Wyrok z 20 czerwca 2023, sygn. VII P 831/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 czerwca 2023 roku

Sąd Rejonowy Katowice – Zachód w Katowicach VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: sędzia Monika Krueger

Protokolant: sekretarz sądowy Monika Markowicz

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2023 roku w K.

sprawy z powództwa: B. Ż. (1) (Ż.)

przeciwko: (...) Spółce Akcyjnej w K.

o odszkodowanie za naruszenie zasad równouprawnienia

oddala powództwo;

zasądza od powoda na rzecz pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w K. kwotę 675,00 zł (sześćset siedemdziesiąt pięć złotych i zero groszy) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego pozwanego.

sędzia Monika Krueger

Sygn. akt VII P 831/21

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 9 listopada 2021 roku powód B. Ż. (1) wniósł o zasądzenie od pozwanego - (...) S.A. kwoty 5.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wymagalności do dnia zapłaty - za naruszenie przez pozwanego zasady równego taktowania w zatrudnieniu. W uzasadnieniu powód podniósł, iż̇ zatrudniony jest u pozwanego od 24 października 2011 roku, a począwszy od 30 kwietnia 2016 roku był zatrudniony w charakterze nadsztygara BHP. Dnia 9 października 2019 roku powierzono powodowi wykonywanie pracy na stanowisku sztygara zmianowego, a czasowe powierzenie pracy trwało 3 miesiące. Następnie, w grudniu 2019 roku powód otrzymał informację, iż po raz kolejny będzie musiał wykonywać inne obowiązki, aniżeli te wynikające ze stanowiska nadsztygara BHP. Podkreślono także, że od grudnia 2020 roku na stanowisku inżyniera BHP pozostawał wakat, a pozwany co najmniej od stycznia 2021 roku miał świadomość, że z końcem marca 2021 roku Główny Inżynier BHP odchodzi na emeryturę, a zatem stanowisko to powinno zostać obsadzone. W ocenie powoda, na stanowisku tym pozwany powinien był obsadzić jednego z nadsztygarów BHP, jednakże stanowisko to powierzono M. M. (1), który w dacie objęcia stanowiska nie posiadał należytych kwalifikacji zawodowych - a które nabył dopiero w czerwcu 2021 roku. Powód podkreślił, iż stanowisko inspektora BHP jest w hierarchii równorzędne stanowisku nadsztygara BHP. Natomiast przełożonym zarówno inspektora BHP, jak i nadsztygara BHP jest inżynier BHP. Nadto wskazano, że na stanowisko powoda (tj. nadsztygara BHP) nie został oddelegowany jakikolwiek pracownik, w związku z tym w ocenie powoda, należy stwierdzić, że zachowanie pozwanego nosiło znamiona dyskryminacji.

Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu podniósł, iż̇ powierzenie innej pracy powodowi nie spowodowało obniżenia jego wynagrodzenia. Nadto nie był on jedyną osobą, której została powierzona praca sztygara zmianowego w dziale górniczym, wskazując iż taką pracę powierzono także M. M. (1). Co istotne, podkreślono że powierzenie powodowi innej pracy wynikało z potrzeb pracodawcy, tj. z braków w zatrudnieniu osób dozoru ruchu w oddziale robót przygotowawczych, a braki te były wielokrotnie zgłaszane przez kierownika robót. Sytuacja finansowa pozwanej wymusiła redukcję zatrudnienia, a co za tym idzie optymalnym rozwiązaniem jest „wewnętrzne przesuwanie” pracowników, niż pozyskiwanie nowych z zewnątrz. Odnosząc się natomiast do okoliczności obsadzenia spornego stanowiska, pozwany wskazał, iż to do pracodawcy należy uprawnienie, kogo zatrudni na danym stanowisku, komu przyznać awans, wskutek dokonania przez niego oceny, który z pracowników będzie najlepiej wykonywał powierzone mu obowiązki. Zwrócono także uwagę, iż powód w istocie nie wskazał, na czym miałoby polegać nierówne traktowanie w zatrudnieniu, szczególnie, iż pracodawca spełnił przesłanki wynikające z art. 42 § 4 k.p.

