Zarządzenie z 8 grudnia 2024, sygn. VI C 2459/21

UZASADNIENIE

Powodowie M. R. (1) i M. R. (2) wnieśli o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Komisji Nadzoru Finansowego: na rzecz powódki kwoty 34 155 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz na rzecz powoda kwoty 22 345 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Wskazywali, że z uwagi na nieprawidłowości jakich dopuściła się Komisja Nadzoru Finansowego (stwierdzonymi w raporcie NIK na temat działań organów państwa w sprawie G.) w związku z nadzorem nad działalnością (...) S.A., doznali oni szkody. Zainwestowali bowiem swoje środki pieniężne w obligacje ww. spółki, jednak utracili szansę na ich odzyskanie od spółki. (k. 1-44v)

Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2022 r. ustalono, że Skarb Państwa jest w niniejszej sprawie reprezentowany przez Wojewodę (...) ( k. 322).

Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę (...) wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powodów na jego rzecz kosztów postępowania. Wskazywał na brak legitymacji procesowej biernej po swojej stronie, a nadto podnosił, że powodowie nie przedstawili faktów i dowodów na potwierdzenie bezprawnego działania organów państwa (nie jest takim dowodem raport NIK) oraz związku przyczynowego pomiędzy zarzucanymi zaniechaniami a indywidualną sytuacją powodów jako nabywców obligacji w konkretnej emisji prywatnej. (k. 338-365v)

Postanowieniem z dnia 30 października 2023 r., w związku z wnioskiem powodów, Sąd, na podstawie art. 194 § 1 k.p.c., wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Urząd Komisji Nadzoru Finansowego ( k. 449).

Pozwany Urząd Komisji Nadzoru Finansowego wnosił o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w potrójnej wysokości. Podniósł zarzut braku swej legitymacji procesowej biernej, a nadto wywodził, że powodowie nie udowodnili nabycia obligacji (...) S.A., ani nie wykazali zaistnienia przesłanek odpowiedzialności, o których mowa w art. 417 k.c. (k. 464-507v)

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

(...) S.A. została utworzona i zarejestrowana w 2012 r. Przedmiotem działalności tej spółki było nabywanie pakietów wierzytelności i dochodzenie ich zapłaty na własny rachunek oraz zarządzanie zewnętrznymi portfelami wierzytelności w ramach zarządzania sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszy inwestycyjnych. Nabywane portfele wierzytelności pochodziły głównie z branży finansowej (nieterminowo spłacane kredyty i pożyczki) oraz branży telekomunikacyjnej i energetycznej (niepłacone rachunki za usługi). Wierzytelności były co do zasady nabywane za środki finansowe pozyskane przez spółkę z emisji obligacji i wniesione do funduszu poprzez objęcie kolejnych emisji certyfikatów inwestycyjnych. W dniu 24 września 2012 r., na podstawie art. 192 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, (...) S.A. otrzymała zezwolenie (...) na zarządzanie sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszu sekurytyzacyjnego. Decyzja (...) została wydana na wniosek (...) S.A. po uznaniu, że spółka ta spełnia wymogi, o których mowa w art. 192 ustawy o funduszach inwestycyjnych. Wniosek zawierał załączniki wymagane na podstawie art. 192 ust. 4 ustawy o funduszach inwestycyjnych.

dowód: informacja o wynikach kontroli - k. 67

W lutym 2015 r. została sporządzona opinia niezależnego biegłego rewidenta dla Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy (...) S.A. która dotyczyła oceny skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy (...) za 2014 r. Biegły potwierdził, że: skonsolidowane sprawozdanie finansowe przedstawia rzetelnie i jasno informacje istotne dla oceny sytuacji majątkowej i finansowej Grupy kapitałowej na dzień 31 grudnia 2014 r. oraz jej wynik finansowy; zostało ono sporządzone zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości, Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej oraz związanymi z nimi interpretacjami ogłoszonymi w formie rozporządzeń Komisji Europejskiej; a nadto, że jest zgodne z wpływającymi na treść skonsolidowanego sprawozdania finansowego przepisami prawa obowiązującymi Grupę kapitałową. Również w konkluzji biegły wskazał, że nie zgłasza zastrzeżeń do prawidłowości i rzetelności zbadanego skonsolidowanego sprawozdania finansowego a zwraca jedynie uwagę na opisaną w punkcie 4.3 sprawozdania niepewność dotyczącą szacunków przyjętych do wyceny w wartości godziwej wierzytelności nabytych. Zaznaczył, że szacunki wartości efektów windykacyjnych przyjętych na dzień bilansowy mogą ulec zmianie w przyszłości, rzeczywiste odzyski i koszty windykacji mogą odbiegać od przyjętych szacunków. Objaśnienie do opinii miało na celu wskazanie odbiorcom niepewności dotyczącej nieodłącznej, czyli niezależnej od spółki niepewności dotyczącej wyceny aktywów w tym przypadku. Nie stanowiło ono natomiast zastrzeżenia biegłego co do prawidłowości sporządzenia sprawozdania finansowego. Złożona przez (...) dokumentacja nie budziła wątpliwości co do prawidłowości działań spółki. Informacje dotyczące zadłużenia spółki (...) oraz możliwość pozyskania dalszych środków finansowych przez grupę emitenta nie stanowiły przesłanki do odmowy zatwierdzenia prospektu.

Oceny sprawozdań finansowych Grupy kapiałowej (...) za lata 2015-2016 zostały sporządzone bez zastrzeżeń

dowód: opinia biegłego rewidenta z 2015 r. – k. 160-161; informacja o wynikach kontroli - k. 49-134;zeznania świadka P. N. – k. 683v-684;zeznania świadka M. K. – k. 684-684v; zeznania świadka T. Z. – k. 685-686,zeznania świadka C. K. – k. 686-687

Model działalności biznesowej (...) S.A. był agresywny. W latach 2014-2017 aktywa firmy wzrosły z 289,5 mln zł do 2 312,7 mln zł, tj. ośmiokrotnie; zobowiązania ogółem zaś z 223,9 mln zł do 2 934,7 mln zł, tj. ponad trzynastokrotnie, w tym zobowiązania krótkoterminowe z 98,4 mln zł do 2 280,4 mln zł (co było wzrostem ponad dwudziestotrzykrotnym). Chcąc uzyskać dominującą pozycję na rynku windykowanych wierzytelności, (...) S.A. przystępowała do przetargów pakietów wierzytelności oferując najwyższe ceny.

W dniu 9 marca 2017 r. (...) po raz pierwszy zatwierdziła prospekt emisyjny (...) S.A. w związku z ofertą publiczną oraz zamiarem ubiegania się o dopuszczenie obligacji spółki o łącznej wartości nominalnej do 300 mln zł, do obrotu na rynku regulowanym. Prospekt emisyjny zawierał m. in. opis czynników ryzyka, w tym czynniki ryzyka mogące wpłynąć na zdolność emitenta do wykonania jego zobowiązań wynikających z obligacji oraz czynniki ryzyka mogące mieć istotne znaczenie dla oceny ryzyk rynkowych związanych z ofertą, dopuszczeniem do obrotu oraz obligacjami, a także podstawowe warunki emisji obligacji, wybrane informacje historyczne emisji oraz sprawozdania finansowe za lata 2014-2015 zbadane przez biegłego rewidenta oraz za I półrocze 2016 r. – niezbadane.

(...) mogła odmówić zatwierdzenia prospektu w sytuacji, gdyby prospekt nie spełniał określonych w przepisach wymogów co do swojej formy i treści lub emitent nie chciał zamieścić w prospekcie informacji wymaganych przepisami. Podstawą do zatwierdzenia prospektu jest ujawnienie przez emitenta wszystkich niezbędnych i wymaganych prawem informacji.

Pierwsza emisja obligacji (...) S.A. nastąpiła w dniu 18 kwietnia 2017 r. Na podstawie tego prospektu spółka przeprowadziła sześć ofert publicznych obligacji na łączną kwotę 256 mln zł. Obligacje zostały wprowadzone do obrotu na rynku regulowanym prowadzonym przez (...).

W styczniu 2017 r. E. (agencja ratingowa) nadał (...) S.A. długoterminowy rating BB, a w marcu 2017 r. agencja (...)’s krótko i długoterminowy rating B. W styczniu 2018 r. spółka otrzymała długoterminowy rating na poziomie B+ od agencji ratingowej F. R.. Były to ratingi na poziomie nieinwestycyjnym, ale oznaczały wystarczającą zdolność do wywiązywania się z zobowiązań w stabilnych warunkach gospodarczych.

Pierwszą ofertę publiczną akcji spółki przeprowadzono 17 lipca 2017 r.

Dopiero od uzyskania przez G. spółki publicznej sprawozdania finansowe G. stały się przedmiotem analiz (...), Departamentu Spółek Publicznych, pod kątem ich zgodności z przepisami.

dowód: informacja o wynikach kontroli - k. 49-134; zeznania świadka T. Z. – k. 685-686, zeznania świadka C. K. – k. 686-687, zeznania świadka M. W. – k. 687v-688, prospekt podstawowy (...) S.A. na płycie CD – k. 593

Aktywa netto zgromadzone w funduszach inwestycyjnych, w odniesieniu do których (...) S.A. wykonywała czynności zarządzania sekurytyzowanymi wierzytelnościami, stanowiły od 0,09% w 2013 r. do 0,77% w 2017 r. łącznej wartości aktywów funduszy inwestycyjnych prowadzących działalność na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych

dowód: informacja o wynikach kontroli – k. 49-134

W dniu 24 lipca 2017 r. M. R. (1) dwukrotnie dokonała, za pośrednictwem (...) Bank S.A., zapisu na serii (...) spółki (...) S.A.
z siedzibą we W.. Jeden zapis dotyczył 70 sztuk, o wartości nominalnej 100 zł każda, za łączną kwotę 7 000 zł, drugi zaś 275 sztuk, za cenę emisyjną 100 zł każda.

