Wyrok z 21 listopada 2024, sygn. I C 192/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 listopada 2024 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni - I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy Mateusz Berent

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agnieszka Bronk-Marwicz

po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2024 r. w Gdyni

na rozprawie

sprawy z powództwa Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko E. M.

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanej E. M. na rzecz powódki Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 34.168,21 zł (trzydzieści cztery tysiące sto sześćdziesiąt osiem złotych dwadzieścia jeden groszy);

II.  rozkłada świadczenie zasądzone w pkt I. na 68 (sześćdziesiąt osiem) rat, w tym pierwsza rata w kwocie 668,21 zł (sześćset sześćdziesiąt osiem złotych i dwadzieścia jeden groszy) i każda kolejna w kwocie po 500 zł (pięćset złotych), płatnych miesięcznie w terminie do 10. dnia każdego miesiąca, licząc od miesiąca następującego po tym, w którym uprawomocni się niniejszy wyrok – wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od wymagalnych rat na wypadek uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z nich;

III.  oddala powództwo w pozostałym zakresie;

IV.  zasądza od pozwanej E. M. na rzecz powódki Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 3.452,22 zł (trzy tysiące czterysta pięćdziesiąt dwa złote dwadzieścia dwa grosze) tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 192/24

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 21 listopada 2024 roku

I.

(żądanie i podstawa faktyczna pozwu)

1.  Powódka Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wystąpiła z powództwem przeciwko E. M., domagając się zasądzenia od pozwanej kwoty 46.379,47 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 27 września 2023 roku do dnia zapłaty oraz zasądzenia kosztów procesu według norm przepisanych.

2.  W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że w dniu 13 października 2021 roku zawarł z pozwaną umowę pożyczki ekspresowej w formie elektronicznej. Zgodnie z umową powódka udzieliła pozwanej pożyczki w kwocie 41.300 zł, zaś pozwana zobowiązała się do jej zwrotu wraz z należnymi odsetkami oraz opłatami i prowizjami najpóźniej do dnia 13 października 2023 roku w 108 ratach w wysokości po 520,70 zł każda. Pozwana spłaciła terminowo pierwszą ratę, potem dokonywała nieregularnych wpłat, po czym od maja 2022 roku zaprzestała jakichkolwiek płatności. W związku z wystąpieniem zadłużenia przeterminowanego i brakiem jego spłaty powódka najpierw wezwała pozwaną do zapłaty z informacją o możliwości złożenia wniosku restrukturyzacyjnego, a następnie złożyła oświadczenie o wypowiedzeniu umowy. Na dochodzoną kwotę składają się: kapitał w kwocie 39.483,02 zł, odsetki naliczone do dnia 26 września 2023 roku w kwocie 6.896,45 zł.

(pozew, k. 3-8)

3.  Nakazem zapłaty z dnia 5 marca 2024 r. Sąd orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.

(nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, k. 30)

II.

(stanowisko pozwanej)

4.  Pozwana wniosła sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, zaskarżając go w całości i wnosząc o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na swoją rzecz kosztów procesu.

