Uchwała SN z 21 grudnia 2010, sygn. III CZP 94/10
Data orzeczenia
21 grudnia 2010
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Krzysztof Strzelczyk
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Dariusz Zawistowski
Sędzia SA Maria Szulc
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela "G.N.B." S. A. w W.
przeciwko Mirosławowi Ł. o nadanie klauzuli wykonalności, po rozstrzygnięciu w
Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 21 grudnia 2010 r. zagadnienia
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z
dnia 9 lipca 2010 r.:
"Czy na gruncie art. 788 § 1 k.p.c. załączony do wniosku o nadanie klauzuli
wykonalności odpis poświadczony za zgodność z oryginałem przez pełnomocnika
wnioskodawcy będącego radcą prawnym odpisu z rejestru przedsiębiorców
Krajowego Rejestru Sądowego, stanowi dokument urzędowy wykazujący przejście
na wnioskodawcę uprawnienia po powstaniu tytułu egzekucyjnego?"
podjął uchwałę:
Kopia odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, poświadczona za
zgodność z oryginałem przez pełnomocnika wnioskodawcy będącego radcą
prawnym, może stanowić podstawę nadania klauzuli wykonalności na rzecz
następcy prawnego wierzyciela na podstawie art. 788 § 1 k.p.c.
Uzasadnienie
Przedstawione przez Sąd Okręgowy w Katowicach do rozstrzygnięcia
zagadnienie prawne pojawiło się przy rozpoznaniu zażalenia wierzyciela "G.N.B."
S.A. w W. na postanowienie z dnia 19 kwietnia 2010 r., którym Sąd Rejonowy
Katowice-Zachód w Katowicach oddalił wniosek wierzyciela o nadanie klauzuli
wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez "G.B." S.A.
w K. Wnioskodawca załączył do wniosku odpis z Rejestru Przedsiębiorców
Krajowego Rejestru Sądowego poświadczony przez występującego w jego imieniu
radcę prawnego, z którego wynikało połączenie banków. Sąd pierwszej instancji
uznał to za niewystarczające, ponieważ według art. 788 § 1 k.p.c., który jest
przepisem szczególnym względem art. 129 § 2 k.p.c., wymagane jest złożenie
dokumentu urzędowego lub prywatnego z podpisem notarialnie poświadczonym.
W ocenie Sądu drugiej instancji, wiele argumentów przemawia za tym
stanowiskiem. Po pierwsze, art. 788 § 1 k.p.c. jako wprowadzający ograniczenia
dowodowe powinien być interpretowany ścieśniająco. Po drugie, zgodnie z art. 129
§ 3 k.p.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 23 października 2009 r. o zmianie
ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów (Dz.U. Nr 216, poz. 1676 – dalej:
"ustawa zmieniająca"), walor dokumentu urzędowego uzyskuje tylko poświadczenie
za zgodność z oryginałem, a nie poświadczona w ten sposób kopia dokumentu. Po
trzecie, przyjęcie, że poświadczony dokument staje się dokumentem urzędowym,
prowadziłoby do nadania waloru dokumentu urzędowego dokumentowi
prywatnemu. Po czwarte, na tle art. 788 § 1 k.p.c. dokument urzędowy stanowi
conditio iuris nadania klauzuli wykonalności, dlatego pojęcie „wykazanie” ma tutaj
inne znaczenie i nie odnosi się do klasycznego postępowania dowodowego, a art.
129 k.p.c., stanowiący w zakresie sposobu wykazania i formy dowodu regulacje
zupełną i precyzyjną, został stworzony z myślą o postępowaniu dowodowym w
postępowaniu rozpoznawczym.
Sąd Okręgowy wskazał, że możliwa jest jednak także odmienna wykładnia.
Przemawia za tym brak podstaw do różnicowania skutków poświadczenia
dokonanego przez pełnomocnika strony postępowania i notariusza. Poza tym w
postępowaniu klauzulowym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów. Odpis
poświadczony za zgodność przez kwalifikowanego pełnomocnika ma z mocy art.
129 § 3 k.p.c. charakter dokumentu urzędowego, tak więc wymaganie okazania
dokumentu urzędowego można uznać za spełniony. W końcu Sąd wskazał, że w
przepisach kodeksu postępowania cywilnego nie można znaleźć reguły, z której
wynikałoby, że jeżeli ustawa stanowi o dokumentach, zawsze chodzi o ich
oryginały.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Według art. 129 § 2 k.p.c. – od chwili wejścia w życie ustawy zmieniającej –
strona zamiast oryginału dokumentu może złożyć odpis, jeżeli jego zgodność z
oryginałem została poświadczona przez notariusza lub występującego w sprawie
pełnomocnika strony będącego adwokatem lub radcą prawnym. Wobec tej zmiany
stanu prawnego utraciły aktualność prezentowane wcześniej w judykaturze i
doktrynie oceny wskazujące na niedopuszczalność korzystania w postępowaniu
przewidzianym w art. 788 § 1 k.p.c. z odpisów wymienionych w tym przepisie
dokumentów uwierzytelnionych przez adwokatów lub radców prawnych
występujących w charakterze pełnomocników wierzyciela.
