Wyrok z 20 maja 2024, sygn. I1 C 1522/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 maja 2024 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni - I Wydział Cywilny, Sekcja do spraw rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy M. B.

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Świst

po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 r. w Gdyni

na rozprawie

sprawy z powództwa M. S.

przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o zapłatę

I.  oddala powództwo;

II.  zasądza od powódki M. S. na rzecz pozwanej (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 3617 zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych) tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt I 1 C 1522/23

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 20 maja 2024 roku

I.

(żądanie i podstawa faktyczna pozwu)

1.  Powódka M. S. wystąpiła z powództwem przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W., domagając się od pozwanego zapłaty kwoty 17.557,27 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 16.832,86 zł od dnia 14 września 2023 roku do dnia zapłaty oraz od kwoty 724,41 zł od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty, a także zasądzenia zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.

2.  W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że w dniu 28 grudnia 2018 roku jako konsument zawarła z pozwanym umowę o kredyt gotówkowy nr (...). Zgodnie z umową bank udzielił jej kredytu w kwocie 39.996 zł. Całkowity koszt kredytu określono na kwotę 23.534,92 zł. Do dnia wniesienia pozwu powódka spłacała regularnie raty kredytu. W dniu 25 lipca 2023 roku powódka skierowała do pozwanego pismo zawierające oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Przedmiotowe oświadczenie zostało pozwanemu doręczone w dniu 14 sierpnia 2023 roku. W treści pisma powódka podniosła, że bank dopuścił się naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. (poprzez obliczenie odsetek należnych bankowi w ten sposób, że jako podstawę do ich obliczenia przyjęto kwotę obejmującą sumę całkowitej kwoty kredytu oraz sumę pobranej prowizji), art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. (poprzez niepoinformowanie kredytobiorcy, że realnie pobrana prowizja podwyższona będzie o niewskazaną kwotę odsetek, a jej wysokość przewyższa wskazaną w treści umowy), art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. (poprzez błędne wskazanie wartości (...), albowiem ustalenie przez bank kwoty, od której obliczane są odsetki jako sumy całkowitej kwoty kredytu oraz pobranej prowizji doprowadziło do zawyżenia wysokości całkowitego kosztu kredytu, wysokości poszczególnych rat, a w konsekwencji do błędnego wskazania (...)). W związku z tym dotychczas poniesione koszty udzielenia kredytu powinny zostać powódce zwrócone.

(pozew, k. 3-14)

II.

(stanowisko pozwanej)

3.  Pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. W pierwszej kolejności pozwana zarzuciła, że powódka uchybiła terminowi prekluzyjnemu na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, wskazując, że bieg tego terminu rozpoczyna się w dniu zawarcia umowy. Nadto, pozwana zakwestionowała roszczenie powódki co do zasady i wysokości, wskazując, że nie wykazała, aby kwestionowane przez nią postanowienia umowne miały istotny wpływ na ocenę konsumenta co do zaciągniętego zobowiązania. Zdaniem banku analiza postanowień umownych wskazuje, że są w nich zawarte wszelkie niezbędne elementy istotne dla oceny przez konsumenta zakresu zaciągniętego zobowiązania z tytułu kredytu konsumenckiego, które zostały skonstruowane w sposób odpowiadający przepisom prawa, jasny i zrozumiały dla konsumenta. Pozwana zwróciła uwagę, że art. 45 u.k.k. nie przewiduje po stronie kredytodawcy obowiązku zwrotu uiszczonych kosztów kredytu, lecz jedynie zmianę sposobu zarachowania wpłat dokonanych przez konsumenta. Zdaniem pozwanej w treści umowy wskazano prawidłowo wszystkie koszty i opłaty, które kredytobiorca musiał ponieść lub z uiszczeniem których musiał się liczyć z tytułu zawarcia umowy. Nadto, podniósł, że (...) i całkowita kwota do zapłaty zostały określone prawidłowo. Zdaniem banku, nie sposób również zgodzić się z powódką, że prowizja za udzielenie kredytu nie została jej udostępniona. Kwota kredytu została bowiem również skredytowana, a następnie udostępniona kredytobiorcy w sposób określony w §2 umowy. Ponadto, kredytobiorca oświadczył w treści umowy, że przed jej zawarciem otrzymał pełną treść regulaminu i pozostałych wzorców umownych, zapoznał się z nimi, akceptuje i potwierdza, że jest ich treścią związany.

(odpowiedź na pozew, k. 35-40)

4.  W toku sprawy powódka rozszerzyła powództwo o kwotę 2.414,29 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwanemu pisma zawierającego rozszerzenie powództwa do dnia zapłaty.