5.  Jak wskazała w dniu 13 października 2021 roku osoba przedstawiająca się jako (...) z firmy Administracja (...) poinformowała pozwaną o posiadanym przez nią koncie kryptowalutowym, które zostanie zamknięte, a środki przekazane pozwanej. Do rozliczenia konieczne miało być opłacenie zobowiązań podatkowych, a w przypadku braku środków istniała możliwość zaciągnięcia pożyczki. Pozwana w trakcie rozmowy poddana kontroli psychicznej wiernie wykonała polecenia oszusta. Osoba dzwoniąca przeprowadziła pozwaną przez procedurę pożyczkową on – line. Nie nastąpiła żadna weryfikacja wnioskodawcy ze strony banku, w tym jej zdolności kredytowej, choć z uwagi na niskie dochody i inne zobowiązania pozwana nie otrzymałaby kredytu. Nadto, pozwana została przeprowadzona przez oszusta przez procedurę założenia konta walutowego w instytucji finansowej (...) rzekomo koniecznego do przelania środków z kryptowalut oraz założenia wirtualnej karty kredytowej. Następnie, wykonano przelew na kwotę 6.000 euro. Po rozłączeniu do pozwanej dodzwonił się pracownik banku z informacją o podejrzanych ruchach na jej koncie i poinformował o odrzuceniu wniosku o udzielenie pożyczki. Wieczorem otrzymała kolejny telefon z numeru banku i została zmanipulowana do zaciągnięcia pożyczki. Następnego dnia pozwana złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa oraz reklamację w banku. W dniu 22 października 2021 roku pozwana otrzymała kolejny telefon od oszustów, którzy uwiarygodnili wcześniejsze czynności i wyłudzili dodatkowo 6.900 zł. Zdaniem pozwanej umowa pożyczki jako realizująca cel przestępczy obarczona jest pierwotną sankcją nieważności, wynikającą z ustawy oraz pozostaje sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Działania oszustów były nakierowane na wyrządzenie szkody osobie w starszym wieku działającej w zaufaniu do instytucji finansowej. Skutkiem popełnienia przestępstwa była całkowita utrata środków udostępnionych przez powodowy bank, co oznacza, że pozwana nie powinna być zobowiązana do zwrotu na rzecz powoda na podstawie art. 409 k.c. Z ostrożności pozwana wskazała, że umowa zawiera klauzule abuzywne dotyczące wliczenia prowizji do kwoty pożyczki. Bank naliczał odsetki od skredytowanych kosztów pożyczki. W ocenie pozwanej kredytowanie prowizji powoduje obejście przepisów o maksymalnych kosztach pozaodsetkowych.

(sprzeciw od nakazu zapłaty, k. 35-38)

III.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

6.  W dniu 13 października 2021 roku około godz. 9:00 na numer telefonu pozwanej E. M. zadzwonił nieznany mężczyzna, który przedstawił się jako pracownik przedsiębiorstwa zajmującego się obrotem kryptowalutami. Poinformował on pozwaną, że na jej rachunku kryptowalutowym znajdują się środki, które może wypłacić. Pozwana E. M. niegdyś założyła konto kryptowalutowe, stąd rozmowa nie wydała się jej podejrzana.

7.  Mężczyzna zaoferował pomoc w wypłacie środków, na co pozwana przystała. Dzwoniący poprosił o włączenie komputera, uruchomienie aplikacji, za pomocą której miał wgląd w pulpit komputera pozwanej i instruował ją, jakie czynności ma wykonywać. W ten sposób mężczyzna założył konto W. L., a także poinformował pozwaną m.in., że w celu wypłaty środków konieczne jest opłacenie podatku, który miał zostać sfinansowany z pożyczki.

8.  Po zalogowaniu do serwisu (...) mężczyzna złożył wniosek o udzielenie pożyczki. Dyspozycja została autoryzowana kodem sms wysłanym na numer telefonu pozwanej, który przekazała dzwoniącemu. Po uzyskaniu pożyczki, mężczyzna wykonał transakcje przy użyciu wirtualnej karty, które zostały autoryzowane poprzez podanie numeru karty, daty ważności i kodu (...) i dodatkowo potwierdzone kodami sms przesłanymi na numer telefonu pozwanej.

9.  Transakcje opiewały na kwoty 41 zł, 9.011,70 zł, 9.912,87 zł i 9.962,94 zł. Rozmowa trwała około trzech godzin. W pewnym momencie pozwana chciała się rozłączyć, lecz rozmówca się zdenerwował, więc kontynuowała rozmowę.

(dowód: przesłuchanie pozwanej E. M., płyta CD k. 166, protokół przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka, k. 167-168, pismo powoda z dnia 27 grudnia 2021r., k. 173-174)

10.  Po zakończeniu rozmowy pozwana w pośpiechu udała się do oddziału banku, gdzie złożyła reklamację.

(dowód: protokół przyjęcia reklamacji, k. 67, przesłuchanie pozwanej E. M., płyta CD k. 166)

11.  W dniu 14 października 2021 roku pozwana złożyła na Komisariacie Policji w G. – C. zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa doprowadzenia do niekorzystanego rozporządzenia mieniem za pośrednictwem sieci Internet polegającym na wprowadzeniu w błąd co do wypłacenia środków kryptowaluty i zaciągnięcia kredytu na jej szkodę.

