Postanowienie SN z 28 października 2011, sygn. I CZ 1/11
Data orzeczenia
28 października 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Krzysztof Strzelczyk
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 28 października 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Józef Frąckowiak
SSN Bogumiła Ustjanicz
w sprawie z powództwa T. L.
przeciwko M. L.
o ochronę dóbr osobistych,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 28 października 2011 r.,
zażalenia powoda na postanowienie o kosztach procesu zawarte
w punkcie 2 wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 18 marca 2010 r.,
oddala zażalenie.
2
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda
T. L. od wyroku Sąd Okręgowego z dnia 12 października 2009 r. oddalającego
powództwo przeciwko jego żonie M. L. o zapłatę 120.000 złotych tytułem
zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych oraz zobowiązanie do złożenia
o oświadczenia, że przeprasza powoda za ochrzczenie dziecka w niewłaściwy
sposób. W tym samym wyroku Sąd Apelacyjny zasądził od powoda na rzecz
pozwanej kwotę 2970 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego
postępowaniu apelacyjnym.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, opartego na
zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 k.p.c.), Sąd Apelacyjny
wskazał, że zwolnienie powoda od kosztów sądowych nie wpływa na obowiązek
zwrotu kosztów przeciwnikowi procesowemu. Sąd nie znalazł podstaw do
zastosowania art. 102 k.p.c., który jako przepis wprowadzający wyjątek od zasady,
nie może być wykładany rozszerzająco. Jego zastosowanie powinno mieć miejsce
tylko wówczas, gdyby obciążenie strony kosztami było oczywiście nienależne
w świetle art. 98 § 1 k.p.c., a taka sytuacja nie zachodzi.
Powód złożył zażalenie na zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego
postanowienie o kosztach postępowania apelacyjnego. Zarzucił w nim naruszenie
art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie w związku z uznaniem, że nie zachodzi
szczególnie uzasadniony wypadek uzasadniający odstąpienie od nałożenia na
powoda obowiązku zwrotu pozwanej kosztów zastępstwa procesowego
w postępowaniu apelacyjnym pomimo, że za zastosowaniem art. 102 k.p.c.
przemawiało wygórowane wynagrodzenie pełnomocnika pozwanej w stosunku do
jego nakładu pracy a także sytuacja życiowa i majątkowa powoda.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na podstawie art. 102 k.p.c. sąd może w wypadkach szczególnie
uzasadnionych odstąpić od obciążenia strony przegrywającej kosztami.
Ustalenie, czy takie szczególne wypadki zachodzą ustawodawca pozostawił
swobodnej ocenie sądu (por. postanowienia SN z dnia 13 lipca 2011 r., III Cz
3
32/11, nie publ.; z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, nie publ.; z dnia 13 grudnia
2007 r., I CZ 110/07, nie publ.; wyrok SN z dnia 22 listopada 2006 r., V CSK
292/06, nie publ.). Skorzystanie z przepisu art. 102 k.p.c. jest zatem suwerennym
uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego, który powinien uwzględnić
wszystkie okoliczności, które mogą usprawiedliwiać odstąpienie od zasady
odpowiedzialności za wynik procesu. Sąd Apelacyjny stosując ogólną regułę
orzekania o kosztach postępowania, przewidującą obciążenie strony
przegrywającej kosztami (art. 98 k.p.c.) wskazał przyczyny niezastosowania art.
102 k.p.c.
Ocena ta nie została skutecznie podważona w zażaleniu. Zważyć trzeba,
że sytuacja majątkowa powoda nie jest aż tak szczególnie trudna aby uzasadniała
zastosowanie tego przepisu. Dał temu wyraz Sąd Apelacyjny w postanowieniu
z dnia 27 lipca 2010 r., udzielając powodowi tylko częściowego - ponad kwotę 3000
złotych z tytułu opłaty od skargi kasacyjnej - zwolnienia od kosztów sądowych
na etapie postępowania odwoławczego. Od obowiązku zwrotu stronie wygrywającej
proces, poniesionych przez nią kosztów procesu, nie zwalnia wskazana
w zażaleniu sytuacja życiowa powoda a także co do zasady charakter sporu, także
wówczas, gdy jego podłożem są różnice światopoglądowe. Przedmiotem oceny
Sądu było bowiem konkretne roszczenie powoda, oparte na przepisach o ochronie
dóbr osobistych, a wyrazem negatywnej oceny roszczenia były orzeczenia sądów
obu instancji. Zgodnie z treścią § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz
ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu
(Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) podstawę zasądzenia opłaty za czynności
adwokata z tytułu zastępstwa prawnego stanowią stawki minimalne określone
w tym rozporządzeniu i takie stawki zastosował Sąd Apelacyjny.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814
w zw. z art. 3941
§ 3 k.p.c. oddalił zażalenie powoda.