Zarządzenie z 17 kwietnia 2024, sygn. I C 843/23

Sygnatura akt I C 843/23

Uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w Jastrzębiu – Zdroju

z dnia 20 marca 2024r.

Pozwem z 11 października 2023 roku powód T. B. wniósł o zasądzenie od pozwanego Bank (...) S.A. z siedzibą w W. kwoty 18 901,29 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 06.10.2023 roku do dnia zapłaty tytułem zwrotu ½ uiszczonych przez powoda i drugiego kredytobiorcę rat kapitałowo – odsetkowych w okresie od 09.03.2022 roku do 24.08.2022 roku.

W uzasadnieniu powód podał w dniu 27 lipca 2003 roku zawarł wspólnie z żoną E. B. umowę kredytu (...). Przedmiotem kredytowania było sfinansowanie budowy domu jednorodzinnego, położonego w P. przy ul. (...) działki nr (...). Powód podał, ze w związku ze spłatą kredytu dochodzi zwrotu części świadczenia nienależnego wskazując, iż umowa kredytu jest od początku nieważna. Powód podał, że wspólnie z żoną spłacał kredyt w związku z czym dochodzi jedynie ½ przysługującego jemu i jego byłej żonie świadczenia. W dalszej części pozwu powód w rozbudowanej argumentacji kwestionował umowę, wskazując na jej nieważność z uwagi na sprzeczność z treścią przepisów ustawy Prawo bankowe, zasadami współżycia społecznego, zasadą swobody umów, brak określenia istotnych postanowień kredytu oraz z uwagi na naruszenie obowiązku informacyjnego banku. Nadto wskazał, iż przed zawarciem umowy nie był informowany o ryzyku kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu hipotecznego do waluty obcej. Samo istnienie klauzul abuzywnych w ocenie powoda winno skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Powód wskazał ,iż zakwestionowane klauzule abuzywne nie wiążą powoda jako konsumenta a spełnione na ich podstawie świadczenia ulegają zwrotowi stosownie do reżimu zwrotu nienależnego świadczenia. Postanowienia umowne kształtujące stosowanie mechanizmu waloryzacyjnego do waluty obcej nie były przedmiotem indywidualnego uzgodnienia. Jak podniesiono w pozwie, oferta kredytu przedstawiona została jedynie w świetle potencjalnych korzyści, związanych z niższą przewidywaną wysokością raty miesięcznej w stosunku do rat kredytów pozbawionych odniesienia do walut obcych. Powód zarzucił, że umowa zawiera klauzule abuzywne, a pozwany bank pobierał od powoda wyższe kwoty tytułem rat kapitałowo-odsetkowych, od tych do których byłby uprawniony, gdyby nie stosował niedozwolonych klauzul. Samo istnienie klauzul abuzywnych w ocenie powoda winno skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Jak bowiem podniosła strona powodowa nie jest zainteresowana jej dalszym trwaniem w zakresie nieobejmującym „wyeliminowanych” klauzul. Do zawartej umowy kredytowej, w zakresie w nim opisanym, znajdował zastosowanie regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej.

