Zarządzenie z 15 grudnia 2024, sygn. I C 216/24
Sygn. akt I C(...) upr
UZASADNIENIE
Strona powodowa (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w B. w dniu 8 stycznia 2024 roku (k. 1) wniosła przeciwko M. S. pozew domagając się zasądzenia od niej kwoty 7218,81 zł wraz z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie od dnia 9 grudnia 2022 roku do dnia zapłaty, a także kosztów procesu według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu strona powodowa podała, że poprzez podpisanie weksla dnia 28 września 2021 roku pozwana zobowiązała się do zapłaty w dniu 8 grudnia 2022 roku kwoty wskazanej w wekslu w wysokości 13 359,81 zł. W dniu 8 listopada 2022 roku strona powodowa wezwała pozwaną do wykupu weksla. Weksel został wystawiony przez pozwaną mającą status konsumenta na zabezpieczenie umowy pożyczki z dnia 28 września 2021 roku. Granice wypełnienia weksla określa deklaracja wekslowa. Umowa pożyczki opiewała na kwotę 18 396 zł jako całkowitą kwotę do zapłaty, w tym 8250 zł tytułem całkowitej kwoty pożyczki, 340 zł tytułem opłaty przygotowawczej, 7910 zł tytułem prowizji pożyczkodawcy. Pozwana na poczet umowy pożyczki wpłaciła łącznie 11 251 zł, a na dochodzoną kwotę składają się: 4617,61 zł tytułem niespłaconej pożyczki, 1582,87 zł tytułem odsetek kapitałowych, 4833,84 zł tytułem prowizji, 216,68 zł tytułem opłaty przygotowawczej.
Pozwana, której doręczono pozew, zobowiązana do złożenia odpowiedzi na pozew, w której przytoczy wszystkie twierdzenia i dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, pod rygorem zwrotu pisma złożonego po tym terminie oraz pominięcia spóźnionych twierdzeń i dowodów oraz wydania wyroku zaocznego na posiedzeniu niejawnym, nie złożyła odpowiedzi na pozew.
Stan faktyczny sprawy jest następujący.
W dniu 28 września 2021 roku M. S. zawarła z (...) Spółką Akcyjną w B. umowę pożyczki gotówkowej nr (...). W umowie tej, stanowiącej wzorzec umowny przygotowany przez (...) Spółkę Akcyjną w B., określono, że na pożyczkę gotówkową w kwocie 16 500 zł składa się: całkowita kwota pożyczki wynosząca 8250 zł oraz kredytowe koszty pożyczki wynoszące także 8250 zł, na które z kolei składa się opłata przygotowawcza w wysokości 340 zł oraz prowizja pożyczkodawcy w wysokości 7910 zł. Oprocentowanie pożyczki określono w stałej wysokości wynoszącej 7,19% w skali roku. Spłata miała następować w 36 równych ratach miesięcznych obejmujących spłatę pożyczki i odsetek umownych w wysokości 511 zł i w terminach wskazanych w harmonogramie spłat, z terminem spłaty ostatniej raty w dniu 8 października 2024 roku. Ustalono, że od zadłużenia przeterminowanego należne są odsetki za opóźnienie w wysokości równej stopie odsetek maksymalnych za opóźnienie. Ponadto określono, że (...) Spółka Akcyjna w B. może wypowiedzieć umowę w przypadku, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu M. S. do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, z zobowiązaniem do zachowania 30-dniowego okresu wypowiedzenia, a co miało skutkować powstaniem natychmiastowej wymagalności całkowitej kwoty do zapłaty (którą umowa określała na kwotę 18 396 zł). Umowa przewidywała zabezpieczenie spłat kwot należnych pożyczkodawcy z tytułu umowy m.in. w formie weksla własnego in blanco, który (...) Spółka Akcyjna w B. miała prawo wypełnić na zasadach określonych w deklaracji wekslowej.
(umowa pożyczki gotówkowej nr(...))
