Wyrok z 20 grudnia 2024, sygn. I C 152/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 grudnia 2024r.

Sąd Rejonowy w Goleniowie Wydział I Cywilny

w składzie :

Przewodniczący: sędzia Małgorzata Izbińska-Barcik

po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2024r.. w Goleniowie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa M. W., K. S. i A. W.

przeciwko S. S.

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanego S. S. solidarnie na rzecz powodów M. W., A. W. i K. S. kwotę 4.320 (czterech tysięcy trzystu dwudziestu)złotych 22 (dwudziestu dwóch) groszy wraz z odsetkami w ustawowymi za opóźnienie liczonymi za okres od dnia 27 grudnia 2019r. do dnia zapłaty;

II.  oddala powództwo w pozostałym zakresie;

III.  zasądza solidarnie od powodów M. W., A. W. i K. S. na rzecz pozwanego S. S. kwotę 1.805 (jednego tysiąca ośmiuset pięciu) złotych 52 (pięćdziesięciu dwóch) groszy tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie;

IV.  nakazuje pobrać solidarnie od powodów M. W., A. W. i K. S. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Goleniowie kwotę 1.491 (jednego tysiąca czterystu dziewięćdziesięciu jeden) złotych 81 (osiemdziesięciu jeden) groszy tytułem nieuiszczonych kosztów postępowania tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa;

V.  nakazuje pobrać pozwanego M. M. (2) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Goleniowie kwotę 420 (czterystu dwudziestu) złotych 77 (siedemdziesięciu siedmiu) groszy tytułem nieuiszczonych kosztów postępowania tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa;

sędzia Małgorzata Izbińska-Barcik

Sygnatura akt I C 152/22

UZASADNIENIE

Powodowie M. W., K. (...) i A. W. wnieśli o zasądzenie od pozwanego S. S. kwoty 20.000 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu pozwu pełnomocnik powodów wskazał, iż powodowie są spadkobiercami I. W., która za życia zawarła z pozwanym umowę dzierżawy nieruchomości położnej w Z. (...)z ustalonym czynszem dzierżawnym w wysokości 50 bali siana rocznie. Nadto pełnomocnik powodów podniósł, iż pozwany nie uiszczał umówionego czynszu i niniejszym pozwem powodowie domagają się zapłaty czynszu za lata 2016 -2019, tj. za cztery lata po 5.000 złotych za każdy rok.

Nakazem zapłaty z dnia 31 października 2019r. wydanym w sprawie I (...) Sąd uwzględnił powództwo w całości.

Pozwany S. S. w sprzeciwie od powyższego nakazu zapłaty zaskarżył nakaz zapłaty w całości i wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik pozwanego wskazała, iż zaprzecza wszystkim nieprzyznanym twierdzeniom powodów. Podniosła, iż powodowie nie przedstawili żadnych dowodów na istnienie należności dochodzonej pozwem. Podniosła również zarzut przedawnienia roszczenia. W kolejnym piśmie procesowym pełnomocnik pozwanego wskazała, iż pozwany w okresie związku z I. W. (1) prowadził na podstawie umowy dzierżawy z dnia 29 marca 2011r. gospodarstwo rolne. Poza tym dokonywał w okres od 2016 do listopada 2018r. zakupu paszy dla koni z gospodarstwa odziedziczonego przez powodów oraz prowadził to gospodarstwo i tym samym żądanie zapłaty przez powodów jest bezpodstawne. Pełnomocnik pozwanego zakwestionowała również przyjętą przez powodów wartość beli siana, a także podniosła zarzut naruszenia art. 5 kc.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

S. S. od 2008 roku pozostawał z I. W. (1) matką K. S., A. W. i M. W. w konkubinacie. Związek ten tworzyli do śmierci I. W. (1). S. S. i I. W. (1) mieszkali wspólnie w gospodarstwie rolnym należącym do I. W. (1) i prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. S. S. wykonywał również prace w gospodarstwie rolnym należącym do I. W. i pozostawał na utrzymaniu I. W. (1), albowiem nie miał on innego źródła utrzymania. S. S. i I. W. (1) wspólnie prowadzili gospodarstwo rolne, w ramach którego prowadzili hodowle koni.

W 2015 roku S. S. kupił dwie działki rolne w M. (...). Z działek tych S. S. uzyskiwał głownie siano, które było przeznaczone dla koni I. W. (1).

Dowody:



odpowiedź na pozew w sprawie I C 137/19 SO w Szczecinie – k: 218-223



dokument – protokół zeznań świadków i stron w sprawie I C 137/19 SO w Szczecinie – k: 224-235,



przesłuchanie pozwanego S. S. – k: 251-252 (00:09:31-01:24:25)

Do 2011 roku S. S. prowadził swoją działalność gospodarczą w zakresie m.in. podkuwania koni. Działalność ta nie przyniosła oczekiwanych dochodów. W 2011 roku, kiedy skończył się okres preferencyjnych stawek ZUS, zrezygnował z tej działalności i na zasadzie domownika pozostawał na utrzymaniu I. W. (1). Wówczas został zgłoszonych do KRUS-u i w tym celu musiał posiadać gospodarstwo rolne i zostać rolnikiem. Składki na KRUS za S. S. opłacała I. W. (1), albowiem od 2011 roku S. S. nie miał własnych dochodów.

W związku z koniecznością posiadania przez S. S. gospodarstwa rolnego – w dniu 29 marca 2011r. w Z. (...) została podpisana pomiędzy I. W. a S. S. umowa dzierżawy gruntów rolnych. W § 1 umowy I. W. oświadczyła, iż jest właścicielką nieruchomości rolnej położonej w Z. (...) oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka o numerze (...) o powierzchni 2,82 ha. Na podstawie tej umowy I. W. oddała S. S. całą wyżej wskazaną nieruchomość do używania i pobierania pożytków z przeznaczeniem na prowadzenie działalności rolniczej. Powyższa umowę strony zawarły na okres 10 lat, przy czym zastrzegły dla S. S. prawo rozwiązania umowy za wypowiedzeniem ze skutkiem natychmiastowym, z chwilą doręczenia wydzierżawiającemu wypowiedzenia w formie pisemnej pod rygorem nieważności..

W § 4 umowy z dnia 29 marca 2011r. strony ustaliły, iż S. S. będzie zobowiązany do zapłaty I. W. (1) czynszu dzierżawnego w wysokości 50 bali siana uzyskanego z pola. Zapłata czynszu miała następować do 30 września każdego roku. Przy czym w § 11 umowy strony zastrzegły, iż pożytki przysługujące z płatności obszarowych pobierać będzie I. W. (1).

Jednocześnie S. S. oświadczył w umowie, iż nieruchomość będąca przedmiotem umowy została mu wydana w dniu podpisania umowy dzierżawy, w stanie przydatnym do umówionego użytku.

Podpisy pod powyższą umową zostały poświadczone przez Burmistrza G. (...).

Powyższa działka, będąca przedmiotem dzierżawy, była częścią składową gospodarstwa rolnego w Z. (...). Stanowiła łąkę.

Powyższa umowa była przez S. S. i I. W. (1) wykonywana. Na tej działce pasły się konie I. W. (1). Działka była użytkowana zgodne z zasadami sztuki rolnej. Od wiosny wypasane na niej były konie, a jesienią było koszone to co na tej działce zostało. Z działki tej uzyskiwano niewielkie ilości siana, albowiem część tej trawy zjadały konie. Zbierano z niej około 10-15 rolek siana. Całe to siano było przez S. S. przekazywane I. W. (1) na potrzeby prowadzonego przez nią gospodarstwa rolnego. Oddawał on na rzecz I. W. (1) całość uzyskiwanego z tej działki plonu w postaci siana i trawy zielonej, co było realizowane w formie wypasów. S. S. i I. W. (1) nigdy nie ewidencjonowali ilości przekazywanego przez S. S. siana.

Dowody:



umowa z dnia 21 marca 2011r. – k: 16-17



przesłuchanie pozwanego S. S. – k: 251-252 (00:09:31-01:24:25)

I. W. zmarła w dniu 27 grudnia 2015r. w G. (...). Spadek po niej odziedziczyli na podstawie ustawy jej dzieci K. S., A. W. i M. W. w udziałach po 1/3 części.

Po śmierci I. W. (1) żaden z jej spadkobierców nie miał możliwości, aby przejąć prowadzenie wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego oraz hodowlą koni. Wówczas jej spadkobiercy zaproponowali S. S., aby nieodpłatnie pozostał w tym gospodarstwie i w zamian miał on pomóc im w bieżącym utrzymaniu tego gospodarstwa. Ostatecznie zaproponowali mu również wynagrodzenie w wysokości 3.000 złotych miesięcznie, które było wpłacane do 2018 roku, do czasu kiedy został sprzedany ostatni koń.