W odpowiedzi na pozew Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Na uzasadnienie swojego stanowiska strona pozwana również w obszernej argumentacji wskazała, iż treść umowy była ze stroną powodową uzgadniania indywidualnie, a powodowie przed zawarciem zostali należycie poinformowani o istniejącym ryzyku walutowym. W zakresie samego roszczenia związanego z umową pozwany wskazał, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności z którejkolwiek ze wskazanych przez powodów przyczyn, jak też uznania kwestionowanych klauzul za abuzywne. Pozwany zakwestionował również roszczenie co do wysokości. Pozwany wskazał, iż w przypadku uznania umowy za nieważną rozliczenie stron winno opierać się o tzw. teorię salda, w konsekwencji obowiązek zwrotu obciążałby bank tylko do wysokości nadwyżki ponad kwotę udostępnionego powodowi kapitału. Ponadto po stronie powoda brak zubożenia, a po stronie pozwanego wzbogacenia. Pozwany podniósł także zarzut przedawnienia roszczenia.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 27 marca 2003 roku T. B. i E. B. zawarli umowę o kredyt hipoteczny M. D. nr 91/02/03/K z Bankiem (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W.. Kredyt został udzielony powodowi oraz jego byłej małżonce w kwocie łącznej 50 740,62 zł tj. 17 264,00 CHF i wypłacony w dwóch transzach. Strony ustaliły, iż kredyt zostanie spłacony w 360 ratach. Przed zawarciem umowy kredytu pracownicy pozwanego Banku przedstawili powodowi oraz jego małżonce symulację kredytu w walucie polskiej oraz we franku szwajcarskim, przy czym kredyt we franku szwajcarskim został przedstawiony powodowi jako korzystniejszy. Kredyt przeznaczony był na częściowe sfinansowanie budowy domu jednorodzinnego położonego w P. przy ul. (...), działki nr (...) – stanowiącego własność kredytobiorcy. Od kwoty kredytu Bank pobrał jednorazową bezzwrotną prowizję 1,5 % kwoty kredytu. Prowizja zgodnie z warunkami umowy pobierana była z pierwszą ratą spłaty kredytu. Zgodnie z § 4 kredytobiorca zobowiązał się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz innymi zobowiązaniami wynikającymi z umowy kredytu, Kredyt, odsetki oraz inne zobowiązania wyrażone w CHF spłacane były w PLN jako równowartość CHF według kursu sprzedaży dewiz obowiązującego na podstawie Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu poprzedzającym dzień spłaty.

Zgodnie z § 3 umowy kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, opartej na stopie referencyjnej LIBOR (6M) dla franka szwajcarskiego, obowiązującej w dniu sporządzenia umowy powiększonej o marżę w wysokości 2.00 p.p. obowiązującej w dniu zawarcia umowy zgodnie z cennikiem (...).

Zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiły: hipoteka kaucyjna do kwoty 34 528 zł, stanowiąca 200% kwoty kredytu – jako zabezpieczenie udzielonego kredytu na nieruchomości stanowiącej własność kredytobiorcy dla której Sąd Rejonowy w Jastrzębiu-Zdroju prowadzi księgi wieczystą nr (...), cesję praw z polisy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych, cesję praw z polisy ubezpieczenia na życie T. B., weksel własny in blanco.

Przed zawarciem umowy kredytu, o której mowa powyżej, pracownicy pozwanego Banku przedstawili powodom symulację kredytu w walucie polskiej jak również we franku szwajcarskim, przy czym kredyt we franku szwajcarskim został przedstawiony powodom jako korzystny, bardziej polecany. Każdorazowo przy zawieraniu tego typu umów pracownicy banku przedstawiali symulację kredytu we franku szwajcarskim oraz w walucie polskiej, jednakże nie informowali jak kształtował się kursu franka szwajcarskiego za okres wstecz przed zawarciem umowy, ani jak będzie wyglądała spłata rat kredytowych przy założeniu wzrostu kursu CHF. Przed zawarciem przedmiotowej umowy kredytu, pracownicy Banku nie wytłumaczyli mechanizmu ustalania kursu dewiz (w tym CHF) przez Bank. Pojęcie spreadu walutowego nie było tłumaczone powodom. Informowano powodów, że kurs CHF nie podlega większym wahaniom, że jest bezpieczny.

dowód: umowa o M. dom nr (...) k. 28-30, zaświadczenie o udzieleniu kredytu k. 31, harmonogram spłat k. 32-35, wniosek o M. dom k.81-82, wstępna ocena zdolności kredytowej klienta k.84, tabela transzowania kredytu k. 86, informacja o kliencie k. 88-98, pismo pozwanego k. 100, raport kredytowy systemy kredytowego (...) S.A. k. 102-107warunki dodatkowe do umowy o M. dom k. 111, aneks do umowy o (...) z dnia 27.03.2003 roku k.112,regulamin kredytu mieszkaniowego M. dom k. 116-123, cennik usług (...) k.125, 127, płyta CD k. 128

Pomiędzy powodem a jego małżonką E. B. orzeczono prawomocny rozwód. Powód wspólnie z żoną całkowicie spłacił kredyt w dniu 24.08.2022 roku (okoliczność bezsporna)

Przedstawiony wyżej stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody z wyżej wymienionych dokumentów, jak również na podstawie przesłuchania powoda.

