Wyrok z 17 czerwca 2024, sygn. I C 77/24
Sygn. akt I C 77/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 czerwca 2024 roku
Sąd Rejonowy w Zambrowie I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodnicząca – Asesor sądowy Aleksandra Łapińska
po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2024 roku w Zambrowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa (...) Spółki akcyjnej z siedzibą w W.
przeciwko T. G.
o zapłatę
I. zasądza od pozwanego T. G. na rzecz powoda (...) Spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 23.116,16 (dwadzieścia trzy tysiące sto szesnaście i 16/100) złotych, w tym:
a) kwotę 15.125,30 (piętnaście tysięcy sto dwadzieścia pięć i 30/100) złotych z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 21 września 2023 roku do dnia zapłaty,
b) kwotę 7.990,86 (siedem tysięcy dziewięćset dziewięćdziesiąt i 86/100) złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 września 2023 roku do dnia zapłaty;
II. przyznaje na rzecz radcy prawnego A. N. kwotę 1.798,40 (jeden tysiąc siedemset dziewięćdziesiąt osiem i 40/100) złotych tytułem wynagrodzenia kuratora procesowego ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego i nakazuje wypłacić ją: do kwoty 1.771,20 (jeden tysiąc siedemset siedemdziesiąt jeden i 20/100) złotych z zaliczki zaewidencjonowanej pod pozycją(...) sum na zlecenie, a w pozostałym zakresie ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży;
III. zasądza od pozwanego T. G. na rzecz powoda (...) Spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 6.735,94 (sześć tysięcy siedemset trzydzieści pięć i 94/100) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w tym kwotę 3.617,00 (trzy tysiące sześćset siedemnaście i 00/100) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;
IV. odstępuje od obciążania pozwanego T. G. kosztami procesu w pozostałym zakresie przejmując je na rzecz Skarbu Państwa.
Sygn. akt I C 77/24
UZASADNIENIE
wyroku z dnia 17 czerwca 2024 roku
Powód – (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. ( dalej: S. ) domagał się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego T. G. łącznej kwoty 23.116,16 złotych wraz z: odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 21 września 2023 roku do dnia zapłaty od kwoty 15.125,30 złotych z tytułu niespłaconej należności głównej (całkowita kwota kredytu + kredytowana prowizja) oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 września 2023 roku od kwoty 7.990,86 złotych z tytułu skapitalizowanych odsetek maksymalnych za opóźnienie naliczonych od należności głównej od dnia 7 marca 2021 roku do dnia 20 września 2023 roku. Nadto, strona powodowa wnosiła o zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu swojego stanowiska powód wskazał, że wierzytelność będąca przedmiotem żądania powstała w wyniku zawarcia w dniu 8 lutego 2020 roku przez pozwanego umowy pożyczki nr (...) na okres 36 miesięcy. Pozwany dokonywał płatności na poczet istniejącego zobowiązania niejednokrotnie uchybiając należnej wysokości rat oraz umówionym terminom. W związku z powstaniem opóźnień w spłacie powód skierował do pozwanego wezwanie do zapłaty, a w konsekwencji wypowiedział umowę przez co roszczenie stało się wymagalne w dniu 7 marca 2021 roku ( pozew - k. 3 - 5).
Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym wydanym przez Sąd Rejonowy w Zambrowie w dniu 28 września 2023 roku w sprawie o sygn. akt I (...) powództwo zostało uwzględnione w całości ( nakaz zapłaty – k. 36).