(pismo pełnomocnika powoda z dnia 29 lutego 2024 r., k. 100-110)

III.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

5.  W dniu 28 grudnia 2018 roku pomiędzy powódką M. S. (jako konsumentem) a pozwaną (...) Bank (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. doszło do zawarcia umowy o kredyt gotówkowy nr (...). Zgodnie z §1 umowy bank udzielił kredytobiorcy na jego wniosek kredytu w kwocie 39.996 zł do dnia 10 grudnia 2028 roku z przeznaczeniem na finansowanie bieżących potrzeb konsumpcyjnych lub inny dowolny zadeklarowany cel, w tym spłatę posiadanych zobowiązań kredytowych w banku lub innych bankach, finansowanie prowizji z tytułu udzielenia kredytu – na zasadach ustalonych w umowie, „Regulaminie kredytowania klientów indywidualnych w (...) Bank (...) S.A.”, będącym integralną częścią umowy, ustawie z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim oraz ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe.

6.  W myśl § 2 ust. 1 kwota kredytu miała zostać udostępniona kredytobiorcy zgodnie z warunkami umowy w ciągu trzech dni od dnia zawarcia umowy w ten sposób, że kwota 36.000,40 zł przelewem na wskazany rachunek banku, zaś kwota 3.995,60 zł stanowiąca prowizję z tytułu udzielenia kredytu w formie przelewu na rachunek banku.

7.  Wedle §3 ust. 1 od udzielonego kredytu w kwocie wskazanej w §1 bank pobierał odsetki według zmiennej stopy procentowej, ustalonej jako suma wartości stopy referencyjnej NBP i marży banku w wysokości 6,99 p.p. w stosunku rocznym. Na dzień zawarcia umowy oprocentowanie kredytu wynosiło 8,49% w stosunku rocznym.

8.  Zgodnie z §4 ust. 2 całkowita kwota do zapłaty na dzień zawarcia umowy wynosiła 59.535,32 zł i składały się na nią:

- całkowita kwota kredytu 36.000,40 zł;

- całkowity koszt kredytu 23.534,92 zł, w tym:

- prowizja z tytułu udzielenia kredytu w kwocie 3.995,60 zł,

- odsetki od kredytu w kwocie 19.539,32 zł,

9.  Stosownie do §4 ust. 3 rzeczywista roczna stopa oprocentowania na dzień zawarcia umowy wynosiła 11,74% i została wyliczona jako całkowity koszt kredytu, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym. Zgodnie z ust. 4 całkowita kwota do zapłaty, o której mowa w ust. 2 oraz rzeczywista roczna stopa oprocentowania, o której mowa w ust. 3, zostały obliczone z uwzględnieniem całkowitej kwoty kredytu, kwoty i terminu pobrania prowizji za udzielenie kredytu, kosztów zabezpieczeń, kosztów usług dodatkowych, terminów i kwot spłat wskazanych w harmonogramie stanowiącym integralną część umowy przy założeniu, że prowizja za udzielenie kredytu jest kredytowana oraz że uruchomienie kredytu nastąpi w dniu zawarcia umowy. Wedle ust. 5 w przypadku, gdy uruchomienie kredytu nastąpiło w terminie późniejszym niż zawarcie umowy, całkowita kwota do zapłaty miała ulec zmniejszeniu, a bank miał przekazać kredytobiorcy nowy harmonogram w formie papierowej lub na innym trwałym nośniku lub w inny sposób uzgodniony z kredytobiorcą.

10.  Zgodnie z § 6 ust. 1 kredyt i odsetki miały zostać spłacone w 120 miesięcznych ratach równych.

(dowód: umowa o kredyt gotówkowy nr (...), k. 18-19)

11.  Zawarcie przedmiotowej umowy poprzedzało jedno spotkanie, na którym pracownik banku przedstawił powódce gotowy projekt umowy i poprosił o sprawdzenie poprawności danych osobowych oraz kwoty kredytu. Powódka została poinformowana, że prowizja jest spłacana wraz z ratami kredytu. Po przeczytaniu umowy w domu powódka nie kontaktowała się z bankiem, nie próbowała odstąpić od umowy.

(dowód: przesłuchanie powódki, płyta CD k. 143)

12.  W okresie od 10 stycznia 2019 roku do 12 lutego 2024 roku powódka zapłaciła na rzecz banku kwotę 15.975,96 zł z tytułu odsetek oraz kwotę 15.903,26 zł z tytułu kapitału.