Sąd uznał za wiarygodne oraz przydatne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy dowody z dokumentów zebrane w sprawie albowiem zostały sporządzone we właściwej formie, przewidzianej dla tego typu dokumentów. Dokumenty pozwoliły na pełne odtworzenie stanu faktycznego niezbędnego dla merytorycznego rozpoznania przedmiotowej sprawy. Ponadto, autentyczność tych dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu ani stron postępowania. Podkreślić jednak należy, że dokumenty te stanowią wyłącznie wiarygodne źródło treści oświadczeń składanych przez strony. Na ich podstawie, szczególnie w oparciu o treść umowy kredytowej, nie sposób jednak wykazać, że powodowi na etapie zawierania umowy, zostały wytłumaczone wszystkie jej postanowienia, a także wynikające z jej podpisania konsekwencje faktyczno-prawne. Bez wątpienia samo podpisanie oświadczeń, którym kredytobiorca potwierdza, że został pouczony o możliwych niekorzystnych wahaniach kursu walut, nie świadczy samo przez się, że powód i jego małżonka faktycznie byli ich świadomi. Powód opisał procedurę towarzyszącą zawarciu, przedmiotowego zobowiązania, przedstawił również okoliczności, w których zaproponowano mu zawarcie umowy kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego, jak również brak możliwości negocjacji poszczególnych postanowień umownych. Jako konsument, a zatem słabsza strona obrotu gospodarczego powód polegał na zapewnieniach pracowników pozwanego. Zeznania te należało zatem uznać za szczere, logiczne i wewnętrznie spójne.

Sąd zważył co następuje:

Powód T. B. dochodził od strony pozwanej kwoty 18 901,29 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 06.10.2023 roku do dnia zapłaty tytułem zwrotu ½ uiszczonych przez powoda rat kapitałowo – odsetkowych z tytułu umowy o kredyt hipoteczny nr M. D. nr (...)

Powództwo zasługuje na uwzględnienie w całości.

Umowa kredytu hipotecznego zawarta pomiędzy stronami była umową kredytu tzw. indeksowanego. Umowa kredytu indeksowanego stanowi szczególny rodzaj umowy kredytu bankowego, w której kredyt zostaje udzielony i wypłacony w walucie polskiej, a rozliczany w walucie obcej. Strony umawiają się bowiem, że kwota kapitału kredytu wyrażona początkowo w walucie polskiej zostanie – w drodze indeksacji – przeliczona na walutę obcą i oprocentowana w sposób właściwy dla tej waluty. W związku z tym w miejsce pierwotnego zobowiązania do zwrotu wskazanej w umowie kwoty wyrażonej w złotych powstaje zobowiązanie do zwrotu równowartości tej kwoty w walucie indeksacji. Zobowiązanie kredytobiorcy stanowi kwota wyrażona w walucie obcej i od tej kwoty naliczane są należne bankowi odsetki.

Powód zarzucał, że wprowadzony do umowy mechanizm indeksacji stanowi niedozwoloną klauzulę umowną.

Pozwany Bank nie kwestionował faktu zawarcia z powodem oraz jego małżonką E. B. umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF oraz posiadania przez nich statusu konsumentów. Negował jednak niedozwolony charakter mechanizmu indeksacji przewidzianego w umowie.