Sprzeciw od wskazanego nakazu zapłaty zgłosił ustanowiony dla pozwanego nieznanego z miejsca pobytu kurator procesowy. Podniósł w nim szereg zarzutów. Pierwszy z nich dotyczył braku legitymacji procesowej biernej pozwanego. Dalej wskazywał na brak udowodnienia roszczenia oraz prawdziwości dokumentów załączonych do pozwu, w tym w szczególności brak weryfikacji tożsamości pozwanego, podpisania umowy przez pozwanego, brak mocy dowodowej wydruków i dokumentów, brak otrzymania dokumentów przez pozwanego, brak poświadczenia za zgodność z oryginałem dołączonych do pozwu załączników. Ponadto podnosił nieprawidłowe wyliczenie roszczenia odsetkowego, abuzywność postanowień umownych, nieuczciwe praktyki rynkowe, w tym tzw. rolowanie kredytu oraz nieważność umowy jako sprzecznej z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Kurator wskazywał także na brak prawidłowego oznaczenia pozwanego poprzez jego identyfikację za pomocą dowodu osobistego, paszportu lub pełnomocnika, brak sprawdzenia zdolności kredytowej pozwanego przed zawarciem umowy, naruszenie ustawy o kredycie konsumenckim ( sprzeciw od nakazu zapłaty – k. 75 – 79).
Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 8 lutego 2020 roku pomiędzy (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. a T. G. została zawarta umowa kredytu konsumenckiego numer (...). Kredyt został udzielony pożyczkobiorcy na następujących warunkach: okres pożyczki wynosił 36 miesięcy, kwota zaciągniętego kredytu 16.750 złotych, całkowita kwota kredytu – 12.500 złotych, prowizja – 4.250 złotych, całkowity koszt kredytu – 6.997,65 złotych, zaś całkowita kwota do spłaty – 19.497,65 złotych. Wysokość miesięcznej raty wynosiła 540,48 złotych. Umowa została zawarta w formie elektronicznej przez osobę działającą w imieniu i na rzecz kredytodawcy oraz osobę działającą w imieniu i na rzecz klienta, zgodnie z udzielonym przez niego pełnomocnictwem do zawarcia umowy w jego imieniu. T. G. wyraził taką zgodę poprzez zaznaczenie checkboxa ( umowa pożyczki - k. 6-8; harmonogram rat – k. 9; zgoda na podpisanie umowy – k. 16v).
Tego samego dnia została dokonana pozytywna weryfikacja pożyczkobiorcy za pomocą usługi (...) i w związku z tym przekazano na rachunek pozwanego kwotę 12.500 złotych ( weryfikacja tożsamości - k. 14; potwierdzenie przelewu – k. 15).
W trackie trwania umowy, pożyczkobiorca na poczet zaciągniętego zobowiązania dokonał wpłat w łącznej wysokości 2.125,24 złotych, z czego 1.624,47 złotych zostało przeznaczone na pokrycie kapitału, a kwota 500,54 złotych na odsetki umowne. Ostatnia wpłata miała miejsce w dniu 26 maja 2020 roku ( rozliczenie wpłat – k. 16; potwierdzenia wpłat – k/ 94 - 97).
W związku z niewywiązywaniem się przez T. G. z zobowiązania, pismem z dnia 28 lipca 2020 roku, pożyczkodawca wezwał go do niezwłocznej zapłaty kwoty 513,31 złotych. Ponadto pracownicy pożyczkodawcy, co najmniej kilkukrotnie, kontaktowali się z T. G. telefonicznie przypominając mu o zaległości i konieczności jej uregulowania. Następnie pismem z dnia 14 stycznia 2021 roku, wypowiedziano mu umowę nr (...) z zachowaniem 30 – dniowego terminu wypowiedzenia. Jednocześnie w piśmie tym wskazano, że pożyczkodawca dopuszcza możliwość zawarcia indywidualnej ugody dotyczącej spłaty zaległości i w tym celu podano odpowiednie dane kontaktowe ( wezwanie do zapłaty, wypowiedzenie umowy, dowód nadania korespondencji, wydruk z systemu śledzenia przesyłek Poczty Polskiej - k. 17 – 21; nagrania rozmów na płycie CD - 99).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o szereg kserokopii dokumentów bądź wydruków komputerowych znajdujących się w aktach sprawy, które na podstawie art. 309 k.p.c. podlegają pod grupę „innych środków dowodowych”. Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie, w Kodeksie postępowania cywilnego nie zawarto zamkniętego katalogu środków dowodowych i dopuszczalne jest skorzystanie z każdego źródła informacji o faktach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jeśli tylko nie jest to sprzeczne z przepisami prawa. Skoro kodeks nie zawiera zamkniętej listy źródeł dowodowych, to dowodem może być wszystko, co ma znaczenie w sprawie. Jednocześnie ustawodawca nie ustalił hierarchii dowodów, wychodząc z założenia, że żaden dowód nie wiąże sądu, podlegając swobodnej ocenie sędziowskiej zgodnie z treścią art. 233 k.p.c.. Strona pozwana podnosiła przede wszystkim kwestię ważności przedmiotowej umowy, natomiast co do wydruków stanowiących materiał dowodowy w niniejszej sprawie, podkreślała, że nie są to odpisy poświadczone za zgodność z oryginałem. Żaden ze stawianych zarzutów nie mógł się jednak spotkać z pozytywną reakcją Sądu.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo w niniejszej sprawie okazało się zasadne w całości.