Poza tym po śmierci I. W. (1) na działce objętej wyżej opisaną umową dzierżawy, od wiosny do jesieni nadal były wypasane pozostałe w gospodarstwie konie. Pozostała część zebranego z tej działki siana była przeznaczana na paszę dla koni, których właścicielami byli teraz spadkobiercy I. W. (1). Na działce dzierżawioną przez S. S. średnio pasło się jednocześnie 10 koni. Nadto siano dla koni było dokupowane również od innych rolników.

Bezpośrednio po śmieci I. W. (1) w gospodarstwie było 63 koni. Po jej śmierci konie były sukcesywnie sprzedawane. W dniu 113 lutego 2016r. sprzedano 1 konia,, w dniu 21 lutego 2016r. – 7 koni, w dniu 22 lutego 2016r. – 2 konie, 05 marca 2016r. – 4 konie, w dniu 25 marca 2016r. – 2 konie, w dniu 03 kwietnia 2016r. – padł jeden koń, w dniu 11 kwietnia 2016r. – sprzedano 3 konie, w dniu 15 kwietnia 2016r. – 2 konie, w dniu 12 czerwca 2016r. – 8 koni, w dniu 04 czerwca 2016r. – 1 koń, w dniu 12 czerwca 2016r. – 1 koń, w dniu 01 lipca 2016r. – jeden koń,, w dniu 16 lipca 2016r. – 4 konie, w dniu 06 grudnia 2016r. – 2 konie. Na koniec 2016 roku w gospodarstwie pozostały 22 konie. Później w dniu 18 lutego 2017r. sprzedano 1 konia, w dniu 11 lica 2017r. – 8 koni, w dniu 24 lipca 2017r. – 1 konia. pod koniec 2017 roku w gospodarstwie było 11 koni. Kolejno w dniu 18 marca 2018r. sprzedano 2 konie, w dniu 04 sierpnia 2018r. z gospodarstwa wyjechał jeden koń. Do końca września 2018 roku wszystkie konie z gospodarstwa I. W. (1) zostały sprzedane.

S. S. wyprowadził się z gospodarstwa w Z. (...) w listopadzie 2018 roku.

Dowody:



akt poświadczenia dziedziczenia – k: 15,



odpowiedź na pozew w sprawie I C 137/19 SO w Szczecinie – k: 218-223,



dokument – protokół zeznań świadków i stron w sprawie I C 137/19 SO w Szczecinie – k: 224-235



przesłuchanie pozwanego S. S. – k: 251-252 (00:09:31-01:24:25),



przesłuchanie powódki A. W. – k: 238-238v. (00:10:23-00:33:37)

W dniu 04 lutego 2019r. S. S. złożył przeciwko K. S., A. W. i M. W. pozew o zapłatę kwoty 175.750 złotych tytułem zwrotu równowartości nakładów poniesionych przez niego na rzecz gospodarstwa rolnego położnego w Z. (...) gmina G. (...), wchodzącego w skład majątku I. W., które pozwani nabyli w drodze dziedziczenia po zmarłej matce I. W.. W uzasadnieniu pozwu wskazał, iż na powyższą kwotę składają się kwoty z tytułu prowadzenia w latach 2008-2015 gospodarstw rolnych należących do I. w., montażu instalacji grzewczej i wodnej w budynku mieszkalnym należącym do I. w., kwoty z tytułu pielęgnacji koni w latach 2010-2015 oraz kwota z tytułu nabycia paszy dla koni.

A. W., K. S. i M. W. wnieśli i oddalenie powyższego powództwa.

Dowody:



odpis pozwu – k: 192-195,



odpowiedź na pozew – k: 218-223

Pismem z dnia 07 czerwca 2019r. pełnomocnik A. W., K. S. i M. W. wezwał S. S. do zapłaty czynszu dzierżawnego w związku z umową dzierżawy z dnia 29 marca 2011r. dotyczącą działki o (...) położnej w Z. (...) wynoszącego 50 bali siana rocznie lub ich równowartości w gotówce przy założeniu, iż jedna sztuka bali siana stanowi równowartość 100 złotych za okres od 2011 roku do 2018 roku wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 01 października każdego roku.

Powyższe wezwanie zostało S. S. przesłane, listem poleconym, na adres (...), gmina N. (...).

Dowody:



wezwanie do zapłaty – k: 19-20,



zwrotna korespondencja – k: 21-23

Pismem z dnia 03 lipca 2019r. S. S. wypowiedział umowę dzierżawy zawartą w dniu 29 marca 2011r. z I. W. (1) ze skutkiem natychmiastowym. Wypowiedział on tę umowę, albowiem spadkobiercy I. W. (1) chcieli sprzedać całe gospodarstwo rolne, a z uwagi na dzierżawę wyżej opisana a działka była wyłączona i na prośbę nabywcy złożył powyższe oświadczenie.

Do czasu wypowiedzenia umowy dzierżawy S. S. nie pobierał dopłat do dzierżawionych działek.

Dowody:



wypowiedzenie – k: 18, 24



przesłuchanie pozwanego S. S. – k: 251-252 (00:09:31-01:24:25)

Na rynku dostępnych jest wiele różnego rodzaju modeli pras do siana, przy czym niektóre zostały opracowane do pakowania o dużej gęstości. W zależności od modelu bele mogą być ściśnięte do około dwóch do trzech razy większych rozmiarów niż normlanie. Również zawartość wilgoci może wpływać na wagę beli siana. Gęstość beli siana jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na jej wartość.

Wartość rynkowa 1 dt siana w poszczególnych latach można wycenić na podstawie jednostki zbożowej, powszechne stosowanej jednostki przeliczeniowej, która pozwala ustalić wartość danego produktu rolnego w oparciu o cenę rynkową czterech podstawowych zbóż. Wartość jednej jednostki zbożowej w 2016 roku wyniosła 54,69 złotych, w 2017 roku – 57,15 złotych, w 2018 roku – 63,52 złotych, w 2019 roku – 65,02 złotych. Wartość jednej dt siana należy ustalać przy zastosowaniu współczynnika wynoszące 0,4 i tak wartość jednej dt siana w 2016 roku wyniosła 21,87 złotych, w 2017 roku – 22,86 złotych, w 2018 roku – 25,40 złotych i w 2019 roku – 26,00 złotych.

Jedna średnia bela siana ma wagę około 2,5 dt. Zatem wartość jednej średniej beli siana w 2016 roku wynosiła 54,67 złotych, w 2017 roku – 57,15 złotych, w 2018 roku – 63,50 złotych i w 2019 roku – 65 złotych.

Plony siana z trwałych użytków zielonych w poszczególnych altach wynosiły w 2016 roku – 47,26 sztuk średnich beli siana (o wadze 2,5 dt), w 2017 roku – 48,95 sztuk, w 2017 roku 36,20 sztuk i w 2019 roku – 41,84 sztuk. Według norm z 5 dt zielonki uzyskujemy 1 dt siana.

Działka o numerze ewidencyjnym (...), będąca przedmiotem dzierżawy, to grunty rolne RV i pastwiska PsIV. Mogła ona w przypadku kośno-pastwiskowego użytkowania zabezpieczyć paszę na okres letni (pastwisko) i zimowy (siano) dla 3 koni pod warunkiem uzupełnienia z innych gruntów lub zakupu paszy treściwej (ziarna zbóż).

W październiku 2022r. oferowano do sprzedaży balot siana z uprawy ekologicznej za kwotę 80 złotych.

Dowody:



wydruk z ogłoszeń – k: 259-260,



opinia biegłego – k: 338-344

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zgłoszone w niniejszej sprawie okazało się zasadne jedynie części, tj. co do kwoty 4.320,22 złotych.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie Sąd ustalił na podstawie dokumentów przedstawionych przez strony, w szczególności umowy dzierżawy, oświadczenia o jej wypowiedzeniu, jak również wezwań do zapłaty, odpisów pozwu złożonego przez pozwanego w Sądzie Okręgowym w Szczecinie i dokumentów z tego postępowania. Treść tych dokumentów nie była w zasadzie kwestionowana przez strony postępowania, jak również strony nie przeczyły zaistnieniu wskazanych w nich faktów, a jedynie strony z treści tych dokumentów, wywodziły różne wnioski odnośnie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, w szczególności co sposobu wykonywania umowy dzierżawy w zakresie określenia wysokości i uiszczania czynszu . W konsekwencji strony również wywodziły różne skutki prawne w zakresie zasadności żądania zgłoszonego w niniejszej sprawie.

