miałaby zmniejszyć moc dowodową samego aktu. Sąd nie podziela w tym zakresie stanowiska Prokuratora Okręgowego w S., jakoby otwarty katalog uchybień skutkujących zmniejszeniem mocy dowodowej aktu, obejmował co do zasady również wadliwe sporządzenie transkrypcji. Jak już wskazano akt jest niezależny od czynności materialno-technicznej, która doprowadziła do jego powstania. Zaistniałą ewentualnie wadliwość należy oceniać za każdym razem na gruncie konkretnego stanu faktycznego.

Podkreślenia także wymaga okoliczność, iż wnioskodawca oraz popierający jego stanowisko Prokurator Okręgowy w S. wskazują, iż dokonana w niniejszym stanie faktycznym transkrypcja zagranicznego aktu urodzenia małoletniej uczestniczki jest sprzeczna z prawem i narusza porządek prawny. Wskazać jednak należy, iż pogląd ten wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanej w dniu 2 grudnia 2019r. w sprawie II OPS 1/19. Polski akt urodzenia G. S. powstał w dniu 9 września 2019r., a zatem przed wyrażeniem przez NSA swojego stanowiska co do niedopuszczalności dokonania transkrypcji aktu urodzenia, w którym jako rodzice dziecka wskazane są osoby tej samej płci. W chwili dokonywania transkrypcji w niniejszej sprawie zagadnienie to nie było jednoznacznie rozstrzygnięte w orzecznictwie administracyjnym, choćby wskazać tu należy odmienny pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w orzeczeniu z dnia 5 kwietnia 2018r., w sprawie II SA/Po 1169/17. Skutki orzeczenia NSA z dnia 2 grudnia 2019r., w ocenie Sądu, nie mogą być wykorzystywane jako argument za unieważnieniem aktów urodzenia powstałych wcześniej a jedynie, jako zawarte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, winny być brane pod uwagę przez organy administracyjne w sprawach rozpoznawanych po zapadnięciu uchwały.

Wprawdzie transkrypcja na gruncie ustawy p.a.s.c. zdefiniowana została w art. 104 jako wierne i literalne przeniesienie treści zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, niemniej jednak nie sposób pominąć, iż w większości przypadków nie będzie to wierne odzwierciedlenie treści zagranicznego aktu stanu cywilnego. Wynika to z faktu, iż polski akt urodzenia stosownie do treści art. 60 pkt 1- 6 ustawy, zawiera jedynie nazwisko i imię lub imiona dziecka, kraj, datę oraz miejsce urodzenia dziecka, płeć dziecka, nazwisko, imiona oraz nazwiska rodowe, daty i miejsca urodzenia rodziców dziecka, nazwisko i imię osoby zgłaszającej urodzenie oraz nazwisko i imię biegłego lub tłumacza, jeśli brał udział w czynności. Tymczasem zagraniczne akty stanu cywilnego mogą posiadać dodatkowe rubryki, których nie ma w polskim akcie urodzenia, a polski akt urodzenia może zawierać dane nie wskazane w akcie zagranicznym. Pomimo wystąpienia tych niezgodności, nie zmniejszają one mocy dowodowej polskiego aktu.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie uznaje za uzasadniony także zarzutu jakoby niezgodność zapisów dotyczących drugiego rodzica G. S. w akcie polskim i holenderskim zmniejszała moc dowodową spornego aktu urodzenia. Sama tylko okoliczność, że w polskim akcie urodzenia nie wpisano obojga rodziców dziecka, lub że wpis wygląda inaczej niż w akcie zagranicznym nie jest wystarczającą przesłanką unieważnienia aktu. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 marca 1992r. (I CRN 20/92) wskazał, iż procedura unieważnienia aktu może dotyczyć tylko niezgodności z prawdą „zdarzenia podstawowego”, jakim jest sam fakt urodzin, zawarcia małżeństwa lub zgonu. Wyraźnie zaznaczono, że „inne przypadki niezgodności aktu z rzeczywistością […], związane ze zdarzeniami mającymi wpływ na stan cywilny osób i dotyczące w istocie tylko elementów aktu (np. miejsce lub data zdarzenia, dane o rodzicach osoby, nazwisko, płeć itp.), mogą być jedynie przedmiotem sprostowania”. Podstawy unieważnienia aktu stanu cywilnego w oparciu o drugą przesłankę stanowiły następujące zdarzenia: sporządzenie aktu stanu cywilnego przez osobę nieuprawnioną, sporządzenie aktu dla zdarzenia, które nie może być przedmiotem rejestracji stanu cywilnego, wpisanie do polskich ksiąg dokumentu zagranicznego, który nie jest aktem stanu cywilnego (por . T. Lewandowski , Sprostowanie, unieważnienie, ustalenie treści, odtworzenie i uzupełnienie aktu stanu cywilnego, Komentarz praktyczny Lex/el. 2012).

Stosownie do treści art. 61 p.a.s.c. jeżeli nie stosuje się domniemania, że mąż matki dziecka jest ojcem dziecka, dane ojca zamieszcza się w akcie urodzenia w razie uznania ojcostwa albo sądowego ustalenia ojcostwa. Zgodnie zaś z ustępem 2 tego artykułu, jeżeli nie nastąpiło uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa, w akcie urodzenia zamieszcza się jako imię ojca imię wskazane przez osobę zgłaszającą urodzenie, a w razie braku takiego wskazania w akcie urodzenia zamieszcza się jako imię ojca imię wybrane przez kierownika urzędu stanu cywilnego; jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe zamieszcza się nazwisko matki z chwili urodzenia dziecka, z adnotacją o wpisaniu nazwiska matki i wybranego imienia jako danych ojca.

