Uzasadnienie z 6 sierpnia 2024, sygn. III RC 58/24

UZASADNIENIE

Wyroku z dnia 31.07.2024 r.

Sąd ustalił, co następuje:

Małoletni D. B. ur. (...) i małoletnia W. B., bliźniacy, urodzili się z ojca Z. i matki M.. W rodzinie dochodziło do konfliktów, sąd opiekuńczy kierował rodziców na terapie. Skutkiem awantur wszczynanych przez Z. B. M. B. wyprowadziła się razem z dziećmi. Po jakimś czasie miedzy powodami a przyrodnim bratem zaczęło dochodzić do konfliktów. Sytuacja taka trwa od około 2 lat. Skutkiem tego powodowie przeprowadzili się do ojca. W. z siostrą po około połowie roku a D. we wrześniu (...). Do takich konfliktów dochodziło też miedzy Z. B. a pasierbem. Z. B., co wynika z akt opiekuńczych liczy na powrót żony i dalsze wspólne życie. Próbując realizować te oczekiwania podejmuje różne działania mające na celu zmaterializowanie tego zamierzenia. Powodowie licząblisko 17 lat życia i chodzą do szkoły na terenie B.. D. uczy się w klasie 2 Branżowej Szkoły I Stopnia - nauka kończy się 31.08.2025 r. a W. w 2 klasie Technikum – nauka kończy się 31.08.2027 r. Powodowie uczą się średnio, nie wagarują, żadnej klasy nie powtarzali. Do szkoły dojeżdżają, co kosztuje ok. 200 zł. miesięcznie. Ojciec nie zna wysokości składek szkolnych ani bliższych danych dotyczących edukacji, czy sytuacji szkolnej dzieci. Z. b. domyśla się, że wyżywienie powodów to koszt 500 zł miesięcznie na każdego z nich. Małoletnia powódka ma problemy zdrowotne natury okulistycznej. Około co dwa lata W. wymienia okulary. Rodzaju i zakresu wady wzroku ojciec nie zna. Koszt okularów ma wynosić ok. 1000 zł. – wrzesień 2023 r. D. chodzi do ortodonty. Aparat ortodontyczny sfinansowała matka, drugi ojciec. Innych schorzeń u powodów nie ma. Powodowie mają sami kupować dal siebie odzież i obuwie. Mieszkający z nimi ojciec kosztów tych też nie zna. Pieniądze na te wszystkie wydatki mają pochodzić od ojca Z. B., który nie pracuje. Od 3 miesięcy przebywa na zwolnieniu lekarskim, który wynosi 600 zł miesięcznie. W poprzednim okresie, gdy Z. B. pracował, to w branży budowlanej miał zarabiać 1000 zł. -1500 zł., maksymalnie 2000 zł miesięcznie. Powodem zwolnienia lekarskiego ojca małoletnich mają być stany depresyjne. Z. B. razem z dziećmi zamieszkuje u osoby obcej. Nie płaci za lokal, ma odrabiać to wykonując wokół domu prace porządkowe. Rachunki dzielone są miedzy 5 domowników, bo oprócz powodów i ojca mieszka tam ich ciotka i właścicielka domu. Rachunek za prąd wynosi 200 zł a za wodę 400 zł miesięcznie. Dom ogrzewany jest węglem i drewnem na sezon potrzeba 2 tony węgla i 7-8 m ^{( 3)} drewna. Utrzymanie samego Z. B. - łącznie z zakupem papierosów - to ok. 1000 zł. miesięcznie. Wojewoda (...) odmówił Z. B. przyznają świadczeń w formie zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do szkoły okresie 1.11.23 – 31.10.24 , oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na W. B. i D. B.. Powodem było przekroczenie kryterium dochodowego. Z. B. od wielu lat pozostaje wwleczeniu w związku z schorzeniami układu ruch oddechowego, krążenia, moczowego. Z. B. nie figuruje w rejestrach podatków (...). W styczniu i lutym 2024 r. Z. B. otrzymał pomoc z (...) B. postaci zasiłku celowego w wysokości ok. 600 i ok. 860 zł.