Na rozprawie w dniu 6 czerwca 2023 roku każda ze stron podtrzymała swoje stanowiska, wnosząc jednocześnie o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

B. Ż. (1) był zatrudniony (...) S. A. z siedzibą w K. od 24 października 2011 roku. Do 31 marca 2012 r. w charakterze stażysty, pod ziemią. Następnie do 31 lipca 2014 roku na stanowisku nadgórnika oddziału wydobywczego - pod ziemią. W okresie 1 sierpnia 2014 roku do 31 października 2015 roku zatrudniony był jako sztygar zmianowy oddziału zbrojeniowo likwidacyjnego regeneracyjnego. Następnie, do 31 grudnia 2015 roku pracował na stanowisku inspektora BHP - pod ziemią. Kolejno, do 24 lutego 2020 roku pełnił obowiązki nadsztygara ds. BHP - pod ziemią. W dniach 25 lutego 2020 roku do 16 maja 2021 roku pozostawał bez pracy. Natomiast w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego Katowice Zachód w Katowicach został przywrócony do pracy na stanowisku nadsztygara - pod ziemią (do 25 maja 2021 roku). Następnie do 12 października 2021 roku obejmował stanowisko sztygara zmianowego oddziału robót przygotowawczych - pod ziemią. Po czym do 21 listopada 2021 roku był nadsztygarem - pod ziemią. Natomiast od 22 listopada 2021 roku obejmuje stanowisko sztygara zmianowego - pod ziemią.

(dowód: zaświadczenie pracy z dn. 21.03.2022 r. k. 45 oraz z dn. 31.10.2014 r. k. 48, porozumienia stron w sprawie zmiany warunków umowy o prace z dn. 4.05.2015 r. k. 46 oraz z dn. 31.12.2015 r. k. 47, zeznania powoda k. 121-123)

B. Ż. (1) ukończył studia podyplomowe w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy - inżynieria i zarządzanie bezpieczeństwem oraz ocena i redukcja ryzyka zawodowego. posiada kwalifikacje do wykonywania czynności osoby wyższego dozoru ruchu w specjalności górniczej w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny. Spełnia kwalifikacje niezbędne na stanowisku nadsztygara BHP pod ziemią.

(dowód: świadectwo ukończenia studiów k. 50, świadectwo z dn. 13.10.2014 r. k. 49, zaświadczenie z dn. 15.12.2015 r. k. 51)

Z dniem 9 października 2019 roku B. Ż. (1) na podstawie art. 42 § 4 k.p. zostały powierzone czasowo od dnia 10 października 2019 roku czynnoś́ci sztygara zmianowego pod ziemią w dziale górniczym - oddziale robót przygotowawczych (...)2. Wskazano nadto, iż powierzenie wynikające z potrzeb pracodawcy nie spowoduje obniżenia wynagrodzenia. Oddelegowanie powoda było poprzedzone rozmową, którą przeprowadził dyrektor kopalni. Decyzja nastąpiła po analizie dotyczącej zachowania stabilności pracy w dziale BHP, a powód miał odpowiednie kompetencje wymagane na tym stanowisku. Potem od 1 lutego 2021 roku na okres trzech miesięcy powierzono powodowi wykonywanie pracy na stanowisku inspektora BHP pod ziemią w D. BHP ( (...)).

(dowód: pismo z dn. 9.10.2019 r. o czasowym powierzeniu pracownikowi innej pracy k. 8, oraz. dn. 28.01.2021 r. k. 52, zeznania świadka G. C. k. 102-104, zeznania świadka A. P. k. 115 verte-116)

Następnie, pismem z dnia 24 maja 2021 roku powodowi powierzono za jego zgodą - na okres trzech miesięcy od 25 maja 2021 roku - wykonywanie obowiązków pracowniczych na stanowisku sztygara zmianowego pod ziemią w dziale górniczym - oddziale robót przygotowawczych (...)2. Pismo zawierało stwierdzenie, że powierzenie wynikające z potrzeb pracodawcy nie spowoduje obniżenia wynagrodzenia, a kolejne powierzenie powodowi innej pracy (tożsamej z w.w. oświadczeniem) nastąpiło od dnia 17 listopada 2021 roku na okres trzech miesięcy oraz od dnia 22 listopada 2021 roku także na ten okres, włączając okres od 25 maja 2021 r. do 30 maja 2021 r. Po raz ostatni powierzono powodowi wykonywanie innej pracy (tj. wykonywanie obowiązków w charakterze sztygara zmianowego w \dziale górniczym oddział robót przygotowawczych (...)2) w trybie art. 42 § 4 k.p. w dniu 27 grudnia 2021 roku - na okres od 1 stycznia 2022 roku do 23 stycznia 2022 roku. Począwszy od 17 lutego 2022 r. miejscem wykonywania pracy przez powoda jest dział (...), na stanowisku nadsztygara górniczego.