Dokonując oceny zasadności tak sprecyzowanego powództwa należy odnieść się do istoty łączącego strony stosunku prawnego wynikającego z umowy o kredyt indeksowany. W ocenie Sądu należy uznać, iż kredyt indeksowany jest sprzeczny z właściwością (naturą) stosunku prawnego i zasadami współżycia społecznego. W przedmiotowej umowie połączono stosunek prawny wynikający z art. 69 Prawa bankowego (regulacja umowy kredytu) z klauzulą waloryzacyjną określoną w art. 358 ¹ § 2 kodeksu cywilnego. Sprzeczne z właściwością - naturą stosunku zobowiązaniowego są zasady ustalania zobowiązania kredytobiorcy oraz zasady ustalania jego świadczenia. Wprowadzenie indeksacji do umowy kredytowej doprowadziło do umieszczenia w umowie elementów niedoregulowanych, nieweryfikowanych. W przedmiotowej umowie kredytowej kwota kredytu dla pozwanego stanowi inną wartość i jest określona inną walutą niż kwota kredytu dla konsumenta. Kwota kredytu dla pozwanego jest określona nominalnie i znana w momencie podpisywania umowy. Kwota kredytu - zobowiązanie konsumenta została jedynie pośrednio uregulowana w umowie, nie jest znana w momencie podpisania umowy oraz nie wyznacza realnego maksymalnego pułapu wysokości zobowiązania kredytobiorcy w zakresie kwoty kapitału. Ostateczna wartość majątkowa zobowiązania kredytobiorcy jest określona dopiero w chwili spłaty kredytu. W rzeczywistości zatem konsument nie zna wysokości swojego zobowiązania nie tylko w momencie podpisania umowy, ale także w momencie wypłaty transz kredytu i określenia kwoty zadłużenia we frankach szwajcarskich. Podanie kwoty zadłużenia we frankach szwajcarskich nie oznacza bowiem, że konsument wiedział do czego jest zobowiązany. Mógł bowiem wykonywać to zobowiązanie jedynie przez zapłatę w PLN, która jest zmienna w czasie w zależności od kursu CHF, ale też zależna od wyznaczonego przez bank kursu w Tabeli kursowej. Wobec powyższego zasadne jest twierdzenie powoda, iż przedmiotowa umowa nie określa zobowiązania kredytobiorcy, rzeczywistej kwoty kredytu, waluty kredytu i zasad spłaty kredytu. Powoduje to, iż umowa o kredyt indeksowany prowadzi do obejścia przepisów prawa bankowego, w szczególności art. 69 Prawa bankowego.

Kolejnym argumentem przemawiającym za uznawaniem powództwa za uzasadnione jest zamieszczanie w umowie klauzul przeliczeniowych, które mają charakter postanowień niedozwolonych.

Na podstawie podpisanej umowy pozwany jako przedsiębiorca, działający w branży bankowej, udzielił stronie powodowej, pozostającej konsumentem, kredytu w wysokości 50 740,62 zł indeksowanego do waluty obcej — franka szwajcarskiego. Przedmiotem kredytowania było sfinansowanie budowy domu jednorodzinnego, położonego w P. przy ul. (...) działki nr (...).

Do zawartej umowy kredytowej, w zakresie w nim opisanym, znajdował zastosowanie regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej. Strona powodowa przed zawarciem przedmiotowej umowy nie była informowana o ryzyku kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego do waluty obcej. Strona powodowa nie zarobkowała w walucie obcej, do której waloryzowany był udzielony kredyt. Postanowienia umowne kształtujące stosowanie mechanizmu waloryzacyjnego, tj. tzw. mechanizmu indeksacji (przeliczeniowego) do waluty obcej na krajową, nie byty przedmiotem indywidualnego uzgodnienia z powodem. W szczególności wypłata kredytu określonego w CHF przy zastosowaniu arbitralnie ustalonego przez bank kursu kupna waluty, jak i spłata kredytu przy zastosowaniu arbitralnie ustalonego przez bank kursu sprzedaży waluty należy ocenić jako niezgodne w szczególności z art. 58 § 1 i 3, 353 ^{( 1)} KC (sprzeczność z prawem, naturą stosunku zobowiązaniowego w tym zasadą określoności świadczeń, zasadami współżycia społecznego), (...) kodeksu cywilnego (zastosowanie klauzul abuzywnych, naruszenie dobrych obyczajów, rażące naruszenie interesów konsumentów), (...) pkt 8 kodeksu cywilnego, art. 69 Prawa bankowego (sprzeczność z zasadą uzgodnienia istotnych przedmiotowo elementów umowy kredytowej). Nadto, zasady waloryzacji kredytu nie były sformułowane w zawartej umowie w sposób jednoznaczny i zrozumiały dla strony powodowej. Zgodnie z zawartą umową, o której mowa powyżej, pozwany udzielił powodowi kredytu, indeksowanego do waluty obcej — franka szwajcarskiego. Mechanizm indeksacji (waloryzacji) do waluty obcej został ukształtowany przy pomocy wskazanych poniżej postanowień. Na jego podstawie strona powodowa dokonywała spłat rat kapitałowo-odsetkowych, regulując je w walucie krajowej (tj. w złotych polskich) w terminach określonych harmonogramem spłat. Wysokość poszczególnych rat ustalano z kolei z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności rat kredytu, zgodnie z Tabelą Kursów Walut Obcych Banku (...). Kwota kredytu wypłacona została w złotych polskich. Wysokość zobowiązania (rat kapitałowo-odsetkowych) wyrażano natomiast w walucie obcej, tj. we franku szwajcarskim, przy czym spłata zobowiązania odbywała się w złotych polskich.

