Wyrok z 17 kwietnia 2024, sygn. II C 1828/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 kwietnia 2024 roku

Sąd Rejonowy w Białymstoku, II Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy A. X.

Protokolant: sekretarz sądowy Julita Brudek

po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2024 roku w O. na rozprawie

sprawy z powództwa V. A.

przeciwko Polskiemu Biuru Ubezpieczycieli Komunikacyjnych z siedzibą w F.

o zapłatę

I. zasądza od Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych z siedzibą w F. na rzecz V. A. kwotę 11.416,25 zł (jedenaście tysięcy czterysta szesnaście złotych dwadzieścia pięć groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 25.07.2022 r. do dnia zapłaty;

II. oddala powództwo w pozostałym zakresie;

III. zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 4.773,28 zł (cztery tysiące siedemset siedemdziesiąt trzy złote dwadzieścia osiem groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;

IV. nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Białymstoku tytułem zwrotu tymczasowo poniesionych wydatków:

- od powoda kwotę 6,20 zł (sześć złotych dwadzieścia groszy),

- od strony pozwanej kwotę 191,84 zł (sto dziewięćdziesiąt jeden złotych osiemdziesiąt cztery grosze).

Sygn. akt II C 1828/23 upr

UZASADNIENIE

Powód V. A. wniósł o zasądzenie od pozwanego Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych z siedzibą w F. kwoty 11.785,25 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 25.07.2022 r. do dnia zapłaty. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazał, że podstawą żądania jest wierzytelność z tytułu szkody OC w jego pojeździe, obejmująca dopłatę do kosztów najmu pojazdu zastępczego 11.531,25 zł oraz dopłatę do kosztów holowania 254 zł.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Podniósł, że przyznał odszkodowanie za najem w wysokości 9.132,75 zł i za holowanie w wysokości 246 zł. Kwestionował podany przez powoda czas najmu 56 dni i stawkę powoda w wysokości 300 zł netto/dobra. Wskazał, że ubezpieczyciel wyrażał chęć niezwłocznego zorganizowania pojazdu zastępczego poszkodowanemu, ale poszkodowany nie skontaktował się z zakładem ubezpieczeń w celu ustalenia szczegółów najmu. Odnośnie czasu najmu podniósł, że pozwany zobowiązany jest do zwrotu wyłącznie koniecznych i ekonomicznie uzasadnionych wydatków oraz przytoczył cytaty z orzecznictwa. Co do odszkodowania za holowanie wskazał, że wypłacona dotychczas kwota to średnia stawka w miejscu zamieszkania poszkodowanego i w pełni pokrywa koszty w/w usługi.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 7.07.2022 r. w wyniku zdarzenia drogowego uszkodzeniu uległ samochód marki V. (...) o nr rej. (...). Sprawcą zdarzenia była osoba kierująca pojazdem zarejestrowanym za granicą. Poszkodowany zgłosił szkodę Polskiemu Biuru Ubezpieczycieli Komunikacyjnych z siedzibą w F. w dniu 8.06.2022 r. Zgodnie z wytycznymi tego podmiotu poszkodowany zgłosił następnie szkodę w (...) S.A., a następnie (...) S.A. poinformowało go, że szkodę likwidować będzie (...) Oddział w Polsce.

Fakty niesporne.

W związku z uszkodzeniem pojazdu poszkodowany wynajął samochód zastępczy (E. (...)) w (...) z siedzibą w I. po stawce 300 zł netto/doba. Najem trwał od 7.06.2022 r. do 1.08.2022 r. (56 dni). Po zakończeniu najmu wystawiona została faktura na kwotę 20.664 zł brutto. Ponadto poszkodowany poniósł koszt 500 zł za usługę holowania uszkodzonego pojazdu.

Dowody: umowa najmu, k. 30-31; faktura, k. 32; faktura, k. 29.