(dowód: potwierdzenie złożenia zawiadomienia, k. 66, przesłuchanie pozwanej E. M., płyta CD k. 166)

12.  Pismem z dnia 18 października 2021 roku powódka poinformowała pozwaną o uznaniu reklamacji za niezasadną.

(dowód: pismo powoda z dnia 18 października 2021 roku, k. 68)

13.  Na podstawie umowy zawartej w dniu 13 października 2021 roku za pomocą bankowości elektronicznej (...) S.A. z siedzibą w W. udzieliła pożyczki w kwocie 41.300 zł na okres od 13 października 2021 roku do dnia 13 października 2030 roku, przy czym kwota 35.931 zł miała być przeznaczona na cel konsumpcyjny, a kwota 5.369 zł na sfinansowanie prowizji za udzielenie pożyczki. Kwota pożyczki była oprocentowana według zmiennej stopy procentowej stanowiącej sumę zmiennej stopy bazowej pożyczki oraz marży stałej w całym okresie obowiązywania umowy wynoszącej 6,95%. W dniu zawarcia umowy oprocentowanie pożyczki wynosiło 7,20 % w stosunku rocznym. Kwota pożyczka lub odsetki miały zostać spłacone w równych ratach kapitałowo – odsetkowych, których wysokość wynosiła 520,70 zł. Od kapitału przeterminowanego bank pobierał odsetki w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie, które były naliczane od dnia powstania zadłużenia przeterminowanego do dnia poprzedzającego jego spłatę. Bank miał prawo rozwiązać umowę m.in. w przypadku otrzymania od banku wezwania do spłaty raty oraz braku spłaty należności w ciągu 14 dni od jego otrzymania. Okres wypowiedzenia wynosił 30 dni.

(dowód: umowa pożyczki ekspresowej, k. 12-15)

14.  Pozwana dokonała kilku nieregularnych spłat rat pożyczki, po czym od maja 2023 roku w ogóle zaprzestała spłaty.

15.  Łącznie pozwana spłaciła kwotę 7.131,79 zł.

(dowód: lista operacji na rachunku bankowym, k. 16)

16.  Pismem z dnia 24 listopada 2022 roku powódka wezwała pozwaną do uregulowania zadłużenia w wysokości 1.866,07 zł w terminie 14 dni od otrzymania wezwania. Jednocześnie poinformowała pozwaną o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia w terminie 14 dni roboczych od otrzymania pisma.

17.  Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone pozwanej w dniu 21 grudnia 2022 roku.

(dowód: wezwanie z dnia 24 listopada 2022r., k. 18, dowód doręczenia, k. 19)

18.  Wobec braku spłaty zadłużenia przeterminowanego, pismem z dnia 26 grudnia 2022 roku powódka wypowiedziała pozwanej umowę pożyczki za 30 – dniowym okresem wypowiedzenia.

19.  Wypowiedzenie zostało doręczone pozwanej w dniu 11 stycznia 2023 roku.

(dowód: wypowiedzenie z dnia 26 grudnia 2022r., k. 20, dowód doręczenia, k. 21)

20.  Zgodnie z Regulaminem Pekao24 posiadacz jest zobowiązany m.in. do logowania się do (...) oraz składania dyspozycji w (...) wyłącznie osobiście, zachowania tajemnicy danych służących do logowania do (...), narzędzi lub technologii do uzyskiwania kodów jednorazowych oraz informacji umożliwiających bezpieczne korzystanie z (...), nieudostępniania ich osobom trzecim.

(dowód: Regulamin Pekao24, k. 112-115)

Sąd zważył co następuje:

IV.

21.  Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, a także dowodu z przesłuchania pozwanej.

(ocena dowodów)

22.  Oceniając zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy Sąd nie znalazł żadnych podstaw do kwestionowania wiarygodności i mocy dowodowej przedstawionych przez strony dokumentów prywatnych, w tym m.in. umowy pożyczki, korespondencji stron czy wniosków składanych przez pozwaną do banku czy Rzecznika (...) etc. Sąd miał na uwadze, że żadna ze stron niniejszego postępowania nie kwestionowała w trybie art. 253 k.p.c. autentyczności tych dokumentów, ani też nie zaprzeczyła, iż osoby podpisane pod tymi pismami nie złożyły oświadczeń w nich zawartych. Sąd z urzędu również nie doszukał się żadnych okoliczności mogących budzić wątpliwości co do autentyczności i wiarygodności dołączonych dokumentów prywatnych. Nadto, za w pełni wiarygodne należało uznać dokumenty urzędowe w postaci protokołu złożenia zawiadomienia o przestępstwie. Jako dokumenty urzędowe korzystały one bowiem z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą wyrażonych w nich oświadczeń, czego w toku niniejszego postępowania żadna ze stron nie kwestionowała.