Okoliczności sprawy zostały ustalone również na podstawie zeznań złożonych przez powódkę A. W. i pozwanego S. S.. Sąd nie miał podstaw do kwestionowania ich zeznań. Ich zeznania w zasadzie wzajemnie się uzupełniały i wzajemnie potwierdzały, a jedynie w różnym stopniu obie strony akcentowały zakres zaangażowania pozwanego w utrzymanie gospodarstwa rolnego w Z. (...) po śmierci I. W., jak również zakres świadczeń, jakie I. W. przekazywała na rzecz pozwanego z jej życia. Obie strony w zasadzie przedstawiły przebieg zdarzeń, w szczególności po śmierci I. W. w tożsamy sposób. W szczególności Sąd uznał za wiarygodne zeznania pozwanego w zakresie, w jakim wskazał na przyczynę zawarcia umowy dzierżawy z I. W., sposób jej wykonywania za życia I. W., jak również w zakresie, w jaki wskazał na ilość koni pozostałych w gospodarstwie I. W. po jej śmierci, ilości i czasu sprzedaży kolejnych koni, jak również sposobu ich wykarmienia, w tym poprzez wypasanie ich na działce objętej kwestionowaną umową dzierżawy. Podkreślić bowiem należy, iż w zasadniczej części zeznania te zostały potwierdzone zeznaniami samej powódki, która przyznała, iż po śmierci I. W. w gospodarstwie pozostało około 70 koni, jak również przyznała, iż konie były sukcesywnie sprzedawane, aż do połowy 2018 roku, a także że wszelkie kwestie związane z utrzymaniem gospodarstwa zostały przekazane S. S., aż do czasu sprzedaży ostatniego konia. Z tych też względów Sąd uznał ich zeznania za wiarygodne i w całości, w szczególności zeznania pozwanego, uczynił podstawą ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie.

Sąd dokonał również ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie na postawie opinii biegłego z rolnictwa. Biegły w swojej opinii wyjaśnił istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, tj. wagę średniej beli siana, jak również podjął się określenia w sposób najbardziej zobiektywizowany wartości takiej beli siana. Nadto określił ilość beli siana, jaką można było uzyskać z dzierżawionej działki i ilość koni, jaka mogła być z tej działki wykarmiona. W ocenie Sądu opinia biegłego z stanowiła wiarygodną podstawę dokonania w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych. W ocenie Sądu w sprawie brak jest podstaw do kwestionowania wyżej wskazanej opinii, zwłaszcza że żadna ze stron wniosków tej opinii nie zakwestionowała. Zdaniem Sądu przedstawione opinia ta stanowiła zupełny dowód w sprawie i pozwalały na dokonanie na jej podstawie oceny zgłoszonych przez powodów roszczeń. Zdaniem Sądu biegły udzielili wyczerpujących odpowiedzi na stawiane mu pytania, analizując przedstawioną mu dokumentację i wyciągając na jej podstawie, z wykorzystaniem wiedzy i doświadczenia zawodowego, wnioski, które następnie mogły posłużyć sądowi do rozstrzygnięcia sprawy. Biegły wyjaśnił swój wywód, co pozwalało na dokonanie oceny prawidłowości wywiedzionych przez niego w opinii wniosków. Zaznaczyć przy tym należy, iż ostatecznie żadna ze stron nie kwestionował treści, ani wniosków przedłożonej w niniejszej sprawie opinii biegłego. Tym samym zdaniem Sądu opinia biegłego jest w pełni wiarygodna i stanowi miarodajną podstawę ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie, w szczególności w zakresie ustalenia rodzaju skutków wypadku na zdrowie powoda.

W niniejszej sprawie powodowie swoje roszczenie w zakresie zapłaty wywodził z faktu zawarcia przez ich poprzedniczkę prawną z pozwanym w dniu 29 marca 2011r. umowy dzierżawy działki o numerze ewidencyjnym (...)położonej w Z. (...). Powodowie wskazali, iż na podstawie tej umowy pozwany był zobowiązany do zapłaty czynszu dzierżawnego w wysokości 50 beli siana uzyskanych z tej działki w terminie do dnia 30 września każdego roku. Podnieśli, iż mimo zawarcia tej umowy pozwany od dnia śmierci I. W. (1) do dnia jej wypowiedzenia, tj. do dnia 03 lipca 2019r. nie uiszczał na ich rzecz, jako spadkobierców I. W. (1), umówionego czynszu dzierżawnego, którego wysokość oszacowali na kwotę po 5.000 złotych za każdy rok dzierżawy. Powodowie żądali zapłaty kwoty 20.000 złotych za cztery lata dzierżawy, tj. za okres od 2016 roku do 2019 roku.

W pierwszej kolejności więc koniecznym było ustalenie podstawy prawnej żądania zgłoszonego przez powoda w niniejszej sprawie. Pełnomocnik powodów nie wskazał w swoim pozwie takowej podstawy prawnej, a jedynie powołał się na rodzaj umowy, z jakiej powodowie wywodzą swoje roszczenie, wskazując wprost, iż jest to umowa dzierżawy. Niemniej mając na uwadze, iż powodowie swoje roszczenia wywodzili ze wskazanej przez nich umowy dzierżawy, uznać należało, iż odpowiedzialność pozwanego w niniejszej sprawie być rozpatrywana na podstawie przepisów regulujących umowę dzierżawy.

Zgodnie z treścią art. 693 § 1 kc przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. Czynsz może być zastrzeżony w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju. Może być również oznaczony w ułamkowej części pożytków (art. 693 § 2 kc). Dzierżawa jest umową wzajemną, w której wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz lub prawo do używania i pobierania pożytków, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. Podkreślić należy, iż dzierżawa wywiera skutki prawne bez względu na to, czy dzierżawcy wydano przedmiot dzierżawy. Umowa dzierżawy może dotyczyć zarówno rzeczy ruchomych, jak i nieruchomości. Rzeczy i prawa stanowiące przedmiot umowy dzierżawy powinny umożliwić dzierżawcy korzystanie z nich oraz wytwarzanie i pobieranie pożytków (naturalnych lub cywilnych). Elementem koniecznym dzierżawy bowiem jest korzystanie z cudzej rzeczy lub prawa i pobieranie z nich pożytków, jej przedmiotem mogą być tylko te rzeczy, których charakter prawny dopuszcza pobieranie z nich pożytków.

Zawarta przez strony, poprzedniczkę prawną powodów i pozwanego, umowa z dnia 29 marca 2011r. została przez nie nazwana jako umowa dzierżawy gruntów rolnych. Treść tej umowy zdaniem Sądu w sposób jednoznaczny pozwala uznać, iż jest to umowa dzierżawy zdefiniowana w art. 693 § 1 kc, a tym samym że to przepisy regulujące tę umowę winny stanowić podstawę rozstrzygnięcia o roszczeniach zgłoszonych przez powodów w niniejszej sprawie. Podkreślić bowiem należy, iż przedmiotem umowy dzierżawy z dnia 29 marca 2011r. była nieruchomość rolna położona w Z. (...) stanowiąca własność wówczas I. W. (1). Zatem przedmiot dzierżawy sam w sobie jest tego rodzaju, iż możliwe jest uzyskiwanie z niego pożytków naturalnych w postaci plonów. Jednocześnie w § 2 ust. 1 umowy jednoznacznie wskazano, iż wydzierżawiający oddaje dzierżawcy określoną w umowie nieruchomość do używania i pobierania pożytków z przeznaczeniem na prowadzenie działalności rolniczej. Jednocześnie S. S. zobowiązał się do wykonywania dzierżawy zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki. Nadto zaznaczono, iż pozwany miał prawo tylko do części pożytków z tej nieruchomości, albowiem pożytki w postaci płatności obszarowych pobierać miała I. W..

Powyższe więc w sposób jednoznaczny wskazuje, iż zawarta pomiędzy I. W. (1) z pozwanym S. S. umowa z dnia 29 marca 2011r. wobec przewidywania w niej nie tylko możliwości używania nieruchomości, lecz również pobierania a jej pożytków zawiera wszystkie elementy istotne pozwalające ja zakwalifikować jako umowę nazwaną umowę dzierżawy. Tym samym w oparciu o przepisy regulujące tą umowę należało rozstrzygnąć o zadaniu zgłoszonym przez powodów w niniejszej sprawie.

