Wyrok z 5 grudnia 2024, sygn. III RC 54/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 05 grudnia 2024 roku

Sąd Rejonowy w Przysusze III Wydział Rodzinny i Nieletnich

w składzie następującym:

Przewodniczący – SSR Waldemar Żytniak

Protokolant – stażysta T. L.

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2024 roku w Przysusze

sprawy z powództwa T. R. działającej przez przedstawicielkę ustawową T. W.

przeciwko Ł. R. (1)

o alimenty

I.  zasądza od pozwanego Ł. R. (1) s. X. i T. na rzecz jego córki T. R. ur. (...) alimenty w kwotach po 1300,00 zł (tysiąc trzysta złotych) miesięcznie płatne z góry do dnia 10 – tego każdego miesiąca do rąk przedstawicielki ustawowej Ł. R. (1) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności każdej z rat, poczynając od dnia 11 września 2024 roku,

II.  w pozostałym zakresie powództwo oddala

III.  nie obciąża pozwanego kosztami postępowania,

IV.  wyrokowi w punkcie I (pierwszym) nadaje rygor natychmiastowej wykonalności.

SSR Waldemar Żytniak

Sygn. akt III RC 54/24

UZASADNIENIE

Powódka T. R., działająca przez przedstawiciela ustawowego – matkę T. W., pozwem złożonym w dniu 11 września 2024 roku (data prezentaty Sądu) przeciwko Ł. R. (1) wniosła o zasądzenie na jej rzecz alimentów w kwocie po 1.500,00 zł miesięcznie począwszy od 15 grudnia 2023 roku, płatnych do rąk przedstawicielki ustawowej – Ł. R. (1), z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek opóźnienia terminu płatności którejkolwiek z rat. Ponadto powódka wniosła o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności, wydanie wyroku zaocznego w przypadku niestawienia się pozwanego na rozprawę i zasądzenie od pozwanego kosztów procesu według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu wskazano, że małoletnia T. R., ur. (...), mieszka z matką T. W., która sprawuje faktyczną opiekę nad małoletnią. Wydatki, jakie T. W. ponosi w związku z utrzymaniem dziecka kształtują się na poziomie ok. 1.500,00 zł miesięcznie. Na kwotę tę składają się wydatki na ubranka, pampersy, mleko sztuczne oraz leczenie niezbędne z uwagi na stwierdzony u dziecka Zespół (...) i wady genetyczne. T. W. pracuje jako kelnerka w stołówce w Wojskowej Akademii Technicznej, gdzie pobiera wynagrodzenie w wysokości 4.860,00 zł miesięcznie netto. Wyprowadziła się od pozwanego, ponieważ ten znęcał się nad nią fizycznie i psychicznie. (pozew – k. 2)

Pozwany Ł. R. (1) w odpowiedzi na pozew, którą złożył w dniu 27 września 2024 roku (data prezentaty Sądu) uznał powództwo do kwoty 500,00 zł miesięcznie. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany wskazał, że koszty utrzymania małoletniej powódki kształtują się na poziomie 1.000,00 zł miesięcznie, która to kwota powinna obciążać oboje rodziców w równych częściach. Oświadczył ponadto, że sfinansował córce całą wyprawkę po urodzeniu i zakupił ubranka na rok czasu. Zaprzeczył jakoby używał przemocy wobec matki dziecka. Wskazał także, że aktualnie odbywa w Areszcie Śledczym w W. karę pozbawienia wolności, której koniec przypada na dzień 25 lutego 2025 roku i dlatego nie będzie mógł osobiście bronić swych praw przed sądem w niniejszej sprawie. W związku z powyższym wniósł o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. Do wniosku pozwany dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, z którego wynika, że przebywając na wolności utrzymywał się z prac dorywczych, z których osiągał dochód ok. 300,00 zł miesięcznie, a od chwili osadzenia go w zakładzie karnym nie osiąga żadnych przychodów. (odpowiedź na pozew – k. 12 – 13, wniosek o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu - k. 14, oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania – k. 22-23 )