Powódka wybrała obligacje (...) po otrzymaniu informacji od przedstawiciela banku o pewności zarobku oraz jego zapewnień co do bezpieczeństwa lokowanych w ten instrument środków.

Jeszcze tego samego dnia M. R. (2), syn M. R. (1), po otrzymaniu od matki informacji o korzystnej ofercie inwestycyjnej, dokonał zapisu - w ten sam co ona sposób – na obligacje (...) S.A. serii (...), w liczbie 220 sztuk, za cenę emisyjną 100 zł każda.

dowód: formularze zapisu na obligacje serii (...) – k. 166-167v, 312-312v; informacja (...) S.A. – k. 409; informacja K. i S. Doradcy Restrukturyzacyjni sp.j. – k. 411; przesłuchanie powodów – k. 695v-696, 696-696v

W dniu 19 grudnia 2017 r. do Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego wpłynęło zawiadomienie od anonimowego sygnalisty, informujące o wysokim ryzyku działalności Spółki, jej strukturze finansowania oraz prawdopodob­nych przyszłych problemach z płynnością z tego wynikających. Sygnalista wskazywał wprost, że działalność Spółki nosząca znamiona piramidy finansowej, może negatywnie wpłynąć na funkcjonowanie rynku finansowego w Polsce. W zawiadomieniu w sposób szczegółowy zostały opisane mechanizmy zarządzania wierzytelnościami funduszy sekurytyzacyjnych. Dnia 21 grudnia 2017 r. (...) skierowała do rady nadzorczej G. oraz do biegłego rewidenta zapytania dotyczące weryfikowania wycen portfeli wierzytelności. W styczniu 2018 r., Departament Spółek Publicznych analizował sprawozdania finansowe Spółki za poprzednie lata. Przeprowadzono również analizę porównawczą danych (...) spółki (...) z danymi finansowymi innych spółek windykacyjnych. Analizy te nie potwierdziły zarzutów sygnalisty, dlatego zażądano od biegłego rewidenta przekazania dokumentacji rewizyjnej spółki. Z uwagi na trudności sprawiane przez spółkę do końca marca 2018 r., pierwsze dokumenty z badania sprawozdania finansowego za 2017 rok, Departament Spółek Publicznych otrzymał dopiero w kwietniu 2018 r.

Grupa (...) S.A. emitowała obligacje korporacyjne zarówno w ramach emisji publicznych, jak i prywatnych. Wyemitowanych zostało 401 serii obliga­cji w ramach emisji prywatnych na kwotę nominalną 3.560,1 mln zł, tj. 93,3% kwoty wszystkich emisji oraz sześć serii obligacji emisji publicz­nych na kwotę nominalną 256,4 mln zł. W dniu 16 kwietnia 2018 r., przed rozpoczęciem sesji giełdowej, (...) S.A. podała do publicznej wiadomości informację o rzekomych negocjacjach z (...) Bankiem (...) S.A. oraz (...) S.A. w celu uzyskania finansowania o charakterze kredytowo-inwestycyjnym w kwocie do 250 mln zł. Zostało to zdementowane przez oba te podmioty. Tego samego dnia, z upoważnienia (...), Urząd skierował do Giełdy (...) S.A. oraz (...) S.A. żądania zawieszenia obrotu wszystkimi instrumentami finansowymi wyemitowanymi przez (...) S.A. Zawieszenie zaczęło obowiązywać od 17 kwietnia 2018 r. W dniu 17 kwietnia 2018 r. (...) opublikowała Komunikat w sprawie zawieszenia obrotu ww. instrumentami finansowymi, w którym informowała inwestorów o możliwych uchybieniach w polityce informacyjnej Emitenta w zakresie jego rzekomych rozmów dotyczących zapewnienia finansowania z Bankiem (...) S.A. oraz (...) Funduszem (...). W dniu 24 kwietnia 2018 r. (...) opublikowała komunikat w sprawie spółki (...) S.A. będący realizacją uchwały Komisji z tego samego dnia w przedmiocie przekazania do publicznej wiadomości informacji o środkach prawnych podjętych przez (...) w celu przeciwdziałania naruszeniu przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, ustawy o ofercie publicznej, ustawy o funduszach inwestycyjnych i Rozporządzenia MAR w sprawie spółki (...) S.A., które uzupełniono następnie w komunikacie z 29 maja 2018 r.

dowód: informacja o wynikach kontroli – k. 69,komunikat (...) ws. zawieszenia obrotu wszystkimi instrumentami finansowymi wyemitowanymi przez spółkę (...) S.A. z dn. 17.04.2018 r. – k. 367-367v, 508-508v komunikat (...) w sprawie spółki (...) S.A. z dn. 24.04.2018 r. – k. 368-370v, 509-511v, komunikat (...) w sprawie spółki (...) S.A. z dn. 29.05.2018 r. – k. 371-372, 512-513, zeznania świadka C. K. – k. 686-687

Raport firmy audytorskiej wraz ze sprawozdaniem finansowym Spółki za 2017 r. został opublikowany ze znacznym opóźnieniem w dniu 3 lipca 2018 r. Biegły rewident z firmy (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k. w W. w swoim sprawozdaniu odstąpił od wyrażenia opinii o skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym z uwagi na m. in. prowadzone przez (...) postępowania kontrolne i możliwość nałożenia kar na spółkę, wątpliwości co do dalszej kontynuacji działalności, toczące się postępowanie przygotowawcze w Prokuraturze (...) związane ze spółką oraz niepewność związaną z wyceną wierzytelności

dowód: informacja o wynikach kontroli – k. 69v, 70

W dniu 9 maja 2018 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu Wydział VIII Gospodarczy do spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych otworzył wobec (...) S.A. przyspieszone postępowanie układowe w ramach procesu wszczęcia restrukturyzacji na podstawie ustawy Prawo restrukturyzacyjne.

W dniu 22 stycznia 2019 r. w siedzibie Sądu Okręgowego we Wrocławiu odbyło się Zgromadzenie Wierzycieli Spółki. W trakcie tego Zgromadzenia miało miejsce głosowanie nad przyjęciem zaktualizowanej propozycji układowej. Z tekstu ujednoliconej propozycji układowej, wynika, że obligatariuszom niezabezpieczonym, których wśród wierzycieli (...) S.A. jest zdecydowanie najwięcej, zostanie zwrócona kwota równa 25% należności głównej, wypłacona w ciągu ośmiu lat w 16 ratach. Propozycja powyższa jest wynikiem niezrealizowania się tzw. scenariusza inwestorskiego, który przewidywał znaczące, tj. prawdopodobnie w granicach 1-1,3 mld zł, zasilenie kapitałowe (...) S.A. przez nowego inwestora. Wycofał on się jednak z negocjacji na etapie ich znacznego zaawansowania. W dniu 6 czerwca 2019 r. Sąd zatwierdził propozycję układu.

W ramach wypłat 3, 4, 5 i 20% 6 raty na rzecz M. R. (1) przypadała kwota 1 069,50 zł, a na rzecz M. R. (2) kwota 682 zł. Wypłaty te (...) S.A. przekazała do Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych S.A., który następnie rozdysponował środki do domów maklerskich prowadzących rachunki obligatariuszy.

dowód: informacja o wynikach kontroli - k. 68, postanowienie Sądu z dn. 06.06.2019 r., k. 542-546v, 542-546v, informacja (...) S.A. – k. 409; informacja K. i S. Doradcy R. (...) sp.j. – k. 411

W dniu 23 kwietnia 2019 r. (...) opublikowała komunikat o złożeniu do Prokuratury (...) w W. zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnieniu przestępstwa przez podmioty pośredniczące w oferowaniu obligacji (...) S.A. wpisania ich na listę ostrzeżeń publicznych (...).

dowód: komunikat (...) w sprawie spółki (...) S.A. z dn. 23.04.2019 r. - k. 29.05.2018 r. – k. 373-374, 516-517; zeznania świadka C. K. – k. 686-687

Umową kupna sprzedaży z dnia 3 grudnia 2019 r. M. R. (1) jako zbywająca sprzedała na rzecz M. R. (2) jako nabywcy 345 obligacji (...) serii (...) (...) S.A. z siedzibą we W. o wartości nominalnej sto złotych każda (§ 1 ust. 1). Strony ustaliły cenę nabycia akcji na kwotę 1 zł za każdą obligację (§ 4).

dowód: umowa – k. 168, dyspozycja przeniesienia instrumentów finansowych – k. 169, przesłuchanie powódki – k. 695v-696

W dniu 17 grudnia 2019 r. (...) opublikowała komunikat dotyczący kary pieniężnej nałożonej na (...) S.A. w wysokości 500 tys. zł za naruszenie w zakresie sporządzania śródrocznych raportów okresowych za 2017 r. oraz nieterminowe przekazanie trzech raportów okresowych za 2017 r. i I kwartał 2018 r. Stwierdzone naruszenia, jakich dopuściła się Spółka w zakresie tych raportów, obejmowały w szczególności:



zawyżenie wartości portfeli wierzytelności i wyniku finansowego na skutek nieprawidłowej wyceny w sześciu sprawozdaniach okreso­wych z 2017 r.;



niezamieszczenie rzetelnych i kompletnych ujawnień związanych z ryzykiem płynności w sprawozdaniach okresowych z 2017 r.;



nieujawnienie informacji mogących w istotny sposób wpłynąć na ocenę sytuacji finansowej emitenta w dwóch raportach okresowych z 2017 r.;



niezamieszczenie rzetelnych i kompletnych ujawnień informacji, które są istotne dla oceny możliwości realizacji zobowiązań przez emitenta w pięciu raportach okresowych z 2017 r.;



brak oszacowania wartości odzyskanej aktywów nabytych w wyniku nabycia spółki (...) S.A., pomimo istnienia przesłanek utra­ty wartości, czego skutkiem było rozpoznanie wartości firmy z tytułu nabycia (...) S.A. oraz wartości niematerialnej w postaci wartości relacji z (...) S.A. w nieuzasadnionej wysokości w skróco­nym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym za III kwartał 2017 r.;



nieterminowe przekazanie Komisji, (...) oraz do publicznej wiadomo­ści trzech raportów.