(dowód: zaświadczenie banku, k. 113-114)

13.  Pismem z dnia 25 lipca 2023 roku powódka złożyła oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, zarzucając naruszenie obowiązków wskazanych w ustawie o kredycie konsumenckim, tj.:

- naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. - poprzez obliczenie odsetek należnych bankowi w ten sposób, iż jako podstawę do ich obliczenia przyjęto kwotę zawyżoną tj. obejmującą swoim zakresem sumę całkowitej kwoty kredytu oraz sumę pobranej prowizji,

- art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. – w ten sposób, iż nie poinformowano kredytobiorcy, że realnie pobrana przez bank prowizja podwyższona będzie o niewskazaną kwotę odsetek, a co za tym idzie - jej wysokość przewyższy tę wskazaną w treści umowy,

- art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. - poprzez błędne wskazanie wartości (...), albowiem ustalenie przez bank kwoty, od której obliczane są odsetki jako sumy całkowitej kwoty kredytu oraz pobranej prowizji - doprowadziło do zawyżenia wysokości zarówno całkowitego kosztu kredytu oraz wysokości poszczególnych rat - co w konsekwencji doprowadziło do błędnego wskazania (...) kredytobiorcy – z uwagi na zawyżenie jednego z elementów niezbędnych do jego prawidłowego obliczenia (zgodnie z załącznikiem nr 4 do ustawy), a to raty kredytu.

14.  Nadto, powódka wezwała pozwanego do zwrotu pobranych dotychczas odsetek za okres od 28 grudnia 2018 roku do 25 lipca 2023 roku w kwocie 12.837,26 zł, a także pobranej prowizji w kwocie 3.995,60 zł – niezwłocznie, nie dalej jednak niż w terminie 30 dni kalendarzowych od daty odebrania wezwania.

15.  Oba ww. pisma zostały pozwanemu doręczone w dniu 14 sierpnia 2023 roku.

16.  W odpowiedzi, pismem z dnia 6 września 2023 roku bank poinformował, że całkowita kwota do zapłaty oraz (...) zostały podane prawidłowo, a zarzuty powódki są niezasadne.

(dowód: oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, k. 20-20v, wezwanie do zapłaty z dnia 25 lipca 2023r., k. 21-21v wraz z dowodem nadania, k. 22, wydrukiem z portalu śledzenia przesyłek Poczty Polskiej S.A., k. 23-23v, pismo pozwanego z dnia 6 września 2023r., k. 24)

Sąd zważył co następuje:

IV.

17.  Sprawa rozpoznawana była z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym.

18.  Powyższy stan faktyczny był bezsporny pomiędzy stronami, zaś rozstrzygnięcie sprawy zależało głównie od prawnej oceny ustalonych wyżej okoliczności faktycznych.

19.  Oceniając zebrany materiał dowodowy Sąd nie znalazł podstaw, aby kwestionować autentyczność przedstawionych przez strony dokumentów. Zważyć bowiem należało, że żadna ze stron nie podniosła w toku niniejszego postępowania zarzutów co do ich prawdziwości, a nadto wszystkie wymienione powyżej dokumenty zostały podpisane i nie noszą żadnych znamion podrobienia czy przerobienia. Dodatkowo, Sąd miał na uwadze, że żadna ze stron nie zaprzeczyła, że osoby podpisane pod wyżej wskazanymi dokumentami ani też nie kwestionowała, iż przedłożone kopie nie odzwierciedlają treści oryginałów.

20.  W zakresie dotyczącym okoliczności zawarcia umowy Sąd dał wiarę zeznaniom powódki. Zeznania te nie budziły żadnych wątpliwości w świetle zasad doświadczenia życiowego czy logicznego rozumowania, a pozwany nie przedstawił żadnego dowodu, który poddawałby w wątpliwość wiarygodność tych zeznań.

V.

(rozstrzygnięcie i podstawa prawna orzeczenia)

21.  Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

22.  Podstawę prawną powództwa stanowił art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

23.  W myśl art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Stosownie do art. 410 §1 k.c. przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.

24.  Ocena roszczenia powódki wymagała uprzedniego stwierdzenia, czy konsument złożył skuteczne oświadczenie w trybie art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim (dalej: u.k.k.) o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.

25.  Stosownie do brzmienia art. 45 ust. 1 u.k.k. w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Sankcja kredytu darmowego polega zatem na uprawnieniu konsumenta do spłaty kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy.

(wykładnia przepisów normujących instytucję sankcji kredytu darmowego)

26.  Art. 45 u.k.k. stanowi transpozycję do polskiego porządku prawnego art. 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 roku w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającą dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U.UE L z dnia 22 maja 2008 r., dalej również jako: dyrektywa 2008/48/WE), który nakazuje stosowanie skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji, mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z tą dyrektywą. Przepis prawa krajowego nie wynika więc bezpośrednio z ww. dyrektywy w tym sensie, że nie jest tłumaczeniem zawartego w niej przepisu. Instytucja sankcji kredytu darmowego, o której mowa w art. 45 u.k.k. została ustanowiona w polskim porządku prawnym w wykonaniu obowiązku wynikającego z art. 23 dyrektywy 2008/48/WE.

27.  Z uwagi na fakt, że przepis ten jest wyrazem realizacji obowiązków nałożonych na Polskę przez nadrzędne w stosunku do krajowego porządku prawnego prawo Unii Europejskiej, musi być on interpretowany zgodnie z duchem i celem dyrektywy.