Postanowieniem z dnia 14 października 2024 roku Sąd Rejonowy w Przysusze oddalił wniosek pozwanego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. (postanowienie z dnia 14.10.2024r. – k. 25)

Strony podtrzymały swoje stanowiska, aż do momentu zamknięcia rozprawy.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

Powódka T. R. urodziła się (...). Jest dzieckiem z nieformalnego związku (...) Ł. R. (1). (okoliczności bezsporne; dowód: odpis skrócony aktu urodzenia – k. 3)

Rodzice powódki nie mieszkają razem, ani nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego. Oboje mają pełną władzę rodzicielską, ale dziecko zamieszkuje z matką. (okoliczności bezsporne; dowód: zeznania stron – k. 115-119)

Małoletnia powódka jest dzieckiem niepełnosprawnym. Cierpi na ciężkie i nieodwracalne upośledzenie oraz nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Jest obciążona genetycznie, ma Zespół (...), wrodzone wady rozwojowe, w tym problemy kardiologiczne, wymagające operacji, problemy laryngologiczne, okulistyczne, wymaga rehabilitacji. (dowód: orzeczenie o niepełnosprawności nr (...).(...).1.(...).2024 z dnia 27.11.2024r. – k. 48, dokumentacja medyczna – k. 48-55)

W chwili złożenia pozwu miała dwa miesiące, a na dzień wydania wyroku w niniejszej sprawie – pięć miesięcy. Jej wychowaniem i utrzymaniem zajmuje się matka T. W.. Miesięczny koszt utrzymania dziecka obejmuje zakup pieluch i żywności (głównie mleka) – 500,00 zł, ubranek – 500,00 zł, witamin – 200,00/300,00 zł, zabawek – 200,00 zł. Do tego dochodzą wydatki na jednorazowe potrzeby takie jak wózek dziecięcy, łóżeczko, które kosztowało 500,00 zł, podgrzewacz do mleka i inhalator zakupione za kwotę ok. 200,00 zł, butelki, smoczki. Ojciec dziecka nie dokłada się do tych wydatków, nie kupuje mu prezentów. Jego kontakty z córką są sporadyczne.

T. W. ma 35 lat. Z zawodu jest kucharzem, kelnerem. Jest zdrową osobą. Obecnie nie pracuje, ponieważ przebywa na urlopie macierzyńskim. Utrzymuje się z zasiłku macierzyńskiego i świadczeń należnych dziecku. Łącznie jest to kwota ok. 5.000,00 zł miesięcznie. Od sierpnia 2024 roku mieszka w domu rodzinnym w O. z rodzicami i dwoma braćmi. Dom jest dwukondygnacyjny. Na piętrze mieszkają bracia, na parterze rodzice i T. W. z córką. W domu tym T. W. ma do swojej dyspozycji jeden pokój. Dom utrzymują wspólnie wszystkie zamieszkujące w nim dorosłe osoby. Z. Ł. R. (1) są kawalerami, starszy ma 37 lat, młodszy 33. Obaj mają własne źródła utrzymania. Rodzice Ł. R. (1) są emerytami i pomagają córce w opiece nad dzieckiem. Udział Ł. R. (1) w kosztach zamieszkania to różne kwoty, ostatnio 300,00 zł miesięcznie. Wcześniej T. W. mieszkała u pozwanego w miejscowości J.. Wyprowadziła się, ponieważ pozwany nadużywał alkoholu i znęcał się nad nią fizycznie i psychicznie (wyjaśnienia Ł. R. (1) – k. 39-40; dowód: zeznania Ł. R. (1) – k. 42-43)