Pierwsza grupa zarzutów pozwanego skupiała się wokół braku legitymacji procesowej biernej oraz nieudowodnienia roszczenia. Analiza dowodów znajdujących się w aktach sprawy prowadzi jednak do konkluzji wręcz przeciwnej. Twierdzenia pozwanego, jakoby nie doszło do zawarcia umowy pożyczki oraz nie udowodniono wysokości roszczenia są w ocenie Sądu niewiarygodne. Zważyć w tym momencie należy, że do zawarcia pomiędzy stronami umowy doszło w formie elektronicznej, a zatem podpisy stron pod umową wcale nie były wymagane, a do tego pozwany udzielił pełnomocnictwa do jej zawarcia w jego imieniu poprzez zaznaczenie odpowiedniego checkboxa. Jakkolwiek sam wydruk umowy rzeczywiście mógłby budzić wątpliwości co do jego wiarygodności, to w niniejszej sprawie stanowił on tylko jeden ze środków dowodowych. Poza wydrukiem umowy pożyczki strona powodowa przedstawiła również dowód wypłaty środków zgodnie z umową, tj. kwoty 12.500 złotych, pochodzący z daty zawarcia przedmiotowej umowy, tj. 8 lutego 2020 roku, która to kwota została przelana na rachunek bankowy widniejący w umowie. Przy tym należy wskazać, że pozwany nie kwestionował tego dokumentu, a przede wszystkim nie podnosił, że numer rachunku bankowego wskazany zarówno w umowie, jak i potwierdzeniu przelewu, nie stanowił numeru jego rachunku bankowego czy też by nie otrzymał kwoty na nim widniejącej. Potwierdzeniem faktu, że pozwany otrzymał wskazaną kwotę tytułem pożyczki jest natomiast okoliczność, że z tego samego rachunku bankowego, od miesiąca następującego po miesiącu zawarcia przedmiotowej umowy, zostało dokonanych kilka wpłat na rzecz pożyczkodawcy tytułem spłaty rat. Natomiast ostatecznym dowodem potwierdzającym, że T. G. zawarł przedmiotową umowę są nagrania rozmów pomiędzy nim a pracownikami pożyczkodawcy. W rozmowach tych, w żadnym momencie pozwany nie kwestionował faktu posiadania zadłużenia u pozwanego i świadomości konieczność jego spłaty, wręcz przeciwnie potwierdzał istnienie takiego zobowiązania i jeszcze wskazywał na zamiar złożenia wniosku o wydłużenie terminu płatności. W ocenie Sądu wszystkie powyższe dowody są wystarczające dla stwierdzenia, że faktycznie doszło do zawarcia umowy w dniu 8 lutego 2020 roku, a zarzuty pozwanego są w tym zakresie bezzasadne, stanowiąc jedynie niepopartą niczym linię obrony.
Mając na uwadze powyższe, Sąd ustalił, że S. oraz T. G. zawarli umowę pożyczki w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2019 roku, poz. 1083; zwana dalej w skrócie u.k.k.). Zgodnie bowiem z przepisami tej ustawy przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę, na mocy której przedsiębiorca w zakresie swojej działalności, udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu. Za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki (art. 1 i 3 ustawy). W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że pożyczka została udzielona pozwanemu przez pożyczkodawcę w ramach prowadzonej działalności, a pozwany zawarł umowę działając jako konsument w rozumieniu art. 22 1 k.c. Czynność dokonana przez niego nie była bowiem związana bezpośrednio z jego działalnością gospodarczą lub zawodową. Okoliczności te nie były też w toku postępowania kwestionowane.
