Wyrok z 15 października 2024, sygn. I C 17/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 października 2024 roku

Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy Joanna Szymańska

Protokolant: Monika Prokop

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2024 roku w Dzierżoniowie

sprawę z powództwa (...) Sp. z o.o. Sp. K. z siedzibą w D.

przeciwko (...) S.A. V. (...) z siedzibą w W.

o zapłatę

I/  oddala powództwo;

II/  zasądza od powoda (...) Sp. z o.o. Sp. K. z siedzibą w D. na rzecz pozwanego (...) S.A. V. (...) z siedzibą w W. kwotę 3 600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

I C 17/24

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 3 stycznia 2024 roku (data prezentaty) powód (...) Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w D. (dalej jako (...)) wniósł o zasądzenie na jego rzecz od (...) S.A. V. (...) z siedzibą w W. (dalej jako C.) kwoty 11 723,50 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 15 maja 2023 roku do dnia zapłaty. Na kwotę tę składały się: opłata za wynajęcie pojazdu zastępczego za okres 27 dni po stawce dobowej 430,50 zł brutto oraz opłaty za podstawienie i odbiór pojazdu – łącznie 100 zł.

W odpowiedzi na pozew C. zakwestionowała zasadność przyznania jakiejkolwiek rekompensaty za koszty najmu pojazdu zastępczego podnosząc, iż poszkodowany posiadał w owym czasie inne auta, którymi mógł zastąpić pojazd uszkodzony, a ponadto nie użytkował ani auta uszkodzonego, ani zastępczego, które były wyłącznie użytkowane przez jego córkę. Pozwany zarzucał, iż najem pojazdu nie był rzeczywiście odpłatny, a jego czas w nieuzasadniony sposób przedłużony. Podniesiono także zarzut nierynkowości stawki powoda oraz braku zasadności poniesienia opłaty za podstawienie i odbiór.

W replice na odpowiedź na pozew pełnomocnik powoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Powód wskazał, że wystarczająco udokumentował wysokość poniesionych przez poszkodowanego kosztów najmu; uzasadnił uiszczenie kosztów podstawienia i odbioru; zaprzeczył, aby zastosowana przezeń stawka była rażąco wygórowana, a także aby nieskorzystanie przez poszkodowanego z tańszej oferty ubezpieczyciela stanowiło przyczynienie się do powiększenia rozmiaru szkody.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

31 marca 2023 roku uszkodzeniu uległ pojazd marki A. (...) nr rejestracyjny (...), którego właścicielem był M. P.. Sprawca wypadku posiadał w dacie zdarzenia zawartą umowę obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych zawartą z pozwanym. Wskutek zdarzenia auto poszkodowanego uległo tak poważnym uszkodzeniem, iż nie nadawało się do dalszej jazdy. Szkoda została rozliczona, jako szkoda całkowita.

bezsporne

Tego samego dnia P. S. (1) – córka poszkodowanego M. P., wynajęła od powoda auto zastępcze – A. (...). P. S. (1) działała w imieniu i na rzecz M. P., jako jego pełnomocnik.

Dowód: umowa najmu auta zastępczego k. 14-15, pełnomocnictwo k. 20

Najem pojazdu zastępczego trwał do 26 kwietnia 2023 roku. W tym czasie autem zastępczym poruszała się wyłącznie P. S. (1), której auto było niezbędne do codziennego funkcjonowania. Poszkodowany M. P. nie tylko nie korzystał z auta zastępczego, ale nie przebywał nawet na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Poszkodowany był wówczas we W., gdzie poruszał się drugim pojazdem, którego jest właścicielem.

Dowód: protokół zdawczo-odbiorczy k. 17, zeznania świadka P. S. (1) k. 133, oświadczenie k. 21

3 kwietnia 2023 roku (...) Sp. z o.o. Sp. k., działając jako pełnomocnik poszkodowanego M. P., wysłało mail na adres szkody@compensa.pl, w którym informowało o tym, iż poszkodowany korzysta z auta zastępczego wynajętego od powoda i wzywało do przedstawienia konkurencyjnej oferty.