Do umowy pożyczki M. S. wystawiła na rzecz strony powodowej weksel własny niezupełny ( in blanco) z klauzulą „nie na zlecenie”, do którego sporządzona została deklaracja wekslowa, w której określono, że (...) Spółka Akcyjna w B. może wypełnić weksel na sumę odpowiadającą zadłużeniu M. S. wynikającego z powyższej umowy pożyczki, a uzupełnienie weksla może nastąpić, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej wartości jednej pełnej raty przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu M. S. do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania.
(weksel k. 8; deklaracja wekslowa k. 11)
(...) Spółka Akcyjna w B. w dniu 29 września 2021 roku wypłaciła M. S. kwotę pożyczki w wysokości 8250 zł. Z tytułu powyższej umowy pożyczki M. S. dokonała wpłat na rzecz (...) Spółki Akcyjnej w B. w łącznej wysokości 11 251 zł, w tym 511 zł w dniu 4 listopada 2021 roku, 511 zł w dniu 7 grudnia 2021 roku, 511 zł w dniu 21 stycznia 2022 roku, 511 zł w dniu 21 lutego 2022 roku, 511 zł w dniu 31 marca 2022 roku, 511 zł w dniu 20 kwietnia 2022 roku, 511 zł w dniu 23 maja 2022 roku, 511 zł w dniu 20 czerwca 2022 roku, 511 zł w dniu 20 lipca 2022 roku, 511 zł w dniu 21 września 2022 roku, 1022 zł w dniu 15 listopada 2022 roku, 511 zł w dniu 22 grudnia 2022 roku, 520 zł w dniu 20 stycznia 2023 roku, 511 zł w dniu 17 lutego 2023 roku, 511 zł w dniu 20 marca 2023 oku., 511 zł w dniu 19 kwietnia 2023 roku, 511 zł w dniu 19 maja 2023 roku, 511 zł w dniu 20 czerwca 2023 roku, 511 zł w dniu 21 lipca 2023 roku, 511 zł w dniu 14 września 2023 roku, 511 zł w dniu 19 października 2023 roku.
(potwierdzenie wykonania operacji k. 7-7v, zakładka P. dla umowy (...) odsetki dzienne do umowy (...)
(...) Spółka Akcyjna w B. w piśmie z 10 października 2022 roku wezwała M. S. do zapłaty w terminie 7 dni zaległych dwóch rat pożyczki, wymagalnych w dniach 8 września 2022 roku i 8 października 2022 roku, w łącznej wysokości 1022 zł. Pismo zostało doręczone M. S. w dniu 19 października 2022 roku.
W piśmie z 8 listopada 2022 roku (...) Spółka Akcyjna w B., ze względu na niepłacenie przez M. S. zobowiązań umownych zgodnie z kalendarzem spłat pożyczki, wypowiedziała umowę pożyczki z dnia 28 września 2021 roku nr (...) z zachowaniem terminu 30 dni, zawiadamiając jednocześnie, że wystawiony przez M. S. weksel in blanco został wypełniony, wzywając jednocześnie do wykupu tego weksla w ciągu najbliższych 30 dni, informując, że oryginał weksla będzie dostępny do wglądu w archiwum spółki w B. przy ul. (...), wskazując, że dług wynosił na ówczesny dzień 13 359,81 zł.
