Postanowienie SN z 24 listopada 2011, sygn. I CZ 122/11
Data orzeczenia
24 listopada 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Antoni Górski
Tagi
Podstawa prawna
art. 9
kpc
art. 108
kpc
art. 174
kpc
art. 179
kpc
art. 360
kpc
art. 369
kpc
art. 370
kpc
art. 373
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
POSTANOWIENIE
Dnia 24 listopada 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Antoni Górski (przewodniczący)
SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)
SSN Zbigniew Kwaśniewski
w sprawie z powództwa Krzysztofa i Krystiana H.
przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 24 listopada 2011 r.,
zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego
z dnia 24 maja 2011 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie.
2
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 maja 2009 r., Sąd Okręgowy oddalił powództwo
Katarzyny H. przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia. W dniu 15 czerwca
2009 r. odpis wyroku wraz z jego uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi
powódki. W dniu 19 czerwca 2009 r. zmarła powódka w związku z czym
postanowieniem z dnia 2 lipca 2009 r. postępowanie w sprawie zostało
zawieszone. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2010 r., wydanym na posiedzeniu
niejawnym, Sąd Okręgowy podjął postępowanie w sprawie z udziałem
spadkobierców Katarzyny H.: Krzysztofa H. i Krystiana H. Odpis tego
postanowienia został doręczony w dniu 2 sierpnia 2010 r. następcom prawnym
powódki. 12 sierpnia 2010 r. wpłynęło do Sądu Okręgowego pismo pełnomocnika
powodów z dnia 6 sierpnia 2010 r., zawierające oświadczenie, że obaj powodowie
popierają powództwo, natomiast w dniu 16 sierpnia 2010 r. została wniesiona przez
nich apelacja od wyroku Sądu pierwszej instancji. Postanowieniem z dnia 24 maja
2011 r. Sąd Apelacyjny, któremu przedstawiono akta sprawy wraz z apelacją
powodów, na podstawie art. 373 w zw. z art. 370 k.p.c. odrzucił apelację jako
wniesioną po upływie terminu. Bieg terminu do wniesienia apelacji rozpoczął się
przed zawieszeniem postępowania i został przerwany przez zawieszenie
postępowania, jego bieg rozpoczął się na nowo z chwilą wydania postanowienia o
podjęciu postępowania z udziałem spadkobierców powódki. Termin ten upłynął
zatem w dniu 10 sierpnia 2010 r.
Od postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 24 maja 2011 r. zażalenie
wnieśli powodowie, którzy zaskarżyli je w całości, zarzucając naruszenie:
- art. 179 § 2 k.p.c. w zw. z art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 369 § 1 k.p.c.
w zw. z art. 357 § 1 i art. 9 k.p.c. poprzez uznanie, że termin do wniesienia
apelacji po podjęciu postępowania zawieszonego z urzędu w razie śmierci
strony rozpoczyna bieg z chwilą wydania przez sąd na posiedzeniu
niejawnym postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania
3
z udziałem następców prawnych zmarłej strony, a nie z chwilą doręczenia
następcom prawnym odpisu tego postanowienia;
- art. 373 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c. w zw. z art. 369 § 1 k.p.c. w zw. z art.
45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji poprzez odrzucenie apelacji wniesionej
po terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia następcom prawnym
zmarłej strony odpisu postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania
jako spóźnionej i pozbawienie powodów prawa do rozpatrzenia ich sprawy
przez sąd w dwuinstancyjnym postępowaniu.
Powołując się na powyższe zarzuty, powodowie wnieśli o uchylenie
zaskarżonego postanowienia w całości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Według art. 179 § 2 w zw. z art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c., w przypadku
zawieszenia postępowania z powodu śmierci strony, terminy ustawowe nie biegną i
zaczynają biec dopiero od początku z chwilą podjęcia zawieszonego postępowania.