Dowód: mail k.23

Z tytułu kosztów najmu pojazdu (...) Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w D. wystawił M. P. notę obciążeniową na kwotę 11 723,50 zł za 27 dni najmu po stawce dobowej 430,50 zł brutto oraz opłaty za podstawienie i odbiór pojazdu – łącznie 100 zł.

Dowód: nota obciążeniowa k. 19

26 kwietnia 2023 r. M. P. przelał na powoda swoją wierzytelność o odszkodowanie z tytułu najmu pojazdu zastępczego, którą posiadał wobec C. w związku ze szkodą zarejestrowaną pod numerem (...).

Dowód: umowa cesji k.13,

Decyzją z 18 kwietnia 2023 r. C. wypłaciła poszkodowanemu kwotę 5 800 zł tytułem odszkodowania za uszkodzenie pojazdu marki A. (...) nr rejestracyjny (...), co stanowiło różnicę między wartością pozostałości a wartością pojazdu w stanie nieuszkodzonym.

Dowód: decyzja o wypłacie odszkodowania k. 26

Mailem z dnia 28 kwietnia 2023 r. powód wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 11 723,50 zł tytułem zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego oraz opłaty za jego podstawienie i odbiór. Decyzją z 12 maja 2023 r. C. odmówiła wypłaty odszkodowania z powyższego tytułu, argumentując, iż nie wykazano niezbędności najmu pojazdu zastępczego, skoro poszkodowany miał inne pojazdy, którymi mógł się poruszać oraz nie korzystał z auta zastępczego.

Dowód: mail k. 25, pełnomocnictwo k. 16, decyzja o odmowie wypłaty odszkodowania k. 28-29

Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, których autentyczność i wiarygodność nie została zakwestionowana, a także na podstawie zeznań świadka P. S. (1), która zeznawał spójnie i konsekwentnie, a jej zeznania znalazły potwierdzenie w pozostałym zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu w całości.

Postawę prawną odpowiedzialności strony pozwanej stanowią przepisy art. 822 § 1 k.c. oraz art. 34 ust. 1 oraz 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2214). Wynika z nich, że zakład ubezpieczeń obowiązany jest do wypłaty odszkodowania, jeśli odpowiedzialność za szkodę ponosi posiadacz lub kierujący pojazdem objętym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych.

Zakres odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń jest taki sam jak zakres odpowiedzialności posiadacza bądź kierującego pojazdem. Podstawą prawną odpowiedzialności sprawcy zdarzenia jest w analizowanej sytuacji przepis art. 436 § 2 k.c. i jest to odpowiedzialność na zasadzie winy. Zaistnienie zdarzenia szkodowego, związek przyczynowo-skutkowy między tym zdarzeniem a szkodą, wina sprawcy zdarzenia za zderzenie się pojazdów mechanicznych i fakt udzielania sprawcy przez pozwanego ochrony ubezpieczeniowej w ramach polisy OC w dniu zdarzenia nie były między stronami sporne. Tym samym przesądzona została kwestia legitymacji biernej pozwanego.

