Wyrok z 25 kwietnia 2024, sygn. I1 C 1615/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 kwietnia 2024 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni - I Wydział Cywilny, Sekcja do spraw rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy Mateusz Berent

Protokolant: Adrianna Bochniak

po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2024 roku w Gdyni

na rozprawie

sprawy z powództwa Gminy M. G.

przeciwko M. S.

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanej M. S. na rzecz powódki Gminy M. G. kwotę 18.556,17 zł (osiemnaście tysięcy pięćset pięćdziesiąt sześć złotych siedemnaście groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 30 czerwca 2023 r. do dnia zapłaty;

II.  przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gdyni na rzecz radcy prawnego M. T. kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu, w tym należny podatek od towarów i usług;

III.  zasądza od pozwanej M. S. na rzecz powódki Gminy M. G. kwotę 1000 zł (tysiąc złotych) tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

IV.  nie obciąża pozwanej kosztami procesu w pozostałym zakresie.

Sygn. akt I 1 C 1615/23

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 25 kwietnia 2024 roku

I.

(żądanie i podstawa faktyczna pozwu)

1.  Powódka Gmina M. G. wystąpiła przeciwko M. S. z powództwem o zapłatę kwoty 18.556,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz kosztów postępowania sądowego i kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

2.  W uzasadnieniu wskazano, że pozwana zajmuje bez tytułu prawnego lokal mieszkalny nr (...) położony w G. przy ul. (...). Uprzednia umowa najmu rozwiązana została z dniem 30 kwietnia 2013 roku.

3.  Pozwana za okres bezumowny od dnia 1 lutego 2020 roku do dnia 31 marca 2023 roku zalega z płatnościami czynszowo-eksploatacyjnymi na kwotę 16.377,34 zł. Odsetki od dnia 11 lutego 2020 roku do dnia 31 marca 2023 roku wynoszą 2.178,83 zł.

(pozew, k. 2-4)

4.  Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 13 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt I 1 Nc 2570/23 Referendarz Sądowy orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.

II.

(stanowisko pozwanej)

5.  Pozwana wniosła sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, zaskarżając go w całości i wnosząc o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. W jego uzupełnieniu w oparciu o opis trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej pozwanej, podniesiono zarzut naruszenia art. 5 k.c.

(sprzeciw, k. 50-50v., pismo, k. 84-85)

III.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

6.  Powódka Gmina M. G. jest właścicielką lokalu nr (...) położonego w G. przy ul. (...).

(fakt bezsporny)

7.  Od dnia 30 kwietnia 2013 roku pozwana M. S. zajmuje ten lokal bez tytułu prawnego.

(dowód: umowa, k. 6-12v., oświadczenie, k. 13, 14, odpis skrócony aktu zgonu, k. 15, wypowiedzenie, k. 16, potwierdzenie odbioru, k. 16v.)

8.  Powódka Gmina M. G. jak dotychczas nie zrealizowała stwierdzonego prawomocnym wyrokiem sądowym obowiązku dostarczenia pozwanej lokalu socjalnego.

(dowód: pismo z dnia 22 sierpnia 2014 r., k. 17)

9.  W okresie od dnia 1 lutego 2020 roku do dnia 31 marca 2023 roku, uwzględniając jedyną jednorazową wpłatę w kwocie 1.000,00 zł, zadłużenie pozwanej z tytułu należności czynszowo-eksploatacyjnych wyniosło 16.377,34 zł. Z kolei odsetki naliczone od dnia 11 lutego 2020 roku do dnia 31 marca 2023 roku wyniosły 2.178,83 zł.

(dowód: zawiadomienie o wysokości opłat, k. 18-27, 63 historia zadłużenia, k. 28-31, zarządzenie Prezydenta Miasta G., k. 32-34v.)

10.  Pozwana wielokrotnie i bezskutecznie wzywana była do uregulowania zadłużenia.

(dowód: wezwania, k. 35-44, potwierdzenie odbioru, k. 44v.)

11.  Pozwana obecnie ma 72 lata. Zaliczona jest do znacznego stopnia niepełnosprawności ma stałe. Przeszła trzy zawały serca i raka piersi. Wszczepiono jej bypassy. Cierpi na astmę. Ma problemy z poruszaniem się. Otrzymuje rentę rodzinną w kwocie 2.852,47 zł. Kwota ta pomniejszana jest o kwotę 713,11 zł z tytułu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego. Do wypłaty pozostaje kwota 1.840,64 zł miesięcznie. Miesięcznie wydaje około: 120 zł na lekarstwa, 72 zł na telewizję kablową, 30 zł paliwo gazowe, 180-200 zł energię elektryczną, 100 zł na taksówkę. Córka wspomaga ją kwotą 100 zł miesięcznie.

