Wyrok z 4 grudnia 2024, sygn. I C 9/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

G., dnia 4 grudnia 2024 r.

Sąd Rejonowy w Goleniowie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący:sędzia Aneta Iglewska-Wilczyńska

Protokolant:Sandra Niedźwiedź - Tomaszewska

po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2024 r.

na rozprawie sprawy z powództwa (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko E. T., P. T.

o zapłatę

I.  oddala powództwo;

II.  zasądza od powoda (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz pozwanych E. T. i P. T. kwotę 5 417 zł (pięciu tysięcy czterystu siedemnastu złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

sędzia Aneta Iglewska-Wilczyńska

Sygnatura akt I C 32/23

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 4 grudnia 2024 roku

W dniu 22 grudnia 2023 r. strona powodowa (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. wniosła pozew przeciwko pozwanym E. oraz P. małżonkom T., wnosząc o zasądzenie solidarnie na jej rzecz kwoty 81.120,01 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 28 października 2023 roku do dnia zapłaty. (...)sformułował nadto w pozwie roszczenie ewentualne (k. 4v.)

Pismem z dnia 14 marca 2024 r. strona powodowa cofnęła powództwo w zakresie roszczenia o zmianę wysokości (ukształtowanie) świadczenia oraz zasądzenie świadczenia wynikającego z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza (pkt II.1 i II.2 petitum pozwu, k. 110).

Dla uzasadnienia swojego stanowiska (...) S.A. wskazał, że pozwani jako konsumenci zawarli z bankiem umowę kredytową z 13 sierpnia 2008 r. o numerze (...). Między stronami toczył się spór w przedmiocie ważności i istnienia stosunku prawnego wynikającego z tej umowy i ostatecznie umowa ta została prawomocnie uznana przez sąd za nieistniejącą. Skutkiem stwierdzenia nieważności (bezskuteczności) umowy w całości jest konieczność rozliczenia spełnionych nienależnie świadczeń (art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c.).

W odpowiedzi na pozew pozwani, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie solidarnie na ich rzecz kosztów postępowania.

Pozwani podnieśli zarzut zawyżenia wysokości co do żądania zwrotu kwoty nominalnej odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu oraz zarzut potrącenia co do żądania zwrot kwoty nominalnej odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu.

Strony podtrzymały swoje stanowiska co do istoty do zamknięcia rozprawy.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 13 sierpnia 2008 r. pomiędzy (...) Bankiem S.A. z siedzibą w W. (obecnie (...) S.A.) a P. T. i E. B. (nazwisko rodowe) została zawarta umowa o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) nr (...).

Na mocy przedmiotowej umowy bank zobowiązał się do udostępnienia kredytobiorcom kwoty 81.120,00 zł wskazując jako kwotę waloryzacji kredytu (...). Celem kredytu było finansowanie zakupu nieruchomości gruntowej stanowiącej niezabudowaną działkę nr (...), położoną w miejscowości Z. przy ul. (...) (§ 1).

Spłata miała następować w równych ratach kapitałowo-odsetkowych, przez okres 360 miesięcy, oprocentowanie kredytu wynosiło 3,78% w skali roku (§ 1). Wypłatę kredytu przewidziano w walucie polskiej. Stosownie do § 5 ust. 1 kwota 80.000,00 zł miała być przekazana zgodnie z dyspozycją wskazaną w akcie notarialnym, natomiast kwota 1.120,00 zł na sfinansowanie części kosztów ubezpieczenia (...).

W umowie przewidziany został mechanizm indeksacji kredytu oraz spłaty rat do waluty obcej franka szwajcarskiego (§ 1 ust. 3a, § 10 ust. 4, § 12 ust. 5, § 15 ust. 4 umowy).

W podobny sposób zasady kredytowania określał Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych w ramach (...) hipotecznych. Harmonogram spłat kredytu stanowił załącznik do umowy kredytowej.

Kredyt został uruchomiony i wypłacony w dniu 21 sierpnia 2008 roku jednorazowo w walucie polskiej w kwocie 81.120,01 zł, co odpowiadało w tym dniu wartości 40.767,92 CHF. Kredyt został spożytkowany zgodnie z umówionym celem.