(...) Spółka Akcyjna w B. wypełniła weksel in blanco na kwotę 13 359,81 zł z datą płatności 8 grudnia 2022 roku
(weksel k. 8; ostateczne wezwanie do zapłaty k. 9; wydruk śledzenia przesyłek k. 13; wypowiedzenie umowy pożyczki wraz z wezwaniem do wykupu weksla k. 10; wydruk śledzenia przesyłek k. 14)
M. S. w dniu 19 stycznia 2023 roku złożyła oświadczenie o uznaniu długu, oświadczając, że zawarła z (...) Spółką Akcyjną w B. umowę pożyczki nr (...) w dniu 28 września 2021 roku świadomie i dobrowolnie oraz, że została rzetelnie poinformowana o kosztach pożyczki, kwocie do wypłaty i całkowitej kwocie do zwrotu. Oświadczyła, że uznaje swój dług wobec (...) Spółki (...) z tytułu wyżej wymienionej umowy pożyczki co do pozostałej do zapłaty kwoty 12 146,01 zł na dzień 19 stycznia 2023 roku wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie, jednocześnie wnosząc o możliwość polubownego rozwiązania poprzez spłatę całości zobowiązania w ratach miesięcznych w kwocie nie niższej niż 520 złotych.
(oświadczenie o uznaniu długu k. 12)
Sąd zważył, co następuje .
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do wydania wyroku zaocznego stosownie do art. 339 § 1 i 2 k.p.c., zgodnie z którym sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany w wyznaczonym terminie nie złożył odpowiedzi na pozew. Wówczas twierdzenia powoda o faktach zawarte w pozwie lub pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed posiedzeniem, przyjmuje się za prawdziwe, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa. Oznacza to, że sąd, o ile tylko nie ma uzasadnionych wątpliwości, zobligowany jest do uznania podanej przez powoda podstawy faktycznej, to jest twierdzeń powoda o okolicznościach faktycznych, za zgodną z prawdą bez potrzeby przeprowadzania postępowania dowodowego. Domniemanie prawdziwości twierdzeń powoda dotyczy jednak wyłącznie strony faktycznej i nie zwalnia sądu od rozważenia, czy przytoczone okoliczności uzasadniają należycie i w całości żądania pozwu oraz czy uwzględnienie tych żądań nie narusza obowiązujących przepisów. Sąd nie jest zatem zwolniony z obowiązku dokonania prawidłowej oceny materialnoprawnej zasadności żądania pozwu opartego na tych twierdzeniach (zob. orzeczenie Sądu Najwyższego z 29 maja 1958 r., 1 CR (...), OSNCP (...); wyroki Sądu Najwyższego: z 15 września 1967 r., III CRN (...), OSNCP (...); 15 marca 1996 r., I CRN (...), OSNCP (...); 6 czerwca 1997 r., I CKU (...), Prok. i Pr.-wkł. (...), s. 44; 31 marca 1999 r., I CKU (...), Prok. i Pr.-wkł. (...), s. 30). Jeżeli zatem w świetle przytoczonych przez powoda okoliczności brak jest podstaw do uwzględnienia żądania pozwu, sąd wyrokiem zaocznym oddala powództwo (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 7 czerwca 1972 r., III CRN (...), Biul. SN (...)).
Strona powodowa dochodzi od pozwanej zapłaty na podstawie weksla, a zatem podstawą żądania jest zobowiązanie wekslowe. Weksel niezupełny ( in blanco), wystawiony przez pozwaną, został uzupełniony przez stronę powodową. Jest on wekslem własnym, zawiera wszystkie elementy, od których zależy ważność weksla własnego, określone w art. 101 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 roku Prawo wekslowe (dalej: prawo wekslowe).