(dowód: pisma z dn. 24.05.2021 r. oraz z dn. 10.11.2021 r., a także z dn. 17.11.2021 r. o czasowym powierzeniu pracownikowi innej pracy k. 7, 43-44, 53, pismo z dn. 27.12.2021 r. k. 41, pismo z dn. 15.02.2022 r. k. 54, zeznania świadka M. M. (1) k. 90 verte, zeznania świadka M. M. (2) k. 91, zeznania świadka G. C. k. 102-104, zeznania świadka A. P. k. 115 verte-116, zeznania powoda k. 121-123)

Powód w w.w. okresach czasu faktycznie wykonywał powierzone mu obowiązki – ze względu absencję wynikającą z jego niezdolności do pracy – w następujących datach:

- od 10 października 2019 roku do 17 listopada 2019 roku,

- od 23 listopada 2019 roku do 21 grudnia 2019 roku,

- od 25 maja 2021 roku do 30 maja 2021 roku oraz

- od 22 listopada 2021 roku do 23 stycznia 2022 roku.

(dowód: dniówki i absencje B. Ż. k. 36-39, załącznik nr 1 z 10.03.2022 r. k. 40, zeznania świadka M. M. (2) k. 91-92, zeznania świadka G. C. k. 102 verte-104 )

Powierzenie powodowi innej pracy wynikało z potrzeb pracodawcy, wynikających z braków w zatrudnieniu osób dozoru ruchu w oddziale robót przygotowawczych, a które to są konsekwencją restrukturyzacji kopalń, która ma miejsce od ok. 2019 roku, w związku z załamaniem rynku węgla. Braki kadrowe były wielokrotnie zgłaszane przez kierownika robót. Na trzech poziomach wydobywczych niezbędna była obsada ok. 12 sztygarów zmianowych, jednak kierownik robót często dysponował jedynie 9-10 sztygarami – stąd potrzeba oddelegowywania pracowników. Braki kadrowe u pozwanego były odczuwalne i dotyczyły wielu oddziałów, jednakże szczególnie wyraźny był brak pracowników w oddziale przygotowawczym. Dyrektor kopalni wielokrotnie zwracał się do zarządu i dyrektorów innych kopalń o wsparcie kadrowe, jednak z uwagi na ogólną sytuację rynku górniczego, starania te nie przynosiły efektów, szczególnie, że kopalnia, w której pracuje powód jest przeznaczona do likwidacji w 2028 roku. Nadto na rynku pracy jest mało osób spełniających kwalifikacje potrzebne na stanowisko sztygara/nadsztygara BHP. W dalszym ciągu sytuacja pozwanego jest dynamiczna i zmusza go do zmian kadrowych i oddelegowywania pracowników.

(dowód: zeznania świadka P. L. k. 84 verte-85, zeznania świadka G. J. k. 85, zeznania świadka M. M. (1) k. 90 verte, zeznania świadka M. M. (2) k. 91-92, zeznania świadka A. P. k. 115 verte-116)

Pracownik pozwanej – M. M. (1) został zatrudniony w dziale BHP (wskutek porozumienia stron w sprawie zmiany stanowiska i wynagrodzenia) od 1 lutego 2021 roku, na stanowisku nadsztygara górniczego pod ziemią (inspektora BHP), wcześniej pracował jako sztygar zmianowy. W tym czasie powód nie był pracownikiem pozwanej. M. M. (1) posiada kwalifikacje w zakresie wykształcenia i uprawnień – kwalifikacji dozoru wyższego w specjalności górniczej. Oddelegowanie M. M. (1) wynikało w związku z pandemią covid-19, a także było skutkiem braków kadrowych w oddziale robót przygotowawczych.

(dowód: świadectwo ukończenia studiów k. 50, świadectwo z dn. 24.03.2021 k. 55, zaświadczenie z dn. 28.05.2021 r. k. 56 oraz z dn. 1.06.2021 r. k. 57, porozumienie stron z dn. 31.03.2021 r. k. 58, zeznania świadka M. M. (1) k. 90 verte, zeznania świadka M. M. (2) k. 91)

W dniu 14 września 2021 roku powód wystosował do pozwanego wezwanie do zapłaty kwoty 5.000 zł, tytułem odszkodowania za naruszenie przez pracodawcę zasady równego traktowania w zatrudnieniu.

(dowód: wezwanie do zapłaty z dn. 13.09.2021 r. wraz z potwierdzeniem nadania k. 9-10)

Pozwany w odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia 20 września 2021 roku oświadczył, iż nie uznaje wskazanych w piśmie należności, tak co do zasady, jak i wysokości, a powierzenie powodowi innej pracy uzasadnione było potrzebami pracodawcy.