Niesporne, a nadto wynika z :

- kopii umowy nr (...) k. 15-18,

- wniosku o wypłatę transzy k. 19,

- potwierdzenia wykonania operacji k. 20,

- historii spłaty kredytu k. 21-25,

- dokumentów znajdujących się w aktach sprawy sygn. akt I C 663/21.

Pismem z dnia 15 września 2020 r. E. T. i P. T. skierowali do banku reklamację, w której zażądali zapłaty na swoją rzecz kwoty w wysokości 1.915,69 zł, powołując się na całkowitą nieważność umowy kredytu.

W odpowiedzi z dnia 16 września 2020 r. bank wskazał, że nie widzi podstaw do uwzględnienia zgłoszonych przez małżonków T. roszczeń.

Dowody:

- pismo z dnia 15.09.2020 r. k. 186-159,

- pismo z dnia 16.09.2020 r. k. 160-161.

Pozwem z dnia 28 grudnia 2020 r. P. T. oraz E. T. wnieśli o zasądzenie od (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na ich rzecz łącznie kwoty 59.218,66 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z nieważnością zawartej przez strony umowy kredytu i pobraniem świadczeń nienależnych w okresie od dnia 4 stycznia 2011 roku do dnia 4 sierpnia 2020 roku wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 17 września 2020 roku do dnia zapłaty, a także o ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 13 sierpnia 2008 r.

Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie, w sprawie o sygnaturze akt I C 663/21, ustalił, że stosunek prawny kredytu wynikający z zawarcia w dniu 13 sierpnia 2008 r. przez powodów E. T. i P. T. z (...) Bankiem Spółką Akcyjną w W. umowy o kredyt hipoteczny (...) nr (...) nie istnieje (pkt 1.) W punkcie 2. sentencji ww. Sąd zasądził od pozwanego, (...) Spółki Akcyjnej w W., na rzecz powodów E. T. i P. T., kwotę 59.218,49 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 17 września 2020 r. do dnia zapłaty.

Na skutek apelacji małżonków T. od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie, Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 15 grudnia 2022 r. (sygnatura akt I ACa 616/22) zmienił zaskarżony wyrok w punkcie drugim w ten sposób, że od pozwanego (...) S.A. zasądził na rzecz powodów E. T. i P. T. kwotę 59.218,49 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 17 września 2020 r. do dnia 4 lipca 2022 r. z tym, że uzależnia spełnienie powyższego świadczenia od jednoczesnego zaoferowania przez powodów zwrotu na rzecz pozwanego świadczenia pieniężnego w kwocie 80.000 złotych spełnionego na podstawie zawartej w dniu 13 sierpnia 2008 r. przez powodów z (...) Bankiem S.A. umowy o kredyt hipoteczny (...) nr (...), albo zabezpieczenia przez nich roszczenia o zwrot powyższego świadczenia.

Postępowanie przed Sądem Najwyższym wywołane skargą kasacyjną (...) S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 15 grudnia 2022 r. (I ACa 616/22) zostało prawomocnie umorzone, na skutek cofnięcia skargi.

Niesporne, a nadto wynika z:

- kopii wyroku z 10.12.2021 r. wraz z uzasadnieniem k. 26-39,

- kopii wyroku z 15.12.2022 r. wraz z uzasadnieniem k. 40-70,

- kopii pozwu o zapłatę i ustalenie z 28.12.2020 r. k. 133-149,

- dokumentów znajdujących się w aktach sprawy sygn. akt I C 663/21,

- zeznań pozwanego P. T. k. 203-203v.,

- zeznań pozwanej E. T. k. 203v.

W dniu 18 oraz 21 kwietnia 2023 r. (...) S.A. z siedzibą w W. wydał na prośbę P. T. i E. T. zaświadczenie o tym, że ww. posiadali w banku kredyt hipoteczny (...) nr (...) z dnia 13.089.2008 r. oraz zawierające informację o ostatecznym rozliczeniu roszczeń związanych z nieważnością umowy.

Dowody:

- zaświadczenie z 21.04.2023 r. k. 150-154,

- zaświadczenie z 18.04.2023 r. k. 156.