28.  Wynikający z dyrektywy obowiązek państw członkowskich do osiągnięcia przewidzianego w niej celu oraz wynikający z art. 5 [10] TWE obowiązek podjęcia wszelkich środków, zarówno ogólnych jak i szczególnych, do zapewnienia realizacji tego obowiązku, wiąże wszystkie organy państwa członkowskiego, w tym sądy, w sprawach należących do ich jurysdykcji. Wynika stąd, że stosując prawo krajowe, bez względu na to czy przepisy te zostały wydane przed czy po przyjęciu dyrektywy, sąd krajowy powinien zinterpretować je tak dalece, jak jest to możliwe, w świetle treści i celu dyrektywy, by osiągnąć przewidziany w niej cel i w ten sposób zachować się w sposób zgodny z art. 189 ust. 3 [249] TWE. ( vide: wyrok ETS z dna 13 listopada 1990 r., C-106/89, M., L. również uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2019 roku, sygn. akt III CZP 45/19, OSNC 2020/10/83). Obowiązek wykładni przepisów prawa krajowego w celu efektywnej transpozycji dyrektywy wynika również z wyroku ETS z dnia 10 kwietnia 1984 r. w sprawie C-14/83, von C. i K..

29.  Skoro sankcja tzw. kredytu darmowego ma być konsekwencją niedochowania przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych, należy na wstępie wskazać jakim celom mają one służyć zgodnie z zamysłem prawodawcy unijnego.

30.  W dalszej kolejności należy odpowiedzieć na pytanie, czy w rozpoznawanej sprawie pozwany rzeczywiście ten obowiązek naruszył, wprowadzając konsumentkę w błąd co do zakresu jej zobowiązania i czy skala tego ewentualnego naruszenia uzasadnia sankcję w postaci pozbawienia jej wszelkiego zysku z zawartej umowy pożyczki.

31.  Motyw 18 dyrektywy 2008/48/WE stanowi, że konsumentom powinno zapewnić się ochronę przed nieuczciwymi lub wprowadzającymi w błąd praktykami, w szczególności w odniesieniu do ujawnianych przez kredytodawcę informacji, zgodnie z dyrektywą 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 roku dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym (Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych). Niniejsza dyrektywa powinna zawierać szczegółowe przepisy dotyczące zarówno reklam odnoszących się do umów o kredyt, jak i pewnych standardowych informacji, które konsumenci powinni otrzymywać, by mieć w szczególności możliwość porównania różnych ofert. W motywie 19 dyrektywy mowa z kolei o tym, że w celu umożliwienia konsumentom podejmowania decyzji przy pełnej znajomości faktów powinni oni przed zawarciem umowy o kredyt otrzymać odpowiednie informacje na temat warunków i kosztów kredytu oraz swoich zobowiązań, które konsument może zabrać ze sobą i je rozważyć. W celu zapewnienia możliwie największej przejrzystości i porównywalności ofert takie informacje powinny w szczególności zawierać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania mającą zastosowanie do danego kredytu, określaną w całej Wspólnocie w taki sam sposób.

32.  Z analizy przytoczonych wyżej motywów dyrektywy 2008/48/WE wprost wynika, że jednym z podstawowych celów nałożenia na kredytodawców określonych obowiązków informacyjnych względem konsumentów, w tym w szczególności obowiązku wskazywania w umowach rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, jest zapewnienie konsumentom możliwości porównania różnych ofert i wyboru najkorzystniejszej z nich.

33.  W konsekwencji, mając na uwadze cel dyrektywy w zakresie instytucji sankcji kredytu darmowego obejmujący ustanowienie sankcji skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających, Sąd zważył, że naruszenie przez kredytodawcę przepisu ustawy wskazanego w art. 45 ust. 1 u.k.k. nie skutkuje automatycznym powstaniem po stronie kredytobiorcy uprawnienia kształtującego do zastosowania sankcji kredytu darmowego.

34.  W ocenie Sądu, dopuszczalność i skuteczność wykonania uprawnienia kształtującego, o którym mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k. wymaga zbadania rodzaju i stopnia naruszenia ustawy przez kredytodawcę przez pryzmat proporcjonalności skutków zastosowania sankcji kredytu darmowego, tj. przekształcenia stosunku prawnego łączącego strony umowy kredytu na skutek odpadnięcia obowiązku zapłaty odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy. W każdym przypadku Sąd jest obowiązany zbadać wagę i skutki naruszenia przepisu ustawy przez kredytobiorcę i rozważyć, czy w konkretnym przypadku kredytobiorcy służy wskazane uprawnienie, mając na względzie daleko idące skutki wykonania tego uprawnienia kształtującego. Innymi słowy, naruszenie przepisu ustawy przez kredytodawcę nie rodzi automatycznie po stronie kredytobiorcy uprawnienia do zastosowania sankcji kredytu darmowego bez względu na rodzaj i stopień naruszenia przepisu ustawy, cel naruszonego przepisu i skutki naruszenia.