Kolejna grupa zarzutów sformułowanych w sprzeciwie dotyczyła nieważności umowy z powodu jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego oraz abuzywnego charakteru postanowień umownych. Analiza zapisów umowy nie doprowadziła jednak Sądu do tożsamej konkluzji.
Jak wskazano we wcześniejszej części uzasadnienia dla oceny niniejszej sprawy zastosowanie znajdują przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, a także uzupełniająco Kodeksu cywilnego i w kontekście przepisów tych ustaw należało oceniać wysokość dochodzonego przez stronę powodową roszczenia. Zgodnie z definicją zawartą w art. 5 pkt 7 u.k.k. całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Tak ustalona kwota stanowi następnie podstawę do obliczenia maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu (pożyczki).
Konstrukcja zawarta w analizowanej umowie odpowiada w treści swoich postanowień przepisom u.k.k., a w szczególności wskazane wartości kwotowe nie wykraczają poza granice ustawowe określone za pomocą wzoru opisanego w treści art. 36a u.k.k., skonstruowanego w celu wyznaczenia maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu. Sąd zauważa jednak, że nie jest to w żaden sposób argument przemawiający a priori za zasadnością stanowiska S., albowiem logiczną praktyką, która wykształciła się wśród instytucji pożyczkowych jest takie konstruowanie postanowień umownych, aby kwoty wskazywane w umowach pożyczkowych mieściły się w granicach zakreślonych przez przytoczony wzór.
Tym samym Sąd nie powinien bezrefleksyjnie uwzględniać żądania pozwu, bez szczegółowego pochylenia się nad wymienionymi w umowie z dnia 8 lutego 2020 roku kwotami, do których zwrotu został zobowiązany T. G.. Jak bowiem wspomniano, przy analizie tego typu problemu, poza przepisami u.k.k., należy opierać się także na przepisach Kodeksu cywilnego, a dokładniej – tych dotyczących niedozwolonych postanowień umownych. Działanie takie jest zasadne również w kontekście uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2021 roku zapadłej w sprawie o sygnaturze akt III CZP 43/20, w której SN zajął stanowisko, że okoliczność, że pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego nie przekraczają wysokości określonej w art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, nie wyłącza oceny, czy postanowienia określające te koszty są niedozwolone (art. 385 1 § 1 k.c.). W ocenie Sądu taka ocena jest szczególnie uzasadniona w przypadku umów zawieranych przed 18 grudnia 2022 roku, kiedy to obniżono wskaźniki procentowe zawarte we wzorze przewidzianym w art. 36a u.k.k..
Jak stanowi przywołany już art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Za nieuzgodnione indywidualnie uznaje się z kolei te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3).
Analiza umowy pożyczki zawartej przez T. G. – w kontekście wyżej przywołanej regulacji – doprowadziła Sąd do następujących wniosków. Jak wyżej wspomniano, poza wszelką wątpliwością pozostawało nie tylko samo zawarcie przez pozwanego kwestionowanej umowy, ale także to, że z dyspozycji pożyczkobiorcy wynikało, iż w rzeczywistości wyraża on wolę związania się zobowiązaniem, na podstawie którego pożyczkodawca przekaże do jego dyspozycji łączną sumę pieniężną w kwocie 12.500 złotych.
