Uchwała SN z 30 listopada 2011, sygn. III CZP 74/11
Data orzeczenia
30 listopada 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Jacek Gudowski
Tagi
Podstawa prawna
art. 13
kpc
art. 87
kpc
art. 89
kpc
art. 126
kpc
art. 390
kpc
art. 505
kpc
art. 760
kpc
art. 783
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote
Sędzia SA Roman Dziczek (sprawozdawca)
Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej z wniosku F. Bank Polska S.A. w W.
przeciwko Jackowi M. w przedmiocie skargi wierzyciela na zarządzenie komornika
sądowego przy Sądzie Rejonowym w Bochni z dnia 26 lutego 2011 r. po
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 30 listopada 2011 r.
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Tarnowie
postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2011 r.:
„Czy pełnomocnik wierzyciela składając wniosek o wszczęcie egzekucji za
pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego elektroniczne
postępowanie upominawcze zobowiązany jest do przedłożenia komornikowi
dokumentu pełnomocnictwa?"
podjął uchwałę:
Pełnomocnik wierzyciela, składający do komornika za pośrednictwem
systemu teleinformatycznego obsługującego elektroniczne postępowanie
upominawcze wniosek o wszczęcie egzekucji na podstawie tytułu
wykonawczego, o którym mowa w art. 797 § 2 w związku z art. 783 § 4 k.p.c.,
ma obowiązek wykazać swoje umocowanie w sposób określony w art. 89 § 1 i
art. 126 § 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.
Uzasadnienie
Wierzyciel F. Bank Polska S.A. w W. reprezentowany przez pełnomocnika
złożył do komornika przy Sądzie Rejonowym w Bochni wniosek egzekucyjny za
pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego elektroniczne
postępowanie upominawcze, w którym domagał się wyegzekwowania od dłużnika
Jacka M. należności objętych nakazem zapłaty z dnia 28 października 2010 r.,
wydanym przez Sąd Rejonowy w Lublinie. Komornik wezwał pełnomocnika
wierzyciela do uzupełnienia wniosku egzekucyjnego przez przedłożenie
pełnomocnictwa udzielonego mu przez wierzyciela lub jego uwierzytelnionej kopii
oraz przedłożenie odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego wierzyciela, a następnie,
wobec niewykonania tego zarządzenia, zwrócił wniosek egzekucyjny. Skargę
wierzyciela na zarządzenie komornika Sąd Rejonowy w Bochni oddalił
postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2011 r.
Przy rozpoznawaniu zażalenia wierzyciela Sąd Okręgowy w Tarnowie powziął
poważną wątpliwość prawną co do tego, czy w sytuacji, w której ustawodawca w
art. 797 § 2 k.p.c. dopuścił możliwość złożenia wniosku egzekucyjnego za
pośrednictwem systemu teleinformatycznego, pełnomocnik wierzyciela ma
obowiązek uzupełnienia braków pełnomocnictwa stosownie do art. 126 § 3 w
związku art. 89 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., czy też może znaleźć zastosowanie
szczególny przepis art. 126 § 31
w związku z art. 89 § 1 zdanie czwarte k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Elektroniczne postępowanie upominawcze (art. 50528
–art. 50537
k.p.c.) zostało
wprowadzone ustawą z dnia 9 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks
postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 26, poz. 156), z
dniem 17 lutego 2009 r., jako postępowanie odrębne. Powód został zobowiązany
do wnoszenia pism procesowych drogą elektroniczną w związku z czym pisma te
funkcjonują jedynie w postaci zapisów w systemie teleinformatycznym art. 50531
§ 1
k.p.c.). Również czynności sądu, referendarza i przewodniczącego nie uzyskują
postaci zmaterializowanej (papierowej), lecz utrwalane są w systemie
teleinformatycznym (art. 50530
§ 2 k.p.c.). Jak wynika z art. 50531
§ 2 k.p.c.,
możność wnoszenia pism w postaci tradycyjnej została pozostawiona jedynie
pozwanemu.