23.  Jeśli chodzi natomiast o ocenę wiarygodności zeznań pozwanej, to należy zważyć, że pomiędzy zeznaniami złożonymi przez nią w niniejszej sprawie a zeznaniami złożonymi w postępowaniu przygotowawczym występowały pewne rozbieżności dotyczące opisu zdarzenia z dnia 13 października 2021 roku. Niemniej, w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy Sąd uznał te zeznania za wiarygodne i przydatne do poczynienia na ich podstawie ustaleń faktycznych. Przede wszystkim w świetle zeznań pozwanej nie budzi żadnych wątpliwości, że do zawarcia przedmiotowej umowy pożyczki doszło poprzez wprowadzenie jej w błąd przez nieustaloną osobę trzecią, która skontaktowała się z nią telefonicznie i powiadomiła o możliwości wypłaty środków z konta kryptowalutowego, a następnie wywierając na pozwaną presję psychiczną, skłoniła ją do udzielenia dostępu m.in. do pulpitu swego komputera. Nadto, co istotne, E. M. przyznała, że wyraziła zgodę na złożenie przez tę osobę wniosku kredytowego, a także udostępniła jej dane uwierzytelniające umożliwiające zawarcie umowy pożyczki za pośrednictwem systemu bankowości elektronicznej.

V.

(rozstrzygnięcie i podstawa prawna orzeczenia)

24.  Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

25.  Podstawę prawną powództwa stanowił art. 720 §1 k.c., zgodnie z treścią którego przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

26.  Na wstępie należy wyjaśnić, że nieuzasadniony był podniesiony przez stronę pozwaną zarzut nieważności umowy pożyczki. Pozwana twierdziła, że umowa została zawarta na skutek popełnienia przestępstwa oszustwa stypizowanego w art. 286 §1 k.k., a tym samym jako sprzeczna z ustawą jest nieważna. Jako dodatkową podstawę nieważności wskazała sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego.

27.  Zważyć należy, iż zgodnie z art. 58 §1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Z kolei, w myśl art. 58 §2 k.c. nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. W orzecznictwie generalnie wskazuje się, że nieważność czynności prawnej nie jest prostą konsekwencją popełnienia przestępstwa pozostającego w związku z dokonaniem czynności prawnej; sprzeczność z prawem odnosi się bowiem do treści czynności, a nie do okoliczności jej zawarcia, z którymi prawo karne wiąże sankcję prawnokarną ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2022 r., (...) 642/22, L.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2021 r., (...) 59/21, L.). Jednocześnie wskazuje się, że generalnie czynność prawna podjęta w celu przestępczym jest nieważna (art. 58 §1 k.c.), gdyż czynności cywilnoprawnych nie można wykorzystywać jako środka do osiągania przestępczych celów ( vide: wyrok SN z dnia 28 października 2005 r., II CK 174/05, OSNC z 2006 r., Nr 9, poz. 149).

28.  Rozważając zarzut pozwanej należy w pierwszej kolejności zauważyć, że przedmiotowa umowa została zawarta przez pozwaną świadomie i zgodnie z jej wolą. Co prawda, mężczyzna, który skontaktował się z nią w dniu 13 października 2021 roku wprowadził pozwaną w błąd w kwestii istnienia środków na koncie kryptowalutowym i możliwości ich wypłaty, a także związanych z tym wymogów, co niewątpliwie było sprzeczne z prawem i nosiło znamiona przestępstwa, niemniej pozwana świadomie udostępniła tej osobie pulpit swojego komputera, umożliwiając dostęp do bankowości elektronicznej, a także wyraziła wolę zawarcia umowy pożyczki. Z zeznań pozwanej złożonych w postępowaniu przygotowawczym wynika jednoznacznie, że pożyczka została zaciągnięta za przyzwoleniem pozwanej. Środki z pożyczki miały bowiem stanowić zabezpieczenie rzekomego podatku. W tym celu pozwana zalogowała się do bankowości elektronicznej, a następnie umożliwiła osobie trzeciej złożenie za pośrednictwem tego systemu wniosku kredytowego. O akceptacji pożyczki najdobitniej świadczy fakt, że pozwana przekazała kontaktującemu się z nią mężczyźnie unikatowy kod jednorazowy umożliwiający autoryzację transakcji, który został wysłany przez bank na numer telefonu pozwanej. Gdyby pozwana nie miała woli zaciągnięcia zobowiązania z tytułu pożyczki gotówkowej nie pozwoliłaby na autoryzację tej czynności prawnej dokonanej drogą elektroniczną.