Pozwany, poprzez zastosowanie wskazywanych powyżej postanowień umownych, narzucił stronie powodowej sposób ustalania wysokości kwoty podlegającej wypłacie oraz zwrotowi. Jednostronnie wpłynął w ten sposób na ukształtowanie głównego świadczenia stron. Ustalenie wysokości kwoty wypłaconego i zwracanego kredytu wiązało się bowiem z koniecznością odwołania się do kursów walut ustalanych arbitralnie przez pozwanego w stosownej tabeli kursów. Podkreślić przy tym należy, iż umowa nie określała zasad ustalania tych kursów. Zatem, pozwany całkowicie dowolnie, w zależności np. od swojego „upodobania”, mógł każdorazowo określać kurs walut obcych i przyjmować chociażby, że kurs 1 CHF danego dnia wynosić będzie 8 zł, a innego 2 zł. Zapisy te są niejednoznaczne, ponieważ w chwili zawarcia umowy powód nie był w stanie ocenić wysokości własnego zobowiązania, a zatem skutków ekonomicznych wynikających z zawartej umowy oraz ryzyka ekonomicznego, związanego z zawarciem przez nim umowy indeksowanej kursem franka szwajcarskiego.

Odnosząc się do sprzeczności przedmiotowej umowy z zasadami współżycia społecznego, należy zauważyć, że:

- strona powodowa została wprowadzona w błąd co do korzystnych warunków kredytu waloryzowanego do waluty obcej; wbrew zapewnieniom obciążono ją bowiem nieograniczonym ryzykiem walutowym, a kredyt nie spełniał podstawowego celu w postaci korzystniejszych kosztów spłaty;

- strona powodowa została wystawiona na ryzyko kursowe, które to nie było współmierne do korzyści (koszt kredytu nie byt niższy od kredytu udzielonego w złotych polskich, nieobejmującego analogicznego mechanizm waloryzacji) — brak było zatem rzeczywistego, racjonalnego i ekonomicznego uzasadnienia dla zaciągnięcia tego typu kredytu, do którego to przekonywał pozwany;

- pozwany prowadzi działalność bankową i z tego powodu pozostaje instytucją zaufania publicznego, w związku z czym powinien działać z uwzględnieniem interesu klienta; zaniechanie poinformowania strony powodowej o skutkach zawarcia tego typu umowy oraz jej kosztach, powodowało wyłączenie możliwości dokonania analizy ryzyka związanego z zawarciem umowy i uniemożliwiała świadomy wybór usługi bankowej;

- pozwany nie ponosił jakiegokolwiek ryzyka w związku z zawartą ze stroną powodową umową; całe ryzyko, w tym ryzyko związane ze zmianą kursu waluty obcej, zostało w sposób nieograniczony przeniesione na stronę powodową;

- pozwany nie wywiązał się należycie z obowiązku udzielenia rzetelnej informacji w zakresie kosztów kredytu, co skutkowało powzięciem przez stronę powodową niekorzystnej decyzji o zaciągnięciu kredytu związanego ze znacznym ryzykiem walutowym.