W ramach tej regulacji do art. 68 zdanie drugie, art. 89 § 1 zdanie czwarte i
art. 126 § 31
k.p.c. wprowadzono unormowanie, w myśl którego, w elektronicznym
postępowaniu upominawczym osoby dokonujące czynności procesowych jako
organy osób prawnych oraz pełnomocnicy procesowi są zwolnieni z obowiązku
wykazywania swojego umocowania dokumentem; wystarczające jest powołanie
podstawy tego umocowania, a w przypadku pełnomocnictwa – dodatkowo – jego
daty i zakresu oraz okoliczności wymienionych w art. 87 k.p.c. Jednakże w razie
przekazania sprawy sądowi według właściwości ogólnej, w braku podstaw do
wydania nakazu zapłaty, po złożeniu sprzeciwu przez pozwanego lub uchyleniu
nakazu, pełnomocnicy stron są zobowiązani do przedstawienia pełnomocnictwa na
zasadach ogólnych (art. 50537
§ 1 k.p.c.).
Ustawa z dnia 9 stycznia 2009 r. wprowadziła też regulacje związane z
nadawaniem klauzuli wykonalności nakazom zapłaty wydanym w elektronicznym
postępowaniu upominawczym (art. 783 § 4 k.p.c.) oraz z wszczynaniem
postępowania egzekucyjnego na podstawie takiego tytułu. Wierzyciel, składając
wniosek egzekucyjny w klasycznej (papierowej) postaci, zobowiązany jest dołączyć
dokument z systemu teleinformatycznego, umożliwiający komornikowi weryfikację
istnienia i treści tytułu (art. 797 § 3 k.p.c.); może też złożyć wniosek o wszczęcie
egzekucji drogą elektroniczną, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego
obsługującego elektroniczne postępowanie upominawcze (art. 797 § 2 k.p.c.).
W tym przypadku wierzyciel nie dołącza do wniosku dokumentu potwierdzającego
istnienie tytułu, lecz jedynie powołuje się na ten tytuł (art. 797 § 3 in fine k.p.c.).
Komornik, wszczynając egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego, o którym
stanowi art. 783 § 4 k.p.c., jest zobowiązany do zweryfikowania treści
przedstawionego mu dokumentu uzyskanego z systemu teleinformatycznego oraz
zaznaczenia w tym systemie faktu prowadzenia egzekucji na podstawie tego tytułu.
Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia
wymaga odpowiedzi na pytanie, czy szczególna regulacja zamieszczona w art. 89 §
1 zdanie czwarte i art. 126 § 31
k.p.c. dotycząca elektronicznego postępowania
upominawczego, zwalniająca pełnomocnika procesowego z obowiązku wykazania
swego umocowania dokumentem (por. art. 89 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.), może
mieć odpowiednie zastosowanie (art. 13 § 2 k.p.c.) w postępowaniu egzekucyjnym
wszczętym na podstawie wniosku złożonego za pośrednictwem systemu
teleinformatycznego obsługującego elektroniczne postępowanie upominawcze (art.
797 § 2 k.p.c.).
Należy przypomnieć ugruntowany pogląd, że w myśl art. 13 § 2 k.p.c., jeżeli
przepis szczególny nie stanowi inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają
odpowiednie zastosowanie przepisy o procesie (zob. m.in. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 27 stycznia 1971 r., II CZ 16/71, OSNCP 1971, nr 9, poz. 162
oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 lutego 1996 r., III CZP 17/96, "Prawo
Bankowe" 1996, nr 3, s. 53, i z dnia 30 stycznia 2002 r., III CZP 84/01, OSNC 2002,
nr 10, poz. 122). Jednakże proces dzieli się na postępowanie "zwykłe" oraz
postępowania odrębne, a skoro według art. 13 § 2 k.p.c., przepisy o procesie
stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w
kodeksie, pierwszym zagadnieniem jest to, czy wskazane odesłanie odnosi się do
postępowania procesowego "zwykłego", czy obejmuje także przepisy o
postępowaniach odrębnych.