Pozwany Ł. R. (1) ma 37 lat. Bez zawodu. Jest zdrowy. Zamieszkuje w domu rodzinnym w J.. Od 21 września 2024 roku przebywa w Zakładzie Karnym w N., gdzie odbywa karę pozbawienia wolności za niepłacenie alimentów. Koniec kary przypada na dzień 18 lutego 2025 roku. (wyjaśnienia pozwanego, k. 41) Pozwany jest zobowiązany płacić alimenty na rzecz dwóch synów, bliźniaków z poprzedniego związku partnerskiego w kwotach po 400,00 zł miesięcznie na każdego z nich. Chłopcy mają obecnie po 13 lat i mieszkają z matką w E.. Pozwany jest zatrudniony odpłatnie w firmie (...) od 30 października 2024 roku. Sam nie ma orientacji ile zarabia, twierdząc, że 70% wynagrodzenia pobiera zakład karny, a on otrzymał jak dotąd 50,00 zł. Z zaświadczenia wydanego przez dyrektora ZK w N. wynika, że za październik 2024 roku pozwany pobrał wynagrodzenie w kwocie 373,92 zł brutto, tj. po potrąceniach 100,95 zł netto. Pozwany będąc na wolności utrzymywał się z prac dorywczych, z których pobierał wynagrodzenie w kwocie 500,00 – 600,00 zł miesięcznie. Pali papierosy. Innych nałogów nie ma. Ma wszczętą procedurę (...) jako sprawca przemocy. (wyjaśnienia pozwanego – k. 40-42; dowód: zeznania pozwanego – k. 43, zaświadczenie o zarobkach pozwanego – k. 58 i 62)

Powyższe okoliczności faktyczne Sąd ustalił w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności o dokumenty znajdujące się w aktach niniejszej sprawy, albowiem strony nie kwestionowały autentyczności ani treści tychże dokumentów. Ponadto podstawę ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie stanowiły zeznania matki powódki – Ł. R. (1) i zeznania pozwanego, które Sąd uznał w zasadniczej części za wiarygodne. W szczególności zeznania co do źródeł i wysokości dochodów matki powodów i pozwanego oraz ponoszonych przez nich wydatków na własne utrzymanie. Co do kosztów utrzymania małoletniej powódki Sąd musiał kierować się zasadami słuszności oraz doświadczenia życiowego, ponieważ strona powodowa nie przedstawiła żadnych dokumentów na wykazanie tego faktu, a zeznania stron na rozprawie były zbyt rozbieżne. Bezspornym w sprawie było też to, że pozwany rzadko widuje się z córką i nie przyczynia się do jej utrzymania.

Za całkowicie niewiarygodne Sąd uznał twierdzenia pozwanego co do jego możliwości zarobkowych. Nie znajduje bowiem żadnego uzasadnienia fakt, że pozwany będąc zdrowym i młodym mężczyzną, bez żadnych przeciwskazań do wykonywania pracy zarobkowej, utrzymuje się z prac dorywczych, z których osiąga dochód 500,00 zł miesięcznie. Nie dość więc, że sam żyje na koszt swoich rodziców, to nie poczuwa się do żadnej odpowiedzialności za utrzymanie swoich trojga dzieci. Nie realizuje obowiązku alimentacyjnego na rzecz synów z poprzedniego związku, co skutkuje osadzeniem go w zakładzie karnym i nie przyczynia się w żaden sposób do utrzymania córki. Nie sposób też uznać za wiarygodne twierdzenia pozwanego, że koszty utrzymania małoletniej powódki wynoszą 1000,00 zł miesięcznie, ponieważ sam przyznał na rozprawie, że nie ma pojęcia o stanie zdrowia dziecka oraz wydatkach związanych z jego leczeniem i utrzymaniem.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo było zasadne w części.

Odnosząc się do zgłoszonego w pozwie żądania, wskazać należy, że podstawę roszczenia alimentacyjnego dziecka stanowi art. 133 § 1 k.r.o. zaś jego granice określa
art. 135 § 1 k.r.o., zgodnie z którym zakres świadczeń alimentacyjnych zależy
od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. W myśl § 2 alimentacja może przybrać również formę osobistych starań o utrzymanie lub wychowanie dziecka.