Kluczowe, kwestionowane przez powoda jako niedozwolone klauzule umowne, zapisy powyższej umowy zostały zawarte w § 2 ust. 2 , § 4 oraz §7 ust. 1 umowy.

Ocena zasadności powództwa w niniejszej sprawie wymaga oceny powyższych zapisów umowy i regulaminu zawierających klauzule przeliczeniowe w kontekście normy z art. 385 ¹ § 1 kodeksu cywilnego.

Zgodnie z powyższym przepisem postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenie stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zgodnie z zapisem § 2 powyższego przepisu jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Powyższa regulacja prawna winna być przy tym interpretowana w sposób zgodny z prawem wspólnotowym, tj. przede wszystkim z Dyrektywą Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE L 1993/95/29). Z art. 3 i 5 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, a także z pkt 1 lit j i l oraz pkt 2 lit. b i d załącznika do tej dyrektywy wynika, że „do celów przestrzegania wymogu przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy umowa wskazuje w sposób przejrzysty powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty obcej, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak aby konsument mógł przewidzieć, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne”. Zwrot „w innych warunkach” oznacza, że w momencie zawarcia umowy, konsument powinien móc przewidzieć to, co będzie w momencie spłaty poszczególnych rat miesięcznych. Ocena świadomości konsumenta przy zawieraniu umowy jest możliwa jedynie w ramach kontroli incydentalnej, a wszelkie wątpliwości co do spełnienia przez bank wymogu przejrzystości powinny być interpretowane na korzyść konsumenta.

W świetle powyższych regulacji, aby określone postanowienie umowy mogło zostać uznane za „niedozwolone postanowienie umowne" (abuzywne, czy też nieuczciwe w rozumieniu dyrektywy 93/13), spełnione muszą zostać następujące warunki: 1) zawarcie umowy z konsumentem, 2) brak indywidualnego uzgodnienia postanowienia umownego, 3) postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, 4) postanowienie sformułowane w sposób jednoznaczny nie dotyczy „głównych świadczeń stron".

Dokonując analizy łączącej strony umowy kredytowej należy przyjąć, że z uwagi na to, iż w wykonaniu opisanej wyżej umowy nie doszło do transferu wartości dewizowych, umowy łączącej strony nie można określić, jako umowy o kredyt walutowy. Kredyt udzielony powodowi był kredytem indeksowanym, przy czym cała kwota została wypłacona w walucie polskiej. Pozwany przekazał powodowi oraz jego żonie wskazaną kwotę, stanowiącą równowartość określonej ilości franków szwajcarskich. Wartość ta była ustalona w odniesieniu do ceny franka szwajcarskiego obowiązującej w banku w dniu wypłaty kredytu. Powód wspólnie z małżonką mieli natomiast spłacać kredyt w złotych, według ceny sprzedaży franka szwajcarskiego, obowiązującej w banku w dniu wpłacenia konkretnej raty. Włączenie do postanowień umowy kredytu klauzul waloryzacyjnych skutkowało tym, że wysokość zobowiązania powoda (wyrażonego w walucie polskiej) została zmodyfikowana innym miernikiem wartości, przełamując zasady takie, jak nominalizm i określoność świadczenia. Uruchomienie kredytu nastąpiło w złotych polskich według kursu kupna, natomiast spłata kredytu ustalana była w oparciu o kurs sprzedaży. Zdaniem Sądu, takie zastrzeżenie zawarte w umowie stanowi nadto rodzaj ukrytej prowizji banku. Kredytobiorca zaciągając i spłacając kredyt, nawet tego samego dnia i przy niezmienionym kursie waluty, zobowiązany byłby bowiem do spłaty wyższej kwoty, aniżeli pożyczyłby. Przyjęte w umowie stron klauzule przeliczeniowe nie wskazywały przy tym obiektywnych czynników ustalania kursu walutowego.