(dowód: oświadczenie, k. 51-53, decyzja o waloryzacji renty z dnia 1 marca 2023 r., k. 62-62v., dokumentacja medyczna, k. 57-59, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 20 listopada 2000r., k. 84)

Sąd zważył co następuje:

IV.

12.  Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów przedłożonych przez strony, a także przesłuchania pozwanej.

13.  Brak było podstaw do kwestionowania autentyczności opisanych w stanie faktycznym dokumentów, albowiem żadna ze stron nie podnosiła zarzutów w tym kierunku, w szczególności nie zaprzeczyła, że osoby podpisane pod tymi dokumentami nie złożyły oświadczeń w nich zawartych.

V.

(rozstrzygnięcie i podstawa prawna orzeczenia)

14.  Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

15.  Podstawę prawną roszczenia powódki stanowiły przepisy art. 18 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 725, t.j., dalej jako ustawa o ochronie praw lokatorów), zgodnie z którym osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane do dnia opróżnienia lokalu co miesiąc uiszczać odszkodowanie (ust. 1). Osoby uprawnione do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu, jeżeli sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania opróżnienia lokalu do czasu dostarczenia im takiego lokalu, uiszczają odszkodowanie w wysokości czynszu albo innych opłat za używanie lokalu, jakie byłyby obowiązane opłacać za zajmowany lokal, gdyby lokal ten wchodził w skład mieszkaniowego zasobu gminy, na podstawie umowy najmu socjalnego lokalu (ust. 3a zdanie 1).

16.  Strony pozostawały bezsporne co do istnienia, wymagalności i wysokości roszczenia przysługującego powódce na podstawie ww. przepisów. Główna oś sporu zasadzała się na ocenie, czy zgłoszone roszczenie stanowi nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c.

17.  Stosownie do brzmienia powołanego przepisu nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

18.  Sąd nie doszukał się w działaniu powódki naruszenia zasad współżycia społecznego lub prawa.

19.  Prawo własności zgodnie z treścią art. 140 k.c. tworzy uprawnienie właściciela do korzystania z rzeczy i do rozporządzania nią. Uprawnieniu temu odpowiada obowiązek innych osób nienaruszania sfery przysługującej jedynie właścicielowi (por. Wolter, Ignatowicz, Stefaniuk, Prawo cywilne, 2001, s. 132–133). Roszczenie dochodzone przez powódkę miało swoje źródło w prawie własności służącym powódce w stosunku do przedmiotowego lokalu.

20.  W niniejszej sprawie należało rozważyć, czy powódka wykroczyła poza przysługujące jej prawa podmiotowe, naruszając przy tym zasady współżycia społecznego lub niwecząc ich społeczno-gospodarcze przeznaczenie .

21.  Na Gminę nałożono obowiązki, a to w szczególności wskazanych w art. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów. Wskazano m.in., że tworzenie warunków do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej należy do zadań własnych gminy (ust. 1). Gmina, na zasadach i w przypadkach określonych w ustawie, zapewnia lokale w ramach najmu socjalnego i lokale zamienne, a także zaspokaja potrzeby mieszkaniowe gospodarstw domowych o niskich dochodach (ust. 2). W przypadku wykonywania przez komornika obowiązku opróżnienia lokalu, o którym mowa w art. 1046 §4 k.p.c. gmina wskazuje tymczasowe pomieszczenie, chyba że pomieszczenie odpowiadające wymogom tymczasowego pomieszczenia wskazał wierzyciel lub dłużnik albo osoba trzecia (ust. 2a). Gmina może przeznaczać lokale wchodzące w skład mieszkaniowego zasobu gminy na wykonywanie innych zadań jednostek samorządu terytorialnego realizowanych na zasadach przewidzianych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268, z późn. zm.) oraz ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2022 r. poz. 447, 1700 i 2140 oraz z 2023 r. poz. 403) (ust. 2b). Gmina wykonuje zadania, o których mowa w ust. 1 i 2, wykorzystując mieszkaniowy zasób gminy lub w inny sposób (ust. 3).

