Wyrok z 6 listopada 2023, sygn. IV U 199/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 16 października 2023 r.

Sąd Rejonowy w Świdnicy , IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w osobie Sędzi Magdaleny Piątkowskiej
Protokolant : Dawid Tomczyk

po rozpoznaniu w dniu 16 października 2023 r. na rozprawie

sprawy z odwołania M. F.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. z dnia 18.04.2023 roku, znak : (...)

o zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, że wypłacony powodowi M. F. zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego od 05.08.2020 r. do 18.08.2020 r. nie jest świadczeniem nienależnie pobranym i na powodzie nie ciąży obowiązek zwrotu świadczenia opisanego w zaskarżonej decyzji.

UZASADNIENIE

Powód M. F. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. z dnia 18 kwietnia 2023r., którą organ rentowy uznał, że wypłacony powodowi zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego od 5.08.2020r. do 18.08.2020r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i w związku z tym zobowiązał powoda do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu chorobowego w kwocie 1.171,52 zł. Powód zarzucił brak podstaw do ustalenia, że jego dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało od dnia 1.07.2020r. i aby okres urlopu przypadał w okresie niepodlegania ubezpieczeniu chorobowemu. W uzasadnieniu powód wskazał, iż w lutym 2023r. została wszczęta kontrola organu rentowego, na skutek której ustalono, iż jeden ze zleceniobiorców powoda nie podlega ubezpieczeniu społecznemu u innego pracodawcy, pomimo złożenia u powoda oświadczeń potwierdzających podleganie ubezpieczeniu i woli nienaliczania składek społecznych od zlecenia. Powód podniósł, iż prowadzi działalność gospodarczą od 2014r., jest świadomym pracodawcą przestrzegającym przepisów ubezpieczeniowych odnośnie swoich pracowników i zleceniobiorców. Po przeprowadzonym postępowaniu organ rentowy poinformował, iż ów zleceniobiorca nie osiąga pełnego minimalnego wynagrodzenia, w związku z czym powód obowiązany był skorygować deklaracje ZUS za okres od (...), naliczyć składki na ubezpieczenie społeczne, co niezwłocznie zostało uczynione wraz należnymi odsetkami. Powód wskazał, iż wykazał się na każdym etapie należytą starannością, a świadczenia pobrał w 2020r. w przekonaniu, iż są mu należne.

W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu powołano podstawę prawną decyzji, a to przepisy art. 29a,66 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, art. 84 w zw. z art. 11 ust.2 i art. 14 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych . W dalszej części omyłkowo powołano się na art. 138 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach przytaczając jego treść. Powołano wyniki przeprowadzonej kontroli, na skutek której powód złożył korekty dokumentów rozliczeniowych, co spowodowało, zdaniem organu rentowego, że składki za miesiąc 07 i (...) zostały opłacone po ustawowym terminie płatności, wobec czego ubezpieczenie chorobowe powoda ustało z dniem 1.07.2020r., a okres urlopu ojcowskiego przypadł w okresie nie podlegania przez powoda ubezpieczeniu społecznemu. Zdaniem strony pozwanej w odwołaniu powód nie wskazał okoliczności mających wpływ na zmianę decyzji.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powód M. F. prowadził działalność gospodarczą od 2014r. i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniom społecznym, w tym dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Z tytułu tych ubezpieczeń przez cały okres ubezpieczenia opłacał składki w należnej wysokości i w ustawowym terminie.

W dniu 30.09.2020r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił powodowi podlegającemu ubezpieczeniom społecznym ( w tym ubezpieczeniu chorobowemu ) zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego za okres od 5 sierpnia 2020r. do 18 sierpnia 2020r.

W ramach swojej działalności powód zatrudnia pracowników i zleceniobiorców. Jeden ze zleceniobiorców złożył oświadczenie o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę w Czerwonym Krzyżu i woli nie pobierania od niego składek. Po przeprowadzonym w lutym 2023r. postępowaniu organ rentowy poinformował powoda, iż ów zleceniobiorca nie osiąga pełnego minimalnego wynagrodzenia , w związku z czym powód obowiązany jest skorygować deklaracje ZUS za okres od (...), naliczyć składki społeczne, co niezwłocznie zostało przez niego uczynione wraz należnymi odsetkami.

Dowód:

zeznania świadka A. F. e-protokół k.40

zeznania powoda e-protokół k.40

akta ZUS ( w załączeniu)

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 kwietnia 2023r. organ rentowy stwierdził, iż wypłacony powodowi zasiłek jest świadczeniem nienależnie pobranym i nakazał jego zwrot z odsetkami. Jako podstawę prawną decyzji podano art. 29a( bez uszczegółowienia), art. 66 ( bez uszczegółowienia) ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego o w razie choroby i macierzyństwa, art. 84( bez uszczegółowienia), 11 ust.2 i 14 ( bez uszczegółowienia) ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W uzasadnieniu lakonicznie wskazano, iż złożenie korekt rozliczeniowych spowodowało, iż składki za miesiąc 07 i (...) zostały opłacone po ustawowym terminie płatności, a zatem dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało z dniem 1.07.2020r.

Dowód: decyzja ZUS ( akta ZUS w załączeniu)

Przy tak ustalonym stanie faktycznym sąd zważył:

Odwołanie podlegało uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 29a ust.1. zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego. Z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać ubezpieczeni rodzice dziecka. W takim przypadku łączny okres zasiłku macierzyńskiego nie może przekraczać wymiaru urlopu rodzicielskiego określonego przepisami Kodeksu pracy (ust.3)

Zgodnie z powołanym przez organ rentowy art. 66 ustawy zasiłkowej, który zostanie powołany w całości albowiem trudno odnaleźć w którymkolwiek punkcie podstawę do zastosowania w niniejszym stanie faktycznym:

1. Wypłatę zasiłku wstrzymuje się, jeżeli:

1) powstaną okoliczności uzasadniające ustanie prawa do zasiłku;

2) okaże się, że prawo do zasiłku nie istniało;

3) zasiłek nie może być doręczony z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

1a. W sprawie wstrzymania wypłaty zasiłku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję.