(...) S.A. decyzją z dnia 3.01.2023 r. przyznał odszkodowanie za najem pojazdu zastępczego w kwocie 9.132,75 zł brutto, uznając za uzasadnioną stawkę 135 zł netto. Jednocześnie przyznał odszkodowanie z tytułu kosztów holowania w wysokości 246 zł brutto, wskazując, że kwota ta zawiera stawkę 200 zł netto za holowanie na dystansie do 30 km i ceny te są stosowane przez podmioty na lokalnym rynku.

Dowód: decyzja, k. 24-25.

Pismem z dnia 10.01.2023 r. poszkodowany wezwał Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych z siedzibą w F. do zapłaty kwoty 12.335,51 zł z odsetkami, w tym 11.531,25 zł tytułem dopłaty do wynajmu pojazdu zastępczego, 254 zł tytułem dopłaty do odszkodowania za holowanie i 550,26 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie. Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych nie wypłaciło odszkodowania.

Dowód: wezwanie do zapłaty, k. 33-35.

Uszkodzony pojazd zalicza się do klasy SUV-D. Stawka 300 zł netto/doba zawierała się w przedziale cen rynkowych dla tej klasy pojazdu. Usprawiedliwiony okres najmu pojazdu zastępczego wynosił 55 dni.

Dowód: opinia biegłego z zakresu techniki samochodowej, k. 67-76v.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił opierając się częściowo na faktach niespornych, ponadto na dokumentach załączonych do akt oraz aktach szkody na płycie CD oraz na dowodzie z opinii biegłego z zakresu techniki samochodowej.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części.

Podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie były przepisy art. 822 § 1 k.c. w zakresie odpowiedzialności ubezpieczyciela w zw. z art. 34 ust. 1 ustawy z 22 maja 2003 r. o Ubezpieczeniach Obowiązkowych Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Podstawę odpowiedzialności posiadacza pojazdu mechanicznego stanowi art. 415 k.c. w zw. z art. 436 § 2 k.c. Szkoda objęta odpowiedzialnością ubezpieczyciela podlega naprawieniu według zasad ogólnych określonych w art. 361 – 363 k.c.