Pozwana w okresach wolnych od nauki dzieci do siebie nie zabiera. M. B. otrzymuje rentę zdrowotna, na stałe. Wysokość świadczenia to ok. 1800 zł miesięcznie. Decyzja z dnia 8.02.2019 r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Nie przeszkadza to jej w zarobkowaniu za granicą. W 2023 roku przez lipiec przebywała w (...), później wyjechała we wrześniu i wróciła w grudniu na początku miesiąca - pracując w rolnictwie i ogrodnictwie, już to na hali już na wolnym powietrzu. Wynagrodzenie było wypłacane w oparciu o stawkę godzinową. Wyjeżdżając za granicę w lipcu 2023 r. wzięła ze sobą syna D.. Pozwana alimentowała dzieci kwotami po 500 zł miesięcznie. W grudniu kiedy przebywała w kraju dzieci były u niej i M. B. ponosiła koszty ich utrzymania, nie dała ojcu żadnych pieniędzy na utrzymanie powodów. Kolejny raz matka małoletnich wyjechała za granice 28.12.2023 r. i wróciła 1.07.2024 r. Opłacała tam mieszkanie za kwotę 240 (...) do tego wydawała na życie, w tym papierosy. Bliższych kosztów życia nie podaje. Do kraju miała przywieść oszczędności w wysokości ok. 6000 zł. W okresie pobytu w (...)korzystała z tamtejszej opieki zdrowotnej – kardiologii, radiologii. Bliższych danych nie podaje, nie przedłożyła tłumaczenia przysięgłego wystawionych tam dokumentów. Pozwana opłaca dzieciom i sobie telefony, to łącznie kwota ponad 400 zł. miesięcznie. Rachunek za wodę wynosi ok. 100 zł miesięcznie. M. B. przy rozpoczęciu roku szkolnego zakupiła wyprawki dla powodów, pozostaje ona w kontakcie szkolnym, zna nazwę szkoły - czego nie zna ojciec, zna nazwiska wychowawców małoletnich, -czego nie zna ojciec. Powodowie odwiedzają matkę w okresie jej pobytu w kraju. W lipcu syn był u niej 16 razu. Przychodząc do matki otrzymują kieszonkowe już to od niej, już to od dziadków macierzystych razem z matka powodów zamieszkujących. Pozwana zamieszkuje z rodzicami. Mieszka tam jeszcze syn i jego dziewczyna. Wydatki na prąd wynoszą ok. 500 zł , za kanalizacje ok. 180 zł. miesięcznie. Gaz butlowy, woda, śmieci uzupełniają wydatki związane z utrzymaniem domu. Pozwana opłaca ubezpieczenie domu w którym pozostała, stanowiącego wspólną własność ze Z. B., składką roczną w wysokości ok. 300 zł. M. B. również leczy się kardiologicznie, onkologicznie, cierpi na schorzenia układu kostnego. Przebyła ciężki uraz czaszkowo mózgowy. Pozwana w okresie od czerwca 2000 r. do marca 2023 r. pozostawała w leczeniu psychiatrycznym - wcześniej z powodu zespołu depresyjnego - obecnie z powodu organicznych zaburzeń osobowości i emocji. Zdiagnozowano u niej m.in. obniżone tempo procesów poznawczych, obniżoną sprawność pamięci, koncentracji uwagi i orientacji przestrzennej, zmienny nastrój, bardzo wysoki poziom lęku, zaburzony kontakt z otoczeniem. M. B. nie figuruje w rejestrach podatków (...). Małżonkowie B. figurują jako współwłaściciele gruntu o pow. 0,947 ha przeliczeniowych użytków rolnych w m. G..