1b. W sprawie wstrzymania wypłaty zasiłku stosuje się odpowiednio art. 134 ust. 2 i art. 135 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504, 1504 i 2461).

2. Jeżeli świadczenie zostało pobrane nienależnie z winy ubezpieczonego lub wskutek okoliczności, o których mowa w art. 15-17 i art. 59 ust. 6 i 7, wypłacone kwoty podlegają potrąceniu z należnych ubezpieczonemu zasiłków bieżących oraz z innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.

3. Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie zwrotu bezpodstawnie pobranych zasiłków stanowi tytuł wykonawczy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie z art. 11 ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych powołanym przez organ rentowy dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-5a, 7b, 8 i 10.

Zgodnie zaś z brzmieniem art. 14 ustawy systemowej obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak i w dacie ustalenia, iż składki ubezpieczeniowe za zleceniobiorcę należy uzupełnić, co powód niezwłocznie uczynił :

1. Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym następuje od dnia wskazanego odpowiednio w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 36 ust. 10 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie, z zastrzeżeniem ust. 1a.

1a. Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4 albo 4b.

1b. W przypadku wznowienia działalności gospodarczej przez osobę, która nie podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu przed dniem, od którego nastąpiło zawieszenie tej działalności, stosuje się przepisy ust. 1 i 1a.

2. (...) emerytalne i rentowe oraz chorobowe, o których mowa w ust. 1, ustają:

1) od dnia wskazanego w zgłoszeniu wyrejestrowania, o którym mowa w art. 36 ust. 11 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie;

2) (uchylony);

3) od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom.

2a. W okresie od dnia objęcia dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym do dnia ich ustania płatnik składek jest obowiązany do rozliczania i opłacania składek za każdy miesiąc trwania tych ubezpieczeń.

3. Za okres opłacania składek uważa się także okres pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków.

Analiza stanu faktycznego i powyższych przepisów nie daje odpowiedzi, dlaczego ubezpieczenie chorobowe powoda, który opłacał składki na swoje ubezpieczenia w należnej wysokości i w ustawowym terminie ustało. Organ rentowy ani w uzasadnieniu decyzji ani odwołania nie przeprowadził szczegółowej analizy faktycznej i prawnej w tym zakresie. Trudno uznać, by fakt dokonania korekt dokumentów zleceniobiorcy w roku 2023 mógł znaleźć odniesienie do sytuacji prawnej powoda w 2020r. i uznania, że składki przez niego wówczas opłacone, na skutek zdarzeń zaistniałych 3 lata później przyniosły skutek w postaci uznania niedopłaty składek na koncie powoda.

Jednakże nawet gdyby hipotetycznie przyjąć taką koncepcję to skoro powód opłacał składki na ubezpieczenie chorobowe w prawidłowej wysokości i terminie nie można przyjąć, iż jego ubezpieczenie ustało w oparciu o art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ubezpieczenie społeczne ( w brzmieniu obowiązującym przed uchyleniem pkt.2 ), zgodnie z którym dobrowolne ubezpieczenie ustawało w razie nieopłacenia składki w ogóle. W orzecznictwie sądowym do pkt 2 przyjmowano, iż nieopłacenie składki w ogóle nie może być zrównane w skutkach prawnych z opłaceniem składki w prawidłowej wysokości zaliczonej częściowo na poczet innych zobowiązań. W wyroku z dnia 8 grudnia 2015 r., II UK 443/14 Sąd Najwyższy podkreślił, iż tylko zaniechanie zapłaty składki w terminie wyraża wolę zaprzestania podleganiu ubezpieczeniu, opłacenie zaś składki ( szczególnie w terminie i właściwej wysokości) wiąże się zawsze z wolą jego kontynuowania.

Zgodnie z art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11.

Punkt 2 powołanego artykułu precyzuje pojęcie nienależnie pobranych świadczeń stanowiąc, iż za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia.

Przepis ten, ustanawiając obowiązek zwrotu świadczenia przez osobę, która pobrała nienależne świadczenie, wskazuje istotną cechę nienależnie pobranego świadczenia w ujęciu Ustawy, tj. świadomość (złą wiarę) osoby pobierającej świadczenie co do nieprzysługiwania tego świadczenia w całości lub w części od początku albo w następstwie później zaszłych zdarzeń. Obowiązek zwrotu świadczenia obciąża więc tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, mając świadomość jego nienależności. Dotyczy to zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach dotyczących braku prawa do pobierania świadczenia (art. 84 ust. 2 pkt 1 cytowanej Ustawy), jak i osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenie (art. 84 ust. 2 pkt 2 Ustawy). Świadomość nienależności świadczenia może mieć źródło w pouczeniu udzielonym przez organ rentowy co do okoliczności powodujących konieczność zwrotu świadczenia bądź też może wynikać z zawinionego działania osoby, która spowodowała wypłatę świadczeń.

W niniejszej sprawie niewątpliwie wypłata świadczenia miała miejsce w rzeczywistości prawnej podlegania przez powoda ubezpieczeniom, w tym chorobowemu i powód nie mógł przypuszczać, iż jest to świadczenie nienależne, a zatem pobrane przez niego w złej wierze.

Dlatego też na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmieniono zaskarżona decyzję i orzeczono jak w sentencji.