35.  Dotychczasowa praktyka sądowa w zakresie rozpoznawania spraw tego rodzaju koncentrowała się wyłącznie na stwierdzeniu faktu naruszenia przepisu ustawy, z czego wywodzono wniosek o skuteczności wykonania sankcji kredytu darmowego przez konsumenta. Sąd doszedł do przekonania, że stwierdzenie naruszenia przepisu ustawy stanowi jedynie punkt wyjścia do dalszej oceny, czy waga tego naruszenia oceniana z pespektywy ochronnych celów dyrektywy uzasadnia zastosowanie tak daleko idącej sankcji.

36.  Wynika stąd, że skonkretyzowane zarzuty przeciwko umowie kredytu konsumenckiego nie mogą być oderwane od ich ciężaru. Sąd odrzuca pogląd, że każde naruszenie obowiązków szczegółowo opisanych w art. 45 ust. 1 u.k.k. (niezależne od rodzaju i wagi tego obowiązku) stanowi przesłankę stosowania tej instytucji. Nie należy tracić z pola widzenia, że sankcja ta ma być wprawdzie odstraszająca i skuteczna, ale również proporcjonalna.

37.  Chodzi o to, że o ile obowiązki informacyjne wymienione w art. 45 ust. 1 u.k.k. same w sobie są bezwzględne, to jednak na gruncie rozpatrywania przez sąd skutków ich naruszenia należy brać pod uwagę in casu ich istotność i doniosłość, aby sankcja kredytu darmowego nie była mechanizmem automatycznym, pomijającym istotne uwarunkowania danego przypadku. Instytucja sankcji kredytu darmowego stanowi wyraz implementacji obowiązku zawartego w art. 23 powołanej dyrektywy (tj. nie ma żadnego umocowania konstrukcyjnego w prawie unijnym – państwa mają swobodę w zakresie ukształtowania sposobu sankcjonowania naruszenia obowiązków informacyjnych przez kredytodawców). Nie oznacza to bynajmniej, że w polskim porządku prawnym nie istnieją odpowiednie instrumenty prawne, które nawet tak rygorystycznie ujętą sankcję oplatają pewnymi ograniczeniami. Takim przepisem niewątpliwie jest m.in. art. 5 k.c., w tym w szczególności kwestia sprzeczności skorzystania z uprawnienia ze społeczno-gospodarczym celem prawa.

38.  Zdaniem Sądu, nie ma żadnych podstaw, aby pozbawiać sąd cywilny możliwości właściwej oceny skutków sankcji z art. 45 ust. 1 u.k.k. pod kątem treści art. 5 k.c. Co więcej, tylko taka formuła całej tej sankcji może być uznana za spełniającą wymóg proporcjonalności w rozumieniu prawa unijnego. Naruszenie prawa unijnego może bowiem polegać też na tym, że państwo członkowskie przez stanowienie prawa krajowego realizuje normy prawa unijnego zbyt intensywnie, w sposób naruszający zasadę proporcjonalności. W danym wypadku tylko wykładnia art. 45 ust. 1 u.k.k. przez pryzmat celów dyrektywy przy ewentualnym zastosowaniu w razie potrzeby art. 5 k.c. może konstytuować tę sankcję jako proporcjonalną w rozumieniu art. 23 dyrektywy 2008/48/WE.

39.  Taka wykładnia art. 45 ust. 1 u.k.k. nie narusza zasadniczego wymogu efektywności i jednocześnie proporcjonalności środków zmierzających do ochrony praw konsumenta w świetle ustawodawstwa unijnego. Dotkliwość i nieuchronność sankcji kredytu darmowego nie może być absolutyzowana, gdyż byłaby całkowicie pozbawiona wymogu proporcjonalności.

40.  Należy również zauważyć, że w państwach członkowskich Unii Europejskiej problematyka stawiania zarzutów przeciwko treści konsumenckich umów kredytu/pożyczek nie jest nowa i spotkała się z reakcją polegającą na zmianach w prawie francuskim uniemożliwiających w ogóle skuteczne kwestionowanie (...) bez wykazania rzeczywistej szkody majątkowej po stronie konsumenta (Artykuł (...)-1 C. de la consommation [Kodeks konsumencki], wersja obowiązująca od 19 lipca 2019 r., https://www.legifrance.gouv.fr/codes/id (...)2019-07-19), co było odpowiedzią ustawodawcy francuskiego na spory cywilne powstałe na tym tle. Choć należy podkreślić, że jeszcze przed tą zmianą legislacyjna wydane zostało orzeczenie idące w tym właśnie kierunku, w którym sąd francuski zauważył – podobnie jak w niniejszej sprawie – że wskaźnik (...) (fr. (...)) w danej sprawie nie działał na niekorzyść pożyczkobiorców, bo był błędnie zawyżony (wyrok francuskiego Sądu Kasacyjnego z dnia 12 października 2016 r., numer skargi: 15- (...), Pierwsza Izba Cywilna, https://juricaf.org/arret/FRANCE - (...) (...)- (...)).