W zakresie spornego okresu najmu pojazdu zastępczego wskazać należy, iż zgodnie z tezą uchwały Sądu Najwyższego w sprawie III CZP 84/18 (uchwała SN z 15.02.2019 r., III CZP 84/18, OSNC 2020, nr 1, poz. 6) odpowiedzialność ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego obejmuje także celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki, poniesione przez poszkodowanego na najem pojazdu zastępczego w okresie przedłużającej się naprawy, chyba że są one następstwem okoliczności za które odpowiedzialność ponosi poszkodowany lub osoba trzecia. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powyższej uchwały przypomniał, iż odpowiedzialność ubezpieczyciela nie ogranicza się do czasu technologicznej naprawy lecz obejmuje wszystkie obiektywne czynniki wpływające na proces naprawy np. możliwości organizacyjne warsztatu naprawczego, obłożenie zamówieniami, dni wolne od pracy, oczekiwanie na części, przekazanie pojazdu do naprawy i jego odbiór, czynności ubezpieczyciela w toku likwidacji szkody (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11, OSNC 2012, Nr 3, poz. 28, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 r., III CZP 76/13, OSNC 2014, Nr 9, poz. 85, z dnia 30 listopada 2016 r., III CZP 74/16, OSNC 2017, nr 7-8, poz. 82, z dnia 24 sierpnia 2017 r., III CZP 20/17, OSNC 2018, Nr 6, poz. 56 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2017 r., III CK 35/16, nie publ., z dnia 5 listopada 2004, II CK 494/03, nie publ., z dnia 8 września 2004 r., IV CK 672/03, OSNC 2012, Nr 10, poz. 112, z dnia 18 marca 2003 r., IV CKN 1916/00, nie publ., i z dnia 6 stycznia 1999 r., II CKN 109/98, nie publ.). Przedłużona naprawa stanowi niewątpliwie obiektywne następstwo kolizji, bo gdyby do niej nie doszło to uszkodzony w jej wyniku pojazd w ogóle nie trafiłby do warsztatu i nie pojawiłby się tego rodzaju problem. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zaprezentowano, zachowujące aktualność również w aktualnym ustroju gospodarczym i zasługujące na podzielenie stanowisko, że jest także normalnym następstwem kolizji w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 1977 r., II CR 355/77, OSNC 1978, Nr 11, poz. 205). Nie wyłącza natomiast adekwatności związku przyczynowego okoliczność, że czasem następstwo - mimo identycznego przebiegu zdarzenia - nie następuje lub, że określone następstwo jest statystycznie rzadszym przypadkiem. Anormalne jest następstwo do którego doszło wskutek nadzwyczajnego zbiegu okoliczności, którego przeciętnie nikt nie bierze w rachubę. Dla istnienia normalnego związku przyczynowego wystarcza więc ustalenie, że w świetle ocen zobiektywizowanych dane następstwa (skutki szkody) są normalne, typowe, zwyczajne, możliwe do przewidzenia (por.m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2018 r., V CSK 427/17, nie publ., z dnia 7 marca 2013 r., II CSK 364/12, OSP 2014, Nr 2, poz. 16, z dnia 19 czerwca 2008 r., V CSK 18/08, nie publ., z dnia 18 marca 2008 r., II CSK 336/07, nie publ., z dnia 26 stycznia 2006 r., II CK 372/05, OSP 2008, Nr 9, poz. 96, z dnia 28 lutego 2006 r., III CSK 135/05, nie publ., z dnia 8 grudnia 2005 r., III CK 298/05, nie publ., z dnia 11 lutego 2003 r., V CSK 1640/00, nie publ., z dnia 9 lutego 2001 r., III CKN 578/00, OSNC 2001, nr 7-8, poz. 120). Ponadto w sprawie w sprawie III CZP 84/18 Sąd Najwyższy wskazał, że przedłużająca się z różnych przyczyn w toku likwidacji szkody komunikacyjnej naprawa jest zatem normalnym skutkiem kolizji, skoro występuje w zwykłym toku rzeczy i jest dość typowym, hipotetycznie możliwym do przewidzenia zjawiskiem. Nie ma żadnych podstaw by poszkodowany, który doznał szkody wbrew swojej woli, miał ponosić konsekwencje przedłużonej naprawy, skoro sprowadzało by się to do przerzucania na niego skutków kolizji pozostających z nią wprawdzie w pośrednim, ale normalnym związku przyczynowym.

Analizując ciężar dowodu w niniejszej sprawie należy wskazać, iż z brzmienia art. 817 § 2 k.c. wynika, że wyjaśniając okoliczności konieczne do ustalenia swojej odpowiedzialności zakład ubezpieczeń ma obowiązek dołożenia należytej staranności. Dla oceny staranności zakładu ubezpieczeń przy wykonywaniu zobowiązania trzeba uwzględnić zawodowy charakter jego działalności (art. 355 § 2 k.c.). Tym samym w razie sporu sądowego ubezpieczyciel powinien rzetelnie wykazać, że zachodzą okoliczności, które zwalniają go z wypłaty dalszego odszkodowania. W niniejszej zaś sprawie ubezpieczyciel podtrzymał arbitralne ustalenia z postępowania likwidacyjnego co do wysokości odszkodowania i nie powołał żadnych przekonujących dowodów na obronę swojego stanowiska. W szczególności należy podnieść, iż ciężar dowodu co do okoliczności wyjątkowych obciąża tego, kto z wyjątku tego wyprowadza dla siebie korzyści, także w zakresie zarzutów podnoszonych przez pozwanego zajmuje on rolę powoda i na nim spoczywa ciężar dowodu. Zasadniczo zatem rozkład ciężaru dowodu (art. 6 k.c.) i jego procesowy odpowiednik (art. 232 k.p.c.) nie może być rozumiany w ten sposób, że ciężar dowodu zawsze spoczywa na powodzie. W razie sprostania przez powoda ciążącym na nim obowiązkom dowodowym, na stronie pozwanej spoczywa ciężar udowodnienia ekscepcji i faktów uzasadniających - jej zdaniem - oddalenie powództwa (zob. wyrok SA w Gdańsku z 29.05.2014 r., III APa 10/14, LEX nr 1488579). Wskazać należy, że powód w sposób prawidłowy zrealizował swój obowiązek i przedłożył dowody, które uzasadniły zaprezentowane przez niego stanowisko. Pozwany natomiast chcąc zakwestionować wykazany przez powoda czas najmu pojazdu zastępczego powinien – zgodnie z w/w uchwałą SN - udowodnić, że przedłużenie się naprawy było następstwem okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi poszkodowany lub osoba trzecia. Takich dowodów jednak pozwany nie przedstawił.