W pierwszej kolejności jednakże w niniejszej sprawie wobec podnoszonych przez pozwanego twierdzeń, że powódka A. W. oświadczyła bezpośrednio po śmierci I. W. (1), iż umowa z dnia 29 marca 2011r. jest umową nieważna – koniecznym było ustalenie czy istotnie w niniejszej sprawie mamy do czynienia z ważną umową dzierżawy. Zwłaszcza że pozwany w swoich zeznaniach wskazywał, iż celem zawarcia tej umowy było umożliwienie mu uzyskanie statusu rolnika i ubezpieczenia w KRUS i nigdy nie dokonał zapłaty na rzecz I. W. (1) umówionego czynszu w postaci równowartości ustalonej liczby beli siana. Nadto powodowie konsekwentnie domagali się w niniejszej sprawie zapłaty czynszu dzierżawnego, czyli czynszu ustalonego na podstawie umowy dzierżawy i na żadnym etapie nie podnieśli chociażby ewentualnej podstawy faktycznej naliczenia dochodzonych w niniejszej sprawie kwot. Ustalenie bowiem nieważności umowy powodowałoby, iż brak byłoby podstaw do uznania zasadności żądania zapłaty czynszu dzierżawnego.

Kwestię ważności czynności prawnej reguluje art. 58 kc odnoszący się do sprzeczności umowy z przepisami prawa i zasadami współżycia społecznego oraz art. 82 i nast. kc dotyczące wad oświadczenia woli. Biorąc pod uwagę brak wskazania z jakich powodów A. W. miałby ocenić zawartą umowę jako umowę nieważną, jedynie na podstawie oświadczeń pozwanego, w których wskazywał, iż umowa została zawarta w celu umożliwienia mu uzyskania ubezpieczenia z KRUS – w ocenie Sądu rozważania jedynie wymagało, czy umowa zawarta przez pozwanego z I. W. (1) była nieważna z uwagi na zawarcie jej jedynie dla pozoru, tj. na podstawie art. 83 kc.

Zgodnie z treścią art. 83 § 1 kc nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności. Pozorność oświadczenia woli jest wadą szczególną, albowiem dotyczącą oświadczenia złożonego świadomie i swobodnie dla pozoru drugiej stronie, która o takim charakterze oświadczenia wie i na to się zgadza. Nieważność oświadczenia woli z powodu pozorności oświadczenia woli może być stwierdzona tylko wówczas, gdy brak zamiaru wywołania skutków prawnych został przejawiony wobec drugiej strony otwarcie, tak, że miałą ona pełną świadomość co do pozorności złożonego wobec niej oświadczenia woli i co do rzeczywistej woli kontrahenta i w pełni się z tym zgadzała (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 08 czerwca 1971r., II CR 250/71). Oświadczenie woli jest złożone dla pozoru, gdy z góry powziętym zamiarem stron jest brak woli wywołania określonych skutków prawnych, a zatem strony udają, że dokonują czynności prawnej. Zwykła pozorność ma miejsce wtedy, gdy pod pozorowaną czynnością prawną nic się nie kryje.

Sąd dokonując w niniejszej sprawie oceny czy doszło do zawarcia umowy z dnia 29 marca 2011r. doszedł do przekonania, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia pozorności tej umowy, w szczególności aby strony nie miały zamiaru, aby umowa ta wywołała skutków prawnych przewidzianych dla tej umowy.

Podkreślić bowiem należy, iż pozwany na żadnym etapie nie podniósł, aby zawarta przez niego z poprzedniczką prawną powodów umowa była zawarta jedynie dla pozwu, że nie mieli oni zamiaru, aby wywołała ona skutki prawne przewidziane dla umowy dzierżawy. Wprawdzie jak wynika z zeznań pozwanego została ona zawarta w celu umożliwienia mu uzyskania statusu rolnika i możliwości ubezpieczenia z KRUS, albowiem zrezygnował z prowadzenia własnej działalności gospodarczej i pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z I. W. (1) – niemniej sama ta okoliczność, tj. cel dla którego została zawarta umowa nie może zdaniem Sądu świadczyć o jej pozorności. Jak bowiem wynika z jej treści umowa została zawarta z podpisem urzędowo poświadczonym, a zatem każda ze stron miała świadomość konsekwencji tej czynności i nie sposób uznać, aby nadając tej umowie urzędowy charakter miały zamiar dokonać jej jedynie dla pozoru, bez wywołania przez nią skutków przewidzianych dla tej umowy. Niewątpliwie bowiem stronom zależało na uzyskaniu przez pozwanego możliwości uzyskania ubezpieczenia z KRUS, zaś pozorność takiej umowy eliminowałaby możliwość tego ubezpieczenia, a nawet skutki w postaci wstecznej utraty tego ubezpieczenia. Poza tym pozwany w swoich zeznaniach wskazał w sposób jednoznaczny, iż umowa była wykonywana. Wprawdzie nie przekazywał on na rzecz I. W. (1) ani w formie rzeczowej w postaci przekazania określonej liczby beli siana, ani też równowartości wartości tych beli siana. Niemniej jak wynika z jego zeznań realizował on umowę poprzez umożliwienie wypasania na tej działce koni oraz przekazywania zebranego z tej działki siana, jakie było możliwe do zebrania z tej działki po wypasie koni. Wprawdzie pozwany twierdził, iż nie pobierał pożytki z tej działki – niemniej wskazać należy, iż wbrew tym twierdzeniem zbierał siano z działki (pozostałe po wypasie koni), a więc pobierał pożytki z tej działki. Okoliczność że przekazywał je I. W. (1) w ocenie Sądu nie powoduje, iż umowa jest pozorna, albowiem w samej umowie zaznaczono, iż w takiej formie winien uiszczać na jej rzecz czynsz dzierżawny. Należało więc uznać, iż przekazanie tego siana na rzecz I. W. (1) stanowi wykonanie umowy dzierżawy, a nie przejaw jej pozorności. Bez znaczenia dla oceny ewentualnej pozorności pozostaje okoliczność, iż nigdy nie ewidencjonowali ilości przekazanego siana, albowiem istotnym jest to, że pozwany przekazywał na rzecz I. W. (1) siano z tej działki , a więc był to przejaw wykonywania umowy.

Z tych też względów Sąd uznał, iż brak jest w niniejszej sprawie podstaw do uznania, I. W. i S. S. zawarli umowę z dnia 29 marca 2011r. dzierżawy nieruchomości rolnej jedynie dla pozoru i zgodnie nie mieli oni zamiaru, aby umowa ta wywołała skutek prawny w postaci u. Tym samym Sąd uznał, iż niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania nieważności tych umówi również na tej podstawie, iż umowa przez poprzedniczkę prawna powodów i pozwanego została zawarta jedynie dla pozoru. Zwłaszcza że w niniejszej sprawie żadna ze stron, a w szczególności pozwany nie podnosił zarzuty nieważności postępowania, zaś powyższe rozważania zostały poczynione jedynie z uwagi na obowiązek sądu badania ważności czynności prawnej z urzędu.

Skoro umowę z dnia 29 marca 2011r. uznać należy w niniejszej sprawie za ważną - koniecznym było ustalenie, czy na jej podstawie w realiach niniejszej sprawy powodowie mogą domagać się od pozwanego zapłaty kwoty 20.000 złotych tytułem czynszu dzierżawnego za okres czterech lat, tj. za lata 2016-2019 w wysokości po 5.000 złotych rocznie.

Pełnomocnik powodów wskazywał, iż zgodnie z treścią § 4 ust. 1 umowy dzierżawy pozwany był zobowiązany do zapłaty czynszu dzierżawnego w wysokości 50 bali siana uzyskanego z pola rocznie. Nadto wskazał, iż pozwany nie uiszczał tego czynszu dzierżawnego na ich rzecz, mimo że nie wypowiedział umowy dzierżawy. Podnieśli również, że wzywali go do wykonania § 4 ust. 1 umowy dzierżawy poprzez przekazanie na ich rzecz 50 bali siana lub zapłaty ich równowartość, ale wezwanie pozostało bez reakcji ze strony pozwanego. Oszacowali oni wartość jednej bai siana na kwotę 100 złotych i w związku z tym domagali się do niego zapłaty kwoty po 5.000 złotych za każdy rok obowiązywania umowy dzierżawy.

