Postanowienie SN z 8 września 2011, sygn. III CZP 45/11
Data orzeczenia
8 września 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Dariusz Zawistowski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 8 września 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Jan Górowski
SSN Bogumiła Ustjanicz
w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Lasów Państwowych
Nadleśnictwa S.
przeciwko Adamowi L., Irenie L., Jerzemu L.,
Małgorzacie L., Robertowi L., Stanisławowi L.,
Witoldowi L., Jerzemu L. s. Olgierda i J. L.
o ustalenie,
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 8 września 2011 r.,
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego
przez Sąd Apelacyjny
postanowieniem z dnia 5 maja 2011 r.,
"a. Czy w świetle art. 189 k.p.c. i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6
lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity
Dz.U. z 2001 roku, Nr 124, poz. 1361 ze zm.) dopuszczalne jest
powództwo o ustalenie własności nieruchomości mającej założoną
księgę wieczystą?
b. w razie odpowiedzi twierdzącej, Czy wyłączenie nabycia
przez Skarb Państwa własności nieruchomości stanowiącej las lub
grunty leśne na podstawie art. 1 ust. 3 litera b dekretu Polskiego
Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 roku o
przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr
15, poz. 82 ze zm.) następuje tylko w sytuacji podziału prawnego lub
faktycznego nieruchomości przed 1 września 1939 roku na parcele z
których żadna nie przekraczała 25 ha, czy też w przypadku podziału
na parcele o powierzchniach przekraczających i nieprzekraczających
25 ha przejęciu podlegała cała nieruchomość, czy też tylko parcele
o powierzchni przekraczającej 25 ha?"
odmawia podjęcia uchwały.
2
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 17 listopada 2010 r. ustalił, że Skarb
Państwa nabył na własność wskazane w tym wyroku grunty położone w K., gmina
C., na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych
lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82 ze zm. - dalej dekret o
lasach).
Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację pozwanych Jerzego L. i J. L. od tego
wyroku powziął wątpliwość czy dopuszczalne jest powództwo o ustalenie własności
nieruchomości mającej założoną księgę wieczystą, a w razie odpowiedzi
twierdzącej, czy wyłączenie nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości leśnych
na podstawie art. 1 ust. 3 dekretu o lasach następuje tylko w przypadku podziału
nieruchomości leśnej przed dniem 1 września 1939 r. na parcele, z których żadna
nie przekraczała 25 ha, czy też w przypadku podziału nieruchomości na parcele
mniejsze i większe niż 25 ha przejęciu przez Skarb Państwa podlegała cała
nieruchomość, czy też tylko parcele o powierzchni przekraczającej 25 ha.
Zagadnienia te przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na podstawie
art. 390 § 1 k.p.c.
Sąd Najwyżs zważył, co następuje:
Brzmienie art. 390 § 1 k.p.c. wskazuje, że przedmiotem zagadnienia
prawnego przedstawianego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu mogą być
jedynie zagadnienia prawne budzące poważne, istotne dla rozstrzygnięcia tej
sprawy, w której zagadnienia te wystąpiły. Sąd Apelacyjny powziął wątpliwość co
do dopuszczalności powództwa o ustalenie własności nieruchomości w przypadku,
gdy nieruchomość ma założoną księgę wieczystą. Było to związane z możliwością
wytoczenia w takim przypadku także powództwa o uzgodnienie treści księgi
wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Taka sytuacja może w rzeczywistości
rodzić wątpliwość co do istnienia interesu prawnego w wytoczeniu powództwa
o ustalenie prawa własności a nie dopuszczalności powództwa o ustalenie prawa
własności, co było przedmiotem pytania sformułowanego przez Sąd Apelacyjny.
3
W kontekście tego pytania wymaga jednak podkreślenia przede wszystkim to,
że Sąd pierwszej instancji nie ustalił, aby nieruchomość, która była przedmiotem
powództwa miała założoną księgę wieczystą. Stwierdził jedynie, że działki gruntu
wskazane przez stronę powodową były objęte księgą gruntową lwh [...] gm. Kat. K.
Tego rodzaju księgi gruntowe utraciły moc z dniem 1.01.1989 r. na podstawie § 5
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie
prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz
utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg (Dz.U. Nr 28, poz. 141).
Sąd Apelacyjny przed przedstawieniem zagadnienia prawnego na podstawie
art. 390 § 1 k.p.c. nie dokonał własnych ustaleń faktycznych wskazujących na
istnienie księgi wieczystej lub ksiąg wieczystych prowadzonych dla gruntów,
których dotyczyło powództwo. Nie przedstawił też żadnej argumentacji wskazującej
na istnienie takich ksiąg wieczystych. Nakazywało to przyjąć, że przedmiotem
powództwa w sprawie, w której przedstawiono zagadnienie prawne, nie były
nieruchomości mające założoną księgę wieczystą, co czyniło bezprzedmiotowym
udzielenie odpowiedzi na pierwsze z zagadnień sformułowanych przez Sąd
Apelacyjny. Wymaga także odnotowania, że strona powodowa nie domagała się
ustalenia prawa własności nieruchomości określonej w pozwie lecz ustalenia, że
nabyła jej własność na podstawie przepisów dekretu o lasach, co powinien także
uwzględnić Sąd Apelacyjny i rozważyć, czy tak sformułowane żądanie odnosi się
do aktualnego stanu prawnego nieruchomości, co jest przedmiotem powództwa o
uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej
z rzeczywistym stanem prawnym.
Drugie z zagadnień prawnych Sąd Apelacyjny przedstawił warunkowo,
na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pierwsze z nich. Ten warunek
nie został spełniony. W świetle art. 390 § 1 k.p.c. zakres rozstrzygnięcia
przewidziany dla Sądu Najwyższego jest zaś uzależniony od stanowiska sądu
przedstawiającego zagadnienie prawne. Utrwalona wykładnia art. 390 § 1 k.p.c.
wskazuje nadto, że skoro odnosi się on do tego rodzaju zagadnień prawnych, które
budzą poważne wątpliwości, to rzeczą sądu przedstawiającego zagadnienie
prawne do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu jest wskazanie odpowiedniej
argumentacji pozwalającej na takie stwierdzenie. Uzasadnienie postanowienia
4
Sądu Apelacyjnego w odniesieniu do drugiego z przedstawionych zagadnień
prawnych wymogom tym nie odpowiada. Ogranicza się ono jedynie do
stwierdzenia, że nie było ono dotychczas przedmiotem „jednoznacznego
rozstrzygnięcia" i przytoczenia kilku orzeczeń Sądu Najwyższego, w których
dokonano wykładni pojęcia podziału prawnego nieruchomości leśnych i pojęcia
lasów i gruntów leśnych podzielonych faktycznie przed dniem 1 września 1939 r. na
parcele nie większe niż 25 ha.
Z tych względów odmówiono podjęcia uchwały.