Skoro więc pozwany nie udowodnił ekscepcji, to zasadny był wskazany przez biegłego okres 55 dni najmu. Zauważyć należy, że biegły zaznaczył, iż rozpoczęcie naprawy było silnie skorelowane z dostawą części zamiennych, w szczególności błotnika tylnego lewego, który został dostarczony do warsztatu 4.07.2022 r. oraz blachy podłogi, która była dostarczona 14.07.2022 r. Z opinii biegłego nie wynika też, by okres weryfikacji uszkodzeń w pojeździe przedłużał się z winy warsztatu dokonującego naprawy. Również analiza akt szkody nie daje podstaw do stwierdzenia, że doszło do takiej zwłoki, za wywołanie której odpowiedzialność można przypisać warsztatowi. Co więcej, biegły zauważył, że warsztat zamówił części bez oczekiwania na akceptację kosztorysu naprawy, czym mógł przyczynić się do skrócenia czasu naprawy i ograniczenia okresu najmu pojazdu zastępczego.

Kwestionując wysokość zastosowanej w sprawie dobowej stawki za najem pojazdu zastępczego pozwany twierdził, że ubezpieczyciel w piśmie z dn. 28.06.2022 r. poinformował poszkodowanego o możliwości zorganizowana pojazdu zastępczego w jednej z firm z nim współpracujących i o akceptowanych stawkach.

Sąd nie zgodził się ze zgłoszonym przez pozwanego zarzutem naruszenia art. 354 § 2 k.c. poprzez przyczynienie się przez poszkodowanego do zwiększenia rozmiarów szkody w następstwie nieskorzystania z oferty najmu pojazdu zastępczego za pośrednictwem ubezpieczyciela. W niniejszej sprawie brak jest dowodów na to, że realna była możliwość zorganizowania najmu na podawanych przez ubezpieczyciela warunkach. Pozwany nie złożył przede wszystkim umowy o współpracy ubezpieczyciela z jakąkolwiek wypożyczalnią, z której to umowy wynikałoby, jakie stawki i warunki najmu wypożyczalnia obowiązana jest stosować wobec osób, które doznały szkody naprawianej przez tego ubezpieczonych. Nie można nie zauważyć, że odwoływanie się do rzekomo zapewnianych stawek przez ubezpieczyciela może stanowić łatwy sposób na sztuczne obniżenie odszkodowania należnego poszkodowanemu, jak też godzić w jego prawo wyboru sposobu likwidacji szkody. Składanie przez ubezpieczyciela niczym nie popartych zapewnień nie może stanowić argumentu za tym, że poszkodowany przyczynił się do zwiększenia rozmiarów szkody. Nie ma pewności, aby proponowany najem faktycznie miał nastąpić na warunkach wskazywanych przez ubezpieczyciela.

Podkreślić należy niewspółmierność korzyści dla pozwanego w stosunku do negatywnych skutków dla poszkodowanego ujawniającą się w sytuacji, gdy samo wysłanie w korespondencji mailowej szablonu o możliwości zorganizowania najmu powodowałoby zmniejszenie odszkodowania do wyliczonego po stawkach dowolnie obranych przez ubezpieczyciela. Z tych względów podkreślić należy istotność rozkładu ciężaru dowodu w postępowaniu sądowym. Jak wyżej wskazano, w razie sporu sądowego ubezpieczyciel powinien rzetelnie wykazać, że zachodzą okoliczności, które zwalniają go z wypłaty dalszego odszkodowania. W niniejszej zaś sprawie pozwany podtrzymał arbitralne ustalenia z postępowania likwidacyjnego co do wysokości stawki wynoszącej 135 zł netto i nie powołał wiarygodnych dowodów na obronę swojego stanowiska.