22.  Oznacza to, że Gmina jako podmiot prawa cywilnego realizujący zadania publiczne nie może zrezygnować z dochodzenia od pozwanej zapłaty z tytułu bezumownego korzystania z lokalu z uwagi na jej sytuację majątkową. Bez znaczenia dla Gminy pozostaje sytuacji materialna, rodzinna i zdrowotna dłużnika. Brak jest podstaw do uznania, aby Gmina dochodząc niniejszego roszczenia naruszyła zasady współżycia społecznego lub działała sprzecznie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa.

23.  W ocenie Sąd sytuacja majątkowa, brak zdolności zarobkowania pozwanego nie może samoistnie uzasadniać zarzutu naruszenia art. 5 k.c., jeżeli nie ujawniły się inne szczególne, nadzwyczajne okoliczności przemawiające za uznaniem żądania za godzące we względy słuszności. Z punktu widzenia norm prawa cywilnego niemożność zaspokojenia roszczenia powoda pozostaje bez jakiegokolwiek znaczenia dla istnienia i zaskarżalności tego roszczenia. Fakt, że pozwanej nie stać na zaspokojenie niewątpliwego roszczenia powódki może uzasadniać zastosowanie innych instytucji prawa cywilnego, w tym instytucji prawa upadłościowego. Zapewnienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych gwarantują przepisy postępowania egzekucyjnego, w tym instytucja wyłączeń spod egzekucji.

24.  W niniejszej sprawie pozwana nie podejmowała jakichkolwiek rozmów ugodowych i nie przedstawiała powódce swojej sytuacji, przyjmując z góry, że jakakolwiek ugoda z powódką nie będzie możliwa wobec braku środków pozwalających na zaspokojenie roszczeń powódki. Nie można doszukać się w działaniu powódki naruszenia jakichkolwiek zasad prawa lub współżycia społecznego.

25.  Odmowa udzielenia ochrony prawnej na podstawie art. 5 k.c., z uwagi na jego wyjątkowy – w powyższym ujęciu, charakter musi być uzasadniona istnieniem okoliczności rażących i nieakceptowanych w świetle powszechnie uznawanych w społeczeństwie wartości ( vide: wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 3 grudnia 2015 r., III Ca 1681/15, LEX nr 2132221).

26.  Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 18 ust. 1 i 3a ustawy o ochronie praw lokatorów i art. 481 §1 k.c. Sąd orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.

VI.

(koszty procesu)

27.  O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 22 ³ ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) według stawek jak dla pełnomocników z wyboru, a więc na podstawie §2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804 ze zm.).

28.  Sąd miał bowiem na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2023 roku w sprawie o sygn. SK 85/22 (Dz.U. 2023, poz. 796) orzekł, że § 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 68 ze zm.) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zaznaczono tam, że z dniem ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw §8 rozporządzenia z 3 października 2016 roku utracił moc obowiązującą. Wskutek wyeliminowania tego przepisu z systemu prawa powstała możliwość zasądzenia opłaty przysługującej radcy prawnemu z urzędu na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów rozporządzenia z 22 października 2015 roku (por. M. Florczak-Wątor, op. cit., s. 156-157).

29.  O kosztach procesu orzeczono w punktach III. i IV. wyroku na podstawie art. 98 k.p.c. i 102 k.p.c., obciążając pozwaną – jako przegrywającą proces w całości, kosztami procesu jedynie do kwoty 1.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty wedle art. 98 § 1 ¹ k.p.c. Całkowite koszty procesu wyniosły bowiem 4.600,00 zł i składały się na nie: opłata od pozwu (1.000,00 zł), wynagrodzenie kwalifikowanego pełnomocnika w osobie radcy prawnego (3.600,00 zł) wedle stawki minimalnej określonej w §2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

30.  W ocenie Sądu pozwana znajduje się w szczególnej sytuacji, o której mowa w art. 102 k.p.c., co uzasadnia nieobciążanie jej kosztami procesu w zakresie kwoty 3.600,00 zł. Jest oczywistym, że nie jest w stanie jednorazowo uiścić tak znaczącej kwoty w kontekście do jej miesięcznych dochodów. Znaczna ich część przeznaczana jest bowiem na zapewnienie podstawowych potrzeb egzystencjalnych schorowanej i znajdującej się w podeszłym wieku pozwanej.