Naruszenia dokonane przez (...) S.A. w związku z publikacją raportów okresowych były kluczowe z punktu widzenia odbiorców i znaczącą wpłynęły na zmniejszenie wartości informacyjnej tych dokumentów. Komisja oceniła, że wszystkie zidentyfikowane naruszenia miały charakter rażący.

dowód: komunikat (...) w sprawie spółki (...) S.A. z 17.12.2019 r. - k. 375-377, 518-520

Dnia 20 lutego 2020 r. Najwyższa Izba Kontroli opublikowała dokument zawierający wyniki kontroli dotyczącej działalności organów, instytucji państwowych oraz podmiotów organizujących rynek finansowy wobec (...) SA, podmiotów oferujących jej papiery wartościowe oraz ją audytujących. Celem kontroli było uzyskanie odpowiedzi na pytania, czy działania jednostek kontrolowanych wobec (...) S.A. były zgodne z prawem, rzetelne i skutecznie zapewniały ochronę inwestorów nabywających papiery wartościowe (...) S.A.; działania jednostek kontrolowanych wobec podmiotów oferujących i dystrybuujących papiery wartościowe (...) S.A. były legalne, rzetelne i skutecznie chroniły inwestorów przed nadużyciami; 3. instytucje sprawujące nadzór nad podmiotami audytującymi (...) S.A. wykonywały zadania w sposób adekwatny do posiadanych uprawnień, rzetelny i skuteczny. NIK przeprowadziła kontrolę Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, Giełdy (...) S.A., Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Biura Rzecznika (...), Ministerstwa Finansów, Komisji Nadzoru Audytowego na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli pod względem legalności, rzetelności, gospodarności i celowości

dowód: informacja o wynikach kontroli – k. 106v

NIK negatywnie oceniał działalność organów państwa w stosunku do spółki (...), a zwłaszcza (...). W piśmie tym sformułowano wobec tego organu takie zarzuty jak:

a)  brak aktywnego nadzoru (...) nad działalnością i sytuacją finansową spółki (...) w pełnym zakresie;

b)  zaniechanie analizy rynku wierzytelności, w szczególności warunków zbywania przez poszczególne banki pakietów wierzytelności z utratą wartości, nabywanych m. in. przez fundusze zarządzane przez (...) S.A.;

c)  niedokonanie analiz wpływu agresywnej polityki inwestycyjnej na ceny aktywów na rynku wierzytelności w krótkim, ani w długim okresie, przez co nie monitorowano ryzyk, które z takiej polityki wynikały zarówno dla Spółki, jak i funduszy sekurytyzacyjnych;

d)  nieprzeprowadzenie w Spółce w ciągu 5 lat od wydania licencji, a zwłaszcza w 2017 r., kontroli w celu weryfikacji, czy posiadała ona stabilną sytuację finansową i prawidłowo wykonuje zadania, na które (...) udzielił jej zezwolenia, pomimo iż przesłanką do takiej kontroli powinna być opinia biegłego rewidenta dotycząca skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy G. za 2014 r., w którym biegły wypowiedział się o niepewności co do szacunków przyjętych do wyceny wartości godziwej wierzytelności nabytych, oraz wycofanie się jednego z (...) ze współpracy ze Spółką w czerwcu 2017 r.;

e)  zaniechanie niezwłocznego złożenia do Prokuratury (...) w W. zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa określonego w art. 178 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi przez 34 podmioty pośredniczące w oferowaniu obligacji Spółki, pomimo że (...) dysponowała informacjami na ten temat już 10 maja 2018 r. (zawiadomienie złożono dopiero 22 listopada 2018 r.);

f)  naruszenie obowiązku umieszczania na liście ostrzeżeń publicznych (...) wszystkich podmiotów, w przypadku których (...) złożył do prokuratury zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa (naruszenie art. 6b ust. 1 ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym);

g)  akceptacja prospektu emisyjnego akcji i obligacji Spółki, które m. in. wykazywały znaczny i szybki wzrost zobowiązań finansowych oraz wierzytelności przyjętych do dochodzenia, przedstawiały ryzyka wyłącznie w postaci opisowej, a także nie zawierały wyjaśnienia, pod jakim kątem (...) poddawała prospekt analizie i co oznacza „zatwierdzenie” prospektu;

h)  niedostrzeżenie naruszenia przez Spółkę obowiązków informacyjnych spółki publicznej na skutek zaniechania pogłębionej analizy informacji zawartych w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym grupy G. za III kwartał 2017 r. na temat nabycia akcji (...) S.A.;

i)  akceptacja praktyki firm inwestycyjnych oferujących między innymi obligacje korporacyjne, polegającej na przyjmowaniu i przekazywaniu do emitenta (lub sprzedającego instrument finansowy) zlecenia (zapisu na instrument finansowy) wyłącznie na postawie umowy zawartej z emitentem. Nie były zawierane umowy o świadczenie usług maklerskich z inwestorami i nie były wobec nich przeprowadzane testy adekwatności i odpowiedniości oferowanych instrumentów finansowych;

j)  brak sporządzenie raportu na temat zidentyfikowanych w 2018 r., na podstawie analizy sygnałów otrzymywanych przez Komisję, nieprawidłowościach w działalności podmiotów nadzorowanych, dotyczących relacji z odbiorcami usług finansowych i związanego z tym ryzyka;

k)  brak nadzoru analitycznego nad zakresem oferowania przez bank instrumentów finansowych i wynikających z tego ryzyk przy ocenie nadzorczej banków.

NIK nie stwierdził natomiast nieprawidłowości w zakresie czynności pokontrolnych i administracyjnych podjętych przez (...) wobec (...) S.A. NIK sformułował zastrzeżenia także do innych podmiotów, jak np. do (...) (które nie dostrzegło, że zdolność Spółki do obsługi rosnącego zadłużenia musi budzić wątpliwości, przed dopuszczeniem obligacji serii (...) do obrotu, a przy tym zarząd giełdy przyznał spółce 1 lutego 2018 r. nagrodę za rok 2017 r. w kategorii „Optymalne wykorzystanie możliwości rynków prowadzonych przez Giełdę”), do Prezesa UOKIK (co do długości postępowań w przedmiocie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów związanych z windykacją należności), Ministerstwa Finansów (opóźnione wdrożenie dyrektywy (...) 108 dni po terminie, która podnosiła zakres ochrony uczestników rynku finansowego; opóźnione wdrożenie dyrektywy (...) z dnia 16 kwietnia 2014 r. zmieniającej dyrektywę 2006/43/WE w sprawie ustawowych badań rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych, która miała podlegać transpozycji do 17 czerwca 2016 r. a została ostatecznie wdrożona, i to w sposób niewystarczający, dopiero ustawą która weszła w życie 21 czerwca 2017 r.; zbyt późna zmiana przepisów innych ustaw, które mogły rozszerzać ochronę nabywców). Podmioty te nie zgodziły się z zarzutami zawartymi w informacji o wynikach kontroli, a ich odpowiedzi stanowiły załącznik do informacji

dowód: informacja o wynikach kontroli – k. 67-117v

W dniu 3 listopada 2020 r. (...) wydała komunikat, w którym wskazała o nałożeniu na (...) S.A. sankcję administracyjną w postaci cofnięcia (...) zezwolenia na zarządzanie sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszu sekurytyzacyjnego oraz kary pieniężnej w wysokości 50 000 zł. Kara pieniężną w wysokości 10 000 000 zł (...) nałożył także na (...) Bank (...) S.A., który w okresie od maja 2016 r. do listopada 2017 r. wykonywał czynności oferowania instrumentów finansowych- obligacji emitowanych przez (...) S.A. oraz certyfikatów inwestycyjnych funduszy inwestycyjnych zamkniętych.

dowód: komunikat (...) w sprawie spółki (...) S.A. z dn. 3.11.2020 r. - k. 378-382, 521-525, komunikat (...) w sprawie spółki (...) S.A. z dn. 1.12.2020 r. - k. 383-386, 526-529

W piśmie z 3 stycznia 2020 r. Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego nie podzielił zasadności wniosków zawartych w protokole Kontroli, wskazując, iż nie znajdują one potwierdzenia zarówno w stanie prawnym, jak i faktycznym. Zwrócił uwagę na stan prawny obowiązujący do 2018 r., który w latach 2018-2019 ulegał zmianom. Zaznaczył, że spółka (...) nie była bezpośrednio i w pełnym zakresie nadzorowana przez (...), oraz, że zakres działań, do jakich podejmowania uprawniony i zobowiązany był (...), był ograniczony ustawowo. Zakwestionował nieprawidłowość polegającą na nieskutecznym wykonywaniu nadzoru nad wywiązywaniem się przez (...) z obowiązków informacyjnych przed ujawnieniem problemów płynnościowych oraz z tezą, że było możliwe wcześniejsze zweryfikowanie informacji zawartych w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym grupy (...) za III kwartały 2017 r. Zaznaczył, że przedmiotowe sprawozdania za okresy poprzedzające wykrycie problemów płynnościowych tego podmiotu były fałszowane wskutek świadomych działań kierownictwa najwyższego szczebla (...) S.A. i prezentowany stan wykreowany przez (...) S.A. Z tego względu analiza tych sprawozdań przy braku informacji pozyskanych w toku późniejszej kontroli bezpośredniej w siedzibie (...) S.A, nie pozwalała na stwierdzenie nieprawidłowości na wcześniejszym etapie. Również w zakresie obowiązków kontrolnych dotyczących zatwierdzania prospektu emisyjnego wskazano, że w 2017 r. weryfikacji podlegało to czy prospekt odpowiada wymaganiom określonym w przepisach prawa, na co wprost wskazywał art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych. Przedmiotowa regulacja nie umożliwiała odmowy zatwierdzenia prospektu ani z uwagi na trudną sytuację finansową emitenta, czy agresywny model biznesowy, czy wysoki poziom zadłużenia. Zwrócił uwagę, iż dopiero na skutek regulacji unijnych w 2019 r. wprowadzono obowiązek zamieszczania w prospekcie oświadczenia określającego rolę podmiotu zatwierdzającego prospekt. Taki obowiązek nie funkcjonował w 2017 r. Co do kwestii akceptowania przez (...) nieprawidłowej praktyki firm inwestycyjnych oferujących m.in. obligacje korporacyjne, wskazał, że dopiero art. 74b ustawy o obrocie, tj. z dniem 21 kwietnia 2018 r. wprowadził obowiązek zawierania przez firmy inwestycyjne z inwestorem umowy oświadczenie usługi maklerskiej, przyjmowania i przekazywania zleceń

dowód: stanowisko Przewodniczącego (...) do informacji o wynikach kontroli – k. 537-541

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie przedłożonych przez strony dokumentów, których prawdziwość i treść nie została zakwestionowana przez strony, ani nie budziła wątpliwości Sądu, zeznań ww. świadków oraz przesłuchania stron.