Legitymacja czynna powoda została w sprawie zakwestionowana, bez szerszego uzasadnienia. Pozwany podnosił zarzuty co do samej odpłatności najmu, co mogłoby rzutować na ważność zawartej z powodem umowy cesji. Jednakże, w ocenie Sądu zarzut taki nie może się ostać, albowiem umowa najmu pojazdu zastępczego zawarta między powodem a poszkodowanym była niewątpliwie umową odpłatną, o czym świadczy treść umowy, w tym określenie weń ceny za dzień najmu oraz wystawienie poszkodowanemu noty obciążeniowej na kwotę 11 723,50 zł brutto. Nie odbiera w/w umowie jej odpłatnego charakteru fakt, iż zapłaty dokonano poprzez zawarcie umowy przelewu wierzytelności w celu spełnienia świadczenia - cessio solutionis causa. W razie przelewu wierzytelności w celu zapłaty, zobowiązanie, dla którego umorzenia przelew nastąpił, wygasa w chwili spełnienia przez dłużnika przelanej wierzytelności świadczenia cesjonariuszowi. Dopóki zatem dłużnik przelanej wierzytelności nie spełni świadczenia na rzecz cesjonariusza, dopóty cesjonariuszowi przysługuje zarówno wierzytelność nabyta, jak i wynikająca z zobowiązania, w celu którego zapłaty przelew nastąpił (por. wyrok SN z 17.10.2008 r., I CSK 100/08, OSNC-ZD 2009, nr 3, poz. 63 oraz wyrok SN z 17.11.2006 r., V CSK 253/06, OSNC 2007, nr 9, poz. 141). Skoro tak, to bez znaczenia jest fakt, iż poszkodowany nie uiścił należności za najem pojazdu zastępczego w gotówce, albowiem w jego majątku powstała szkoda, w związku z pojawieniem się długu z tytułu kosztów tego najmu. Kwestia natomiast tego, czy powód będzie dochodził od swojego kontrahenta zapłaty z tego tytułu czy też nie stanowi uprawnienie powoda, jako wierzyciela i pozostaje bez znaczenia dla rozliczeń powoda z ubezpieczycielem stanowiących przedmiot niniejszego postępowaniu.

Poszkodowany był prawidłowo reprezentowany przez swoją córkę, która zawarła w jego imieniu umowę cesji, posiadając ważne i skuteczne pełnomocnictwo do działania w imieniu M. P. w tym zakresie.

Podsumowując, umowę przelewu zawartą przez poszkodowanego z powodem uznać należy za ważną, a skoro tak, to powód posiada legitymację czynną do wystąpienia z przedmiotowym powództwem.

W kwestii odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń za szkodę w zakresie pokrycia kosztów najmu pojazdu zastępczego zwrócić uwagę należy na następujące utrwalone w praktyce orzeczniczej poglądy.

Wydatki na najem pojazdu zastępczego poniesione przez poszkodowanego są objęte odpowiedzialnością z tytułu umowy odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego, jeżeli ich poniesienie było celowe i ekonomicznie uzasadnione, także wtedy gdy pojazd nie służył poszkodowanemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże, ich zwrot winien ograniczać się do wydatków celowych i ekonomicznie uzasadnionych, pozwalających na wyeliminowanie negatywnych dla poszkodowanego następstw, „niedających się wyeliminować w inny sposób, z zachowaniem rozsądnej proporcji między korzyścią wierzyciela a obciążeniem dłużnika". Sąd Najwyższy podkreślił, że nie jest celowe nadmierne rozszerzanie odpowiedzialności odszkodowawczej i w konsekwencji - gwarancyjnej ubezpieczyciela, gdyż mogłoby to prowadzić do wzrostu składek ubezpieczeniowych (por. uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 17 listopada 2011 r. III CZP 5/11, OSNC 2012, Nr 3, poz. 28).

Powyższe stanowisko Sądu Najwyższego Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela w całości. W związku z tym stwierdzić należy, że to na powodzie spoczywał ciężar wykazania, że poniesienie przez poszkodowanego wydatków na najem pojazdu zastępczego, było celowe i ekonomicznie uzasadnione.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie powód nie sprostał temu obowiązkowi.

Poszkodowanym, któremu, zgodnie z żądaniem pozwu, należny ma być zwrot kosztów najmu pojazdu zastępczego, jest w niniejszej sprawie właściciel auta uszkodzonego tj. M. P.. To M. P. zawarł na swoją rzecz umowę najmu auta zastępczego z powodem oraz zbył swoje uprawnienie do dochodzenia zwrotu kosztów tego najmu od ubezpieczyciela.

