Wyrok z 22 kwietnia 2024, sygn. I C 318/23
Sygn. akt I C 318/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 kwietnia 2024 roku
Sąd Rejonowy w Zambrowie I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodnicząca – Asesor sądowy Aleksandra Łapińska
Protokolant – Jadwiga Styła
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2024 roku w Z.
na rozprawie
sprawy z powództwa P. P.
przeciwko Zarządowi Mienia (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z.
o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu
oddala powództwo w całości.
Sygn. akt I C 318/23
UZASADNIENIE
wyroku z dnia 22 kwietnia 2024 roku
Powódka – P. P. wniosła o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu lokalu mieszkalnego nr (...), położonego w Z. przy ul. (...) w miejsce zmarłej w dniu (...)roku S. B.. W uzasadnieniu wskazała, że zamieszkała ze zmarłą we wrześniu 2021 roku. Była dla niej osoba obcą, a poznały się poprzez matkę powódki. Z czasem zmarła zaczęła traktować ją jak wnuczkę, a powódka pomagała jej we wszystkich niezbędnych czynnościach. Zamieszkała z nią, gdyż kobieta potrzebowała opieki, a jej córka mieszkała daleko i sama była chora. Powódka nadal mieszka w przedmiotowym lokalu ( pozew – k. 3 – 6).
Pozwana – Zarząd Mienia (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z., w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości wskazując, że zdaniem strony pozwanej powódka nie jest osobą, której przysługuje prawo wstąpienia w najem przedmiotowego lokalu, gdyż w nim nie zamieszkiwała ( odpowiedź na pozew – k. 21).
Sąd ustalił, co następuje:
S. B. stała się najemczynią lokalu mieszkalnego nr (...) znajdującego się w budynku przy ul. (...), składającego się z jednego pokoju, o łącznej powierzchni użytkowej 38,51 m 2 (powierzchnia mieszkalna (...) m 2) na podstawie umowy najmu z dnia (...) roku. Umowa ta co prawda została zawarta przez administrację budynku z jej mężem W. B., ale po jego śmierci, jego imię na tej umowie skreślono, a wpisano imię jego żony S. ( akta dot. przedmiotowego lokalu – k. 31).
W okolicach 2021 roku S. B. korzystała z pomocy PCK, w którym jako opiekunka pracowała matka P. P.. Pewnego dnia poprosiła ona swoją córkę o umycie okien w domu starszej kobiety, która mieszkała wtedy sama – jej syn L. B. został wymeldowany 7 października 2010 roku i zmarł jeszcze przed matką, a córka D. C. mieszka 100 km od Z. i ze względu na stan zdrowia nie była w stanie pomagać matce. P. P. od tego czasu zaczęła regularnie przychodzić do S. B., kobiety bardzo się zaprzyjaźniły. Wtedy córka S. B. zapytała się P. P. czy nie zgodziłaby się zamieszkać z jej matką, gdyż ta potrzebowała stałej opieki. P. P. zgodziła się szczególnie, że w domu rodzinnym nie było za dużo miejsca, gdyż ich mieszkanie ma 42 m 2, a mieszkają tam, oprócz rodziców, także jej bracia przy czym jeden z żoną i dwójką dzieci. Wprowadziła się do S. B. w okolicach sierpnia – września 2021 roku. Od tego czasu cały czas aż do śmierci starszej kobiety opiekowała się nią. Kobiety utrzymywały się z emerytury najemczyni oraz wynagrodzenia jej opiekunki. Z tego wynagrodzenia był opłacany między innymi czynsz za mieszkanie. P. P. została zameldowana na pobyt stały w mieszkaniu nr (...) przy ul. (...) w dniu (...) 2022 roku.
S. B. zmarła (...) roku. Jej córka – D. C. nie miała nic przeciwko temu, aby P. P. w dalszym ciągu zamieszkiwała w mieszkaniu matki. P. P. nie założyła jeszcze własnej rodziny i nie ma innej nieruchomości, w której mogłaby zamieszkać ( wyjaśnienia P. P. – k. 25; kserokopia aktu zgonu S. B. – k. 7; zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały – k. 8; potwierdzenia opłaty czynszu – k. 10 – 13; list D. C. – k. 14; akta przedmiotowego lokalu – k. 31).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie wymienionych dokumentów, których prawdziwości żadna ze stron nie kwestionowała. Ponadto Sąd oparł się także na wyjaśnieniach powódki.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo podlegało oddaleniu choć z innego powodu niż wskazany przez pozwaną.
Zgodnie z treścią art. 691 § 1 i 2 k.c. w razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych oraz osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą. Osoby te wstępują w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, jeżeli stale zamieszkiwały z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci.