41.  Powyższe uwagi na tle prawnoporównawczym - zdaniem Sądu - są niezbędne, skoro sporna sankcja jako taka jest wymagana przez przepisy prawa unijnego, a szerszy ogląd tej problematyki w ustawodawstwie innego państwa członkowskiego może korzystnie wpłynąć na wykładnię przepisów ustawy o kredycie konsumenckim.

42.  Należy ponownie zwięźle podkreślić, że stosowanie art. 45 ust. 1 u.k.k. winno być uzależnione od stwierdzania w umowie ewidentnych braków, a nie roztrząsaniu w procesach sądowych wątpliwości interpretacyjnych przy jej wykładni bądź konsekwencji zmian tekstu ustawy.

(ocena umowy z dnia 28 grudnia 2018 roku pod kątem naruszeń ustawy)

43.  W niniejszym przypadku zasadnicza oś sporu zasadzała się na kwestii zakazu pobierania przez kredytodawcę odsetek od skredytowanych kosztów kredytu i niewłaściwego oznaczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (dalej: (...)) na skutek przyjęcia za podstawę do jej obliczenia odsetek naliczonych od tzw. skredytowanych kosztów pożyczki.

44.  W judykaturze (...) dotąd sygnalizowano, że niedopuszczalne jest pobieranie odsetek od skredytowanych kosztów kredytu konsumenckiego ( vide: wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 kwietnia 2016 r. C-377/14, (...)-283), niemniej kwestia ta pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia o skuteczności zastosowania sankcji kredytu darmowego, co zostanie omówione w dalszej części niniejszego uzasadnienia.

45.  Z treści pozwu oraz oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego wynika, że błędne oznaczenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania miało stanowić naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. i wynikać z faktu naliczania odsetek również od skredytowanych kosztów kredytu (tj. od prowizji za udzielenie kredytu).

46.  W ocenie Sądu, do naruszenia powołanych przepisów ustawy dotyczących obowiązku wskazania (...) dochodzi wówczas, gdy podana w umowie (...) jest ustalona w sposób rażąco sprzeczny ze wzorem wskazanym w załączniku nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim albo w sposób dowolny, oderwany od kosztów obciążających konsumenta wskazanych w konkretnej umowie. Kredytodawca nie dopuszcza się naruszenia obowiązku informacyjnego w zakresie wskazania (...), jeżeli jest ona obliczona zgodnie z wzorem określonym w załączniku do ustawy oraz na podstawie założeń przyjętych w umowie zawartej z konsumentem.

47.  W niniejszej sprawie, strona powodowa nie kwestionowała prawidłowości obliczenia (...) na podstawie założeń przyjętych w umowie.

48.  Należy podkreślić przy tym przejrzystość przyjętych założeń – gdyby nawet dyskutować, czy są one poprawne (orzecznictwo w zakresie dopuszczalności pobierania odsetek od skredytowanych kosztów kredytu nie jest jednolite – vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2023 r. I CSK 4175/22, LEX nr 3569756), to niespornym jest, że w umowie ujawniono wszelkie obciążenia faktycznie ponoszone przez konsumenta. Wyraźnie zaznaczono, że (...) przedstawiono przy uwzględnieniu (doliczeniu) do podstawy wyliczenia także kosztów udzielonej pożyczki. Powyższe jednoznacznie wskazano w § 4 ust. 4 umowy.

49.  Istotne jest, że (...) jest wskaźnikiem, który ma służyć konsumentowi wyłącznie jako środek do porównywania różnych ofert rynkowych. Nawet jeżeli w danej umowie został on wskazany niepoprawnie z powodu błędu rachunkowego, to i tak nie zmienia to konkretnych praw i obowiązków finansowych wynikających z umowy kredytu. Jest więc tylko wskaźnikiem ujętym (w formie wyrażenia procentowego) mającym zbiorczo określać opłacalność oferty. Ma więc zupełnie inną cechę niż pozostałe wymogi ustawowe dotyczące umów kredytowych w ustawie o kredycie konsumenckim (np. wskaźnik oprocentowania pożyczki).

50.  Nie zmienia to oczywiście faktu, że ta jego specyficzna rola jest istotna rynkowo, bo w jednym parametrze odzwierciedla cechę oferty, która pozwala na jej porównanie z innymi ofertami kredytu dostępnymi na rynku.