Pełnomocnik pozwanego zaś kwestionowała żądanie w całości podnosząc, iż powodowie nie wykazali swojego roszczenia co do zasady jak i wysokości, a w szczególności że powodowie nie wykazali jakiej wielkości bela siana miała stanowić podstawę wyliczenia roszczeń dochodzonych pozwem, zwłaszcza że wyliczenia biegłego co do wartości średniej beli siana są o połowę niższe. Podniosła nadto, iż jak wynika z opinii biegłego nie było możliwości uzyskania ilości beli siana zapisanych w umowie z dzierżawionej działki. Nadto wskazała, iż pozwany wydał powodom dzierżawioną nieruchomość w listopadzie 2018 roku, a zatem niezasadnym było żądanie zapłaty czynszu dzierżawnego za 2019 rok. Podniosła również, że po śmierci I. W. (1) na dzierżawionej działce wypasane były konie stanowiące własność powodów, jak również że zebrane siano było przekazywane na potrzeby tych koni. Podniosła również, iż za życia I. W. (1) pozwany wykonywał pracę na rzecz jej gospodarstwa rolnego i nie pobierała z tego tytułu wynagrodzenia od I. W. (1), a ta nie pobierała od niego czynszu za dzierżawioną nieruchomość, jak również że pożytki z tej działki były zatrzymywane przez I. W. (1) na potrzeby jej stada. Z tych też względów pełnomocnik pozwanego domagała się oddalenia powództwa w niniejszej sprawie.

Konieczną cechą dzierżawy jest odpłatność. Czynsz dzierżawny może być oznaczony nie tylko w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju, ale też w ułamkowej części pożytków, niekoniecznie pochodzących z dzierżawionej rzeczy. Jeśli czynsz jest oznaczony w pożytkach, np. 1/4 uzyskanego zbioru, a dzierżawca bez swej winy zbioru nie uzyska, wolny jest od obowiązku zapłaty czynszu. W tym przypadku mamy do czynienia z ukształtowaniem dzierżawy jako umowy częściowo losowej. Zatem podstawowym obowiązkiem dzierżawcy jest zapłata na rzecz wydzierżawiającego czynszu ustalonego w umowie. Czynsz jest z reguły płatny okresowo, zgodnie z uzgodnieniami stron. Podkreślić należy, iż przepisy kodeksu cywilnego nie nakładają na strony umowy dzierżawy obowiązku ścisłego (tj. kwotowego) określenia wysokości czynszu, jaki dzierżawca będzie zobowiązany uiszczać na rzecz wydzierżawiającego. W umowie strony muszą jednak wskazać dane pozwalające na obliczenie jego wysokości. Jeżeli czynsz pieniężny nie został w umowie oznaczony konkretną kwotą, wystarczające jest istnienie niezbędnych danych (w umowie bądź przepisach prawnych) do ustalenia jego wysokości. Zaznaczyć przy tym należy, iż umowa dzierżawy dochodzi do skutku poprzez złożenie przez strony oświadczenia woli, nie jest zatem konieczne wydanie rzeczy, która ma być przedmiotem dzierżawy. Obowiązek płacenia czynszu na rzecz wydzierżawiającego jest natomiast jednym z elementów koniecznych (przedmiotowo istotnych) umowy dzierżawy, bez którego nie dojdzie do jej skutecznego zawarcia.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż strony umowy z dnia 29 marca 2011r. jednoznacznie wskazały, iż wydanie pozwanemu nieruchomości będącej przedmiotem dzierżawy do używania nastąpiło w dniu podpisania umowy. Jednocześnie strony umowę tą zawarły na okres dziesięciu lat z możliwością jej wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym. W § 4 umowy strony ustaliły wysokość czynszu dzierżawnego w wysokości 50 bali siana uzyskanego z pola z zastrzeżeniem, iż zapłata czynszu będzie dokonana do 30 września każdego roku. Powyższe więc wskazuje, iż strony określiły wysokość czynszu dzierżawnego nie w pieniądzu, lecz w świadczeniach innego rodzaju, tj. w świadczeniu polegającym na przekazaniu 50 beli siana uzyskanego z pola.

W niniejszej sprawie powodowie domagali się zapłaty kwoty pieniężnej tytułem czynszu dzierżawnego, wskazując, iż kwota której się domagają staliw równowartość 50 beli siana za każdy rok. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż poza sporem pozostawało w niniejszej sprawie, iż ustalony w § 4 ust. 1 umowy dzierżawy czynsz określał jego wysokość w stosunku rocznym. Żadna ze stron tej okoliczności w niniejszej sprawie nie kwestionowała, a nadto na powyższe wskazują pozostałe zapisy tego postanowienia umownego, w którym wprowadzono obowiązek dzierżawcy do uiszczania tego czynszu co roku do dnia 30 września. W tych tez okolicznościach, mimo braku jednoznacznego zastrzeżenia, iż w ust. § 4 umowy wysokość tego czynszu ustalona została rocznie – uznać należało, iż strony ustaliły, iż 50 beli siana jest czynszem rocznym, w tej wysokości pozwany był go uiszczać co rok.

Podkreślić należy, iż powodowie domagali się w niniejszej sprawie zapłaty czynszu dzierżawnego za okres lata 2016, 2017, 2018 i 2019, wskazując, iż w tym okresie obowiązywała umowa dzierżawy, która została wypowiedziana przez pozwanego dopiero w dniu 03 lipca 2019r. Sąd wbrew zapatrywaniom pełnomocnika pozwanego nie miał podstaw do kwestionowania obowiązku pozwanego do zapłaty czynszu dzierżawnego również za rok 2019. Pełnomocnik pozwanego wskazywała bowiem, iż pozwany wydał powodom dzierżawioną nieruchomość w 2018 roku i w związku z tym nie ciążył na nim obowiązek zapłaty czynszu za 2019 rok. Podkreślić jednakże należy, iż jak wynika z wyżej już poczynionych uwag samo objęcie nieruchomości w posiadanie nie jest koniczne dla uznania, iż doszło do zawarcia umowy dzierżawy, a tym samym do zapłaty czynszu. W niniejszej sprawie zaś bezspornie do wypowiedzenia umowy dzierżawy doszło dopiero w dniu 03 lipca 2019r., jednocześnie została ona zawarta na czas oznaczony, zaś wypowiedzenie umowne, które miało skutek natychmiastowy – zgodnie z umowa musiało być dokonane dla swojej skuteczności na piśmie pod rygorem nieważności. Samo więc opuszczenie przez pozwanego nieruchomości będącej przedmiotem dzierżawy nie mogło doprowadzić do zakończenia umowy dzierżawy, zwłaszcza że sami powodowie tej okoliczności nie traktowali jako jej zakończenia skoro przed sprzedażą gospodarstwa informowali potencjalnego nabywcę o istnieniu tej umowy i skoro domagał się on wypowiedzenia tej umowy przez pozwanego to powodowie musieli uważają za obowiązującą. Zresztą jak wynika z zeznań pozwanego nie dokonał on formalnego wydania spornej nieruchomości powodom, lecz jedynie na skutek sprzedaży wszystkich koni i braku dalszego finansowania ze strony powodów opuścił on gospodarstwo rolne w Z. (...). Nie wykazał w żaden sposób, aby pozwani domagali się od niego opuszczenia nieruchomości, a wręcz jak wynika z dowodów zgromadzonych w niniejszej sprawie dopuszczali oni możliwość, iż nadal będzie mieszkał w tej nieruchomości, lecz musiał znaleźć inne zatrudnienie. Takiej zaś czynności (opuszczenie nieruchomości), zwłaszcza w świetle postanowień umowy dzierżawy dotyczących jej wypowiedzenia nie sposób uznać za skuteczne jej wypowiedzenie i zakończenia. Zatem zdaniem Sąd uznać należało, iż umowa dzierżawy trwała nadal do dnia 03 lipca 2019r., a zatem po stronie pozwanego rodziła również zobowiązanie do zapłaty czynszu dzierżawnego również za ten rok.

Niemniej w ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania, iż powodom należy się zapłata czynszu dzierżawnego za rok 2019r. w całości, tj. w wysokości określonej w § 4 ust. 1 umowy. Podkreślić bowiem należy, iż stosownie do treści art. 707 kc Jeżeli dzierżawa kończy się przed upływem roku dzierżawnego, dzierżawca obowiązany jest zapłacić czynsz w takim stosunku, w jakim pożytki, które w tym roku pobrał lub mógł pobrać, pozostają do pożytków z całego roku dzierżawnego. Jak zaś wynika z zeznań pozwanego konie na pastwiska były wypuszczane od wiosny, zaś na jesieni zbierano resztę siana. Zatem już od wiosny była możliwość uzyskania siana za działki będącej przedmiotem dzierżawy, a wiec uzyskania pożytków z działki, jak również była możliwość wyspania koni. Skoro zaś dzierżawa zakończyła się w połowie roku uznać należało zdaniem Sądu, iż pozwany miał możliwość pobrać również połowę pożytków z działki, a tym samym zobowiązany był na podstawie art. 707 kc do zapłaty połowy czynszu, skoro jedynie za pół roku mógł pobierać pożytki z dzierżawionej nieruchomości.