W dużej mierze Sąd dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o dokument NIK o wynikach kontroli pod nazwą „Działalność organów i instytucji państwowych oraz podmiotów organizujących rynek finansowy wobec spółki (...) S.A., podmiotów oferujących jej papiery wartościowe oraz ją audytujących”. Sporną kwestią pomiędzy powodami a (...) było to, czy dokument ten ma charakter dokumentu urzędowego w myśl art. 244 k.p.c. i czy stanowi on wystarczający dowód tego, że (...) jeszcze jako jednostka organizacyjna Skarbu Państwa – naruszyła swoje ustawowe obowiązki nadzoru i kontroli nad (...) S.A. i podmiotami oferującymi jej obligacje. Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli, NIK opracowuje informacje o wynikach kontroli w celu przedłożenia ich Sejmowi, Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i Prezesowi Rady Ministrów. Podstawę do opracowania informacji o wynikach kontroli stanowią w szczególności wystąpienia pokontrolne i materiały dowodowe zgromadzone w aktach kontroli. W myśl ust. 2 tego artykułu informacje, o których mowa w ust. 1, przed przedłożeniem Sejmowi, Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i Prezesowi Rady Ministrów, Prezes Najwyższej Izby Kontroli przesyła właściwym naczelnym lub centralnym organom państwowym, które w terminie 14 dni od dnia otrzymania mogą przedstawić swoje stanowisko. Stanowisko dołącza się do informacji; Prezes Najwyższej Izby Kontroli może do tego stanowiska przedstawić swoją opinię.

Niewątpliwie dokument NIK-u stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 244 k.p.c. w zakresie ustalonych tam faktów dotyczących przebiegu zdarzeń przed przeprowadzeniem kontroli w 2017 roku i w tym zakresie korzysta z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą, tego co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Jednak informacja o wynikach kontroli nie ma charakteru dokumentu urzędowego co do ocen i wniosków, do których doszedł NIK w trakcie kontroli. Z całą pewnością, z takiego domniemania nie korzystają wszelkie stwierdzenia NIK-u, które wskazywałaby, iż (...) powinna wcześniej zareagować na sytuację, która miała miejsce w spółce lub że organ ten miał możliwość przewidzenia problemów, czy też bezprawnych działań spółki, gdyby tylko prawidłowo wykonywał nadzór. Z ustawy o NIK-u nie wynika bowiem, aby był on uprawniony do wydawania wiążących (w szczególności sądy) ocen prawnych, wobec czego nie można w tym zakresie uznać powyższego dokument za dokument urzędowy.

Sąd oddalił wniosek strony powodowej o zwolnienie Prezesa Najwyższej Izby Kontroli od obowiązku zachowania tajemnicy kontrolerskiej i innych tajemnic prawnie chronionych oraz zobowiązania do przekazania sądowi kopii wszelkich dokumentów stanowiących podstawę (...) o wynikach kontroli..”, a także pominął dowód z tych dokumentów. Nie istnieje bowiem w Kodeksie postępowania cywilnego, ani w innym akcie prawa powszechnie obowiązującego, podstawa prawna dla żądanego przez powodów działania Sądu. Dokumenty, których przedstawienia żądała strona powodowa pochodzą z różnych dziedzin i obejmują tajemnice zawodowe określone różnymi regulacjami prawnymi. W szczególności tajemnice zawodowe regulowane są w art. 147 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, art. 280 ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych i art. 10 a ust. 2 ustawy Prawo bankowe. Żadna z powyższych ustaw nie daje możliwości uchylenia tajemnicy zawodowej w postępowaniu cywilnym.

Oczywiście Sąd dostrzegł regulację z art. 149 pkt. 3 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Zgodnie z tym przepisem jednak możliwe jest ujawnienie tajemnicy jedynie w związku z toczącym się postępowaniem cywilnym w sprawie, w której stroną jest podmiot będący stroną umowy lub innej czynności objętej tą tajemnicą - w zakresie informacji dotyczących tego podmiotu. Mając na uwadze wąski charakter niniejszego postępowania (dotyczący obligacji zakupionych wyłącznie przez powodów), a przy tym mając na uwadze bardzo szeroki przedmiot Raportu NIK nie sposób uznać, ażeby zawierał on wyłącznie dane dotyczące wyłącznie stron tego postępowania. Obejmuje bowiem niewątpliwie również informacje dotyczące osób trzecich, które nie są przedmiotem tego postępowania.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie względem żadnego z pozwanych.

Pozwany Skarb Państwa – Wojewoda (...) powołując się na treść art. 29 ust. 1 ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku, podnosił brak legitymacji biernej po stronie Skarbu Państwa.

Z kolei pozwany Urząd Komisji Nadzoru Finansowego wskazywał, że to Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę (...) powinien ponosić ewentualną odpowiedzialność za działania (...) podejmowane w sferze imperium przed dniem 1 stycznia 2019 r., bowiem Urząd Komisji Nadzoru Finansowego nie został wyposażony żadne uprawnienia o charakterze władczym, które statuowałyby jego odpowiedzialność w świetle art. 417 k.c. Z dniem 1 stycznia 2019 r. na podstawie art. 10 i art. 25 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku został utworzony Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, który stosowanie do art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym, jest państwową osobą prawną. Przedmiotowe zmiany skutkowały zniesieniem Komisji Nadzoru Finansowego, jako jednostki organizacyjnej reprezentującej Skarb Państwa, przez co zgodnie z art. 67 § 2 k.p.c. zniesiona Komisja Nadzoru Finansowego, jak również utworzony Urząd Komisji Nadzoru Finansowego niebędący jednostką organizacyjną, nie mogą działać w imieniu Skarbu Państwa.

W myśl art. 29 ust. 1 ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku, wierzytelności i zobowiązania Skarbu Państwa reprezentowanego przez Komisję Nadzoru Finansowego, o której mowa w art. 24 ust. 1, stają się wierzytelnościami i zobowiązaniami Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, o którym mowa w art. 25 ust. 1. Z kolei zgodnie z art. 417 k.c. § 1 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Uwzględnić w tym miejscu należy również treść art. 40 § 1 k.c., zgodnie z którym Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania państwowych osób prawnych, chyba że przepis odrębny stanowi inaczej. Państwowe osoby prawne nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania Skarbu Państwa. Ten ostatni przepis statuuje zasadę nieodpowiedzialności wzajemnej Skarbu Państwa i państwowej osoby prawnej, dlatego koniecznym w niniejszej sprawie było ustalenie statusu podmiotu, z którego działaniami lub zaniechaniami powodowie wiążą poniesioną szkodę, tj. czy dany podmiot działa jako państwowa osoba prawna, czy też w strukturze Skarbu Państwa jako jego jednostka organizacyjna.

Samo pojęcie wykonywania władzy publicznej należy ujmować w kontekście funkcjonalnym, przy czym – lege non distinguente – chodzi o sytuacje, gdy zdarzeniem sprawczym jest nie tylko rozstrzygnięcie władcze w określonej formie, lecz także działania faktyczne podejmowane przy wykonywaniu władzy publicznej.

Trafnie podkreśla się w piśmiennictwie i judykaturze, że przez pojęcie wykonywania władzy publicznej należy rozumieć nie tylko jednostronne akty władcze kształtujące pozycję prawną podmiotów prawa cywilnego wykonywane w ramach imperium (co nie budzi wątpliwości), ale może ono również obejmować czynności dotyczące zadań publicznych o charakterze niewładczym, np. o charakterze organizatorskim, kontrolnym, nadzorczym czy porządkowym, o ile ze swej istoty stanowią one przejaw realizacji zadań publicznych państwa. Aby czynności te podlegały reżimowi odpowiedzialności z art. 417 k.c., muszą mieć jednak charakter kwalifikowany, to znaczy związany z wykonywaniem zadań publicznych (Balwicka-Szczyrba Małgorzata (red.), Sylwestrzak Anna (red.), Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany).

Na gruncie niniejszej sprawy, działania i zaniechania, które miały w ocenie powodów doprowadzić do powstania szkody, dotyczą działalności Komisji Nadzoru Finansowego mającej miejsce przed 1 stycznia 2019 r. Co istotne, co już wyjaśniono wyżej, z dniem 1 stycznia 2019 r. Komisja Nadzoru Finansowego została zniesiona, jako jednostka organizacyjna reprezentująca Skarb Państwa oraz utworzono Urząd Komisji Nadzoru Finansowego wyposażony w osobowość prawną, zaś Komisja Nadzoru Finansowa stała się jego organem. Wobec tego, sporną kwestią stało się ustalenie, kto ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania Komisji Nadzoru Finansowego zainicjowane przed 1 stycznia 2019 r.

