Zarządzenie z 29 stycznia 2024, sygn. IX U 299/23

UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia 26 kwietnia 2023 r., znak: ON. (...).1.580.2023.EH, Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. uchylił w całości zaskarżone orzeczenie (...) do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 3 marca 2023 r., nie zaliczające B. N. do żadnego stopnia niepełnosprawności i orzekł, że należy zaliczyć ją do lekkiego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 marca 2025 r., z symbolem przyczyny niepełnosprawności 07-S.

Uzasadniając swoją decyzję organ podkreślił, iż biorąc pod uwagę stopień samodzielności
i zależności B. N. od otoczenia uznał, że ma ona naruszoną sprawność organizmu, wymaga okresowej kontroli specjalistycznej, stałej farmakoterapii i leczenia. Rodzaj i zakres ograniczeń istotnie obniża zdolność do wykonywania pracy i pełnienia ról społecznych.

B. N. nie zgodziła się z rozstrzygnięciem organu i wniosła odwołanie, domagając się zaliczenia jej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. wniósł
o oddalenie odwołania w całości, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

B. N. urodzona w dniu (...) posiada wykształcenie zasadnicze zawodowe. Obecnie wykonuje pracę sprzątaczki w Zakładzie Pracy (...).

Niesporne, nadto dowód: ocena zawodowa – k. 272 akt organu.

U B. N. rozpoznaje się astmę oskrzelową, ciężką, alergiczną i eozynofilową. Ponadto choruje na przewlekłe zapalenie zatok, chorobę H., chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa. Przeszła operację polipów nosa oraz cholecystektomię.

Dowód: dokumentacja medyczna w aktach organu, dokumentacja medyczna z akt ZUS – k. 14-74.

Orzeczeniem z dnia 5 sierpnia 2022 r. nr (...) Lekarz Orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. uznał B. N. za całkowicie niezdolną do pracy do dnia 31 sierpnia 2025 r.

Dowód: orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 5 sierpnia 2022 r. – k. 13-13v.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie okazało się uzasadnione.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 100) rozróżnić można trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany i lekki.

Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej
i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. (art. 4 ust. 1 ustawy).

Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych (art. 4 ust. 2 ustawy).

Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu powodującą w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy
w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną lub mającą ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub techniczne. (art. 4 ust. 3 ustawy).

Standardy w zakresie kwalifikowania do poszczególnych stopni niepełnosprawności, uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U.
z 2021 r. poz. 857). I tak zgodnie z rozporządzeniem: niezdolność do pracy oznacza całkowitą niezdolność do pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu (§ 29 ust. 1 pkt 1), konieczność sprawowania opieki - całkowitą zależność od otoczenia polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2), konieczność udzielania pomocy, w tym pomocy w pełnieniu ról społecznych – zależność od otoczenia wymagającą wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych (§ 29 ust. 1 pkt 3), czasowa pomoc w pełnieniu ról społecznych – konieczność udzielania pomocy, o której mowa w § 29 ust.1 pkt 3 w okresach wynikających ze stanu zdrowia (§ 30 ust. 1 pkt 1), a częściowa pomoc w pełnieniu ról społecznych – wystąpienie co najmniej jednej okoliczności, o której mowa w § 29 ust. 1pkt 3 (§ 30 ust. 1pkt 2), istotne obniżenie do wykonywania pracy - naruszoną sprawność organizmu powodującą ograniczenia w wykonywaniu pracy zarobkowej znacznie obniżające wydajność pracy na danym stanowisku w porównaniu do wydajności, jaką wykazują osoby o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną (§ 31 ust. 1 pkt 1), ograniczenia w pełnieniu ról społecznych - trudności doświadczane przez osobę zainteresowaną
w relacjach z otoczeniem i środowiskiem według przyjętych norm społecznych, jako skutek naruszonej sprawności organizmu (§ 31 ust. 1 pkt 2), zaś możliwość kompensacji ograniczeń - wyrównywanie dysfunkcji organizmu spowodowanej utratą lub chorobą narządu odpowiednio przez przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne (§ 31 ust.
2 rozporządzenia).

W rozpoznawanej sprawie niespornym było, iż B. N. jest osobą niepełnosprawną. Spornym natomiast pozostawał stopień niepełnosprawności, jakim skutkują jej schorzenia. B. N. kwestionowała bowiem zaliczenie jej do lekkiego stopnia niepełnosprawności, utrzymując, iż jej stan zdrowia skutkuje stopniem umiarkowanym.

W postępowaniu ustalono, że odwołująca się została orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS nr (...) z dnia 5 sierpnia 2022 r. uznana za całkowicie niezdolną do pracy do dnia 31 sierpnia 2025 r. Sąd, wobec podnoszonych przez ubezpieczoną twierdzeń oraz po dokonaniu analizy materiału dowodowego znajdującego się w aktach organu, z urzędu zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o nadesłanie dokumentacji w tym zakresie.