Z uwagi na to, że weksel in blanco został wystawiony przez pozwaną w celu zabezpieczenia wierzytelności strony powodowej i jej wydany, który zawiera zobowiązanie zapłaty na jej rzecz, nie mają zastosowania w niniejszej sprawie ograniczenia określone w art. 10 i art. 17 prawa wekslowego wyłączające możliwość podnoszenia zarzutów dotyczących wypełnienia weksla niezgodnie z porozumieniem wekslowym lub wynikających ze stosunku podstawowego zabezpieczonego wekslem. Należy zaznaczyć, że między zobowiązaniem z weksla gwarancyjnego in blanco i stosunkiem podstawowym, stanowiącym podstawę wystawienia weksla, istnieje łączność. Znajduje ona oparcie w treści porozumienia między stronami stosunku podstawowego. Zobowiązanie oparte na wekslu nie powstanie zatem, jeżeli nie istnieje pierwotne roszczenie cywilnoprawne. Z tych przyczyn pozwany może podnieść skuteczny zarzut oparty m.in. na powyższym stosunku prawnym. Co do zasady dochodząc wierzytelności wekslowej wierzyciel nie musi wykazywać podstawy prawnej zobowiązania, może powołać się tylko na treść weksla. Jednakże, jak wskazano powyżej, w stosunkach między wystawcą a remitentem samodzielność zobowiązania wekslowego ulega złagodzeniu. Wystawca może bowiem podnieść zarzuty oparte na stosunku podstawowym i na ich podstawie podważać zarówno istnienie jak i rozmiar zobowiązania wekslowego ze względu na jego związek ze stosunkiem podstawowym. Spór przenosi się wówczas na płaszczyznę stosunku podstawowego, który w związku z zarzutami wystawcy podlega badaniu przez sąd oceniający zasadność powództwa. Wystawca może zatem kwestionować samo istnienie lub rozmiar roszczenia wekslowego ze względu na jego związek ze stosunkiem podstawowym. Podkreślić należy, że spór który przenosi się wówczas z płaszczyzny stosunku wekslowego na płaszczyznę stosunku prawa cywilnego, nie prowadzi do zmiany powództwa, ponieważ przedmiotem rozpoznania jest nadal to samo roszczenie wekslowe, a powód jedynie przydaje mu dodatkowe uzasadnienie faktyczne i prawne.
Należy jednocześnie dodać, że w przypadku wystawienia przez osobę fizyczną będącą konsumentem (tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie) weksla własnego
in blanco w celu zabezpieczenia zapłaty wierzytelności wynikającej z umowy, sąd - jeżeli poweźmie wątpliwości co do zasadności roszczenia opartego na takim wekslu, z urzędu powinien zbadać umowę pod kątem zawarcia w niej klauzul nieuczciwych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 16 czerwca 2021 r., I NSNc (...) i powołane tam orzecznictwo). Jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z 18 maja 2022 r., I NSNc (...), (Lex nr 3423517), ochrona konsumenta przed klauzulami niedozwolonymi w umowach jest skuteczna
ex lege i sąd może dokonać ustaleń w tym przedmiocie także z urzędu, podczas rozpoznawania sprawy z udziałem konsumenta. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) sąd krajowy jest bowiem zobowiązany do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowne, wchodzące w zakres stosowania Dyrektywy (...), mają nieuczciwy charakter - w wypadku zaś potwierdzenia takiego stanu rzeczy, sąd powinien z urzędu zniwelować brak równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą, o ile posiada niezbędne ku temu informacje dotyczące stanu faktycznego i prawnego (por. wyroki (...)
z: 13 września 2018 r., (...) Polska,(...); 21 grudnia 2016 r., G. N.
i in., (...) i (...); 21 kwietnia 2016 r., R. i R.,(...)). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazywano, że niedozwolone postanowienie umowne
w rozumieniu art. 385
(
1) § 1 k.c. jest
ex lege pozbawione mocy wiążącej od samego początku
i każdy organ orzekający w sprawie dotyczącej roszczenia z umowy z udziałem konsumenta jest obowiązany z urzędu to uwzględnić, chyba że konsument temu się sprzeciwi w sposób niewymuszony i jednoznaczny (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2018 r.,
III CZP(...)). W orzecznictwie TSUE odniesiono się także wprost do kwestii dochodzenia roszczenia z weksla
in blanco, stanowiącego zabezpieczenie wierzytelności wobec konsumenta - wskazując, że przepisy Dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie takiemu rozumieniu przepisów art. 10 w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 160), które nie pozwala na działanie sądowi z urzędu
w sytuacji, gdy ma on silne i uzasadnione przekonanie, oparte na materiałach niepochodzących od stron postępowania, z których wynika, iż umowa stanowiąca źródło stosunku podstawowego jest przynajmniej częściowo nieważna, a powód dochodzi swojego roszczenia z weksla
in blanco, pozwany zaś nie zgłasza zarzutów i zachowuje się biernie.