W doktrynie wskazuje się, iż kwestią nieuregulowaną na gruncie art. 40 k.c. pozostaje przejęcie zobowiązań Skarbu Państwa przez osoby prawne powstałe w wyniku nadania osobowości prawnej państwowym jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej (jednostkom budżetowym). Decyzje ustawodawcy w tym zakresie są różne i wydają się arbitralne (G. J. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 1 (art. 1–55(4). W braku przepisu, który reguluje te kwestię, uznaje się, że to Skarb Państwa odpowiada za zobowiązania - zarówno kontraktowe, jak i deliktowe - państwowej jednostki budżetowej powstałe w okresie przed uzyskaniem przez nią osobowości prawnej (wyrok SA w Warszawie z 6 czerwca 2003 r., I ACa 1159/02). Znalazło to wyraz w art. 65 ust. 1 pkt 1 ustawy z 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej, który opiera się na założeniu, że zobowiązaniami Skarbu Państwa są zobowiązania wynikających nie tylko z działalności państwowych jednostek budżetowych, które zostały zlikwidowane, ale także takich, które uzyskały osobowość prawną (por. także art. 6 ust. 6 u.z.z.m.p.). Z przepisów tych wynika ponadto, że zobowiązaniami Skarbu Państwa pozostają zobowiązania wynikające z działalności państwowych jednostek budżetowych i zakładów budżetowych, powstałe przed ich przejęciem przez jednostki samorządu terytorialnego (por. art. 80 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną). Również w wyroku Sądu Najwyższego z 26 lipca 2012 r., (II CSK 688/11) przyjęto, iż powyższy przepis nie narusza zasady wynikającej z art. 40 k.c., ponieważ nie wynika z odpowiedzialność Skarbu Państwa za zobowiązania innych osób prawnych. Jego celem było usunięcie ewentualnych wątpliwości co do tego, czy wspomniane w tym przepisie zobowiązania pozostają nadal zobowiązaniami Skarbu Państwa. Przyjęte rozwiązanie odpowiada regule, zgodnie z którą zobowiązania związane z działalnością państwowej jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej po włączeniu jej w strukturę innej osoby prawnej pozostają zobowiązaniami Skarbu Państwa, jeżeli co innego nie wynika ze szczególnego przepisu ustawy (zob. uchwała SN z 5 grudnia 2002 r., III CZP 75/2002). W doktrynie wskazuje się również, że ustawodawca może wprowadzić wyjątki od tej reguły, takie uregulowania należą jednak do rzadkości i dotyczą zazwyczaj nowo tworzonych państwowych osób prawnych (G. J. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 1 (art. 1–55(4)).

Za taki przepis szczególny na kanwie niniejszej sprawy należało uznać art. 29 ust. 1 ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku, który wprost statuuje , iż wierzytelności i zobowiązania Skarbu Państwa reprezentowanego przez zniesioną Komisję Nadzoru Finansowego, stają się wierzytelnościami i zobowiązaniami utworzonego Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, jako nowo utworzonej osoby prawnej. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko, opowiadające się za tym, że na gruncie powyższego przepisu doszło do pełnej sukcesji materialno-prawnej w zakresie wszystkich zobowiązań i wierzytelności, które do dnia 1 stycznia 2019 r. były wierzytelnościami, czy zobowiązaniami Skarbu Państwa – Komisji Nadzoru Finansowego.

Powyższe oznacza zatem, iż ustawodawca nadając osobowość prawną Urzędowi Komisji Nadzoru Finansowego, wprowadził jednocześnie szczególną regulację, określając odmienne niż wynikające z powołanego przepisu zasady w zakresie podmiotu odpowiedzialnego za zobowiązania i wierzytelności powstałe w związku z działaniem/zaniechaniem jednostki Skarbu Państwa, tj. Komisji Nadzoru Finansowego, wprowadzając, następstwo prawne nowopowstałej osoby prawnej.

Powyższy przepis szczególny nie wprowadza rozróżnienia na rodzaj zobowiązań, czy wierzytelności. To z kolei prowadzi do wniosku, iż zarówno zobowiązania kontraktowe, jak i deliktowe stają się zobowiązaniami Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego. Potwierdzenia powyższego można upatrywać się także w treści art. 31 ust. 2 wspomnianej ustawy zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku, zgodnie z którym w sprawach sądowych, sądowo-administracyjnych lub administracyjnych, wszczętych i niezakończonych przed dniem
1 stycznia 2019 r., w których stroną lub których uczestnikiem była Komisja Nadzoru Finansowego, o której mowa w art. 24 ust. 1, z dniem 1 stycznia 2019 r. stroną lub uczestnikiem staje się Komisja Nadzoru Finansowego, o której mowa w art. 25 ust. 2. Również analiza przedmiotowego przepisu potwierdza, iż celem ustawodawcy było przejęcie wszystkich zobowiązań niezależnie od podstawy ich powstania przez nowo utworzony Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, o którym mowa w ww. ustawie. W ocenie Sądu, powyższe ma na celu również zapewnienie prawidłowego funkcjonowania tego rynku, jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości, zaufania do rynku finansowego, a także zapewnienie ochrony interesów uczestników tego rynku również poprzez rzetelną informację dotyczącą funkcjonowania rynku.

W rezultacie Sąd doszedł do przekonania, iż w zakresie roszczeń opartych na działaniach (zaniechaniach) Komisji Nadzoru Finansowego z okresu przed 1 stycznia 2019 r., legitymację bierną co najwyższej należy przypisać nowo powołanemu Urzędowi Komisji Nadzoru Finansowego, nie zaś Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Wojewodę (...).

Tożsame stanowisko przyjęły zarówno Sąd Okręgowy w Warszawie (por. wyrok z dnia 17 czerwca 2022 r. IV C 2583/20) jak i Sąd Apelacyjny w Warszawie (por. wyrok z 6 grudnia 2022 r. V ACa 1171/22) w analogicznych stanach faktycznych.

Już tylko z tego powodu powództwa przeciwko Skarbowi Państwa podlegały oddaleniu w całości (o czym orzeczono jak w pkt 1).

Powództwa przeciwko pozwanemu Urzędowi Komisji Nadzoru Finansowego nie podlegały zaś uwzględnieniu z uwagi na brak wykazania przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej, o których mowa w przepisie art. 417 § 1 k.c.. Powodowie nie wykazali bowiem ziszczenia się łącznie: niezgodnego z prawem działania lub zaniechania organu władzy publicznej wystąpienia szkody, ani istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy owym działaniem bądź zaniechaniem, a zaistniałą szkodą.

Stosownie do dyspozycji art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Obowiązek wykazania wszystkich trzech ww. przesłanek odpowiedzialności deliktowej pozwanego, spoczywał zatem na powodach.

Powodowie wykazali, że w ich majątku wystąpiła strata. Wydali środki na zakup obligacji, na podstawie których nabyli wierzytelność o ich odkup (po terminie zapadalności, za równowartość zakupu) oraz odsetki. Zażądali natychmiastowego wykupu, którego (...) S.A. nie zrealizował. Wobec powyższego bezsprzecznie posiadali wierzytelności wobec (...) S.A. o zapłatę powyższych kwot, pomniejszonych o sumy wypłacone w wyniku zatwierdzenia układu z wierzycielami, który zakłada zwrócenie kwoty równej 25% należności głównej, wypłaconej w ciągu 8 lat w 16 ratach.

Jednakże samo wykazanie szkody, nie jest wystarczające do powstania odpowiedzialności odszkodowawczej po stronie pozwanego (...). Powodowie bowiem nie wykazali dwóch pozostałych koniecznych przesłanek, tj. niezgodnego z prawem działania/zaniechania oraz związku przyczynowego. Niewykupienie obligacji przez (...) S.A. wynikło jedynie z niekorzystnej sytuacji finansowej spółki., której wystąpienie spowodowało konieczność restrukturyzacji. Nie było zaś wynikiem braku nadzoru ze strony (...) nad tą spółką.

Należy podzielić stanowisko doktryny i orzecznictwa, które akcentuje, że niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie należy rozumieć w węższym znaczeniu niż pojęcie bezprawności w kontekście wykładni art. 415 k.c. Innymi słowy, przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie należy rozmieć działania lub zaniechania sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym sensu stricto (tj. Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, rozporządzeniami wydanymi na podstawie delegacji ustawowej, aktami prawa miejscowego, prawem unijnym), a więc ze skonkretyzowanymi nakazami i zakazami wynikającymi z normy prawnej, a nie z zasadami współżycia społecznego lub dobrymi obyczajami. Ma to w szczególności znaczenie w kontekście niezgodnego z prawem zaniechania mogącego rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą władzy publicznej. W przypadku wąskiego rozumienia niezgodnego z prawem zaniechania należy uznać, że dotyczy to tylko takich sytuacji, w których obowiązek określonego działania jest skonkretyzowany w przepisie prawa i można ustalić, na czym konkretnie miałoby polegać zachowanie organu władzy publicznej, aby do szkody nie doszło. Brak skonkretyzowania w normie prawnej obowiązku działania może prowadzić do stwierdzenia braku bezprawności zaniechania, a tym samym braku podstawy prawnej do przypisania odpowiedzialności odszkodowawczej za zaniechanie (Balwicka-Szczyrba Małgorzata (red.), Sylwestrzak Anna (red.), Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany).

W orzecznictwie podkreśla się, że bezprawność w ramach reżimu odpowiedzialności deliktowej władz publicznych stanowi pewną autonomiczną kategorię prawną. Przyjmuje się również, że samo pojęcie bezprawności nie jest jednakowe na gruncie całego systemu prawa i nie każda nieprawidłowość może być kwalifikowana jako bezprawność (wyrok SN z 11 marca 2008 r., III CSK 558/07; wyrok SA w Warszawie z 13 stycznia 2009 r., VI ACa 713/08). Na gruncie reżimu odpowiedzialności deliktowej władzy publicznej rozumienie bezprawności ulega jednak dalszym modyfikacjom. Specyfika przesłanki bezprawności w obrębie tego reżimu ma wynikać z charakterystycznej natury prawnej aktywności, jaką jest wykonywanie władzy publicznej.