Kolejno pełnomocnik pozwanego podniosła, iż powództwo o zapłatę czynszu dzierżawnego winno ulec oddaleniu, albowiem powodowie nie wykazali swojego roszczenia w tym zakresie nie tylko co do zasady lecz również co do wysokości. Podniosła, iż z umowy nie wynika, jakiej wielkości bela siana miała stanowić podstawę wyliczeń kwoty czynszu dzierżawnego i tym samym kwoty dochodzonej pozwem, zaś oszacowana przez biegłego wartość beli siana o wadze 2,5 dt jest o połowę niższa niż wyliczenia powodów, co niweczy ich żądanie dochodzone pozwem.

W ocenie Sądu powyższy zarzut nie mógł w niniejszej sprawie sam z siebie doprowadzić do oddalenia powództwa. Zgodnie bowiem z treścią art. 357 kc jeżeli dłużnik jest zobowiązany do świadczenia rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a jakość rzeczy nie jest oznaczona przez właściwe przepisy lub przez czynność prawną ani nie wynika z okoliczności, dłużnik powinien świadczyć rzeczy średniej jakości. W niniejszej sprawie w umowie strony ustaliły po stronie pozwanego obowiązek świadczenia w postaci 50 sztuk beli siana. Niewątpliwie więc pozwany był zobowiązany do świadczenia co do zasady na rzecz wydzierżawiającego (I. W. (1), a następnie na skutek dziedziczenia na rzecz powodów) – rzeczy oznaczonej co do gatunku. Jednocześnie słusznie wskazała pełnomocnik pozwanego, iż umowa poza ogólnym określeniem bela siana nie zawiera żadnych innych danych pozwalających na określenie jakiego rodzaju bele siana, tj. o jakiej wielkości czy też wadze, miały na względzie strony przy zawarciu tej umowy. Zwłaszcza że jak wynika z opinii biegłego w zależności od urządzenia prasującego czy też wilgotności bele mogą mieć różną wagę, a tym samym różna wartość. Jednocześnie żadna ze stron nie zaoferowała Sądowi żadnych dowodów pozwalających na ustalenie jakie były uzgodnienia stron przy zawarciu umowy w tym zakresie. Wprawdzie pozwany wskazywał, iż po wypasie koni, po sezonie, uzyskiwano z tej działki około 10-15 beli siana, ale sam nie wskazał jakiej były one wielkości, co pozwalałoby przynajmniej na określenie przyjmowanej przez strony wagi jednej beli dla potrzeb umowy. W takiej wiec sytuacji przyjąć należało, iż zobowiązaniem pozwanego było świadczenie w postaci 50 sztuk beli siana średniej jakości. Biegły zaś wskazał swojej opinii, iż taką belą średniej wielkości będzie bela o wadze 2,5 dt i w odniesieniu do beli siana o takiej wadze dokonał dalszych wyliczeń. Żadna ze stron nie kwestionowała tych założeń i wyliczeń biegłego, a zatem uznać należało, iż średniej wielkości bela siana ma właśnie wagę 2,5 dt, a tym samym, że na podstawie art. 357 kc o takiej wadze bele siana miał pozwany świadczyć na rzecz powodów na podstawie umowy z dnia 29 marca 2011r.

Bez znaczenia dla zasadności żądania zgłoszonego w niniejszej sprawie przez powodów jest to, że w niniejszej sprawie żądają zapłaty w pieniądzu, kiedy w umowie zapłata czynszu została określona jako obowiązek przeniesienia na rzecz powodów określonej ilości rzeczy co do gatunku. Zgodne bowiem z treścią art. 479 kc jeżeli przedmiotem świadczenia jest określona ilość rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, wierzyciel może w razie zwłoki dłużnika nabyć na jego koszt taką samą ilość rzeczy tego samego gatunku albo żądać od dłużnika zapłaty ich wartości, zachowując w obu wypadkach roszczenie o naprawienie szkody wynikłej ze zwłoki. W niniejszej sprawie pozwany jest niewątpliwie w zwłoce z zapłatą czynszu dzierżawnego, albowiem w określonych w umowie terminach go nie uiścił. Powodowie przed wytoczeniem powództwa wezwali pozwanego do uiszczenia czynszu dzierżawnego wzywając go do przekazania umówionej liczby beli siana lub zapłaty ich równowartości w pieniądzu. Pozwany nie wykonał tego wezwania. Zatem pozwany pozostaje w zwłoce z wykonaniem swojego zobowiązania w postaci uiszczenia czynszu dzierżawnego w postaci przekazania beli siana, w tym samym powodom przysługiwało roszczenie o zapłatę wartości tych beli siana.

Reasumując w niniejszej sprawie skoro pozwany dopiero w dniu 03 kwietnia 2019 wypowiedział umowę dzierżawy – był on zobowiązany do zapłaty na rzecz powodów czynszu dzierżawnego za lata 2016, 2017, 2018 i za połowę 2019 roku.

Jak już wyżej wskazano w umowie określono, iż pozwany zobowiązuje do zapłaty czynszu dzierżawnego wynoszącego 50 bali siana uzyskanego z pola. Zatem wobec zgłoszenia przez powodów zadania spełnienia obowiązku zapłaty czynszu poprzez zapłatę równowartości beli siana ustalenia wymaga wysokość czynszu dzierżawnego za poszczególne lata. Przy czym w ocenie Sądu nie bez znaczenia pozostaje tutaj sposób określenia wysokości tego czynszu w świetle przeprowadzonego w niniejszej sprawie dowodu z opinii biegłego, jak również możliwości określenia czynszu dzierżawnego w odniesieniu do części realnie uzyskiwanych pożytków z danej rzeczy. Podkreślić bowiem należy, co już wyżej wskazano, iż czynsz dzierżawny może być określony również poprzez określenie go w ułamkowej części określonych pożytków. Takie zaś określenie czynszu dzierżawnego oznacza, iż jego wysokość jest uzależniona od rzeczywiście uzyskanych pożytków z danej rzeczy i powoduje, iż ryzyko danej umowy w zakresie zapłaty czynszu obciąża nie tylko dzierżawcę, ale również wydzierżawiającego. W niniejszej sprawie I. W. (1) i pozwany w umowie określając wysokość czynszu dzierżawnego nie określili go jedynie jako 50 beli siana, lecz dodali dodatkowe zastrzeżenie, iż ma być to 50 beli siana uzyskanych z pola. W ocenie Sądu więc uznać należało, iż wysokość czynszu została z jednej strony określoną liczbą 50 beli siana, zaś z drugiej, na korzyść dzierżawcy, jedynie do takiej ilości jaką ten uzyskał z dzierżawionej nieruchomości. W przeciwnym razie bowiem zbędnym byłoby zamieszczanie przy określeniu czynszu dzierżawnego, iż siano ma być uzyskane z dzierżawionego pola. Gdyby bowiem zamiarem stron było określenie, ze niezależnie od ilości beli siana uzyskanego z dzierżawionej nieruchomości czynsz ten będzie wnosił 50 beli siana, zbędnym byłoby dodawanie dodatkowego zastrzeżenia w postaci „uzyskanego z pola”. Tym samym zdaniem Sądu wysokość należnego czynszu dzierżawnego winna być zatem ograniczona do ilości beli siana jaką w poszczególnych lata przy zastosowaniu właściwej gospodarski, do czego na podstawie umowy był zobowiązany pozwany, moną było uzyskać z dzierżawionej nieruchomości.

Jak zaś wynika z dowodu z opinii biegłego w żadnym roku w okresie lat 2016-2019 nie było możliwości uzyskania z dzierżawionej nieruchomości plonu siana w ilości 50 bali siana o wadze 2,5 dt. I tak w 2016 roku ta ilość wynosił 47,26 bali siana, w 2017 roku – 48,95 bali siana, w 2018 roku – 36,20 bali siana i w 2019 roku – 41,84 bali siana. W ocenie Sądu do tych ilości, z uwagi na treść zapisu umowy dzierżawy w zakresie określenia wysokości czynszu dzierżawnego – winien być ograniczony obowiązek zapłaty tego czynszu przez pozwanego. Biorąc jednocześnie pod uwagę określoną przez biegłego wartość jednej beli siana w poszczególnych altach czynsz ten za 2016 rok winien wynieść 2.583,70 złotych, za 2017 rok – 2.854,64 złotych, za 2018 rok – 2.298,70 złotych i za 2019 rok – 2.719,60 złotych (w przypadku pozwanego za 2019 rok to połowa tego czynszu czyli 1.359,80 złotych).