W takiej sytuacji sąd ten powinien z urzędu zbadać, czy postanowienia uzgodnione między stronami mają nieuczciwy charakter, i w tym zakresie zażądać od przedsiębiorcy pisemnego zapisu tych postanowień, tak aby zapewnić poszanowanie praw konsumentów wynikających
z Dyrektywy (...) (por. wyrok TSUE z 7 listopada 2019 r., (...) S.A., (...) i (...)). Tym bardziej należy uznać istnienie po stronie sądu orzekającego
w sprawie obowiązku zbadania, czy postanowienia umowy zawartej między przedsiębiorcą
i konsumentem mają nieuczciwy charakter, w sytuacji, gdy dysponuje on treścią tej umowy
- tak jak to ma miejsce w rozpoznawanym przypadku, gdzie umowa została dołączona jako załącznik do pozwu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 października 2021 r., I NSNc (...)).
Stosunkiem podstawowym łączącym strony była umowa pożyczki. Zgodnie z art. 720 § 1 i 2 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przekracza tysiąc złotych, wymaga zachowania formy dokumentowej. Z kolei w myśl art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o kredycie konsumenckim przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550,00 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi, przy czym za umowę o kredyt konsumencki uważa się między innymi umowę pożyczki.
Nawet jeśli żądane przez stronę powodową, obok kapitału i odsetek, pozaodsetkowe koszty kredytu zawarte w umowie pożyczki, to jest prowizja, opłata przygotowawcza, łącznie nie przekroczyły maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu zgodnie z art. 36a ww. ustawy o kredycie konsumenckim, nie zwalniało to Sądu od oceny w świetle art. art. 385 ( 1) k.c. charakteru postanowień niniejszej umowy, które nakładały na konsumenta – pozwanego obowiązek zapłaty pozaodsetkowych kosztów. Stanowisko takie jednoznacznie wynika z orzecznictwa TSUE, odnoszącego się do przepisów dyrektywy Rady (...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (zmienionej dyrektywą (...)), zgodnie z którym okoliczność, iż dane postanowienie umowne mieści się co do zasady w granicach określonych ustawą, nie wyłącza uznania go za niedozwolone w stosunku z konsumentem (zob. wyrok TSUE z 21 stycznia 2015 r. w połączonych sprawach (...), (...), (...) i (...), (...) SA v. J. H. R. i inni oraz (...) SA v. M. R. L. i inni, pkt 40-41, czy też wyrok TSUE z dnia 26 marca 2020 r. (...) S.A., R. (...)).
Zgodnie z art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to jednak postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
W niniejszej sprawie pozwana posiadała status konsumenta, bowiem dochodzone pozwem roszczenie wynikało z umowy pożyczki zawartej z przedsiębiorcą niezwiązanej bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową pozwanej.
Specyfika sposobu zawarcia przedmiotowej umowy pożyczki jednoznacznie wskazuje na brak rzeczywistego wpływu konsumenta na treść umowy pożyczki. Umowa będąca źródłem zgłoszonych w pozwie roszczeń stanowi wydruk sporządzony przez stronę powodową, którego treść została przygotowana przez stronę powodową na wzorcu umownym przez nią sporządzonym, jeszcze przed zawarciem przez strony tej umowy.
Jak wynika z treści umowy pożyczki i wniosku o udzielenie pożyczki, pozwana jako pożyczkobiorca była uprawniona do wskazania propozycji indywidualnych warunków umowy jedynie w zakresie kwoty pożyczki, okresu na jaki ma zostać udzielona pożyczka (ilości spłacanych rat). Postanowienia zawartej umowy nie zostały z pozwaną uzgodnione indywidualnie. Pozwana mogła przystąpić do umowy w zaproponowanym jej kształcie, bądź jej nie zawierać, o czym świadczy treść wzoru umowy, zawierającej standardową treść wykorzystywaną powszechnie w tego typu umowach przez stronę powodową.
Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W niniejszej sprawie pozwana nie miała wpływu na treść postanowień w części umowy zawierającej wymienienie pozaodsetkowych kosztów umowy. Zgodnie z art. 385 1 § 4 k.c. ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje, a strona powodowa takiego dowodu nie zaproponowała (art. 6 k.c.).
Nie może budzić również wątpliwości, że postanowienia umowne dotyczące prowizji pożyczkodawcy i opłaty przygotowawczej nie dotyczyły głównych świadczeń stron.
Zdaniem Sądu postanowienia w powyższym zakresie nie dotyczą głównych świadczeń stron, ponieważ należą do nich tylko takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2004 r. (I CK (...)) wskazał, iż pojęcie „głównych świadczeń stron” (art. 385 1 § 1 zd. 2. k.c.) należy interpretować raczej wąsko, w nawiązaniu do elementów przedmiotowo istotnych umowy. Do głównych świadczeń stron należy przeniesienie przez pożyczkodawcę określonej ilości pieniędzy i ich zwrot przez pożyczkodawcę w późniejszym terminie.
W ocenie Sądu pozwana nie miała żadnego wpływu na te postanowienia umowy, w których określono wskazane opłaty. Nie przedstawiono jej bowiem żadnego wyliczenia, różnych wariantów umowy, z których mogłaby ewentualnie wybrać najbardziej odpowiednią ofertę dla siebie. Strona powodowa na taką okoliczność się nie powoływała.
Dokonując oceny postanowień umownych zawierających zapisy dotyczące prowizji pożyczkodawcy i opłaty przygotowawczej w świetle art. 385 1 k.c. należy stwierdzić, że opłata przygotowawcza i jej wysokość budziła wątpliwości Sądu. Opłata przygotowawcza w kwocie 340 zł zgodnie z postanowieniami (§ 1. 4 a) w zw. z § 2. 1) umowy podlegała spłacie w ratach wraz z kwotą pożyczki. Udzielenie pozwanej pożyczki z pewnością wymagało podjęcia przez pożyczkodawcę czynności przygotowawczych w postaci sporządzenia dokumentu umowy, sprawdzenia zdolności kredytowej pożyczkodawcy, poniesienia kosztów materiałów biurowych związanych z przygotowaniem umowy, itp. Jednakże mając na uwadze wysokość tej opłaty w stosunku do kwoty pożyczki jest ukształtowana dowolnie, w oderwaniu od rzeczywistych kosztów jakie mogłaby ponieść strona powodowa przy zawieraniu tego typu umowy, które to koszty nie zostały w jakikolwiek sposób przez stronę powodową wykazane. Opłata wynosi około 4% całkowitej kwoty pożyczki (udostępnionej pozwanej kwoty 8250 zł), a zważywszy na jej wysokość i to że oprócz tej opłaty strona powoda naliczyła jeszcze prowizję (o czym będzie mowa niżej) rażąco narusza interes konsumenta.
Z kolei obciążenie pozwanej mającej status konsumenta pozaodsetkowymi kosztami w postaci prowizji pożyczkodawcy bez należytego poinformowania o nich klienta jako słabszej strony w stosunku do profesjonalnego przedsiębiorcy, to jest bez wyjaśnienia mu skutków zawarcia tych postanowień w umowie pożyczki, przy uwzględnieniu m.in. wysokości tych należności, w ocenie sądu kształtuje prawa i obowiązki klienta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy.
W rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. za sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać m.in. działania wykorzystujące np. niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji, wywołanie błędnego przekonania konsumenta, wykorzystanie jego niewiedzy lub naiwności. Chodzi o działanie potocznie nazywane nieuczciwym, odbiegające in minus od przyjętych standardów (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 27 stycznia 2011 r., VI (...)).