Z kolei wymóg związku przyczynowego pomiędzy działaniem, czy zaniechaniem, a szkodą została wyrażony w art. 361 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którym zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikała. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Zatem teoria adekwatnego związku przyczynowego zakłada, że związek przyczynowy zachodzi wtedy, gdy w zestawie wszystkich przyczyn i skutków mamy do czynienia jedynie z takimi przyczynami, które normalnie powodują określone skutki.

W świetle przedstawionych wyżej rozważań nie można stwierdzić, aby powodowie wykazali naruszenie przez (...) skonkretyzowanych obowiązków działania albo zapobiegnięcia skutkowi. Powodowie wskazywali na zaniechania realizacji kompetencji nadzorczych przysługujących Komisji Nadzoru Finansowego jako jednostki statio fisci Skarbu Państwa, w okresie od 2013 r. do kwietnia 2018 r. Swoje twierdzenia opierali w głównej mierze na dokumencie NIK o wynikach kontroli pod nazwą „Działalność organów i instytucji państwowych oraz podmiotów organizujących rynek finansowy wobec spółki (...) S.A., podmiotów oferujących jej papiery wartościowe oraz ją audytujących”, która zawierała wnioski NIK z kontroli przeprowadzonych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o NIK, pod względem legalności, gospodarności, celowości i rzetelności. Jednak dokument nie stanowił i nie może stanowić podstawy do przyjęcia zaistnienia przesłanki odpowiedzialności deliktowej w postaci "działania niezgodnego z prawem".

W myśl art. 3 ust. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym Komisja Nadzoru Finansowego sprawowała nadzór nad rynkiem finansowym, obejmujący nadzór nie tylko nad rynkiem kapitałowym, lecz także nad sektorem bankowym, emerytalnym, ubezpieczeniowym, instytucjami pieniądza elektronicznego, instytucjami kredytowymi, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych i usług płatniczych, zakładami ubezpieczeń i firmami inwestycyjnymi wchodzącymi w skład konglomeratów finansowych. Stosownie zaś do treści art. 2 celem nadzoru nad rynkiem finansowym jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania tego rynku, jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości, zaufania do rynku finansowego, a także zapewnienie ochrony interesów uczestników tego rynku również poprzez rzetelną informację dotyczącą funkcjonowania rynku, przez realizację celów określonych w szczególności w (poszczególnych ustawach).

Przepis ten jest jednak na tyle ogólny, że nie sposób z niego wywnioskować konkretnych obowiązków działania lub nakazów zapobiegnięcia określonym zjawiskom. Ustala on bowiem jedynie cele, jakie (...) powinien realizować w swojej działalności. Jedyny obowiązek, jaki można z niego wyprowadzić dla (...), to ogólny nakaz podejmowania działań ukierunkowanych na realizację celów nadzoru. Naruszeniem art. 2 u.n.r.f. byłoby więc niepodejmowanie przez (...) w ogóle jakichkolwiek działań w dziedzinie rynku finansowego

Szczegółowe zadania Komisji Nadzoru Finansowego zostały określone w art. 4 ust. 1 u.n.r.f., do których należy m.in. sprawowanie nadzoru nad rynkiem finansowym określonego w art. 1 ust. 2, podejmowanie działań służących prawidłowemu funkcjonowaniu rynku finansowego, podejmowanie działań mających na celu rozwój rynku finansowego i jego konkurencyjności, czy podejmowanie działań edukacyjnych i informacyjnych w zakresie funkcjonowania rynku finansowego, jego zagrożeń oraz podmiotów na nim funkcjonujących w celu ochrony uzasadnionych interesów uczestników rynku finansowego, w szczególności poprzez nieodpłatne publikowanie - w formie i czasie przez siebie określonym - ostrzeżeń i komunikatów w publicznym radiu i telewizji w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji.

Wnioski raportu, w ramach którego NIK oceniał rzetelność działania (...) i wielu innych organów, w związku z sytuacją ujawnioną w ramach działania (...) S.A., nie wskazują na niezgodne z prawem działanie (...), ani nie punktują które regulacje prawne, a -przede wszystkim - które z norm prawnych statuujących określone nakazy, czy zakazy zostały naruszone przez działanie czy zaniechanie (...). Nadto dokonując oceny mocy dowodowej ww. dokumentu należy uwzględnić również stanowisko Przewodniczącego (...) wyrażone odnośnie do nieuwzględnienia stanu prawnego obowiązującego w latach 2014-2018, niezawierającego wówczas regulacji nakazujących zamieszczenia kryteriów dokonanej oceny prospektu emisyjnego. Trzeba mieć również na uwadze zakres wiedzy jaką posiadał (...), a jaką dysponował NIK dokonując post factum oceny działań ww. podmiotu pod kątem rzetelności działania.

Stosownie do art. 5 u.n.r.f., nadzorowi Komisji podlegają podmioty prowadzące działalność na rynku kapitałowym na podstawie zezwoleń Komisji lub innego właściwego organu administracji, oraz inne podmioty – w zakresie, w jakim ciążą na nich określone w odrębnych przepisach obowiązki związane z uczestnictwem w tym rynku. (...) S.A posiadał status podmiotu nadzorowanego stosownie do powyższego przepisu, w związku z uzyskaniem na podstawie decyzji (...) z dnia 24 września 2012 r. zezwolenia na zarządzanie sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszu sekurytyzacyjnego, wydanego w oparciu o art. 192 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.

(...) S.A. podlegała nadzorowi w zakresie wypełniania obowiązków informacyjnych, w zakresie sprawozdawczości finansowej, począwszy od dnia 12 maja 2017 r., kiedy pierwsze obligacje spółki zostały dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym na podstawie prospektu obligacji zatwierdzonego w dniu 9 marca 2017 r. Za weryfikację danych finansowych zawartych w sprawozdaniach finansowych odpowiedzialni są jednak biegli rewidenci badający te sprawozdania. Podkreślić należy, że sprawozdania finansowe za wcześniejsze okresy były weryfikowane przez (...) w ramach postępowania prospektowego. Sprawozdania za lata 2014 i 2015 zostały zamieszczone w prospekcie i były zbadane przez biegłego rewidenta, który nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń. W sporządzonej w lutym 2015 r. opinii dotyczącej skonsolidowanego sprawozdania finansowego za rok 2014 biegły rewident zwrócił jedynie uwagę na niepewność szacunków przyjętych do wyceny w wartości godziwej wierzytelności nabytych, która miała na celu wyłącznie uprzedzenie odbiorców o nieodłącznej, czyli niezależnej od spółki, niepewności dotyczącej wyceny aktywów. Wobec tego zarzut niepodjęcia czynności kontrolnych w (...) S.A., ze względu na powyższą opinię był niezasadny bowiem opinia biegłego nie zawierała żadnych zastrzeżeń co do rzetelności i kompletności sprawozdania finansowego (...) S.A. Wobec tego z całą pewnością nie mogła stanowić uzasadnienia podejrzenia występowania nieprawidłowości w spółce. Do czasu przeprowadzenia kontroli (...) S.A prawidłowo wywiązywał się także z obowiązków informacyjnych i wykonywał kierowane do spółki uwagi, co potwierdzili zeznający w sprawie świadkowie.

Nie można zgodzić się z zarzutem powodów odnośnie do braku analizy rynku wierzytelności i przeniesienia ryzyka z podmiotów profesjonalnych na nieprofesjonalnych. Podkreślić należy, iż ryzyko utraty części lub części zainwestowanych środków jest nieodłącznym elementem wszelkich inwestycji i państwo nie posiada w tym przedmiocie roli gwaranta nieponiesienia start w wyniku takiej działalności. Poza tym, co wynikało z zeznań powodów, mieli oni już historię inwestowania w różne instrumenty finansowe, a co istotne – mieli również wiedzę o ryzyku, które się z tym wiąże (powódka zeznała, że już wcześniej zainwestowała w instrument, który przyniósł straty – k. 695v). Pakiety wierzytelności, co do zasady podlegają wycenie przy wykorzystaniu modelu wyceny, do którego to modelu przyjmowane są szacunki dotyczące prognoz przyszłych spłat z pakietów wierzytelności, zaś naturalną cechą wszelkich prognoz przyszłego kształtowania się zmiennych ekonomicznych jest niepewność tych prognoz. Nie można więc w tej sytuacji przypisać (...) bezprawnego działania polegającego na naruszeniu nieistniejącego obowiązku zapobiegnięcia skutkowi w postaci utraty przez inwestorów części wniesionych środków.

(...) może za to odmówić zatwierdzenia prospektu emisyjnego, jeżeli nie odpowiada on pod względem formy i treści art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych. Dlatego nawet wysokie zadłużenie, trudna sytuacja finansowa emitenta czy agresywny model biznesowy nie stanowią przesłanki do odmowy zatwierdzenia prospektu. Przedstawiony przez (...) S.A. prospekt emisyjny zawierał m.in. opis czynników ryzyka, w tym czynniki ryzyka mogące wpłynąć na zdolność emitenta do wykonywania jego zobowiązań wynikających z obligacji oraz czynniki ryzyka mogące mieć istotne znaczenie dla oceny ryzyk rynkowych związanych z ofertą, dopuszczeniem do obrotu oraz obligacjami, a także szereg innych informacji, jak warunki emisji obligacji, informacje historyczne emitenta oraz sprawozdania finansowe za lata 2014-2015.

Obowiązuje wówczas przepisy rozporządzenia 809/2004 nie zawierały wymagania, że prospekt musi wyjaśniać, co oznacza zatwierdzenie prospektu przez (...), wobec czego nie było podstawy prawnej do żądania od emitenta zamieszczenia takiego oświadczenia. Dopiero nowe rozporządzenie prospektowe, które weszło w życie w lipcu 2019 r. umożliwiło (...) żądanie zamieszczenia w prospekcie takiej informacji. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że nie istniały podstawy do odmowy zatwierdzenia prospektu i nie można w tym zakresie zarzucać (...) żadnych działań, czy zaniechań niezgodnych z prawem.