Odpisy skrócone aktów urodzenia powodów były podstawą do ustalenia ich wieku i stopnia pokrewieństwa ze Z. B. i M. B.. W myśl art. 4 ustawy prawo o aktach stanu cywilnego stanowią one wyłączny dowód na okoliczności w nich stwierdzone. Zeznania ojca i matki małoletnich wraz zaświadczeniami placówek edukacyjnych pozwoliły sądowi na stwierdzenie faktu nauki powodów. W tym zakresie sąd obdarzył walorem wiarygodności zeznania M. B.. Podaje ona konkretne fakty z życia szkolnego powodów. Zna nazwiska wychowawców i wie jak nazywają się szkoły do których dzieci uczęszczają. Z. B. tego nie zna. Jeśli chodzi o koszty utrzymania w zakresie innym niż edukacja, to również Z. B. nie jest zorientowany. Podaje, że to dzieci wiedzą lepiej. Takie łun mączenie nie może się ostać, jeżeli weźmie się pod uwagę wysokość dochodów deklarowaną przez pozwanego, czy potwierdzoną zaświadczeniem KRUS. Wydatki i dochody nie bilansują się. Zatem sąd odmówił wiary twierdzeniom ojca małoletnich, co do rzeczywistej wysokości dochodów, które miał otrzymywać w branży budowlanej. Takie same kryteria przyłożył sąd dop oceny zeznań M. B., w części dotyczącej jej dochodów, wydatków, oszczędności z okresu pracy w (...). Pozwana unika konkretów, gdy chodzi o dochody, zaniża oszczędności a jest dokładna przy podawaniu kosztów życia w (...) Także samo sąd postąpił odnośnie oceny jej powodów przyjazdu do kraju w lipcu 2024 r. Miało to miejsce już po wniesieniu niniejszej sprawy. M. B. nieprzekonująco tłumaczyła to swoim stanem zdrowia. Tyle, że w ub. roku właśnie w lipcu do pracy wyjechała, wiec można przyjąć, że zjazd miał na celu stworzenie stanu na potrzeby niniejszej sprawy. (...) szwankuje pozwanej od dawna. Jest nawet uznana za niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym a mimo to zarobkowała zza granica. Okoliczności związane z sytuacją majątkowa stron ustalił sąd na podstawie dokumentów urzędowych korzystających z domniemania autentyczności w postaci informacji stanie majątkowym, decyzji WM. Także stan zdrowia Z. B. i M. B. ustalił sąd opierając się na dokumentacji medycznej. Jest ona wytworzona przez podmioty zawodowo zajmujące się tego rodzaju sferą, nie dotyczy to oczywiście tej, która wytworzona został w języku (...) Jej treść nie jest dla sądu zrozumiała. Tłumaczenie mimo wezwani nie zostało załączone. Koszty utrzymania lokali zajmowanych przez strony ustalił sąd na podstawie nie tylko zeznań stron, lecz także na podstawie rachunków i faktur wystawionych przez dostawców mediów. Przelewy bankowe potwierdzają zeznania pozwanej, że alimentowała dzieci średnio po 500 zł. miesięcznie. Nie zostały one podważone w toku postępowania.

Sąd rozważył, co następuje:

Przepisy regulujące obowiązek alimentacyjny mają bezpośredni związek z problematyką władzy rodzicielskiej. W szczególności art. 95 i 96 krio statuują obowiązek rodziców sprawowania pieczy nad osobą dziecka, jego wychowania - a więc troski o jego fizyczny i duchowy rozwój, przygotowania do pracy odpowiednio do jego uzdolnień. W myśl art. 128 krio obowiązek dostarczania środków utrzymania i wychowania spoczywa na rodzicach. Obowiązek ten ma charakter bezwzględny. Kryteriami wyznaczającymi wysokość alimentów są, z jednej strony usprawiedliwione potrzeby dziecka, z drugiej strony możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców. Rodzaj potrzeb, ich charakter zależy w każdym przypadku od indywidualnych okoliczności wiążących się z osobą małoletniego powoda, jego sytuacji bytowej, zdrowotnej, edukacyjnej, itd. Stosownie do wskazanych wyżej dyrektyw rodzice zobowiązani są zabezpieczyć potrzeby związane z wyżywieniem, odzieżą, obuwiem, dachem nad głową, higieną, leczeniem, wykształceniem, dostarczaniem rozrywek, rozwojem zainteresowań i zdolności. Nie wolno zapomnieć o tym, że obowiązek alimentacyjny obciąża oboje z rodziców i nie może być przerzucany na jednego z nich. Zgodnie z brzmieniem art. 133 kro rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych (tj. obowiązku dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania – art. 128 kro) względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Zasady odnośnie obliczania wysokości alimentów określone są w przepisie art. 135 kro , którego § 1 stanowi, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy prawa rodzinnego regulujące kwestie alimentów przewidują, że wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka przez jednego z rodziców może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie i w takim przypadku świadczenie alimentacyjne drugiego z rodziców polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania małoletniego (art. 135 § 2 kro ). Potrzeby usprawiedliwione to takie, których zaspokojenie pozwala uprawnionemu żyć w warunkach odpowiadających jego wiekowi, stanowi zdrowia, wykształceniu itp. Katalog owych potrzeb jest sprawą indywidualną (por. H. Dolecki (red.), T. Sokołowski (red.), M. Andrzejewski, A. Lutkiewicz-Rucińska, A. Olejniczak, A. Sylwestrzak, A. Zielonacki, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX, 2010). Możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego wyznaczają górny pułap świadczeń alimentacyjnych, nawet gdyby nie zaspokajały one w pełni usprawiedliwionych potrzeb wierzyciela ( orzeczenie SN z dnia 20 sierpnia 1972 r., (...) 470/71). Przepis nie pozwala na wyznaczenie zakresu obowiązku alimentacyjnego wyłącznie na podstawie kwoty aktualnie osiąganych zarobków, lecz nakazuje czynić to, uwzględniając możliwości zarobkowe dłużnika, czyli kwoty, jakie zarabiałby, gdyby owe możliwości wykorzystywał w pełni. Istotne jest bowiem, że przy ocenie tego, czy dana osoba może zostać obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, bierze się pod uwagę nie tyle jej aktualną sytuację majątkową i zarobkową, lecz właśnie to, jakie ma ona w tej mierze możliwości ( orzeczenie SN z dnia 9 stycznia 1959 r., III CR 212/58, OSN 1960, nr 2, poz. 48). Są one determinowane wiekiem zobowiązanego, jego stanem zdrowia, przygotowaniem zawodowym, wykształceniem, ale także możliwością zdobycia pracy w regionie, w którym mieszka, i wieloma innymi czynnikami .( H. Dolecki (red.), T. Sokołowski (red.), M. Andrzejewski, A. Lutkiewicz-Rucińska, A. Olejniczak, A. Sylwestrzak, A. Zielonacki, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX, 2010). Małoletni powodowie są dziećmi Z. B. i M. B.. Ich potrzeby należy, co do zasady uznać za usprawiedliwione. Obecnie powodowie realizują obowiązek szkolny. Małoletni pozostają pod dominującą czasowo pieczą ojca. Piecza nad małoletnimi nie jest jednak absorbująca. Dzieci liczą ok. 17 lat życia Są w znacznym stopniu samodzielne. Ojciec nie pozostaje w kontaktach ze szkołą, wyręcza go w tym matka To pozwana kupowała wyprawkę, załatwia składki klasowe, pozostaje w kontakcie z nauczycielami, pozwana