Istotna dla rozstrzygnięcia była treść przepisu art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zgodnie z którym orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Sam fakt uznania przez organ rentowy (wobec brzmienia art. 5 pkt 2 przytoczonej ustawy) B. N. za osobę całkowicie niezdolną do pracy prowadzi do zaliczenia do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Cytowany przepis art. 5 pkt 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r.
o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przewiduje jednostronne zrównanie orzeczeń. Oznacza to, że określone orzeczenia organu rentowego są traktowane jak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na mocy przytoczonego przepisu i w tym zakresie są wiążące w postępowaniu odwoławczym od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Na mocy tego przepisu każda osoba całkowicie niezdolna do pracy jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym.

Stanowisko takie znajduje poparcie w poglądach judykatury. Wykładając przepis art. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych a contrario Sąd Najwyższy, nie kwestionując, że orzeczenia organu rentowego o całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji przekładają się na orzeczenie o niepełnosprawności, podkreślał, że znaczny stopień niepełnosprawności nie jest równoznaczny z orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji przez lekarza orzecznika (tak postanowienie Sądu Najwyższego - Izby Pracy
i (...) z dnia 18 czerwca 2020 r. III UK 318/19, L.). Orzecznictwo potwierdza (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2008 r., II UK 130/07, z dnia 11 marca 2008 r., I UK 286/07, z dnia 24 maja 2016 r., III UK 145/15), że orzeczenie o niezdolności do pracy samo w sobie wystarcza do stwierdzenia niepełnosprawności, jednak orzeczenie o niepełnosprawności nie jest równoznaczne z niezdolnością do pracy dla celów rentowych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że w art. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ustawodawca przesądził o tym, że orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o "całkowitej niezdolności do pracy" i o "niezdolności do samodzielnej egzystencji" traktowane jest na równi z "orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności", orzeczenie o "całkowitej niezdolności do pracy" traktowane jest na równi z "orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności", zaś orzeczenie o "częściowej niezdolności do pracy" oraz o "celowości przekwalifikowania" traktowane jest na równi z "orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności". Z żadnego przepisu nie wynika natomiast sytuacja odwrotna, to znaczy, aby orzeczenie zaliczające do danego stopnia niepełnosprawności było równoznaczne z orzeczeniem lekarza orzecznika organu rentowego o niezdolności do pracy i jej stopniu bądź o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Dzieje się tak dlatego, że stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych stała lub długotrwała opieka i pomoc innych osób
w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji jest wymagana w celu pełnienia przez daną osobę ról społecznych, natomiast stosownie do art. 13 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stała lub długotrwała opieka i pomoc innych osób jest konieczna w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Wobec tego, że definicja prawna pojęcia "znacznego stopnia niepełnosprawności" ujęta została szerzej aniżeli definicja prawna pojęcia "całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji" stwierdzić należy, iż w konsekwencji każda osoba, która uzyskała orzeczenie "o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji" na podstawie przepisów ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest uznawana równocześnie za "osobę
o znacznym stopniu niepełnosprawności" w rozumieniu przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jednakże nie odwrotnie (por. Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy, (...) i Spraw Publicznych
z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. II UK 77/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 372, str. 1042).

Konkludując, przyznanie w wyroku odwołującej się stopnia umiarkowanego okresowo od dnia 5 sierpnia 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2025 r. wynika z faktu, że odwołującą się, orzeczeniem z dnia 5 sierpnia 2022 r. nr (...), Lekarz Orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. uznał za całkowicie niezdolną do pracy do dnia 31 sierpnia 2025 r.

Nie można ograniczać hipotezy art. 5 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych tylko do orzekania o dodatkowych wskazaniach osoby niepełnosprawnej. Gdyby tak było, stanowiłby o tym wprost art. 5 ustawy. Tymczasem w jego treści nie znajduje się tego rodzaju ograniczenie przedmiotowe. Z kolei art. 5a ustawy, który dotyczy wniosku o dodatkowe wskazania, występuje w systematyce ustawy jako przepis następujący, a nie poprzedzający cytowanego art. 5 i tym samym nie zawęża tej regulacji.

Na materiał dowodowy w niniejszej sprawie złożyła się dokumentacja dotycząca odwołującej się, w tym również dokumentacja medyczna zawarta w aktach sprawy oraz w aktach organu, której prawdziwości i rzetelności żadna ze stron nie kwestionowała. W konsekwencji,
z uwagi na przytoczoną we wcześniejszej części rozważań wykładnię przepisu art. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej, Sąd odstąpił od prowadzenia rozbudowanego postępowania dowodowego, w tym dowodu z opinii biegłych odpowiednich specjalności na okoliczność stopnia niepełnosprawności odwołującej się, biorąc za podstawę faktyczną zapadłego rozstrzygnięcia zgromadzoną dokumentację w aktach sprawy, stąd też Sąd postanowił pominąć wniosek dowodowy ubezpieczonej zawarty w piśmie z dnia 5 października 2023 r.

Mając wszystko powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 w k.p.c., zmienił zaskarżone orzeczenie, zaliczając B. N. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności okresowo od dnia 5 sierpnia 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2025 r.

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)

29.01.2024 r.