29.  Nie sposób zatem sytuacji, jaka miała miejsce w rozpatrywanym przypadku, porównywać do spraw, w których stan faktyczny polega na wyłudzeniu danych od klienta banku, a następnie zawarciu umowy bez woli, przyzwolenia i pomocy osoby na rzecz której taka umowa jest zawierana. Pozwana miała pełną świadomość zawarcia umowy i wynikającego z tego zobowiązania. Nie została także zmuszona do zawarcia tej umowy za pomocą np. groźby czy fizycznego przymusu. Dalej należy zauważyć, że powyższa transakcja nie może zostać uznana za transakcję nieautoryzowaną w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011r. o usługach płatniczych (Dz.U. z 2024 r. poz. 30). Zgodnie z art. 40 ust. 1 powołanej ustawy transakcję płatniczą uważa się za autoryzowaną, jeżeli płatnik wyraził zgodę na wykonanie transakcji płatniczej w sposób przewidziany w umowie między płatnikiem a jego dostawcą. W niniejszym przypadku pozwana autoryzowała operację podając kod przesłany na jej numer telefonu. Osoba trzecia nie podszywała się pod płatnika, a zatem zgoda miała charakter zgody rzeczywistej, a nie pozorowanej, jak bywa w sytuacjach wykonywania transakcji płatniczych, gdy dokonuje jej osoba wykorzystująca tożsamość płatnika. Podkreślić także należy, iż w toku niniejszej sprawy strona pozwana nie powoływała się na jakiekolwiek wady oświadczenia woli. Tym samym należało uznać, że umowa łącząca strony jest ważna oraz skuteczna i nie ma żadnych podstaw do zakwestionowania jej ważności.

30.  Nie zasługiwały na uwzględnienie również zarzuty strony pozwanej dotyczące rzekomych wadliwości umowy pożyczki skutkującymi obowiązkiem zwrotu kapitału bez odsetek i kosztów, co miało być konsekwencją pobierania odsetek od skredytowanych kosztów kredytu. W niniejszym przypadku strona pozwana nie złożyła pisemnego oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, co w świetle art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim jest warunkiem koniecznym do skorzystania z dobrodziejstwa przewidzianego tą ustawą. Nadto, na rozprawie strona pozwana oświadczyła, że nie podtrzymuje tego zarzutu.

31.  Nadto, należało uznać, że doszło do skutecznego wypowiedzenia umowy. W świetle przedstawionych przez stronę powodową dokumentów nie budzi wątpliwości, że pozwana nie dokonywała regularnie spłaty rat kredytu, na skutek czego powstało zadłużenie. Powódka wykazała również, że dochowała wymaganej ustawą i umową procedury umożliwiającej skuteczne rozwiązanie umowy i postawienie zadłużenia w stan natychmiastowej wymagalności. Stosownie do treści art. 75 ust. 1 Prawa bankowego w przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu bank może wypowiedzieć umowę kredytu. W myśl powołanego postanowienia umownego bank był uprawniony do wypowiedzenia umowy z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia m.in. w razie opóźnienia kredytobiorcy z zapłatą pełnej raty, wynikającej z harmonogramu spłat, za co najmniej jeden okres płatności, pod warunkiem wezwania kredytobiorcy przez bank do zapłaty zaległości w terminie nie krótszym niż 14 dni roboczych i braku spłaty zaległości w odpowiedzi na to wezwanie we wskazanym przez bank terminie. Wedle art. 75c ust. 1 Prawa bankowego jeżeli kredytobiorca opóźnia się ze spłatą zobowiązania z tytułu udzielonego kredytu, bank wzywa go do dokonania spłaty, wyznaczając termin nie krótszy niż 14 dni roboczych. Stosownie do ust. 2 w wezwaniu, o którym mowa w ust. 1, bank informuje kredytobiorcę o możliwości złożenia, w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania, wniosku o restrukturyzację zadłużenia. W świetle przedłożonych dokumentów nie budzi wątpliwości, że powódka dochowała wszystkich wskazanych powyżej wymogów.