51.  Tu z kolei należy wrócić do kwestii skutków sankcji kredytu darmowego, która niewątpliwie jest dotkliwa dla kredytobiorcy, gdyż w razie jej ziszczenia kredytodawca pozbawiony jakiegokolwiek dochodu z umowy. Należy więc uznać, że oceniając zarzuty, które mogą skutkować skutecznością sankcji kredytu darmowego, należy badać ich doniosłość. Należy zauważyć, że niektóre samoistne, jednostkowe naruszenia obowiązków informacyjnych wykluczają dopuszczalność zastosowania sankcji kredytu darmowego. Zdaniem Sądu taka sytuacja może dotyczyć w szczególności obowiązku wskazania adresu do doręczeń elektronicznych. Może bowiem mieć miejsce sytuacja, gdy umowa nie zawiera adresu do doręczeń elektronicznych, ale konsument z określonych przyczyn i tak nie zamierzał nigdy z takiej formy kontaktu korzystać.

52.  (...) samo w sobie nie tworzy i nie zmienia zobowiązań konsumenta (jest w czystej postaci parametrem finansowym) – ma tylko walor informacyjny umożliwiający porównanie ofert, o ile wszyscy uczestnicy rynku stosują dokładnie takie same założenia wyjściowe. W ujęciu założonego horyzontu czasowego ma cechy wskaźników antycypacyjnych (ex ante), bo opiera się na założeniu zrealizowania umowy w określonym czasie i niezmienionym oprocentowaniu oraz ma charakter czysto analityczny (tj. nie rodzi konkretnych zobowiązań stron). W danym wypadku można wręcz stwierdzić, że (...) zaprezentowane przez pozwanego było zawyżone, a więc niekorzystne dla pożyczkodawcy w kontekście porównawczym, co oznacza, że pozwany pogorszył swoją pozycję rynkową.

53.  Pobieranie odsetek od skredytowanych kosztów kredytu powoduje zwiększenie kosztów kredytu w porównaniu z ofertami, w których odsetek nie nalicza się od tych kosztów, co wynika wprost z legalnej definicji tego wskaźnika: „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym” (art. 5 pkt 12 u.k.k.).

54.  Należy mieć zatem na względzie fakt, że doliczenie przez pozwaną do (...) odsetek od kredytowanych kosztów kredytu w rezultacie skutkowało zawyżeniem (...). Nawet w przypadku przyjęcia, że pozwana nie była uprawniona do pobierania odsetek od skredytowanych kosztów, (...) obliczone przy tym założeniu byłoby w rezultacie niższe. Tym samym, nie można uznać za proporcjonalną sankcji, o której mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k. w sytuacji, gdy kredytodawca podał w umowie (...) wyższą niż w rzeczywistości, albowiem w ten sposób nie doszło do wprowadzenia konsumenta w błąd na jego niekorzyść.

55.  Jak wcześniej wspomniano, z punktu widzenia oceny naruszenia obowiązku informacyjnego w zakresie podania (...) bez znaczenia pozostaje ocena zasadności pobierania odsetek od skredytowanych kosztów kredytu, tym bardziej, że judykatura w tym zakresie nie jest zgodna. P. należy zauważyć, że kwestia ta aktualnie jest przedmiotem pytania prejudycjalnego skierowanego przez Sąd Okręgowy w Krakowie (sygn. C-71/24). Omawiana kwestia (tj. dotycząca oprocentowania skredytowanych kosztów kredytu i wyliczenia (...)) jest obecnie źródłem sprzeczności w licznych orzeczeniach sądowych, a więc linia orzecznicza być może ukształtuje dopiero w przyszłości.

56.  Nawet w przypadku przyjęcia, że prawidłowe wykonanie obowiązku wskazania w umowie (...) wymaga bezwzględnego ujęcia wszelkich kosztów należnych od kredytobiorcy na gruncie prawa materialnego, zaś kredytodawca nie jest uprawniony do pobierania odsetek od skredytowanych kosztów, to należy zauważyć, że zastosowanie w takim przypadku sankcji kredytu darmowego byłoby rażąco nieproporcjonalne w stosunku do wagi naruszenia obowiązku.

57.  Należy zauważyć, że zakaz pobierania odsetek od skredytowanych kosztów kredytu nie wynika wprost z przepisu rangi co najmniej ustawowej, a stanowi wyraz wykładni przepisów ustawy o kredycie konsumenckim i dyrektywy 2008/48/WE. Z powyższych względów, uznanie skuteczności sankcji kredytu darmowego byłoby rażąco nieproporcjonalne w stosunku do wagi ewentualnego naruszenia. Świadczenie pobrane nienależnie przez kredytodawcę powinno wówczas podlegać zwrotowi na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c.