Sąd nie znalazł podstaw, aby kwestionować pozostałe kwoty wyszczególnione w punkcie 3. umowy. Jedyny pozaodsetkowy koszt stanowiła bowiem prowizja, którą określono na kwotę 4.250 złotych. Po przeprowadzeniu stosownych wyliczeń okazało się, iż kwota ta stanowi 34% wartości całkowitej kwoty kredytu i 21,8% wartości całkowitej kwoty kredytu do zapłaty. Owszem, Sąd uznaje, że te postanowienia umowne nie zostały z pozwanym uzgodnione indywidualnie i musiał przyjąć je z zaproponowanego przez pożyczkodawcę wzorca, natomiast uwzględniając dość długi okres kredytowania wynoszący 36 miesięcy, Sąd nie stwierdził, ażeby poprzez zobowiązanie T. G. do zwrotu przytoczonych kwot doszło do ukształtowania jego praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub naruszenia jego interesów. Kwota prowizji uwzględniała bowiem przede wszystkim wartość udzielonego pozwanemu kapitału oraz okres spłaty. Poza tym należy zauważyć, że tak ustalona prowizja nie przekracza nawet dość mocno rygorystycznych maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu ustalanych według art. 36a u.k.k. po jego nowelizacji. Nie sposób jednocześnie kwestionować tego, że wynagrodzenie w postaci prowizji należy się instytucji pożyczkowej. Nawet biorąc pod uwagę fakt, że surogatem takiego wynagrodzenia są też odsetki kapitałowe, to jednak zasadność domagania się prowizji, mającej charakter wynagrodzenia za świadczone usługi, nie budzi wątpliwości. W ocenie Sądu szeroka i dokładna interpretacja postanowień umownych pozwalała dojść do wniosku, że w stosunku do sytuacji, w jakiej znalazł się T. G., wspomniana wartość nie miała charakteru abuzywnego. Logicznym jest, że kwota kapitału warunkuje również kwotę prowizji, a zestawienie tych dwóch wartości w danym przypadku prowadzi do wniosków jak powyżej.
Pozwany, a właściwie reprezentujący jego prawa kurator, kwestionował też prawidłowość naliczenia odsetek, jednakże nie uzasadnił tego zarzutu bardziej dogłębnie ani nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych w tym zakresie. W związku z powyższym Sąd nie dopatrzył się podstaw, aby kwestionować również i tę kwotę i dlatego zaakceptował ją w całości.
Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe argumenty Sąd uznał zasadność dochodzonego roszczenia i w punkcie I wyroku zasądził kwotę zgodnie z żądaniem pozwu. Kwota ta uwzględniała wpłaty dokonane w czasie trwania umowy przez pozwanego. O odsetkach od dochodzonej kwoty orzeczono na podstawie art. 481 § 1 i § 2 1 k.c.. Wskazana przez powoda data początkowa ich naliczania przypadała bowiem dwa lata po wypowiedzeniu umowy, a więc nie było wątpliwości co do wymagalności roszczenia.
W punkcie II sentencji Sąd przyznał na rzecz radcy prawnego A. N. kwotę w wysokości 1.798,40 złotych, na którą składało się wynagrodzenie w wysokości 1.771,20 złotych ustalone zgodnie z zapisami Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej ( Dz.U.2018.536), które zostało pokryte z zaliczki uiszczonej przez powoda oraz kwota 27,20 złotych tytułem zwrotu wydatków, które Sąd postanowił przejąć na rzecz Skarbu Państwa, odstępując od obciążania nimi pozwanego (pkt IV sentencji).
Na koszty procesu w niniejszej sprawie składały się:
kwota 1.156 złotych tytułem opłaty sądowej od pozwu – ustalona w oparciu o treść art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 205 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2021 roku, poz. 2257);
kwota 3.600 złotych tytułem wynagrodzenia pełnomocnika strony powodowej za reprezentację powoda w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Zambrowie – ustalona w oparciu o treść § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie(Dz. U z 2018 roku, poz. 1800), którą powiększono o udokumentowaną opłatę skarbową w kwocie 17 złotych;
kwota 191,74 złotych tytułem kosztów doręczenia korespondencji za pośrednictwem komornika sądowego (k. 44);
kwota 1.771,20 złotych tytułem wynagrodzenia kuratora procesowego ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego. Łącznie 6.735,94 złotych.
Sąd, uznawszy, że pozwany przegrał proces w całości, mając na uwadze treść art. 98 § 1 i § 1 1 k.p.c. obciążył go wszystkimi kosztami procesu poniesionymi przez stronę powodową, która wygrała w niniejszej sprawie. Kwotę tę należało jednocześnie powiększyć o odsetki ustawowe za opóźnienie (pkt III sentencji).
Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji.
ZARZĄDZENIE
(...)