Pismem z dnia 11 maja 2023 r. P. T. oraz E. T. wezwali (...) S.A. z siedzibą w W. do zapłaty w nieprzekraczalnym terminie kwoty 31.786,59 zł.

Pismo zostało doręczone 16 maja 2023 r.

W piśmie z dnia 19 maja 2023 r. bank udzielił informacji pełnomocnikowi P. i E. małżonków T. o skierowaniu ich pisma z dnia 11 maja 2023 r. do Biura (...).

Dowody:

- wezwanie do zapłaty z dnia 11.05.2023 r. wraz z pełnomocnictwami i wydrukiem ze śledzenia przesyłek k. 162-167,

- pismo z dnia 19.05.2023 r. k. 168.

Pismem z dnia 1 czerwca 2023 r. P. T. oraz E. T. złożyli (...) S.A. oświadczenie o potrąceniu kwot:

a)  31.786,59 zł tytułem nienależnie pobranych przez bank świadczeń nieobjętych wyrokiem Sądu Apelacyjnego sygn. akt I ACa 616/22 z dnia 15.12.2022 r. na podstawie umowy kredytu w okresie od dnia 21.08.2008 r. do dnia 05.12.2022 r., objętej skierowanym do banku wezwaniem do zapłaty z dnia 11.05.2023 r.,

b)  7.258,32 zł tytułem zasądzonych wyrokiem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 59.218,49 zł od dnia 17.09.2020 r. do dnia 04.07.2022 r.,

c)  42.075,09 zł tytułem zasądzonych wyrokiem, nienależnie pobranych przez bank świadczeń na podstawie umowy kredytu w okresie od dnia 4 stycznia 2011 r. do dnia 4 sierpnia 2020 r.

- z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kredytobiorcom kapitału kredytu na podstawie umowy kredytu w kwocie 81.120,00 zł.

Oświadczenie o potrąceniu zostało doręczone (...) S.A. w dniu 5 czerwca 2023 r.

Dowody:

- pismo z 01.06.2023 r. wraz z potwierdzeniem wysłania i odbioru k. 169-171,

- zeznania pozwanego P. T. k. 203-203v.,

- zeznania pozwanej E. T. k. 203v.

Pismem z dnia 18 września 2023 r. (...) S.A. wezwał P. T. oraz E. T. do zapłaty kwoty 81.120,01 zł w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia tego pisma tytułem rozliczenia roszczeń wynikających z bezskuteczności (nieważności) umowy nr (...).

Wezwanie zostało doręczone P. T. w dniu 26 września 2023 r., a E. T. w dniu 27 września 2023 r.

Dowody: wezwania z dnia 18.09.2023 r. wraz z pełnomocnictwem i potwierdzeniami odbioru k. 71-75.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo okazało się niezasadne w całości.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane dokumenty, które nie były kwestionowane przez żadną ze stron i nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności i mocy dowodowej, a także w oparciu o dowody osobowe w postaci przesłuchania powoda. Ustalenia dokonane na podstawie wskazanych powyżej dowodów stanowiły wystarczającą podstawę do rozstrzygnięcia.

Powód wywodził swoje roszczenie o zwrot wypłaty dokonanej na rzecz pozwanych w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, z uwagi na nieważność umowy kredytu z dnia 13 sierpnia 2008 r. r. (co zostało przesądzone w sprawie Sądu Okręgowego w Szczecinie I C 663/21).

W okolicznościach badanej sprawy powód przedłożył prawomocny wyrok z 10 grudnia 2022 r. wydany przez Sąd Okręgowy w Szczecinie w sprawie o sygn. akt I C 1539/20, w którym ustalono, iż umowa kredytu hipotecznego M. nr (...) z dnia 13 sierpnia 2008 r. r. jest nieważna. Sąd Apelacyjny w Szczecinie zmienił ww. wyrok o tyle, że zasądzając od pozwanego (...) S.A. na rzecz powodów E. T. i P. T. kwotę 59.218,49 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 17 września 2020 r. do dnia 4 lipca 2022 r. uzależnił spełnienie powyższego świadczenia od jednoczesnego zaoferowania przez powodów zwrotu na rzecz pozwanego świadczenia pieniężnego w kwocie 80.000 złotych. Strona pozwana nie kwestionowała faktu wydania tego wyroku i jego prawomocności.