Artykuł 788 § 1 k.p.c. wymaga, aby przejście uprawnienia lub obowiązku na
inną osobę po powstaniu tytułu egzekucyjnego zostało wykazane za pomocą
odpowiednich dokumentów. Istnienie tego rodzaju regulacji m.in. w art. 788 § 1
k.p.c. nie oznacza, że w postępowaniu klauzulowym nie jest możliwe odstępstwo od
tej zasady i nie stosuje się w nim art. 129 § 2 k.p.c. Z art. 13 § 2 k.p.c. wynika
obowiązek odpowiedniego stosowania przepisów o procesie także w innych
postępowaniach. Zakres zastosowania art. 129 § 1-4 k.p.c. jest wobec tego szerszy
i dotyczy innych postępowań unormowanych w kodeksie postępowania cywilnego.
Przepisy regulujące postępowanie klauzulowe nie wyłączają wprost odpowiedniego
stosowania w nim art. 129 § 2 k.p.c. W postępowaniu nakazowym wyłączenie –
zgodnie ze znowelizowanym art. 485 § 4 k.p.c. – obejmuje jedynie weksel, czek,
warrant lub rewers oraz dokumenty określone w § 3 tego artykułu.
Przeciwko stosowaniu art. 129 § 2 k.p.c. w postępowaniu klauzulowym nie
przemawia także charakter tego postępowania; jest ono w porównaniu z
postępowaniem rozpoznawczym postępowaniem uproszczonym i
sformalizowanym, w którym dowód z dokumentów odgrywa podstawowe znaczenie.
Funkcja dowodowa dokumentów w tym postępowaniu sprowadza się do
ograniczenia dostępnych środków dowodowych, co nie oznacza, że służą one
innym celom niż wykazanie określonych faktów. Prowadzenie dowodów w ramach
postępowania klauzulowego nie różni zatem tego postępowania w sposób istotny
od przeprowadzania dowodów w postępowaniu rozpoznawczym, w którym art. 129
§ 2 k.p.c. niewątpliwie ma zastosowanie.
Nie ma też podstaw do nadawania pojęciu „wykazanie” innego znaczenia na
gruncie art. 788 § 1 k.p.c. i uznawania, że nie odnosi się ono do postępowania
dowodowego. Charakter postępowania klauzulowego także nie przemawia za
potrzebą korzystania w tym postępowaniu wyłącznie z oryginałów dokumentów w
celu zapewnienia należytej ochrony praw jego stron, a w szczególności dłużnika.
Zgodnie z art. 129 § 3 k.p.c., poświadczenie zgodności z oryginałem odpisu
dokumentu przez występującego w sprawie pełnomocnika strony w osobie np.
radcy prawnego nadaje temu poświadczeniu charakter dokumentu urzędowego.
Oznacza to, że poświadczony przez pełnomocnika odpis dokumentu ma charakter
dokumentu urzędowego w tym znaczeniu, że potwierdza się w nim z mocą
dokumentu urzędowego istnienie dokumentu „źródłowego” o treści takiej samej jak
odpis. Złożenie takiego dokumentu jest zatem wystarczające do zrealizowania
funkcji przewidzianej w art. 788 § 1 k.p.c. dla dowodu z dokumentu.
Nie można też pomijać, że nowelizacja art. 129 k.p.c. miała na celu
odformalizowanie postępowań cywilnych przez umożliwienie szerszego stosowania
poświadczania odpisów dokumentów przez pełnomocników stron występujących w
sprawie. Nie ma argumentów dla stanowiska, że ten zamiar ustawodawcy nie
miałby odnosić się do postępowania klauzulowego i uzasadnione jest założenie, że
nowelizacja art. 129 k.p.c. miała na celu usprawnienie także tego postępowania.
Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której z jednego dokumentu wynika następstwo
prawne w odniesieniu do wielu odrębnych zobowiązań objętych tytułami
egzekucyjnymi.
Brzmienie art. 129 § 2 i 3 k.p.c. nie daje podstaw do wyłączenia dokumentów
urzędowych z procedury uproszczonego poświadczania odpisów dokumentów za
zgodność z oryginałem. Przemawia za tym również wykładnia znowelizowanego
art. 485 § 4 k.p.c., skoro jego funkcją było zastąpienie m.in. wcześniej
obowiązującej wersji przewidującej możliwość wydania nakazu zapłaty na
podstawie odpisu dokumentu urzędowego poświadczonego za zgodność np. przez
występującego w sprawie adwokata lub radcę prawnego. Wprowadzenie
wyraźnego ograniczenia obowiązku przedstawienia oryginałów do dokumentów
wymienionych w art. 485 § 3 i 4 k.p.c. wskazuje, że nowy art. 129 k.p.c. w
pozostałym zakresie ma zastosowanie w postępowaniu nakazowym i odnosi się do
dołączonych do pozwu dokumentów urzędowych (art. 485 § 1 pkt 1 k.p.c.).
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w
uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).