(dowód: pismo z dn. 20.09.2021 r. k. 11)

Co do zasady stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zebranej w sprawie dokumentacji, a także na podstawie przeprowadzonych dowodów osobowych. Dokumenty zebrane w sprawie nie budzą wątpliwości co do ich zgodności z rzeczywistym stanem, nie były kwestionowane przez strony tak pod kątem ich autentyczności oraz treści i dlatego sąd w całości się na nich oparł dokonując ustaleń w sprawie. Dokumenty te pozwoliły na weryfikację twierdzeń stron odnośnie istotnych dla sprawy okoliczności.

Zeznania w.w. świadków Sąd uznał za wiarygodne w całości. Świadkowie ci zgodnie wskazywali na specyfikę pracy na rynku węglowym, który – co Sądowi jest znane także z urzędu – zmaga się z licznymi trudnościami związanymi głównie z restrukturyzacją, a także brakami kadrowymi i brakiem pracowników posiadających odpowiednie kompetencje. Zeznania świadków uzupełniały się, tworząc logiczną całość. Równocześnie powyżsi świadkowie zgodnie podnosili, że szczególnie w branży węglowej, nie jest niczym nadzwyczajnym oddelegowywanie pracowników na inne stanowiska– a zasada ta działa zarówno „w górę” (tj. na wyższe w hierarchii stanowisko), jak i „w dół” (tj. na niższe rangą stanowisko).

Odnosząc się natomiast do zeznań powoda, Sąd przyznał im walor wiarygodności jedynie w części. Oczywistym jest bowiem, że powód z uwagi na sporność procesu, relacjonuje przebieg zdarzeń z własnej perspektywy, niemniej sam przyznał w toku przesłuchania, że „jest mu ciężko powiedzieć jednoznacznie, co było podłożem w mojej ocenie nierównego traktowania (…)” (k. 121 verte). Jego twierdzenia nie znalazły również odzwierciedlenia w pozostałym materiale dowodowym, a zatem Sąd uznał je za niewykazane.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo powoda nie zasługiwało na uwzględnienie i jako niewykazane podlegało oddaleniu.

Przechodząc do rozważań, w pierwszej kolejności należy uwypuklić, że możliwość czasowego powierzenia pracownikowi innej pracy jest wyjątkiem od zasady, zgodnie z którą warunki pracy i płacy pracownika wynikają przede wszystkim z umowy o pracę. Zwyczajnymi środkami służącymi zmianie tych warunków są, po pierwsze, unormowane w § 1–3 art. 42 k.p., po drugie zaś, porozumienie zmieniające. Konsekwencją powyższego jest konieczność ścisłej interpretacji warunków określających możliwość zastosowania owego wyjątku, a także uznanie, że powierzenie innej pracy jest możliwe wyłącznie przy jednoczesnym spełnieniu wszystkich wymogów ustawowych.

Zgodnie z art. 42 § 4 k.p. wypowiedzenie dotychczasowych warunków pracy i płacy nie jest wymagane w razie powierzenia pracownikowi, w przypadkach uzasadnionych potrzebami pracodawcy, innej pracy niż określona w umowie o pracę na okres nie przekraczający 3 miesięcy w roku kalendarzowym, jeżeli nie powoduje to obniżenia wynagrodzenia i odpowiada kwalifikacjom pracownika. Ustawodawca w sposób konkretny wskazuje na cztery przesłanki świadczące o dopuszczalności powierzenia pracownikowi przez pracodawcę takiej pracy:

1) wystąpienie uzasadnionych potrzeb pracodawcy

2) okres powierzenia innej pracy nie może przekraczać 3 miesięcy w roku kalendarzowym

3) powierzenie innej pracy nie może powodować obniżenia wynagrodzenia, a także

4) musi odpowiadać kwalifikacjom pracownika.

Zastosowane w w.w. przepisie określenie " uzasadnione potrzeby pracodawcy" oznacza uzasadnione potrzeby zakładu pracy jako całości, a nie tylko jednostki (komórki) organizacyjnej zakładu pracy, do której pracownik został skierowany ( por. wyrok SN z dnia 8 sierpnia 1979 r., I PR 55/79, OSNCP 1980, nr 2, poz. 30). Artykuł 42 § 4 k.p. wymaga jedynie, aby zlecona praca odpowiadała kwalifikacjom pracownika. Pracą odpowiednią do kwalifikacji pracownika jest praca, która tych kwalifikacji nie przekracza i przy której te kwalifikacje znajdą choćby częściowe zastosowanie (wyr. SN z 5.2.1998 r., I PKN 515/97, OSNAPiUS 1999, Nr 2, poz. 46).