32.  Przede wszystkim, w dniu 24 listopada 2022 r. powodowy bank skierował do pozwanej wezwanie do zapłaty zaległości w spłacie kredytu w terminie 14 dni roboczych, pouczając o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania. Przedmiotowe wezwanie zostało faktycznie doręczone pozwanej w dniu 21 grudnia 2022 roku. Wobec bezskutecznego upływu terminu przewidzianego do zapłaty zaległości, bank skorzystał z uprawnienia do wypowiedzenia umowy i w dniu 26 grudnia 2022r. powódka skierowała do pozwanej oświadczenie o wypowiedzeniu umowy, wskazując przyczynę rozwiązania stosunku prawnego (brak uregulowania zaległych należności). W umowie kredytowej strony przewidziały 30 - dniowy okres wypowiedzenia. Długość terminu wypowiedzenia nie budzi żadnych wątpliwości. Wedle bowiem art. 75 ust. 2 Prawa bankowego termin wypowiedzenia, o ile strony nie określą w umowie dłuższego terminu, wynosi 30 dni. Wypowiedzenie zostało osobiście doręczone pozwanej w dniu 11 stycznia 2023 roku. Tym samym z upływem terminu wypowiedzenia pozwana była zobowiązana do zwrotu całości kapitału pożyczki.

33.  Jednocześnie, mając na uwadze szczególne okoliczności niniejszej sprawy, w tym fakt, popełnienia przestępstwa oszustwa na szkodę pozwanej, a także jej sytuację osobistą i majątkową Sąd doszedł do przekonania, że żądanie od pozwanej odsetek od kwoty kapitału pożyczki stanowiłoby nadużycie prawa podmiotowego.

34.  Zgodnie z treścią art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Zdaniem Sądu, w przypadku zasądzenia odsetek bank – podobnie jak oszust, który poprzez wprowadzenie pozwanej w błąd doprowadził do zawarcia umowy i zatrzymał pożyczoną kwotę – stałby się beneficjentem przestępczego procederu. Z kolei, pozwana była w tym stanie rzeczy podwójnie poszkodowana: z jednej strony musiałaby oddać kapitał pożyczki, z którego nie skorzystała, a z drugiej zaś musiałaby płacić bankowi wynagrodzenie za udzielenie pożyczki. W ocenie Sądu byłoby to sprzeczne z zasadą uczciwości. Sąd miał przy tym na względzie szczególną sytuację życiową pozwanej, która jest osobą starszą, utrzymującą się jedynie z emerytury.

35.  W związku z tym Sąd uznał, że pozwana powinna zwrócić powodowi jedynie nominalną kwotę pożyczki łącznie z prowizją pomniejszone o dokonane wpłaty. Skoro kapitał pożyczki wynosił 41.300 zł, a pozwana dotąd dokonała spłaty w łącznej kwocie 7.131,79 zł, to należało – na podstawie art. 720 §1 k.c. - zasądzić od niej na rzecz powódki jedynie kwotę 34.168,21 zł, o czym Sąd orzekł w pkt I. wyroku.

36.  Jednocześnie Sąd skorzystał z moratorium sędziowskiego przewidzianego w art. 320 k.p.c. Zgodnie z art. 320 k.p.c. w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie, a w sprawach o wydanie nieruchomości lub o opróżnienie pomieszczenia - wyznaczyć odpowiedni termin do spełnienia tego świadczenia.