W piśmiennictwie trafnie przyjmuje się, że postępowanie procesowe „zwykłe”
w rozumieniu art. 13 § 2 k.p.c. stanowi rodzaj postępowania cywilnego, a
postępowania odrębne, także należące do trybu procesu, zaliczają się do innych –
odrębnych od procesu „zwykłego” – rodzajów postępowania. Skłania to do uznania,
że zwrot „przepisy o procesie” obejmuje zasadniczo przepisy o postępowaniu
zwykłym (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2007 r.,
III CZP 113/07, OSNC 2009, nr 1, poz. 4), a zastosowanie instytucji procesowych z
postępowań odrębnych może mieć miejsce tylko wyjątkowo, jeśli da się to pogodzić
z danym postępowaniem.
Zakres przenikania elektronicznego postępowania upominawczego do
postępowania egzekucyjnego nie pozwala na przyjęcie, że przez art. 13 § 2 k.p.c.,
można zastosować w tym postępowaniu szczególne unormowanie art. 89 § 1
zdanie czwarte i art. 126 § 31
k.p.c. De lege lata przepisy te, co wynika z ich
brzmienia, dotyczą jedynie elektronicznego postępowania upominawczego, a
postępowania egzekucyjnego, nawet jeżeli toczy się na podstawie tytułu
pochodzącego z elektronicznego postępowania upominawczego, nie można
traktować jako prawnej kontynuacji elektronicznego postępowania upominawczego.
Postępowanie egzekucyjne w sensie jurydycznym nie jest dalszym ciągiem
postępowania rozpoznawczego; przeciwnie, jest to postępowanie odmienne i
samodzielne, o różnej strukturze.
Należy zauważyć, że włączenie technik elektronicznych nastąpiło tylko w
zakresie postępowania upominawczego. Na etapie postępowania egzekucyjnego
włączenie tego modelu przybrało jedynie postać wynikającą z art. 797 § 2 i 3 oraz
art. 783 § 4 k.p.c., odnosi się zatem do szczególnej postaci tytułu wykonawczego
uzyskanego w elektronicznym postępowaniu upominawczym oraz alternatywnej – w
stosunku do art. 760 § 1 k.p.c. – możności składania wniosku egzekucyjnego za
pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego elektroniczne
postępowanie upominawcze. Zarazem, co należy podkreślić, ustawodawca nie
stworzył w postępowaniu egzekucyjnym możności skorzystania z odstępstw
przewidzianych w art. 89 § 1 zdanie czwarte i art. 126 § 31
k.p.c.
Argumentów za odmienną wykładnią nie dostarczają także przepisy
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2009 r. w sprawie
szczegółowych czynności Krajowej Rady Komorniczej oraz szczegółowych
czynności komornika związanych z egzekucją prowadzoną na podstawie
elektronicznego tytułu wykonawczego (Dz.U. Nr 224, poz. 1805 – dalej:
„rozporządzenie”). Rozporządzenie to, określające m.in. szczegółowe czynności
komornika w egzekucji prowadzonej na podstawie elektronicznego tytułu
wykonawczego (§ 1 pkt 2 rozporządzenia), nie przewiduje – w sytuacji, w której
został złożony elektroniczny wniosek o wszczęcie egzekucji – systemu
elektronicznej weryfikacji takiego wniosku, jak czyni się to w stosunku do istnienia i
treści tytułu wykonawczego (§ 7 i 8 w związku z § 2 pkt rozporządzenia).
Potwierdza to dodatkowo, że wierzyciel składający wniosek o wszczęcie egzekucji
na podstawie elektronicznego tytułu wykonawczego za pośrednictwem systemu
teleinformatycznego jest zobowiązany podporządkować się zwykłej procedurze
egzekucyjnej w zakresie wykazania swego umocowania. Wymaga ona sięgnięcia,
przez art. 13 § 2 k.p.c. do ogólnych zasad wynikających z przepisów o procesie, tj.
art. 89 § 1 zdanie pierwsze i art. 126 § 3 k.p.c.
Z tych względów na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozstrzygnął
przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.