Bezspornym jest przy tym okoliczność, że powód zawierając umowę kredytową był konsumentem według art. 22 ¹ kodeksu cywilnego. Z okoliczności zawarcia umowy wynika, iż postanowienia umowy zawierające mechanizm przeliczeniowy nie zostały indywidualnie uzgodnione z kredytobiorcą. Umowę zawarto jako ramową, z wykorzystaniem wzorca banku. Sporne klauzule nie były przedmiotem negocjacji. Kształtują one prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, rozumiane, jako nieusprawiedliwiona dysproporcja praw i obowiązków. Zachowania stron stosunku prawnego, także w fazie poprzedzającej zawarcie umowy, powinny zaś uwzględniać takie wartości, jak: uczciwość, zaufanie, lojalność, rzetelność. Im powinny odpowiadać postanowienia umów, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta. Cytowane wyżej klauzule nie pozwalają na realizację takich wartości ^.

Sąd podziela przy tym w pełni argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2019 roku, gdzie Sąd Najwyższy wskazał, iż: „przyjmuje się, że postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych”. Natomiast w celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć przede wszystkim pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które, w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym dyspozytywnych. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelne traktowanie ^.

Sporna umowa kredytu została zawarta przed zmianą ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe dokonaną ustawą z dnia 29 lipca 2011 roku ^, którą wprowadzono uregulowania, iż umowa o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, powinna zawierać szczegółowe zasady określenia sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasady przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu (art. 69 ust. 2 pkt 4a) oraz, że w przypadku takich umów kredytu, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych bezpośrednio w tej walucie (art. 69 ust. 3). W kredycie denominowanym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, zaś w przypadku kredytu indeksowanego, kwota kredytu jest podana w walucie krajowej, ale zostaje przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu. W obu rodzajach kredytu kredytobiorca jest zobowiązany spłacać raty w walucie krajowej na podstawie klauzuli przeliczeniowej zgodnie z bieżącym kursem sprzedaży waluty obcej określonym przez bank-kredytodawcę.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego w odniesieniu do kredytów zawieranych przed tą nowelizacją prawa bankowego zostało już wyjaśnione, że dopuszczalne jest zaciągnięcie zobowiązania kredytowego w walucie obcej z równoczesnym zastrzeżeniem, że wypłata i spłata kredytu będzie dokonywana w walucie krajowej, z tym że tego rodzaju zastrzeżenie dotyczy wyłącznie sposobu wykonania zobowiązania, a zatem nie powoduje zmiany waluty wierzytelności. Jednak mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 kodeksu cywilnego. Do celów przestrzegania przez przedsiębiorcę w stosunku do konsumenta wymagania przejrzystości zasadnicze znaczenie ma to, czy umowa wskazuje w sposób jednoznaczny powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty, tak by konsument mógł przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy indeksacja prowadząca do zmiany wysokości świadczenia zobowiązanego stanowi w istocie wariant waloryzacji sądowej, mają zatem zastosowania do niej przesłanki określone w art. 358 ¹ § 3 kodeksu cywilnego nakazujące rozważenie interesów stron i zasad współżycia społecznego w określaniu zmiany wysokości umownego świadczenia ^.

W ocenie Sądu nie można uznać za zgodnego z wymogami dobrej wiary postanowienia umowy stanowiącego podstawę do obciążenia ryzykiem kursowym kredytobiorcę, jeżeli taki kredytobiorca poprzez treść projektu umowy nie został uświadomiony, że ze skorzystaniem z kredytu wiąże się nieograniczone i nieprzewidywalne ryzyko kursowe, które może doprowadzić do sytuacji, gdy spłata kredytu będzie przerastać możliwości ekonomiczne kredytobiorcy i który nie zapoznał się z symulacją obrazującą wzrost kosztów obsługi spłaty kredytu i samego zadłużenia kredytowego w sytuacji silnej deprecjacji złotówki i wzrostu oprocentowania, aby mógł sobie uświadomić – w oparciu o konkretne liczby i kwoty – jakie grozić mu będzie zadłużenie oraz koszty obsługi spłaty kredytu w przypadku „zmaterializowania się” ryzyka kursowego.