37.  Jak wskazuje się w judykaturze uprawnienie przewidziane w art. 320 k.p.c. przysługuje sądowi w szczególnie uzasadnionych wypadkach, a więc w sytuacjach, w których ze względu na stan majątkowy, rodzinny czy zdrowotny spełnienie zasądzonego świadczenia byłoby dla pozwanego niemożliwe do wykonania lub w każdym razie bardzo utrudnione i narażałoby jego lub jego bliskich na niepowetowane szkody. Rozłożenie świadczenia na raty ma w szczególności na celu uchronienia pozwanego od postępowania egzekucyjnego poprzez umożliwienie mu wykonania wyroku w sposób dobrowolny ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 października 2019r., I ACa 459/19, L.). Podkreślić należy, iż ocena dotycząca zastosowania art. 320 k.p.c. nie może być oderwana od realnych możliwości wypełnienia zobowiązania przez dłużnika w zmodyfikowanym zakresie, a tym samym od potrzeby ochrony usprawiedliwionego interesu wierzyciela. Wierzyciel winien mieć pewność, że świadczenie, jakkolwiek odsunięte w czasie, zostanie spełnione w przewidzianym terminie ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 3 czerwca 2020r., I ACa 845/19, L.). Stąd też obowiązkiem sądu jest - w ramach uwzględnienia słusznego interesu wierzyciela - zbadanie, czy faktycznie dłużnik, mając na uwadze jego uwarunkowania majątkowe i życiowe, będzie w stanie regulować deklarowane raty zadłużenia w proponowanej wysokości i częstotliwości ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 listopada 2020r., I ACa 364/20, L.). Powinność wykazania okoliczności przemawiających za zastosowaniem przepisu art. 320 k.p.c. spoczywa na osobie obowiązanej. Stąd zachodzi konieczność wykazania przez dłużnika, że realnie będzie dysponować środkami, które mimo trudności o których była mowa wyżej, umożliwią wykonanie zmodyfikowanego obowiązku w sposób odczuwalny ekonomicznie przez wierzyciela. W przeciwnym razie, jeżeli okoliczności sprawy nie wskazują na istnienie po stronie dłużnika woli dobrowolnej spłaty zadłużenia, a jedynie na chęć odłożenia w czasie konieczności wykonania zobowiązania, omawiana norma prawna nie będzie miała zastosowania. Podobna sytuacja zaistnieje w razie braku po stronie pozwanej jakiejkolwiek aktywności w ratalnej spłacie zadłużenia ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 8 marca 2019 roku, I ACa 812/18, L.).

38.  W niniejszym przypadku Sąd na podstawie art. 320 k.p.c. rozłożył świadczenie na 68 rat, określając wysokość raty na kwotę 500 zł (poza pierwszą wynoszącą 668,21 zł) i termin ich płatności na 10. dzień każdego miesiąca, licząc od miesiąca następującego po uprawomocnieniu się wyroku. Jednocześnie, Sąd zastrzegł na rzecz banku odsetki ustawowe za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z nich. Rozważając sytuację finansową pozwanej, a także jej możliwości płatnicze, Sąd miał na względzie, że zgodnie z treścią umowy pozwana była zobowiązana do spłaty pożyczki w ratach po 520,70 zł. Raty w takiej właśnie wysokości początkowo spłacała, a zaprzestała dalszych płatności jedynie ze względu na okoliczności zawarcia pożyczki i subiektywne przekonanie o nieważności umowy. Stąd też niewątpliwie rata w wysokości 500 zł nie przekracza możliwości płatniczych pozwanej. Jednocześnie pozwana posiada stabilny, stały dochód w postaci emerytury, a także spłaciła już znaczną część zobowiązania (tj. kwotę 7.131,79 zł), co daje wystarczającą rękojmię spłaty zobowiązania w ratach. Ponadto, rozłożenie świadczenia na raty w żaden sposób nie spowoduje szkody dla interesu wierzyciela, którym jest jeden z największych banków w Polsce. Zwrócić także należy uwagę, że okres spłaty rat odpowiada określonemu w umowie okresowi spłaty pożyczki.

39.  W pozostałym zakresie, Sąd na podstawie art. 5 k.c. oddalił powództwo, o czym orzekł w pkt III. wyroku.

VI.

(koszty procesu)

40.  O kosztach procesu Sąd orzekł na mocy art. 100 k.p.c. i rozliczył je stosunkowo, uznając, że powódka wygrała spór w 74%, a pozwana w 26%.

41.  Na koszty poniesione przez powódkę składały się: opłata od pozwu (2.319 zł), opłata za czynności zawodowego pełnomocnika będącego radcą prawnym w stawce minimalnej stosownie do § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (3.600 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) – łącznie zatem kwota 5.936 zł, z czego należy się jej od pozwanej zwrot kwoty 4.392,64 zł. Z kolei pozwana poniosła koszty w postaci opłaty za czynności zawodowego pełnomocnika (3.600 zł) i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł), tj. w kwocie 3617 zł, z czego należy się jej zwrot kwoty 940,42 zł. Po wzajemnym skompensowaniu kosztów należało zasądzić od pozwanej na rzecz powódki kwotę 3.452,22 zł.

42.  Nadto, od zasądzonych kosztów procesu Sąd na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.