Na mocy art. 18 ^3d k.p. osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów. W rezultacie pracownik nabywa prawo do odszkodowania na podstawie art. 18 ^3d k.p. wtedy, gdy zostanie spełniona jedyna, wymieniona w tym przepisie, przesłanka odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy, a mianowicie zostanie wykazane, że pracodawca naruszył wobec pracownicy zasadę równego traktowania w zatrudnieniu (wyrok SN z 9 maja 2019 r. sygn. akt III PK 50/18, OSNP 2020/5/42). Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie wskazuje się, że odszkodowanie przewidziane w art. 18 ^3d k.p. powinno być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Odszkodowanie powinno zatem wyrównywać uszczerbek poniesiony przez pracownika, powinna być zachowana odpowiednia proporcja między odszkodowaniem a naruszeniem przez pracodawcę obowiązku równego traktowania pracowników, a także odszkodowanie powinno działać prewencyjnie. Ustalając jego wysokość należy więc brać pod uwagę okoliczności dotyczące obu stron stosunku pracy, zwłaszcza do odszkodowania mającego wyrównać szkodę niemajątkową pracownika.

Postępowanie dowodowe przeprowadzone w niniejszej sprawie wykazało, iż nie doszło do nierównego traktowania powoda, ani dyskryminacji. Co nie było w sprawie sporne, powód od października 2019 roku czasowo był oddelegowywany do pracy w oddziale robót przygotowawczych. Okoliczność ta wynikała z potrzeb pracodawcy, co w sposób wyraźny wybrzmiało w toku postępowania, a czemu Sąd dał w pełni wiarę. Bezspornie górnictwo od dłuższego czasu zmaga się z wieloma trudnościami, związanymi ze specyfiką tej branży, a w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie miały okoliczności związane z brakami kadrowymi, z którymi, nie od dziś, zmaga się pozwany (jak i w ogóle cała branża górnicza), co skutkowało koniecznością przenoszenia pracowników na inne stanowiska. Nadto, z twierdzeń powoda wynikało, iż był on niezadowolony nie tylko z przenosin jego osoby na inne stanowisko, ale również rościł pretensje, iż pracodawca w danym czasie zdecydował się na przeniesienie pracownika M. M. (1) na stanowisko inspektora BHP, co miało miejsce w lutym 2021 roku. W toku sprawy powód wskazywał, iż w tym czasie M. M. (1) nie miał należytych kwalifikacji potrzebnych do objęcia tego stanowiska, co jednak nie znalazło potwierdzenia w materiale dowodowym. Nadto sama okoliczność, kiedy M. M. (1) ukończył studia podyplomowe w zakresie BHP dla niniejszego postępowania nie miało znaczenia. Należy także wskazać, że jak trafnie wskazywał świadek – dyrektor kopalni, iż to do pracodawcy finalnie – rzecz jasna przy zachowaniu stosownych przepisów przewidzianych w tym zakresie – należy kompetencja (decyzja) kogo i na jakie stanowisko powoła. To pracodawca w istocie wie najlepiej, jakie są jego potrzeby, w zakresie zakładu pracy jako całości.

Powód, jako nadsztygar posiadał stosowne kwalifikacje do pracy w charakterze sztygara zmianowego, a co wymaga podkreślenia – przez cały czas delegacji zachował wynagrodzenie w pełnej wysokości. Mając na względzie powyższe Sąd nie dopatrzył się, aby powód miał być przez pracodawcę dyskryminowany, traktowany nierówno. Tym bardziej, co nie mogło umknąć uwadze Sądu, iż sam powód w toku sprawy, choć był reprezentowany zawodowego pełnomocnika, nie potrafił doprecyzować (nawet w toku zeznań) konkretnego przejawu (podłoża) dyskryminacji. Delegowanie powoda do pracy w oddziale robót przygotowawczych – który to jest działem kluczowym dla procesu produkcyjnego (wydobywczego) – było czasowe (obejmowało każdorazowo okres do 3 miesięcy) i wynikało jedynie z potrzeb pracodawcy. Natomiast o tym, jakie są potrzeby pracodawcy decydował dyrektor kopalni, który zobligowany był zapewnić zarówno bezpieczeństwo pracy, jak i ciągłość procesu wydobywczego.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 kpc, przy uwzględnieniu zasady odpowiedzialności za wynik procesu w zw. z § 9 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015r. (Dz.U. z 2018r. poz. 265 j.t.).

Sędzia Monika Krueger