reaguje na zaginiecie syna. Powodowie stojący u progu dorosłości winni być w znacznym stopniu samodzielni i potrafią przygotować sobie posiłek, zadbać o swe ubranie, obuwie, czy inne potrzeby, które mają zgłaszać ojcu. Tym samym osobista piecza ojca sprawowana nad małoletnimi w znikomym stopniu wyczerpuje jego obowiązek alimentacyjny. Także Z. B. winien w wysokim stopniu przyczyniać się do alimentowania dzieci poprzez świadczenia gotówkowe, czy świadczenia w naturze. Problemy zdrowotne małoletnich są stosunkowo małe i te również matka w znacznym stopniu zaspokaja, pokrywając koszty aparatu ortodontycznego. Rodzice powodów mają podobne możliwości zarobkowe. Co prawda M. B. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym ,lecz praktyka życia – praca w (...)- pokazuje, że nastąpiło to na wyrost. Wspiera dzieci, gdy te ją odwiedzają, co wskazuje na to, że dysponuję oszczędnościami z okresu pracy za granicą. Wcześniej regularnie je alimentowała i to pomimo tego, że ponosiła koszty utrzymania się w (...). Oboje rodzice cierpią na podobne schorzenia( nie licząc problemów onkologicznych pozwanej ). Z. B. posiada praktyczne umiejętności w zawodach budowlanych, zdobyte w drodze wieloletnie pracy w branży. Jego aktywność wokół zajmowanego domu wskazuje na to, że i jego zwolnienie lekarskie zostało wystawione na wyrost. Skoro oboje i Z. i M. B. są w podobnej sytuacji, to i podobnie winni alimentować dzieci. Jeśli chodzi o koszty utrzymania lokalu, to sąd przyjmuje ten pogląd widoczny w orzecznictwie sądów powszechnych, że rodzic nie może przerzucać na dzieci tych wydatków. Nawet, gdyby nie mieszkał z dziećmi, to musiałby je ponieść a skoro z nimi mieszka, to we własnym zakresie winien sfinansować lokal. Żądanie pozwu jest wygórowane, Jeśli miałoby być uwzględnione w całości, to koszt utrzymania każdego z powodów zbliżyłby się do najniższego krajowego wynagrodzenia – przy założeniu, że i ojciec i matka mieliby alimentować dzieci taką samą kwotą. Dochodów pozwanej nie można ograniczać do samej tylko renty, bo faktycznie zarobkuje również za granicą. Oczywiście musi ponieść związane z tym koszty, lecz ciągle jeszcze emigracja zarobkowa jest bardziej opłacalna niż praca w kraju. Gdyby tak nie było, to M. B. nie przebywałaby w (...)kilka razy w ciągu ostatniego roku, w tym nie spędziłaby w (...) ok. 6 miesięcy za jednym razem. Również Z. B., wydający na swe utrzymanie jak twierdzi 1000 zł ( a gzie tu jeszcze wydatki na powodów ) a pobierający zasiłek w wysokości 600 zł miesięcznie ma możliwość dorobienia. Przy tym mieszkanie ma za darmo. Zatem uwzględnienie powództwa w części jak w pkt. I sentencji pozwoli spełnić przesłanki kodeksowe. Art. 133 krio statuuje zasadę równej stopy życiowej dzieci i rodziców. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego ( SN z dnia 5.01.1956r., III Cr 919/55, OSN 1957, poz.74) i zapoczątkowane zostało jeszcze pod rządami kodeksu rodzinnego z 1950 roku. Trudna sytuacja materialna rodziców nie zwalnia ich z obowiązku utrzymywania dzieci na takiej samej stopie życiowej, na jakiej sami żyją. W efekcie na podstawie powołanych przepisów sąd zasądził od pozwanego - na rzecz małoletnich, liczących blisko 17 lat życia powodów alimenty w kwotach opisanych w pkt. I sentencji, oddalając powództwo w pozostałej części. Wyższe alimenty uchybiałyby wskazanym wyżej przesłankom ich wymierzania a potrzeba ich zasądzenia nie została wykazana. Zatem należało oddalić powództwo w pozostałbym zakresie jako niezasadne. Co do kosztów postepowania sąd postąpił stosownie do art. 100 kpc i mając na uwadze treść rozstrzygnięcia zniósł je wzajemnie. Mając na uwadze trudną sytuacje zdrowotna i bytową stron sąd zwolnił pozwaną od opłaty od zasądzonego roszczenia tak, by wszelkie posiadane środki zostały przeznaczone na potrzeby rodziny, w tym leczenie, zapewnienie dachu nad głową, żywności, edukacji pozwanych a także zaspokojenie potrzeb samej pozwanej. Wyrokowi w części zasądzającej alimenty nadano rygor i klauzulę natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 333 § 1 pkt 1 kpc.

Sędzia Sławomir Świerczek

(...)

(...)

(...)

(...)