Nie może ulegać wątpliwości, iż uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewnia stronie powodowej ochronę jej prawnie chronionych interesów.

Z podanych przyczyn, sąd w niniejszej sprawie związany był ustaleniami zawartymi w ww. orzeczeniach.

W dalszej kolejności należy przejść do oceny zasadności żądania powoda w zakresie żądania zapłaty. Zgodnie z treścią art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, tj. takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 k.c.).

Skutkiem stwierdzenia nieważności całej umowy jest konieczność przyjęcia, że spełnione przez stronę powodową świadczenia nie miały oparcia w łączącej strony umowie, a zatem zasadnym jest żądanie zwrotu świadczenia. Nadmienić trzeba, że jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.). Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna (tak też Sąd Najwyższy w uchwale z 7 maja 2021 roku, III CZP 6/21, Legalis).

W sprawie bezsporne było to, że (...) S.A. z tytułu nieważnej umowy kredytu wskazanej w pozwie wypłacił pozwanym kwotę 80.000,00 zł. Natomiast kwota 1.120,00 zł została zaksięgowana na sfinansowanie części kosztów ubezpieczenia. Sąd ustalił również, iż pozwani zapłacił na rzecz powoda kwotę 59.218,66 zł w okresie od dnia 21.08.2008 r. do dnia 05.12.2022 r. tytułem zasądzonych wyrokiem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 59.218,49 zł od dnia 17.09.2020 r. do dnia 04.07.2022 r. pozwanym należała się zaś kwota 7.258,32 zł. Dodatkowo pozwanym przysługuje kwota 31.786,59 zł tytułem nienależnie pobranych przez bank świadczeń nieobjętych wyrokiem Sądu Apelacyjnego sygn. akt I ACa 616/22 z dnia 15.12.2022 r.

Pozwani, pismem z dnia 1 czerwca 2023 r., złożyli (...) S.A. oświadczenie o potrąceniu ww. kwot. Strona powodowa nie podniosła konkretnych zarzutów co do wyliczenia przedłożonego przez powoda.

Zgodnie z art. 498 k.p.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.

W ocenie Sądu pozwani pismem z dnia 1 czerwca 2023 r., składając (...) S.A. oświadczenie o potrąceniu, dokonali skutecznego potrącenia swojej wierzytelności w wysokości 98 263,40 zł (k. 169) z wierzytelnością banku w kwocie 81.120,00 zł, co skutkowało wygaśnięciem wierzytelności niższej, a zatem wierzytelności banku.

Zgodnie z art. 499 k.c. potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Oświadczenie o potrąceniu z dnia z dnia 1 czerwca 2023 r. zostało odebrane przez stronę pozwaną w dniu 5 czerwca 2023 r., co wynika z przedłożonego raportu doręczenia przesyłki (k. 171). Jak z tego wynika, oświadczenie o potrąceniu ma charakter prawnokształtujący i konstytutywny. Konsekwencją złożenia oświadczenia o potrąceniu jest umorzenie obu wierzytelności do wysokości niższej z nich (art. 498 § 2). Skutek ten następuje z chwilą dotarcia oświadczenia do adresata w taki sposób, aby ten mógł zapoznać się z jego treścią. Oświadczenie woli o potrąceniu jest oświadczeniem jednostronnym. Skutek w postaci potrącenia wierzytelności powstaje bez udziału, w tym zgody, drugiej strony.

Mając na uwadze powyższe powództwo należało oddalić.

W punkcie II wyroku Sąd orzekł o kosztach procesu. Wydając rozstrzygniecie o kosztach Sąd oparł się na treści art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Jak wynika z art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W niniejszej sprawie powództwo zostało oddalone w całości. Wobec powyższego pozwanym przyznane zostały od strony powodowej niezbędne i celowe koszty - 5.400 zł z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika oraz 17 zł opłaty od pełnomocnictwa.

sędzia Aneta Iglewska-Wilczyńska