Zarzut, że emisje mogły być wstrzymane lub zakazane przez (...) na podstawie art. 16 lub 17 ustawy o ofercie publicznej z uwagi na podejrzenia naruszeń przepisów prawa w związku z ofertą publiczną, co mogłoby przełożyć się na zmniejszenie liczby emisji, pozbawiony jest natomiast podstaw. Powodowie bowiem nie wskazali jakie konkretnie informacje dotyczące spółki miałyby stanowić podstawę do zastosowania powyższych przepisów. Wskazać należy, iż (...) posiadała uprawnienia do zakazania oferty publicznej lub jej wstrzymania tylko w sytuacji, kiedy powzięłaby informację o naruszeniu przez emitenta przepisów prawa związanych z prowadzeniem oferty publicznej. Podkreślić także należy, że przy zatwierdzaniu prospektu emisyjnego obligacji organ nadzoru opierał się o udostępnione przez spółkę sprawozdania finansowe. Dopiero po fakcie okazało się, że zachodzi podejrzenie, iż te dane finansowe zostały celowo zniekształcone. Podejrzenia te pojawiły się w okresie o wiele późniejszym niż zatwierdzanie prospektu czy zakup obligacji przez powodów.

Nie jest zadaniem (...) ani też nie ma ona takich kompetencji, aby ingerować w sprawy o charakterze wewnętrznym spółek publicznych, narzucania bądź zakazywania konkretnego modelu prowadzenia działalności gospodarczej, wybranego modelu biznesowego czy struktury finansowania. Niewypłacalność podmiotu, będącego emitentem, może zawsze nastąpić i nie ma żadnego związku z czynnościami nadzorczymi (...). Nadto powodowie nie wykazali, że wcześniejsze przeprowadzenie kontroli zapobiegłoby niewypłacalności (...) S.A. oraz utracie zainwestowanych przez nich środków. Nie sposób uznać, że rozwiązanie współpracy pomiędzy (...) a (...) SA. powinno być podstawą do przeprowadzenia kontroli. Nieporozumienia na tle biznesowym pomiędzy kontrahentami, dotyczące w szczególności wypracowania korzystnych dla jednego z nich warunków, nie stanowi przesłanki do twierdzeń o występowaniu nieprawidłowości. Oczywiście, po czasie zaczęły się pojawiać informacje o nieprawidłowości w działaniach Grupy (...). Jednak z perspektywy wydarzeń nie jest uprawnione twierdzenie o nierzetelności działań (...), czy też o bezprawnym zaniechaniu tegoż podmiotu.

Nie zasługują na uwzględnienie także zarzuty dotyczące nieskutecznego działania nadzorczego Komisji Nadzoru Finansowego nad towarzystwami funduszy inwestycyjnych. Stosownie do art. 192 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (…) zarządzanie sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszu sekurytyzacyjnego przez podmiot inny niż towarzystwo wymaga uzyskania przez ten podmiot zezwolenia Komisji. Czynności nadzorcze wobec (...) S.A. jako podmiotu zarządzającego wierzytelnościami funduszu sekurytyzacyjnego polegały na przeprowadzeniu czynności analitycznych w związku z ewentualnymi skargami dotyczącymi działalności tego podmiotu, weryfikowanie dokumentów przedstawiających sytuację finansową (...) S.A. przekazywanych przez nią w ramach wypełniania obowiązku z art. 192 ust. 9a ustawy. Podmiot jest obowiązany prowadzić działalność w zakresie zarządzania sekurytyzowanymi wierzytelnościami z zachowaniem zasad uczciwego obrotu oraz w sposób należycie zabezpieczający interesy uczestników funduszu sekurytyzacyjnego. Podmiot jest obowiązany poinformować Komisję o każdej zmianie danych osobowych członków zarządu i rady nadzorczej, zmianie opisu ich kwalifikacji i doświadczeń zawodowych oraz zmianie informacji o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego oraz o zmianie w dokumentach, o których mowa w art. 192 ust. 4 pkt 1-3, 5 i 7 ustawy nie później niż w terminie 14 dni od powzięcia o nich wiadomości. Podmiot jest obowiązany przekazywać Komisji, w terminie do dnia 15 lipca, ostatnie sprawozdanie finansowe wraz z opinią podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych oraz raportem z badania, a w przypadku braku takiego sprawozdania - inne dokumenty i informacje przedstawiające rzetelnie aktualną sytuację finansową podmiotu, przedstawiające jego sytuację finansową na dzień 31 grudnia poprzedniego roku oraz oświadczenie o łącznej wysokości przychodów osiągniętych w poprzednim roku kalendarzowym z tytułu zarządzania sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszy sekurytyzacyjnych.

Zakres obowiązków informacyjnych takich podmiotów jest zatem mocno ograniczony. Podmiot zarządzający nie jest objęty obowiązkiem utrzymywania minimalnego poziomu kapitałów własnych, ani nie podlega obowiązkom prawnym, które nakazywałyby serwiserowi utrzymywanie w swoim bilansie aktywów spełniających wymagane ustawą kryteria jakościowe dotyczące ich płynności i bezpieczeństwa tak jak ma to miejsce w przypadku towarzystw funduszy inwestycyjnych. Stosownie do art. 64 ustawy z dnia 27 maja 2004 r . o funduszach inwestycyjnych (…) towarzystwo odpowiada wobec uczestników zbiorczego portfela papierów wartościowych oraz uczestników funduszu inwestycyjnego za wszelkie szkody spowodowane niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem swoich obowiązków w zakresie zarządzania zbiorczym portfelem papierów wartościowych lub funduszem i jego reprezentacji, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków jest spowodowane okolicznościami, za które towarzystwo odpowiedzialności nie ponosi. Powierzenie wykonywania niektórych obowiązków osobie trzeciej nie ogranicza odpowiedzialności towarzystwa. Art. 45a ust. 4 tej ustawy stanowi, że towarzystwo jest obowiązane do bieżącego nadzorowania wykonywania powierzonych czynności, bez względu na podmiot je wykonujący. Zatem to na tych podmiotach ciąży obowiązek zgodnego z prawem działania i sprawowania bieżącego nadzoru. W tym miejscu podkreślić należy, że zakres uprawnień nadzorczych Komisji względem podmiotu zarządzającego sekurytyzowanymi wierzytelnościami zakłada kontrolowanie wycinka działalności takiego podmiotu dotyczącego wyłącznie zgodności z prawem, statutem funduszu, umową zawartą z towarzystwem oraz udzielonym zezwoleniem. Nie polega na kontrolowaniu całokształtu działalności takiego podmiotu.

Odnosząc się do zarzutów powodów o odpowiedzialności za brak kontroli związanej ze sprzedaż obligacji (...) S.A. prze doradców bankowych (...) nie mają one żadnego znaczenia w niniejszej sprawie. Powodowie nie nabyli obligacji za pośrednictwem tego kanału dystrybucji. Niemniej jednak działania prowadzone przez (...) doprowadziły do ustaleń, że sposób zorganizowania procesu dystrybucji obligacji (...) S.A. w (...) wskazywał na wystąpienia ryzyka „oszustwa wewnętrznego”. Jak wskazywali przesłuchiwani świadkowie zostało to zorganizowane w taki sposób, ze wewnętrzne procedury nadzoru nie były w stanie wykryć tych transakcji. Żadna jednostka w (...) Banku S.A. (poza jednostkami sprzedażowymi) nie miała wiedzy, że produkt ten był dystrybuowany przez tenże bank.

Poza powyższym powodowie zarzucili, że poniesienie przez nich szkody miało związek z nieterminowym wdrożeniem do prawa polskiego dyrektywy (...), czyli Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych oraz zmieniającej dyrektywę 2002/92/WE i dyrektywę (...). Zgodnie jednak z art. 93 ust. 1 tej dyrektywy, w brzmieniu ustalonym Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) (...) z dnia 23 czerwca 2016 r. zmieniającą dyrektywę (...) w sprawie rynków instrumentów finansowych, państwa członkowskie UE miały stosować przepisy dyrektywy (...) od dnia 3 stycznia 2018 r., a zatem od dnia późniejszego niż nabycie przez powodów obligacji spółki. Przepisy tej dyrektywy wprowadzały m. in. szczegółowe obowiązki podmiotu oferującego instrumenty finansowe związane z proponowaniem nabycia takich instrumentów i zostały implementowane do krajowego porządku prawnego ustawą z dnia 1 marca 2018 r. o zmianie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz niektórych innych ustaw (która co do zasady weszła w życie 21 kwietnia 2018 r.).

Z uwagi na fakt, że powodowie nabyli obligacje jeszcze zanim upłynął przewidziany w dyrektywie termin początkowy stosowania jej przepisów, to w tymże dniu nabycia obligacji państwo nie znajdowało się jeszcze w stanie bezprawnego zaniechania legislacyjnego pozostającego w związku przyczynowym z sytuacją prawną indywidualnego nabywcy instrumentów finansowych.

Drugą z dyrektyw, której opóźnioną transpozycję zarzucała strona powodowa, była Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/56/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. zmieniająca dyrektywę 2006/43/WE w sprawie ustawowych badań rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych (str. 107 (...)…”). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej dyrektywy przepisy przyjęte przez państwa członkowskie w celu stosowania tej dyrektywy powinny były być stosowane od 17 czerwca 2016 r. Przepisy implementujące tę dyrektywę zawarto w ustawie z dnia 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym, która weszła w życie 21 czerwca 2017 r. (z rocznym opóźnieniem). Już z zestawienia dat wynika, że w momencie nabycia przez powodów obligacji ustawa z dnia 11 maja 2017 r. obowiązywała, a zatem państwo nie pozostawało wówczas w stanie nieterminowej implementacji dyrektywy (...). Powodowie nie przedstawili natomiast twierdzeń i dowodów wskazujących na to, że gdyby w okresie od 17 czerwca 2016 r. do 21 czerwca 2017 r. przepisy ustawy o biegłych rewidentach już obowiązywały, to ich sytuacja prawna przedstawiałaby się w sposób odmienny i nie ponieśliby szkody.