Z kolei rażące naruszenie interesów konsumenta zachodzi w sytuacji, w której w rażący sposób została naruszona równowaga interesów stron umowy przez to, że jedna z nich wykorzystała swoja przewagę, formułując konkretne postanowienia umowy. Określenie „rażąco” należy stosować do znacznego odchylenia przyjętego uregulowania od zasady uczciwego wyważenia praw i obowiązków (tak m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 września 2011 r., sygn. akt (...)).
Pojęcie „interesów konsumenta” należy natomiast rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny. Mogą tu bowiem wejść w grę także inne aspekty, jak choćby zdrowie konsumenta (i jego bliskich), jego czas zbędnie tracony, dezorganizacja toku życia, przykrości, zawód, itp. Jednocześnie ustawodawca wymaga, aby naruszenie interesów konsumenta było w stopniu rażącym, które to określenie odnosi się do wypadków znacznego, szczególnie doniosłego odbiegania przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważenia praw i obowiązków w łączącym strony stosunku prawnym. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym (tak m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 grudnia 2010 r., sygn. akt VI ACa (...)).
Sąd uznał, że ustalenie przez stronę powodową należnej jej prowizji pożyczkodawcy na poziomie 7910 zł przy kwocie udostępnionej pożyczki gotówkowej 8250 zł należy zakwalifikować jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes pozwanej, będącej konsumentem, a jednocześnie słabszą stroną umowy.
Niewątpliwie postanowienia (§ 1. 4 b) analizowanej umowy w zakresie prowizji pożyczkodawcy jawią się jako dowolne, a wysokość tej prowizji jako rażąco wygórowana, nie mająca uzasadnienia, mając na uwadze wysokość i czas pożyczki. Istotne jest, że opłaty pobierane przez pożyczkodawcę powinny zostać określone przez pożyczkodawcę tak, aby nie stanowiły źródła ukrytego zysku. Ustalenie kosztów pożyczki udostępnionej pozwanej w kwocie 8250 zł (7910 zł prowizja + 340 zł opłata przygotowawcza) na kwotę równą pożyczce, to jest 8250 zł, które mają pokryć bliżej niesprecyzowane koszty, które wskazane zostały w załączniku do umowy pożyczki nieprzedstawionym do sprawy, stanowi naruszenie wskazanej powinności. Dokument na k. 48, na który powołuje się strona powodowa w piśmie procesowym z dnia 7 sierpnia 2024 roku nie może zostać uznany za załącznik do umowy pożyczki, albowiem nie został opatrzony żadnym podpisem, nadto zgodnie z art. 458 15 § 1 i 4 k.p.c. w postępowaniu konsumenckim przedsiębiorca ma obowiązek powołać wszystkie twierdzenia i dowody w pozwie, a dowody powołane później podlegają pominięciu jako spóźnione, chyba że ich powołanie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później.
Sprzeczne z dobrym obyczajem jest naruszenie ekwiwalentności świadczeń przy stosowaniu wobec konsumentów opłaty, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co godzi w słuszny interes konsumenta. Należy przy tym przytoczyć stanowisko (...) wyrażone w odniesieniu do możliwości stosowania dyrektywy 93/13, zmienionej dyrektywą 2011/83, na gruncie polskiego porządku prawnego, który stwierdził, że artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 zmienionej dyrektywą 2011/83 należy interpretować w ten sposób, że warunek umowny dotyczący pozaodsetkowych kosztów kredytu, który określa ten koszt poniżej ustawowego pułapu i który przenosi na konsumenta koszty działalności gospodarczej kredytodawcy, może powodować znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, gdy obciąża konsumenta kosztami nieproporcjonalnymi w stosunku do świadczeń i do kwoty otrzymanego kredytu, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego” (zob. wyrok TSUE w sprawach połączonych(...), (...) i (...) (...) S.A. z siedzibą w B. i in.). wobec powyższego Sąd uznał, że w realiach tej sprawy prowizja pożyczkodawcy stanowiła niedozwoloną klauzulę umowną.