O zaliczeniu do kręgu osób uprawnionych z art. 691 decydują zatem kryteria: więzi prawnorodzinnej (małżonek niebędący współnajemcą, dzieci najemcy i jego współmałżonka), obowiązku alimentacyjnego (osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych) oraz więzi osobistej (wspólne pożycie z najemcą). Najwięcej wątpliwości interpretacyjnych na przestrzeni lat dotyczyły wykładni pojęcia wspólnego pożycia z najemcą. Początkowo przyjmowano, że przesłankę tę wypełnia wyłącznie pożycie między kobietą a mężczyzną w ramach konkubinatu, aby następnie poszerzyć zakres jej stosowania, uwzględniając wspólne pożycie partnerów pozostających w związku jednopłciowym. W doktrynie spotyka się co prawda jeszcze szersze ujęcie wspólnego pożycia dopuszczające brak pożycia fizycznego między stronami i uznające za wystarczające występowanie więzi duchowej, domowej i gospodarczej. Przyjęcie tego poglądu mogłoby skutkować uznaniem, że kryterium przewidziane w art. 691 k.c. mogłyby wypełniać takie osoby jak wnuk, prawnuk, rodzeństwo, dziecko w rodzinie zastępczej. Jednakże dotychczasowe orzecznictwo, z którym Sąd rozpoznający niniejszą sprawę się zgadza, stoi na odmiennym stanowisku.
Pojęcie „wspólnego pożycia” było wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. W uchwale z dnia 21 maja 2002 r., sygn. III CZP 26/02, Sąd Najwyższy wskazał, że wspólne pożycie jest terminem, który w polskim ustawodawstwie używa się tylko w znaczeniu pożycia małżeńskiego. Nawet więc, gdy brak przymiotnika „małżeńskie”, nie można tego terminu używać w innym znaczenia niż dla oznaczenia więzi łączących dwie osoby pozostające w takich relacjach jak małżonkowie. Terminem „wspólne pożycie” posłużył się ustawodawca przede wszystkim w art. 23 k.r.o. Na tle tego przepisu w literaturze nie budzi żadnych wątpliwości, że określenie to musi obejmować istnienie łącznie więzi duchowej, gospodarczej i fizycznej. Bez więzi fizycznej nie ma więc wspólnego pożycia, lecz zachodzą inne relacje, które charakteryzować mogą różne stosunki, w jakich pozostają osoby, także połączone więzami rodzinnymi. Nawet bardzo intensywna więź psychiczna pomiędzy zstępnymi oraz wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego nie uzasadnia nazwania tej relacji „wspólnym pożyciem”. Termin „wspólne pożycie” jest przez ustawodawcę jednolicie rozumiany i oznacza on zawsze relację pomiędzy dwiema osobami, które chociaż formalnie nie zawarły związku małżeńskiego, pozostają jednak w stosunkach faktycznych takich jakie charakteryzują stosunki pomiędzy małżonkami. Tożsame stanowisko Sąd Najwyższy przedstawił w uchwale z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. III CZP 99/09 oraz w wyroku z dnia 27 marca 2019 r., sygn. V CSK 3/18 ( uchwała SN z dn. 21.05.2002 r., sygn. akt III CZP 26/02, OSNC 2003/2/20; uchwała SN z dn. 20.11.2009 r., sygn. akt III CZP 99/09, OSNC 2010/5/74; wyrok SN z dn. 27.03.2019 r., sygn. akt V CSK 3/18, OSNC 2020/2/19).
Osobą pozostającą we „wspólnym pożyciu” z najemcą jest więc wyłącznie osoba, z którą najemca żyje w relacji takiej jak małżeńska, tylko niesformalizowanej. We wspólnym pożyciu z najemcą pozostaje zatem współzamieszkujący z nim partner/partnerka (konkubent/konkubina). Nie pozostają we wspólnym pożyciu osoby, którą z najemcą wiążą relacje o innym charakterze - członka rodziny (brat, wnuczek, kuzyn), opiekuna i podopiecznego, przyjacielskie - czy też zamieszkujące razem tylko ze względów ekonomicznych.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że nie budzi wątpliwości, że powódka zamieszkała z kobietą w okolicach sierpnia – września 2021 roku i opiekowała sią nią aż do jej śmierci. Utrzymywały się wspólnie z wynagrodzenia za pracę otrzymywanego przez powódkę oraz emerytury zmarłej. Można powiedzieć, że między kobietami wykształciła się taka więź jak między babcią i wnuczką. Zatem niewątpliwie prowadziły wspólne gospodarstwo domowe, co świadczy o istnieniu między nimi więzi gospodarczej. Relacje jakie wykształciły się między kobietami, o których pisała chociażby córka zmarłej – D. C. – w piśmie do Burmistrza Miasta i Gminy Z., mogą świadczyć o zaistniałej więzi duchowej. Jednakże charakter tych relacji nie mógł pozwolić na wykształcenie się między nimi także więzi fizycznej i dlatego też Sąd oddalił powództwo.
Pozwany, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wnosił o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego od powódki, co skutkowało brakiem rozstrzygnięcia w tym zakresie.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji.
ZARZĄDZENIE
(...).