Niezależnie od powyższego (...) nie odpowiada za proces legislacyjny. Nawet jeśli zgłaszała wnioski czy wyrażała opinie to miały one jedynie charakter pomocniczy, a proces legislacyjny toczył się poza nią, zgodnie z procedurami. Niemniej jednak zgłaszała swoje projekty a pewne regulacje dotyczące rynku finansowego były przez nią inicjowane.

Podsumowując, przeprowadzona przez NIK kontrola nie ujawniła i nie zawierała stwierdzeń dotyczących rodzaju i zakresu działania bezprawnego, czy też zaniechania działania, które ukonstytuowane było określoną normą prawną, a które winien był podjąć (...) w związku z „aferą (...)”. Tym samym zawarte w raporcie NIK oceny nie mogą stanowić podstawy ustaleń działania/zaniechania (...), które miałoby znamiona niezgodności z prawem.

Powodowie nie wykazali żadnych działań/zaniechań (...), które byłyby sprzeczne z prawem. Dlatego tym bardziej w tych okolicznościach nie można mówić o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy bezprawnym działaniem/zaniechaniem, a poniesioną przez powodów szkodą. Powodowie winni wykazać, że podjęcie lub sprawowanie aktywniejszego, pełniejszego nadzoru spowodowałoby, iż faktycznie nie dokonaliby oni zapisu obligacji, a przez to nie powstałby uszczerbek w majątku w wysokości wskazywanej przez nich jako cena obligacji. Musieliby wykazać w tym procesie, że faktycznie podjęcie jakichś konkretnych działań przez (...) w ramach sprawowanego nadzoru wpłynęłoby na ich decyzję tj. że nie podjęliby decyzji nabycia obligacji oraz że zaniechanie podjęcia przez organ konkretnych czynności miało decydujące znaczenie dla podjęcia przez nich decyzji o zawarciu transakcji, jak również, że pomiędzy naruszeniem obowiązków ustawowych przez pozwanego a powstałą w ich majątku szkodą wystąpił adekwatny związek przyczynowy. Takich okoliczności powodowie jednak w żaden sposób nie wykazali.

Należy podkreślić, że zgodnie z regulacjami prawnymi nadzór (...) w procesie emisyjnym obligacji był mocno ograniczony. Sprowadzał się głównie do sprawdzenia, czy prospekt jest kompletny, tzn. czy spełnia wymogi regulacyjne. Komisja nie miała narzędzi pozwalających ostrzegać, że spółka nadmiernie się zadłuża, ani żadnych innych, które spowodowałyby bardziej skuteczny nadzór. Zdaniem Sądu brak jest zatem związku przyczynowo-skutkowego między nadzorem sprawowanym przez (...) nad (...) S.A., a szkodą powstałą u obligatariuszy.

Powodowie próbowali oceniać działania (...) z perspektywy zdarzeń, które nastąpiły już po nabyciu przez nich obligacji. W świetle zdarzeń, o których dziś wiemy, działalności władz (...) S.A., (...) Banku S.A., czy też innych podmiotów powiązanych pojawia się pytanie czy nadzór mógł podjąć inne działania, zrobić więcej. Podkreślić należy, że za sytuację w (...) S.A. ponosi odpowiedzialność spółka, ewentualnie osoby zarządzające i nadzorujące w ramach wewnętrznych organów nadzorczych. To one miały nie tylko najpełniejszą wiedzę i dostęp do dokumentów, ale i informacji o wewnętrznych procesach, i to na nich w związku z tym spoczywał obowiązek zapewnienia zgodnego z prawem funkcjonowania spółki. Nieprawidłowości, które wystąpiły w (...) S.A. nie były możliwe do uchwycenia na podstawie sporządzanej przez nią sprawozdawczości. Ich stwierdzenie wymagało drobiazgowej analizy obszernej dokumentacji dotyczącej zarzadzania funduszami. Taki proces był czasochłonny i nie mógł zostać podjęty przez (...) bez konkretnych sygnałów o występujących w spółce nieprawidłowościach. Te zaś pojawiły się dopiero końcem 2017 r., tj. już po tym jak powodowie dokonali zapisu na obligacje (...).

Należy podkreślić, że inwestując w instrumenty finansowe inwestor musi liczyć się z utratą zainwestowanych środków. Na tym właśnie polega ryzyko inwestycyjne. Żaden nadzór nad podmiotami rynku kapitałowego nie jest w stanie zastąpić zgodnego z prawem funkcjonowania podmiotów tego rynku, właściwego działania wewnętrznych regulacji i wykonywania funkcji nadzorczych przez zarząd czy radę nadzorczą. Żaden urząd z poziomu centralnego nie jest w stanie zapobiec popełnieniu czynów zabronionych przez osoby odpowiedzialne w danej spółce. Nawet najbardziej restrykcyjny nadzór nad rynkiem nie jest w stanie zapewnić stuprocentowej pewności, że takie czyny nie nastąpią. Nie może przy tym umknąć uwadze fakt, że działania nadzoru nie mogą być pochopne, nie poparte dowodami (które mogą pochodzić np. od firm konkurencyjnych chcących wyeliminować konkurenta). W takiej sytuacji oczywistym jest, że zanim organ podejmie konkretne działania jak np. wpisanie na listę ostrzeżeń publicznych, musi to uprzednio zweryfikować.

W niniejszej sprawie organy nadzoru po otrzymaniu sygnałów o możliwych nieprawidłowościach, natychmiast rozpoczęły procedury sprawdzające. Niewątpliwie postępowanie sprawdzające kontrolne było prowadzone, były również składane zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. W. wykrytych nieprawidłowości powodowała szerokie działania organów państwa, w tym również (...). Niemniej jednak wykrycie ich i sprawdzenie nastąpiło już po zakupieniu obligacji przez powodów i nie wpływało w żaden sposób na podjęte przez powodów decyzje o zakupie tych obligacji.

Powodowie swoje zarzuty w głównej mierze opierali na ocenach NIK wyrażonych w (...). Jak wskazano już wyżej, przeprowadzona przez NIK kontrola nie ujawnia i nie zawiera stwierdzeń dotyczących rodzaju i zakresu działania bezprawnego, zaniechania działania, które ukonstytuowane było określoną normą prawną. Z całokształtu sprawy wynika wniosek, że powodowie upatrują odpowiedzialności pozwanego za nieskuteczne sprawowanie nadzoru. Nie sposób zgodzić się jednak z powodami, że pozwanemu można zarzucić bezprawne zaniechanie. Nie wykazali oni nadto, że nawet gdyby działania (...) były szerzej zakreślone i bardziej skuteczne nie doszłoby do niewypłacalności spółki (...) a tym samym utraty zainwestowanych środków.

Z tych wszystkich względów powództwa M. R. (1) i M. R. (2), także w stosunku do (...), podlegały oddaleniu w całości. Dlatego orzeczono jak w pkt 3.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności za wynik sporu. Pozwani wygrali spór w całości, w związku z czym to na powodach spoczywał obowiązek pokrycia całości kosztów procesu, w tym kosztów procesu poniesionych przez pozwanych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.k.s.c., jeżeli jednak przedmiotem sprawy są roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju i oparte na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej (współuczestnictwo formalne), każdy współuczestnik uiszcza opłatę oddzielnie, stosownie do swojego roszczenia lub zobowiązania. Powodowie niewątpliwie występowali w sprawie jako współuczestnicy formalni, w związku z czym Sąd zasądził od każdego z powodów na rzecz każdego z pozwanych zwrot kosztów oddzielnie.

Na koszty procesu po stronie pozwanych złożyły się koszty zastępstwa procesowego każdego z pozwanych w wysokości po 3600 zł, ustalone na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, a nadto - w przypadku pozwanego (...) dodatkowo opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Odsetki ustawowe za opóźnienie od kosztów procesu Sąd zasądził od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, stosownie do regulacji zawartej w art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Dlatego orzeczono jak w pkt 2 i 4.

W literaturze wskazuje się, że osoba wezwana do udziału w sprawie staje się pozwanym obok podmiotu, który występował dotychczas w tej roli procesowej; wskazaną sytuację określa się mianem współuczestnictwa konkurencyjnego (O. M. Piaskowska [w:] M. Anaszkiewicz, M. Eysymontt, D. Horodyski, E. Jaceczko, M. Kuchnio, A. Majchrowska, K. Panfil, J. Parafianowicz, A. Partyk, T. Partyk, A. Rutkowska, D. Rutkowski, K. Sacharuk, A. Turczyn, O. M. Piaskowska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1–505(39). Tom I, Warszawa 2024, art. 194.). Jeżeli którakolwiek ze stron nie wyrazi zgody na dokonanie przekształcenia podmiotowego, o którym mowa w art. 194 § 2 k.p.c., w procesie pozostają obaj pozwani. Dopiero w wyroku sąd decyduje, czy i co do którego pozwanego roszczenie jest uzasadnione. Do ich współuczestnictwa stosuje się przepisy o współuczestnictwie zwykłym (art. 198 § 4 w zw. z art. 73 § 1). (M. Manowska [w:] A. Adamczuk, P. Pruś, M. Radwan, M. Sieńko, E. Stefańska, M. Manowska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX/el. 2022, art. 194.)

Skoro w toku tego procesu powodowie złożyli wniosek o dopozwanie (...) na podstawie art. 194 § 1 k.p.c., a w dalszym jego toku popierali powództwo przeciwko obu pozwanym, to ich pismo zawierające oświadczenie o zgłoszeniu roszczenia przeciwko (...) podlegało w tej sprawie opłacie, której wysokość należało ustalić na podstawie art. 13 u.k.s.c. Z uwagi na to, że wraz z tym pismem powodowie nie uiścili opłaty Sąd nakazał pobrać od każdego z powodów na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie opłaty w wysokościach po 5% dochodzonego przez każdego z nich od (...) roszczenia (pkt 5).

Dlatego orzeczono jak w sentencji.

ZARZĄDZENIE

(...) (...) (...) (...)