Dlatego postanowienia umowy w tym zakresie nie mogły wobec pozwanej wywołać pożądanych przez stronę powodową skutków prawnych. Sąd przyjął, że postanowienia analizowanej umowy pożyczki w przedmiocie pozaodsetkowych kosztów pożyczki w zakresie prowizji pożyczkodawcy stanowią niedozwolone klauzule umowne i zgodnie z art. 385 1 k.c. nie wiążą pozwanej. Strona powodowa w żaden sposób nie wykazała, aby określona przez nią prowizja stanowiła rzeczywiste, ponoszone przez nią koszty związane z zawarciem wyłącznie przedmiotowej umowy, a zatem należy uznać, iż wysokość tych opłat wskazuje jedynie na podejmowanie czynności zmierzających do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych.
W konsekwencji pozwana zobowiązana była na mocy umowy pożyczki do zwrotu na rzecz strony powodowej jedynie kwoty udzielonej pożyczki w wysokości 8250 zł powiększonej o odsetki kapitałowe oprocentowane 7,19% w skali roku. Wobec tego, że spłata miała nastąpić w 36 ratach wysokość rat powinna wynosić 255,45 zł (raty równe, obejmujące spłatę pożyczki i odsetek umownych). Biorąc pod uwagę, że pozwana na dzień wypowiedzenia umowy pożyczki oraz wezwania do wykupu weksla dokonała spłat należności w łącznej kwocie 5110 zł (10 rat po 511 zł), należy stwierdzić, że zadłużenie w chwili doręczenia jej zarówno pisma zawierającego wezwanie do zapłaty, jak i pisma zawierającego oświadczenie o wypowiedzeniu umowy, nie istniało, a więc tym samym nie przekraczało równowartości jednej raty, co było konieczne do wezwania do zapłaty, a następnie wypowiedzenia umowy pożyczki. Kwota wpłat dokonanych do dnia wypowiedzenia umowy i wezwania do wykupu weksla wystarczyła na zaspokojenie ponad 20 rat, a zatem pozwana nie pozostawała w opóźnieniu z płatnością rat pożyczki. Zatem wypowiedzenie umowy dokonane w dniu 8 listopada 2022 roku nie mogło odnieść skutku. W konsekwencji weksel nie mógł zostać wówczas w ogóle wypełniony, a tym bardziej nie mógł zostać wypełniony na sumę wekslową uwzględniającą wypowiedzenie umowy. Weksel został natomiast wypełniony przy uwzględnieniu postanowień umowy, które jako abuzywne nie wiązały pozwanej.
Odnosząc się do dołączonego do pozwu oświadczenia pozwanej o uznaniu długu, należy zaznaczyć, że dotyczy ono umowy pożyczki nr(...) zawartej pomiędzy stronami postępowania, a przedmiotowe roszczenie dochodzone jest na podstawie weksla, podstawą żądania pozwu jest zobowiązanie wekslowe, a nie umowa pożyczki. Nadto przedmiotowa umowa pożyczki nie została skutecznie wypowiedziana, co mogłoby dopiero skutkować wypełnieniem weksla. Ocena skuteczności wypowiedzenia umowy jest kwestią prawną, którą sąd bada z urzędu.
Reasumując, weksel zgodnie z deklaracją wekslową nie mógł zostać wypełniony nie tylko na sumę w nim określoną, ale w ogóle nie mógł zostać wypełniony, co oznacza, że stronie powodowej nie przysługuje uprawnienie do dochodzenia roszczenia wekslowego.
Dlatego Sąd oddalił powództwo, o czym orzekł w sentencji wyroku.
Sygn. akt I C (...) upr
ZARZĄDZENIE
1. (...)
2. (...)
3. (...)
(...)
(...)