Treść łączącej strony umowy nie spełnia powyższych wymogów.

Powód wskazał, iż z przekazanych przez pracowników pozwanego informacji wynikało, że kredyt indeksowany kursem CHF był bardziej atrakcyjny od kredytu niepowiązanego z walutą obcą. Ponadto pozwany nie przedstawił żadnych symulacji obrazujących co się może stać z kapitałem kredytu, jeżeli kurs franka szwajcarskiego wzrośnie lub spadnie.

Powód nie miał możliwości negocjowania z pozwanym warunków umowy, w szczególności w zakresie wyboru sposobu uruchomienia kredytu, jak również sposobu spłaty rat kapitałowo-odsetkowych. Mógł jedynie zaakceptować zapisy o treści zaproponowanej przez stronę pozwaną.

Podsumowując, pozwany na etapie przedkontraktowym nie wyjaśnił powodowi w sposób zrozumiały i klarowny mechanizmu klauzuli indeksacyjnej oraz zmienności kursów walut. Powód nie został poinformowany o ryzykach związanych z zastosowaniem przez pozwanego wyżej wymienionych instrumentów. Powód nie został także poinformowany o stosowaniu dwóch różnych kursów franka szwajcarskiego do ustalenia kapitału kredytu i spłaty rat kredytu, których różnica stanowiła de facto dodatkowy zysk pozwanego. Faktyczna wysokość zobowiązania powoda pozostała nieznana, a kwota kredytu oraz wysokość rat spłaty kredytu uzależniona została od mierników wartości im nieznanych, w tym w postaci kursu kupna i kursu sprzedaży franka szwajcarskiego obowiązującego i ustalanego przez pozwanego w sposób arbitralny, niejednoznaczny i nie weryfikowalny.

Rażące naruszenie interesów konsumenta wynika przede wszystkim z nierównomiernego rozłożenia ryzyka kursowego, przejawiającego się w przerzuceniu praktycznie całego ryzyka na kredytobiorców, co było generowane przez klauzule wyliczające należności. Na skutek tych postanowień wymagalne należności powoda zostały uzależnione od bieżącego kursu franka szwajcarskiego. Powód został wystawiony na nieograniczone ryzyko kursowe, podczas, gdy ryzyko kursowe Banku, gdyby nawet nie zabezpieczył się przed nim, co najwyżej teoretycznie ograniczało się do spadku kursu franka szwajcarskiego względem złotego do poziomu zerowego.

W świetle przedstawionej powyżej argumentacji należy wskazać, iż o niedozwolonym charakterze klauzul przeliczeniowych świadczy nie tylko arbitralne prawo Banku do ustalania przez siebie kursów walut obcych, ale przede wszystkim przerzucenie na powoda ryzyka kursowego, o którego potencjalnych negatywnych skutkach i ich skali oraz prawdopodobieństwie wystąpienia, powodowie nie zostali uświadomieni przez Bank.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż opisane powyżej zapis umowy i Regulaminu określające klauzule przeliczeniowe są niedozwolonymi postanowieniami umownymi w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 kodeksu cywilnego i na podstawie art. 410 § 1 kodeksu cywilnego w związku z art. 405 kodeksu cywilnego w związku z art. 385 ¹ § 1 kodeksu cywilnego i art. 58 kodeksu cywilnego zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 18 901,29 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 06.10.2023 roku do dnia zapłaty. Sąd dokonał przeliczenia spłaconego przez powoda kredytu w okresie wynikającym z treści pozwu tj. od 09.03.2022 roku do 24.08.2022 roku (harmonogram spłaty karta 35) ustalając, iż żądanie powoda kwota 18.901,29 zł jest zasadna.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 kodeksu postępowania cywilnego, stosując zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Skoro pozwany przegrał proces w całości, winien zwrócić powodowi poniesione przez niego koszty na które składają się: kwota 1 000 zł opłaty od pozwu, kwota 3.600 zł zasądzona tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz kwota 17 zł (opłata skarbowa od pełnomocnictwa).

J., 16.04.2024 roku

Sędzia Aleksandra Wilkos