Tymczasem, ani w majątku ani w funkcjonowaniu życia codziennego M. P. nie zaszły żadne negatywne następstwa w wyniku utraty możliwości poruszania się pojazdem marki A. (...) nr rejestracyjny (...) po szkodzie z 31 marca 2023 roku, których rekompensaty mógłby dochodzić od ubezpieczyciela sprawcy. Owszem, M. P. doznał szkody w majątku, wskutek uszkodzenia będącego jego własnością auta, jednak szkoda ta została naprawiona poprzez wypłatę odszkodowania, co nie jest przedmiotem niniejszego postepowania. M. P. nie doznał jednak żadnej „szkody” wynikłej z tego, że uszkodzony pojazd nie nadawał się do jazdy. M. P. nie tylko nie używał uszkodzonego auta przed zdarzeniem, ale także nie używał pojazdu zastępczego. Co wynika jednoznacznie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zarówno autem uszkodzonym, jak i pojazdem zastępczym poruszała się wyłącznie P. S. (1). Poszkodowany nie przebywał wówczas w kraju i korzystał z innego auta, którego jest właścicielem. W świetle powyższego fakt, iż uszkodzone auto było niejezdne pozostawał bez wpływu na sytuację i codzienne funkcjonowanie poszkodowanego.

Nie sposób też twierdzić, aby M. P. doznał jakiejkolwiek szkody wobec utraty możliwości wywiązania się ze zobowiązania. Faktycznie, udostępniał on stale swój pojazd córce, jednak nie istniała między nimi żadna umowa, w szczególności umowa odpłatna, której niewykonanie mogłoby narazić M. P. na jakąkolwiek odpowiedzialność kontraktową wobec córki. Użyczenie pojazdu córce przez poszkodowanego miało charakter grzecznościowy i wynikało z łączących P. S. (1) i M. P. relacji rodzinnych i wzajemnej troski. W tym stanie rzeczy nie sposób mówić o tym, aby wskutek przestoju pojazdu marki A. poszkodowany M. P. doznał jakiejkolwiek szkody, która podlegałaby refundacji z polisy OC sprawcy kolizji, a więc nie posiada on żadnej wierzytelności z tego tytułu, którą mógłby skutecznie zbyć na rzecz powoda i której powód, jako następca prawny M. P., mógłby dochodzić w niniejszym postępowaniu.

Zgodzić należy się z powodem, iż zdarzenie szkodzące pociągnęło za sobą istotne, negatywne następstwa dla P. S. (2), która została pozbawiona możliwości korzystania z auta, które było jej na co dzień niezbędne. Okoliczność ta pozostaje jednak bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy, albowiem P. S. (1) zawierając z powodem umowę najmu auta zastępczego, a następnie umowę cesji, nie działała w imieniu własnym i celem „naprawienia własnej szkody”, ale wyłącznie w imieniu i na rzecz ojca M. P., którego reprezentowała jako jego pełnomocnik. Nawet gdyby zatem uznać, iż P. S. (1) przysługuje wierzytelność wobec pozwanego o zwrot kosztów najmu, to nie sposób przyjąć, aby wierzytelność ta przeszła na powoda, a zatem nie miałby on legitymacji do jej dochodzenia w niniejszym postępowaniu.

W świetle powyższego niniejsze powództwo podlegało oddaleniu w całości.

Powyższe uzasadniało również pominięcie wniosku powoda o dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, albowiem, zgodnie z tezą dowodową, biegły miałby opiniować na okoliczność wysokości żądania, a wobec jego nieudowodnienia co do samej zasady, dowód ten nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia. Wobec powyższego niezasadne było narażanie stron na koszty przeprowadzenia tego dowodu.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Koszty pozwanego stanowiła kwota 3 600 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia pełnomocnika.