Posługując się wyłącznie wykładnią gramatyczną, przy zastosowaniu także art. 360
k.p.c., należałoby zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego, że „chwila
podjęcia postępowania”, o której mowa w art. 179 § 2 k.p.c., oznacza wydanie
przez sąd postanowienia o podjęciu postępowania, a nie chwilę doręczenia odpisu
tego postanowienia stronom. Taka wykładnia prowadzi jednak do konsekwencji,
których nie można zaakceptować przy uwzględnieniu celu, jakiemu służy
obligatoryjne zawieszenie postępowania w razie śmierci strony, jak również
gwarancji konstytucyjnych prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz prawa do
rozpoznania sprawy w postępowaniu dwuinstancyjnym (art. 78 i art. 176 ust. 1
Konstytucji). Akceptacja stanowiska Sądu Apelacyjnego - według którego bieg
terminu do wniesienia apelacji po doręczeniu stronie uzasadnienia wyroku,
przerwanego zawieszeniem postępowania, rozpoczyna swój bieg od początku od
daty wydania na posiedzeniu niejawnym postanowienia o podjęciu zawieszonego
postępowania - oznaczałaby, że termin ten mógłby minąć, np. z uwagi na
długotrwałe doręczenie odpisu postanowienia sądu, zanim strona dowiedziałaby się
o podjęciu postępowania w sprawie. W przypadku spadkobierców zmarłej strony,
oznaczałoby to, że bieg terminu do dokonania przez nich czynności procesowej
4
rozpocząłby się zanim spadkobiercy ci dowiedzieliby się o tym, że toczy się
postępowanie sądowe z ich udziałem. Niemal w każdym przypadku wydania
postanowienia o podjęciu postępowania w sprawie na posiedzeniu niejawnym
i, co się z tym wiąże, konieczność doręczenia stronom odpisu tego postanowienia,
ulegałby skróceniu termin, w ciągu którego strona mogłaby wnieść apelację.
Prowadziłoby to do tego, że termin do dokonania czynności procesowej, w postaci
wniesienia apelacji, w praktyce byłby krótszy od terminu przewidzianego w art. 369
§ 1 k.p.c. i zależałby wyłącznie od daty doręczenia stronie odpisu postanowienia
o podjęciu postępowania w sprawie. Powodowałoby to nie tylko, niczym
nieuzasadnione, zróżnicowanie sytuacji procesowej stron, ale również faktyczne
ograniczenie prawa strony do wniesienia środka odwoławczego, którego
elementem jest także termin, w ciągu którego strona może podjąć decyzję co do
zaskarżenia wyroku i sporządzić apelację. Założenie racjonalności ustawodawcy
wyłącza także taką interpretację omawianego art. 179 § 2 k.p.c., według której
niemal w każdym przypadku podjęcia przez sąd zawieszonego postępowania
w sprawie, postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym, dwutygodniowy
termin ustawowy do wniesienia apelacji przez stronę ulegałby faktycznemu
skróceniu względnie zainteresowana strona musiała korzystać z instytucji
przywrócenia terminu do dokonania spóźnionej czynności procesowej.
Należy mieć także na uwadze cel, jakiemu służy obligatoryjne zawieszenie
postępowania w razie śmierci strony na podstawie art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.
Pomijając, że zawieszenie postępowania zapobiega dalszemu toczeniu się
postępowania bez udziału zmarłej strony, zmierza ono także do zagwarantowania
dalszego udziału w sprawie następcom prawnym zmarłej strony i umożliwienia im
podejmowania skutecznych czynności procesowych. Jest to możliwe dopiero
wówczas, gdy następcy prawni zmarłej strony dowiedzą się o toczącym się
postępowaniu sądowym z ich udziałem, co następuje z chwilą doręczenia im
odpisu, wydanego na posiedzeniu niejawnym, postanowienia o podjęciu
zawieszonego postępowania w sprawie z ich udziałem w miejsce zmarłej strony.
Powyższe rozważania uzasadniają zastosowanie reguł wykładni
funkcjonalnej oraz prokonstytucyjnej i przyjęcie, że bieg terminu do wniesienia
apelacji - przewidzianego w art. 369 § 1 k.p.c. - w razie zawieszenia postępowania
5
na podstawie art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c., po doręczeniu stronie, która następnie
zmarła, uzasadnienia wyroku, rozpoczyna się z chwilą podjęcia postępowania
w sprawie (art. 179 § 2 k.p.c.) przez co należy rozumieć chwilę doręczenia
następcom prawnym zmarłej strony, wydanego na posiedzeniu niejawnym, odpisu
postanowienia o podjęciu, z ich udziałem, postępowania w sprawie.
W konsekwencji zaskarżone postanowienie naruszało art. 179 § 2 w zw. z art. 369
§ 1 k.p.c. oraz art. 373 w zw. z art. 370 k.p.c.
Z tych względów orzeczono, jak w sentencji (art. 39816
w zw. z art. 3941
§ 3
k.p.c.). O kosztach postępowania zażaleniowego orzeknie Sąd Apelacyjny, zgodnie
z art. 108 § 1 k.p.c., w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
jw