Zgodnie z treścią art. 133 § 1 k.r.o. rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba, że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Zatem tylko posiadanie przez dziecko własnego majątku, z którego dziecko mogłoby się samodzielnie utrzymać zwalnia rodziców z obowiązku alimentacyjnego wobec niego. W pozostałych przypadkach na rodzicach ciąży obowiązek dostarczania dziecku środków utrzymania i wychowania. Obowiązek dostarczania środków utrzymania i wychowania dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie obciąża oboje rodziców dziecka, co oznacza, że rodzice dziecka są obowiązani wspólnie do przyczyniania się do zaspokajania potrzeb dziecka, bez względu na to z którym z rodziców dziecko na co dzień przebywa.

Zakres świadczeń alimentacyjnych wyznacza art. 135 § 1 k.r.o., zgodnie z którym wysokość alimentów zależy z jednej strony od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, z drugiej strony od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przez możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego należy rozumieć nie tylko zarobki i dochody rzeczywiście uzyskiwane, lecz także zarobki i dochody, które osoba zobowiązana może i powinna uzyskiwać przy dołożeniu należytej staranności i przestrzeganiu zasad prawidłowej gospodarki oraz stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych.

Kwota zasądzonych alimentów nie może przekraczać usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej, ani też nie może przekraczać możliwości osób zobowiązanych. Potrzeby te winny być zaspokajane przez oboje rodziców, z tym, że obowiązek alimentacyjny rodziców nie jest symetryczny (po połowie), ale ma charakter zindywidualizowany i zależy zawsze od indywidualnych możliwości majątkowych i zarobkowych każdego z rodziców. Możliwości te są oceniane więc oddzielnie dla każdego z rodziców. Należy je odróżnić od rzeczywistych dochodów. Osoba na której ciąży obowiązek alimentacyjny winna dokładać maksymalnych starań, stosownie do posiadanych możliwości, w uzyskaniu środków na utrzymanie osoby uprawnionej, tym większych, jeśli wykonywanie przez nią obowiązku alimentacyjnego względem dziecka nie polega na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie.

Dokonując analizy ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego nie ulega wątpliwości, że skoro matka samodzielnie sprawuje opiekę nad dzieckiem i samodzielnie je wychowuje, na pozwanym – ojcu małoletniej – spoczywa obowiązek alimentacyjny. Szczególnie, że pozwany utrzymuje sporadyczny kontakt z dzieckiem i nie łoży na jego usprawiedliwione potrzeby. Nie ulega również wątpliwości, że utrzymanie małoletniego wiąże się z określonymi kosztami. Koszty związane z utrzymaniem kilkumiesięcznego dziecka, które jest niepełnosprawne, są znaczne oraz nieprzewidywalne. Pozwany Ł. R. (1) winien więc ponosić większe koszty związane z utrzymaniem dziecka. Nie można w tym wypadku uznać, że koszty utrzymania małoletniej powódki winny być ponoszone po połowie. Małoletnia jest dzieckiem niepełnosprawnym i wymaga stałej, specjalistycznej opieki lekarskiej oraz rehabilitacji. A niezależnie od tego potrzebuje stosownie do swojego wieku odpowiednich środków higienicznych, witamin, ubrań, pieluch, stosownego żywienia, a przede wszystkim szczególnej troski i uwagi, której ojciec jej nie zapewnia. Dlatego też w ocenie Sądu wskazane w pozwie i uszczegółowione na rozprawie przez przedstawicielkę ustawową wydatki bezpośrednie na dziecko w kwocie po 1.500,00 zł miesięcznie, podwyższone o opłaty związane z mieszkaniem (300,00 zł na dwie osoby, z czego na powódkę przypada 150,00 zł miesięcznie) oraz inne wydatki jednorazowe na dziecko, nie są wygórowane, mając na uwadze wiek, wady rozwojowe powódki, wysokość cen, które obowiązują na rynku odnośnie artykułów spożywczych, odzieży, środków czystości, higieny czy opłat.