Pozwany nie tylko nie wykazał realności propozycji ubezpieczyciela, ale też z opinii biegłego V. P. wynika, iż pojazd uszkodzony należał do segmentu (...), zaś w piśmie ubezpieczyciela z dnia 28.06.2022 r. brak było propozycji wynajęcia samochodów z tego segmentu. Co więcej, z akt szkody wprost wynika, że ubezpieczyciel (...) akceptował dobową stawkę w wysokości 300 zł netto (k. 314 akt szkody).

Nie sposób zatem uznać, iż poszkodowany w niniejszej sprawie nie zastosował się do obowiązku minimalizacji szkody. Niezastosowaniem się do ww. obowiązku byłoby najęcie pojazdu zastępczego po stawkach wyższych niż rynkowe, albo w sytuacji, gdy poszkodowany posiada możliwość poruszania się innym własnym pojazdem. Takie sytuacje jednak w niniejszej sprawie nie zachodziły. Nieuzasadnione byłoby odbieranie poszkodowanemu prawa do pełnego odszkodowania tylko w oparciu o szablon ubezpieczyciela z zestawieniem akceptowanych stawek.

Ponadto należało uwzględnić, że w świetle opinii biegłego koszt holowania pojazdu w wysokości 500 zł nie był zawyżony. Zawierał się w przedziale cen rynkowych, a zatem jego poniesienie było w całości usprawiedliwione.

Mając na uwadze powyższe należało uznać, że wysokość szkody w niniejszej sprawie wyraża się w koszcie najmu przez 55 dni po stawce 300 zł netto, co daje kwotę 20.295 zł brutto z doliczeniem kosztów holowania wynoszących 500 zł. Dokonując zaś wyliczenia jaka dopłata należy się powodowi z tytułu szkody objętej niniejszym postępowaniem należało od w/w kwot odliczyć wypłacone dotychczas odszkodowanie, co dało wynik 11.416,25 zł.

O odsetkach ustawowych za opóźnienie orzeczono na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. zasądzając je zgodnie z żądaniem. Pozwany obowiązany był wypłacić odszkodowanie w terminie 30 dni od dnia ustalenia państwa, w którym pojazd sprawcy jest zarejestrowany, co wynika z art. 125 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Pozwany w dniu 21.06.2022 r. poinformował powoda, że ustalił państwo rejestracji pojazdu sprawcy.

W pkt II wyroku powództwo oddalono w pozostałym zakresie.

O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie art. 100 k.p.c. zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielenia kosztów proporcjonalnie do stopnia przegranej. Na poniesione przez strony koszty procesu składają się: opłata od pozwu w kwocie 750 złotych, wykorzystane w całości zaliczki na opinię biegłego w kwotach po 700 zł oraz koszty wynagrodzenia pełnomocników stron wysokości po 3.600 zł (ustalone zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych), a ponadto opłaty od pełnomocnictw w kwotach po 17 zł. Łącznie 9.384 zł. Z tego powód poniósł koszty 5.067 zł, zaś pozwany 4.317 zł. Mając na uwadze, że powództwo zostało uwzględnione w 96,87 %, to pozwany powinien ponieść kwotę 9 090,28 zł. Z tych względów zasądzono od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4.773,28 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (9 090,28 zł – 4.317 zł = 4.773,28 zł). O odsetkach od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

W punkcie IV nakazano pobrać od stron łącznie kwotę 198,04 zł tytułem wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa na wynagrodzenie biegłego. Na każdą ze stron przypada część w/w kwoty proporcjonalna do stopnia przegranej w sprawie (3,13% oraz 96,87%). Podstawą był w tym zakresie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.