Kolejno rozważanie wymagało, w świetle zarzutów pozwanego, czy w niniejszej sprawie z uwagi na wypasanie na dzierżawionej przez niego działce koni należących do powodów w okresie, za jaki żądali oni zapłaty czynszu dzierżawnego doszło do spełnienia świadczenia w postaci przekazania na ich rzecz umówionej liczby beli siana. Pozwany bowiem podnosił, w niniejszej sprawie, iż po śmierci I. W. (1) w gospodarstwie rolnym pozostało około 70 koni, które do 2018 roku były sukcesywnie sprzedawane. Jednocześnie wskazał, iż na podstawie porozumienia z powodami zajmował się prowadzeniem tego gospodarstwa i opieką nad zwierzętami. Nadto wskazał, iż na dzierżawionych przez niego działkach wypasały się konie należące już wówczas do powodów i w ten sposób spełniał on swoje zobowiązaniem w zakresie zapłaty czynszu dzierżawnego, a przynajmniej, że w tych okolicznościach żądanie od niego zapłaty czynszu dzierżawnego było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Sąd w niniejszej spawie czesiowo uwzględnił powyższe zapatrywanie pozwanego. Podkreślić należy, iż z niezakwestionowanej w niniejszej sprawie opinii biegłego wynika jednoznacznie, iż działka dzierżawiona przez powoda o powierzchni 2,8355 ha pozwalała na zabezpieczenie paszy na okres letni (pastwisko) i zimowy (siano) dla 3 koni pod warunkiem uzupełnienia z innych gruntów lub zakupu paszy treściwej. Oznacza to, iż jedne hektar pozwalał na zabezpieczenie paszy dla około jednego konia. Jak już wskazano w ustalonym w niniejszej sprawie stanie faktycznym na początku 2016 roku w gospodarstwie były 63 konie i w czasie roku sukcesywnie były zbywane tak, że w połowie było tych koni 33, w grudniu 2016 roku było tych koni 22. Jednocześnie w skład gospodarstwa rolnego pozostawionego przez I. W. (1) wchodził grunty o powierzchni około 50 ha. Mając zaś na uwadze ilość koni w gospodarstwie w 2016 roku, wymagany obszar dla zapewnienia im paszy, wielkość gospodarstwa rolnego, w tym okoliczność, iż na działce dzierżawionej przez pozwanego wypasane były konie należące do powodów – w ocenie Sadu uznać należało, iż całość siana, jakie można było uzyskać z tej działki w 2016 roku została spożytkowana na zapewnienie paszy dla koni powodów. Tym samym w ocenie Sądu za 2016 roku pozwany w sposób faktyczny, poprzez umożliwienie wypasania na dzierżawionej przez niego działce, koni powodów spełnił swoje świadczenie w zakresie zapłaty czynszu dzierżawnego, a tym samym jego zobowiązania wygasło. Zwłaszcza że zgodnie z treścią art. 453 zd. 1 kc jeżeli dłużnik w celu zwolnienia się z zobowiązania spełnia za zgodą wierzyciela inne świadczenie, zobowiązanie wygasa. W niniejszej zaś sprawie pozwany wypasał na dzierżawionej działce konie powodów, a tym samym siano, które mógł z tej działki uzyskać przeznaczył na wykarmienie koni powodów. Powodowie zaś do czasu, kiedy pozwany nie wytoczył przeciwko nim powództwa o zapłatę nie kwestionowali tego sposób spełnienia świadczenia. Z tych też względów w ocenie Sądu żądanie zapłata czynszu dzierżawnego za 2016 roku nie było zasadne i w tym zakresie oddalił żądanie powodów.

Podobnie należało ocenić sytuację w 2017 roku i 2018 roku, przy czym z uwagi na zmniejszającą się ilość konie w gospodarstwie i ich zapotrzebowanie na paszę – brak było podstaw do przyjęcia, że pozwany poprzez wypasanie na dzierżawionej przez niego działce tych koni, przy uwzględnianiu, że gospodarstwo rolne pozostawione przez I. W. (1) miało znaczny obszar – w całości spełnił na rzecz powodów swoje zobowiązanie wynikające z umowy dzierżawy. Wskazać bowiem należy, iż w 2017 roku – na początku w gospodarstwie były 22 konie, w połowie roku nadal było ich 21, pod koniec roku pozostało w gospodarstwie 11 koni. W tej więc sytuacji uznać należało, iż zdaniem Sądu, iż zasadnym jest przyjęcie, że w około połowie pozwany spełnił swoje świadczenie na rzecz powodów poprzez umożliwienie wypasania na dzierżawionej nieruchomości koni powodów. Skoro jeden hektar działki pozwalał na zapewnienie paszy dla około jednego konia, zaś całe gospodarstwo miało około 50 hektarów – to przy ilości koni wnoszącej jeszcze w połowie roku 21 konie – uznać należało, iż połowa siana z pozostającej w dzierżawie pozwanego działki została przeznaczona na potrzeby tych koni, a tym samym w tym zakresie spełnił on swoje zobowiązania. Jednocześnie w pozostałej części, tj. połowie tego czynszu za 2017 rok, tj. co do kwoty 1.428,75 złotych pozostawał zobowiązany do zapłaty na rzecz powodu z tytułu zapłaty czynszu dzierżawnego.

W przypadku zaś czynszu dzierżawnego za 2018 rok, to na początku tego roku w gospodarstwie pozostawało 11 koni, a do końca roku zostały sprzedane wszystkie konie. Zatem również w przypadku czynszu należnego za ten rok nie sposób zasadnie uznać, iż poprzez wypasanie na dzierżawionych działkach tych koni – pozwany w całości spełnił swoje świadczenie na rzecz powodów. Całe bowiem gospodarstwo jak już wyżej wskazano miało koło 50 ha, a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że ilość siana z pozostałych działek nie była wystraczająca do zaspokojenia paszy dla pozostałych w tym gospodarstwie koni. Niemniej brak jest również podstaw do kwestionowania twierdzeń pozwanego, iż również na dzierżawionej działce były wypasane konie powodów. Biorąc jednakże pod uwagę ilość tych koni w ciągu roku i wielkość samego gospodarstwa zadaniem Sądu uznać można, iż jedynie w 1/3 czynszu dzierżawnego wykonał zobowiązanie wynikające z umowy dzierżawy, zaś w pozostałym zakresie czynszu należnego za ten rok, czyli w zakresie kwoty 1.532,47 złotych zostawał zobowiązany do zapłaty tego czynszu na rzecz powodów.

Odnośnie zaś czynszu za 2019 rok z uwagi na brak już w tym okresie koni w gospodarstwie nie sposób uznać, iż pozwany w jakikolwiek sposób spełnił swoje zobowiązania z tytułu zapłaty czynszu na rzecz powodów, a w związku z tym zobowiązany był on do zapłaty na rzecz powodów całego należnego za ten czas czynszu dzierżawnego. Podkreślić jednakże należy, iż z uwagi na wcześniejsze wypowiedzenie tej umowy i trwanie jej jedynie pół roku – w ocenie Sądu powodowie mogli domagać się zapłaty jedynie połowy tego czynszu, tj. kwoty 1.359,80 złotych.

Mając na uwadze powyższe zatem Sąd uznał, iż za okres od 2016 roku do 2019 roku powodom należała się od pozwanego zapłat czynszu dzierżawnego w wysokości łącznej 4.320,22 złotych i ta kwotę Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów w punkcie I wyroku, zaś w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Sad zasądził tę kwotę na rzecz powodów solidarnie, jako że są oni współspadkobiercami po I. W. (1), która zawarła z pozwanym umowę dzierżawy, a której prawa i obowiązku weszli powodowie.