Ponieważ pozwany co do zasady uznał swój obowiązek alimentacyjny względem powódki, kwestia wymagająca rozstrzygnięcia pozostawała jedynie wysokość świadczenia. Orzekając w kwestii alimentów należy kierować się nie tylko potrzebami dziecka, ale również tym, czy rodzic zobowiązany będzie w stanie za owe potrzeby płacić. Rozważając sytuację pozwanego uznać należy, że jest on w stanie ponosić koszty utrzymania powódki w kwocie 1.300,00 zł miesięcznie bez uszczerbku dla własnego utrzymania koniecznego. Pomimo chwilowych trudności, uniemożliwiających mu podjęcie zatrudnienia, a związanych z kilkumiesięcznym pobytem w zakładzie karnym, należy pamiętać, iż pozwany jest młodym i sprawnym mężczyzną, który nie powinien mieć większych problemów ze znalezieniem pracy, po wyjściu na wolność. A jeśli nadal będzie ona oscylować w kwocie 500,00 – 600,00 zł miesięcznie, jak deklarował pozwany, nie powinno to mieć większego wpływu na realizowanie obowiązku alimentacyjnego w orzeczonej kwocie, bowiem możliwości zarobkowe pozwanego są znacznie większe. Sąd podziela tym samym ugruntowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym rodzic powinien podzielić się z dzieckiem nawet najmniejszym dochodem, podkreślając jedynie, że wymagane jest przy tym zachowanie podobieństwa stopy życiowej rodzica i dziecka. W wyroku z dnia 24 marca 2000 r. (I CKN 1538/99, Lex nr 51629), SN także stwierdził, że trudna sytuacja materialna rodziców, nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Zmuszeni są oni dzielić się z dziećmi nawet bardzo szczupłymi dochodami, chyba że takiej możliwości są pozbawieni w ogóle. W powołanym orzeczeniu SN wskazał nawet, że w sytuacjach skrajnych, zwłaszcza o charakterze przejściowym, sprostanie obowiązkowi alimentacyjnemu wymagać nawet będzie poświęcenia części składników majątkowych. Pogląd ten znalazł odzwierciedlenie także w orzecznictwie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11 stycznia 2017 r., III AUa 1400/16, LEX nr (...) , III AUa 71/16; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 maja 2016 r., LEX nr 2107446).

Mając na uwadze powyższe, Sąd ustalił, iż uzasadnione koszty utrzymania powódki będą w pełni zabezpieczone kwotą 1.300,00 zł miesięcznie. Przy czym decydującym wyznacznikiem takiej decyzji było przekonanie Sądu oparte o zgromadzony materiał dowodowy, że oboje rodzice mają obowiązek i możliwość zaspokojenia potrzeb powódki. Ponieważ matka powódki czyni osobiste starania o jej wychowanie, świadczenie alimentacyjne obciążające pozwanego musi polegać na pokrywaniu większej części kosztów utrzymania i wychowania powódki w stosunku do kosztów, które obciążają matkę. Nieuzasadnionym byłoby jednak przerzucanie na pozwanego całości tych kosztów. Niezależnie więc od tego, że codzienną opieką i wychowaniem powoda zajmuje się wyłącznie ich matka, Sąd uznał, że oboje rodzice T. R. powinni być obciążeni kosztami jej utrzymania, choć nie w równych częściach. Obciążenie pozwanego kosztem utrzymania powódki w całości też byłoby niesłuszne ze względu na aktualną sytuację finansową pozwanego i sprzeciwiałoby się elementarnej zasadzie alimentacji, wedle której oboje rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka. Dlatego, zdaniem Sądu, pozwany winien ponosić koszty utrzymania powódki alimentami w wysokości po 1.300,00 zł miesięcznie, zaś matka powodów w pozostałej części.

Ponieważ powódka nie uzasadniła ani w pozwie ani w toku postępowania sądowego, dlaczego żąda alimentów od daty 15 grudnia 2023 roku, obowiązek alimentacyjny pozwanego został oznaczony według daty wniesienia powództwa, tj. od 11 września 2024 roku.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w punkcie I i II sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c..

O rygorze natychmiastowej wykonalności Sąd orzekł w punkcie IV wyroku, mając na względzie treść art. 333 § 1 k.p.c., w myśl którego wyrokowi zasądzającemu alimenty Sąd z urzędu nadaje rygor natychmiastowej wykonalności w chwili jego wydania.