Z polskiego aktu urodzenia G. S. wynika, iż jej matką jest J. M.. Ponieważ nie pozostawała ona w związku małżeńskim z mężczyzną, domniemanie ojcostwa męża matki nie miało tu zastosowania. Ojciec małoletniej uczestniczki nie został ustalony przez sąd jak też nie doszło do uznania dziecka przez ojca, w związku z czym polski akt urodzenia, w zakresie wskazania rodziców, stanowi wyłącznie dowód tego, że matką G. S. jest J. M.. Zastosowane w akcie dane kryjące ojca, z oczywistych względów, nie stanowią dowodu tego, który mężczyzna jest ojcem dziecka. Moc dowodowa holenderskiego aktu urodzenia, na gruncie prawa polskiego, jest tożsama z polskim aktem. W zagranicznym akcie urodzenia również wskazana jest jako matka (która urodziła dziecko) J. M.. W akcie tym jako drugi rodzic, wskazana jest również matka M. S.. Akt ten jednak również nie wskazuje ojca dziecka. Z powyższego wynika zatem, iż wprawdzie pomiędzy tymi dokumentami zachodzi niezgodność w zakresie danych rodziców, to jednak nie dotyczy ona osoby ojca małoletniej uczestniczki. Prawo polskie nie przewiduje rodzicielstwa jednopłciowego a zatem zapis holenderskiego aktu urodzenia uczestniczki wskazujący jako drugiego rodzica matkę, nie podważa mocy dowodowej polskiego aktu, który podobnie jak holenderski dokument, nie wskazuje ojca dziecka. Ze względu na powyższe, w ocenie Sądu polski akt urodzenia nie prowadzi do powstania stanu niepewności prawnej co do tego, kto jest rodzicami uczestniczki. Jego moc dowodowa jest tożsama z innymi polskimi aktami urodzenia, w których umieszczono dane kryjące ojca dziecka.

Odrębnym zagadnieniem, wykraczającym poza ramy niniejszego postępowania, jest to czy w przypadku aktu urodzenia powstałego w wyniku transkrypcji zagranicznego aktu, w którym jako rodzice dziecka wpisane są dwie kobiety, zasadnym jest umieszczanie danych kryjących ojca. Niewątpliwie rodzi to określone problemy w codziennym życiu takiego dziecka, jednakże w ocenie Sądu, nie uzasadniają one tak drastycznego skutku, jakim jest unieważnienie funkcjonującego w obrocie prawnym aktu. Tym bardziej, że w sprawie przedmiotowego aktu urodzenia równolegle toczy się odrębne postępowanie o jego sprostowanie. Podkreślić również należy, iż w niniejszej sprawie na podstawie spornego aktu urodzenia uczestniczce G. S. nadano numer PESEL jak również wydano dowód osobisty i paszport. Ewentualne unieważnienie aktu spowodowałoby unieważnienie tych dokumentów i konieczność ubiegania się o nie ponownie. Podkreślenia wymaga to, iż wprawdzie pojawiła się już możliwość uzyskania numeru PESEL, dowodu osobistego czy paszportu pomimo braku transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia, jednakże jest to tylko praktyka, wynikająca pośrednio z treści uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 2 grudnia 2019r. (uchwała II OPS 1/19). Nie została ona jednak poparta zmianą przepisów prawa. Potwierdza to przykład siostry małoletniej G. S., która wprawdzie uzyskała dokumenty, jednakże dopiero na skutek odwołania od odmownej decyzji konsula i dopiero po trwającym kilka miesięcy postępowaniu. Nie bez znaczenia jest w niniejszej sprawie także fakt, iż przedmiotowy akt urodzenia dotyczy dziecka z określonym problemem zdrowotnym. Umożliwienie uczestniczce skorzystania z dostępnej diagnostyki i leczenia, wymaga stworzenia jej stabilnej sytuacji prawnej i wyeliminowanie niebezpieczeństwa ewentualnego unieważnienia dokumentów pozwalających na swobodne przemieszczanie się. Sąd, zgodnie z art. 72 ust.1 Konstytucji oraz Konwencją o prawach dziecka, zawsze winien mieć na uwadze dobro dziecka, a tym bardziej dziecka, które ze względu na stan zdrowia wymaga szczególnej opieki.

Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe aspekty rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, iż nie zachodzą podstawy unieważnienia aktu urodzenia G. S. sporządzonego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w M., ponieważ został on sporządzony przez uprawniony organ, fakt urodzenia dziecka podlega ujawnieniu w księgach stanu cywilnego i wreszcie akt ten stwierdza zdarzenie zgodne z prawdą, a mianowicie urodzenie się dziecka płci żeńskiej. Nadto moc dowodowa tego aktu jest analogiczna do innych polskich aktów urodzenia, w których w miejscu danych ojca zastosowano art. 61 ust.2 p.a.s.c i wpisano tak zwane dane kryjące.

O kosztach postepowania Sąd orzekł na podstawie art. 520kpc, uznając iż każda ze stron we własnym zakresie ponosi koszty związane z jej udziałem w sprawie.

W pkt 3 i 4 sentencji postanowienia Sąd przyznał wynagrodzenie kuratorowi ustanowionemu dla małoletniej uczestniczki G. S..

Zarządzenia:

1.  (...)

2.  (...)

Dnia 8 marca 2023r. SSR Magdalena Sarzyńska