58.  Należy przede wszystkim zauważyć, że przyjęcie powyższego rozumienia obowiązku wskazania (...) w umowie skutkowałoby tym, że jakakolwiek sprzeczność umowy z rzeczywistym zakresem obowiązku świadczenia przez kredytobiorcę automatycznie uzasadniałaby zastosowanie sankcji kredytu darmowego. Jakakolwiek zmiana założeń przyjętych do obliczenia (...) skutkuje bowiem jego zmianą. Należy również podkreślić, że w przypadku bezskuteczności któregokolwiek postanowienia umownego przewidującego obowiązek świadczenia przez konsumenta na rzecz przedsiębiorcy (w szczególności postanowienia przewidującego prowizję, vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt III CZP 43/20, LEX nr 3246823), (...) wskazana w umowie nie odpowiadałaby rzeczywistemu zakresowi obowiązku świadczenia ciążącego na konsumencie. Przyjęcie w takim przypadku skuteczności sankcji kredytu darmowego prowadziłoby w rezultacie do wniosku, że jakiekolwiek zastrzeżenie przez przedsiębiorcę w umowie świadczenia nienależnego mogłoby skutkować odpadnięciem obowiązku zapłaty kosztów kredytu przez konsumenta po złożeniu oświadczenia, o którym mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k. W ocenie Sądu treść i cel dyrektywy 2008/48/WE (w szczególności wymóg proporcjonalności sankcji) stoi na przeszkodzie takiej wykładni powyższych przepisów.

59.  W konsekwencji, Sąd doszedł do przekonania, że pozwana wywiązała się z obowiązku podania (...) w umowie kredytu. Nawet w przypadku uznania, że pozwana nie wykonała wskazanego obowiązku z uwagi na nieuprawnione uwzględnienie przy obliczeniu (...) odsetek od skredytowanych kosztów, zastosowanie sankcji kredytu darmowego byłoby nieproporcjonalne do wagi naruszenia, albowiem zakaz pobierania odsetek od skredytowanych kosztów nie wynika z jasnego i jednoznacznego przepisu o randze co najmniej ustawowej, stąd pozbawienie podmiotu prawa prywatnego wszelkich korzyści wynikających z zawartej umowy z uwagi na powyższe naruszenie byłoby niesprawiedliwe i w istocie miałoby na celu wyeliminowanie z obrotu przedsiębiorcy działającego w celach zarobkowych.

60.  Wskazać również należało, że nie jest błędem informacyjnym wskazanie innych parametrów niż te, które wynikają z uznania poszczególnych postanowień umownych za abuzywne lub nieważne, zwłaszcza wobec niejednolitej linii orzeczniczej dotyczącej zwłaszcza zasadniczego zarzutu skoncentrowanego wokół problematyki pobierania odsetek od skredytowanych kosztów kredytu.

61.  Analiza umowy doprowadziła do wniosku, że konsumentka zdawała sobie sprawę, jaką kwotę kredytu otrzymuje, jaka jej część zostanie przeznaczona na koszty kredytu, a także, że koszty te zostają skredytowane i będą od nich naliczane odsetki umowne, tak samo znany był harmonogram spłat ze wskazaniem na zmienną stopę procentowaną w konkretnej wysokości, a także warunki, od których zależy, że koszty te ulegną zmianie. Powódkę poinformowano także, że może odstąpić od umowy, spłacić ją w całości lub w części. Powódka nie wskazała, jak kwestionowane postanowienia powinny zostać sformułowane, aby nie narazić się - w jej ocenie - na zarzut niedoinformowania konsumenta.

62.  Z uwagi na powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że oświadczenie złożone w trybie art. 45 ust. 1 u.k.k. było bezskuteczne, albowiem nie zaktualizowały się przesłanki zastosowania sankcji kredytu darmowego. W tym stanie rzeczy, nie odpadł obowiązek uiszczenia przez konsumentkę odsetek i innych kosztów kredytu.

63.  Na marginesie wskazać należy, że celem art. 45 ust. 1 u.k.k. nie jest eliminacja z umów pożyczki niedozwolonych lub nieważnych postanowień umownych. Odstraszający charakter sankcji dotyczy obowiązku zawarcia w umowie określonych informacji, co jest niezależne od skutków wyeliminowania z umowy poszczególnych postanowień umownych. Nie jest możliwe, aby przedsiębiorca wariantowo wskazywał poszczególne parametry umowy, zwłaszcza przy niejednolitej linii orzeczniczej.

64.  Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. przy zastosowaniu art. 45 ust. 1 u.k.k. stosowanych a contrario oddalił powództwo.

VI.

(koszty procesu)

65.  O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II. wyroku na podstawie art. 98 §1 k.p.c. obciążając powódkę całością poniesionych przez pozwaną kosztów procesu, na co składały się: wynagrodzenie kwalifikowanego pełnomocnika w osobie radcy prawnego w stawce minimalnej (3.600,00 zł) ustalonej w oparciu o §2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17,00 zł).

66.  Na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od zasądzonej kwoty tytułem kosztów procesu Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.