Wskazać należy również, iż pełnomocnik pozwanego wnosząc o oddalenie powództwa powoływała się również na okoliczności dotyczące pracy pozwanego na rzecz gospodarstwa rolnego I. W. (1) za jej życia. W tym zakresie wskazywała, iż za jej życia pozwany tworzył z nią związek partnerski, prowadzili wspólnego gospodarstwo domowe, a pozwany w sposób nieodpłatny pracował w gospodarstwie I. W. (1) przy wszelkich pracach związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa, w tym doprowadzaniu go do właściwej kultury rolnej. Pełnomocnik pozwanego podkreślała, iż za wykonywaną pracę nie otrzymywał wynagrodzenia. Zaznaczyła również, iż po śmierci I. W. (1) nadal świadczył tą pracę, albowiem powodowie nie mieli możliwości zajmowania się tym gospodarstwem, w którym pozostały zwierzęta. Tym samym w ocenie pełnomocnika pozwanego żądanie zapłaty czynszu dzierżawnego było niezasadne iż zadaje się, że okoliczności te miały uzasadniać zarzut nadużycia prawa podmiotowego. W ocenie Sadu powyższe okoliczności nie mogły jednakże doprowadzić w niniejszej sprawie do oddalenia powództwa. Zgodnie z treścią art. 5 kc nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Zadaniem Sądu zaś w niniejszej sprawie żądania powodów nie sposób uznać za nadużycie prawa podmiotowego, tj. za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Podkreślić bowiem należy, iż kwestia ewentualnego wynagrodzenia za osobistą pracę pozwanego w gospodarstwie rolnym I. W. (1) była już przedmiotem postępowania przed Sądem Okręgowym w Szczecinie i powództw to zostało oddalone. Brak jest w tej sytuacji podstaw do ponownej oceny zasadności żądań pozwanego w tym zakresie. Podkreślić przy tym należy, iż co nie było kwestionowane przez powodów, że pozwany wspólnie w I. W. (1) prowadził gospodarstwo rolne i nie otrzymywał wynagrodzenia – niemniej w tym czasie nie posiadał innego źródła dochodu i czerpał korzyści w postaci pokrycia kosztów jego utrzymania z dochodów z tego gospodarstwa. Poza tym w niniejszej sprawie powodowie nie domagali się zapłaty czynszu dzierżawnego za okres sprzed śmierci I. W. (1), ale czas trwania tej dzierżawy po jej śmierci. Również w tym okresie S. S. zajmował się gospodarstwem rolnym należącym uprzednio do I. W. (1), niemniej podkreślić należy, iż nie czynił tego za darmo, albowiem otrzymywał za swoją pracę wynagrodzenie od powodów w wysokości 3.000 złotych, jak również wyrazili oni zgodę na jego dalsze zamieszkiwanie w nieruchomości należącej do tego gospodarstwa. W tych zaś okolicznościach nie sposób zdaniem Sadu uznać, iż żądanie powodów zapłaty czynszu dzierżawnego na podstawie umowy dzierżawy należącej do nich działki, w szczególności w sytuacji, gdy pozwalała ona pozwanemu na objecie go ubezpieczeniem rolniczym – stanowiło działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W szczególności, że w pozwie złożonym do Sądu Okręgowego w Szczecinie należne mu wynagrodzenie za parce w tym gospodarstwie oceniał na kwotę 2.500 złotych. Z tych też względów zdaniem Sądu brak było podstaw do uznania, iż żądanie powodów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i oddalenie go na podstawie art. 5 kc.

W pierwszym piśmie procesowym pełnomocnik pozwanego podniosła również zarzut przedawnienia roszczenia w niniejszej sprawie. Zgodnie z treścią art. 118 kc w zw. z art. 120 § 1 zd. 1 kc jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata liczone od dnia wymagalności roszczenia. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. W niniejszej sprawie żądanie powodów jest roszczeniem okresowym, albowiem czynsz dzierżawny miał być w okresie trwania umowy uiszczany co rok. Termin wymagalności roszczenia wynika z treści samej mowy został określony na 30 września każdego roku. Zatem termin wymagalności roszczenia za 2016 rok przypadał na 30 września 2016., za 2017 rok na 30 września 2017r., za 2018 rok na 30 września 2017r i za 2019 rok na 30 września 2019r.. Trzyletni termin przedawnienia wiec w przypadku roszczenia za czynsz za 2016r. upływał w dniu 31 grudnia 31 grudnia 2019r., za 2017 rok - 31 grudnia 2020r., za 2018 rok – 31 grudnia 2021r. i za 2019 rok – 31 grudnia 2022r. Pozew zaś w niniejszej sprawie został złożony w Sądzie w dniu 30 września 2019r., a zatem brak jest podstaw do uznana, aby któregokolwiek z roszczeń powodów uległo w niniejszej sprawie przedawnieniu.

O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 kc, zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. W niniejszej sprawie termin spełnienia świadczenia został określony w umowie stron i został on wyznaczony na 30 września każdego roku, a zatem od poszczególnych rat czynszu dzierżawnego za poszczególne lata powodom należały się odsetki od dnia 01 października każdego roku, za które powodowie domagali się zapłaty. Powodowie jednakże w pozwie wnieśli o zasądzenie odsetek od dnia wniesienia pozwu i od tej daty Sąd zasądził te odsetki.

Stosownie do treści art. 108 § 1 kpc Sąd rozstrzyga o kosztach postępowania w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, przy czym w przypadku stron reprezentowanych przez adwokata lub radcę prawnego Sąd orzeka jedynie na wniosek strony zgłoszony przed zamknięciem rozprawy (art. 109 kpc). W niniejszej sprawie każda ze stron była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika i każda z nich wniosek o rozstrzygniecie o kosztach procesu.

O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. oraz art. art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( Dz. U. z 2005r. nr 167 poz. 1398).

Zgodnie z treścią art. 100 zd. 1 kpc, w razie tylko częściowego uwzględnienia żądań koszty będą między stronami wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone, przy uwzględnieniu ogólnych zasad regulujących zasady zwrotu kosztów procesu, tj. zasady zwrotu niezbędnych kosztów procesu, tj. kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Podkreślić należy, iż wytaczając powództwo strona powinna liczyć się nie tylko z tym, czy roszczenia istnieje, tj. czy jest ono co do zasady zasadne, ale również czy określona przezeń wysokość jest usprawiedliwiona. Dlatego brak jest podstaw do rozstrzygnięcia o kosztach procesu między stronami w oderwaniu od reguły odpowiedzialności za wynik całego postępowania, a zatem nie tylko przy uwzględnieniu zasadności roszczenia. Mając to na względzie Sąd na podstawie art. 100 k.p.c. rozdzielił koszty postępowania między stronami w stosunku do zakresu, w jakim każdy utrzymał ze swoim żądaniem.

W niniejszej sprawie roszczenie powodów zostało uwzględnione jedynie częściowo. Sąd zasądził na ich rzecz 22% żądanej przez niego kwoty roszczenia, a zatem wygrali oni niniejszą sprawę co do 22% swojego żądania, a w pozostałym zakresie przegrali sprawę. Stosownie do ogólnej reguły więc w zakresie, w jakim powodowie przegrali sprawę winni oni ponieść koszty sądowe wygenerowane w tym postępowaniu. W pozostałej części koszty te powinien ponieść pozwany, jako, że w tym zakresie to on przegrał sprawę skoro Sąd nie podzielił jego wniosku o oddalenie powództwa w całości. Obowiązek zaś zwrotu kosztów przy przegraniu sprawy wynika z treści art. 98 kpc.

W niniejszym postępowaniu zostały wygenerowane koszty w łącznej wysokości 8.234 złotych, przy czym powodowie ponieśli je w łącznej wysokości 4.617 złotych (1.000 opłata od pozwu, 17 złotych opłata skarbowa od pełnomocnictwa, 3.600 złotych wynagrodzenie pełnomocnika), a pozwany poniósł je w wysokości 3.617 złotych (17 złotych – opłata skarbowa od pełnomocnictwa i 3.600 złotych wynagrodzenia pełnomocnika). Mając na uwadze zakres, w jakim zostały uwzględnione żądania stron powodowie powinni ponieść 78% kosztów postępowania, a pozwany 22% tych kosztów. W związku z tym, że pozwany poniósł te koszty w większym zakresie Sąd zasądził na jego rzecz różnicę miedzy tymi kosztami i przyznał mu od powodów kwotę 1.805,52 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania i orzekł jak w punkcie III wyroku.

W sprawie zostały nadto poniesione w toku postępowania koszty sądowe, które nie zostały pokryte przez strony postępowania w czasie jego trwania w łącznej kwocie 1.912,58 złotych i stanowiły one wydatki na dowód z opinii biegłych oraz koszt uzyskania dokumentacji medycznej powoda.

Mając na uwadze w jakim procencie każda ze stron przegrała spór oraz to, iż nie zostały one pokryte w toku postępowania i wydatkowane tymczasowo przez Skarb Państwa, Sąd nakazał pobrać od pozwanego i powodów, na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Goleniowie, tj. od pozwanego kwotę 420,77 złotych, a od powodów 1.491,81 złotych na podstawie art. 15 ust. 3 i 113 ust. 2 w zw. z art. 83 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, o czym Sąd orzekł w punkcie IV i V wyroku.

sędzia Małgorzata Izbińska-Barcik