Uzasadnienie z 8 lutego 2025, sygn. I C 910/24

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Rejonowego w Jastrzębiu- Zdroju

z dnia 18 grudnia 2024 r.

(sporządzone w trybie art. 505 ⁸ § 4 k.p.c.)

Mając na uwadze, że niniejsza sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym, a wartość przedmiotu sporu nie przekracza czterech tysięcy złotych, uzasadnienie orzeczenia zostało sporządzone zgodnie z dyspozycją przepisu art. 505 ⁸ § 4 k.p.c.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

W myśl przepisu art. 720 § 1 k.c., przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej ilości.

Sam fakt zawarcia umowy przez strony Sąd uznał za wykazany, jednakże w zaoferowanych przez stronę powodową dowodach, a dokładnie treści umowy Sąd dopatrzył się postanowień abuzywnych, których wyeliminowanie z treści umowy powoduje, że zadłużenie pozwanej przedstawiałoby się inaczej, niż na to wskazuje strona powodowa. Wątpliwości Sądu wzbudziła wskazana w umowie prowizja za udzielenie pożyczki w wysokości 9615,21 zł.

Zawarta przez strony umowa pożyczki jest umową kredytu konsumenckiego określoną w art. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (zwanej dalej „u.k.k.”). Zgodnie z treścią tego przepisu przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę, na mocy której przedsiębiorca w zakresie swojej działalności, udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu w wysokości nie większej niż 255.550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, przy czym taką umową jest również umowa pożyczka spełniająca warunki z art. 720 § 1 k.c. Art. 36a u.k.k. określający sposób obliczenia maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu według przedstawionego w tym przepisie wzoru, przewiduje, że pozaodsetkowe koszty kredytu w całym okresie kredytowania nie mogą być wyższe od całkowitej kwoty kredytu. Zgodnie z art. 5 pkt 6a u.k.k. do pozaodsetkowych kosztów kredytu (pożyczki) nie wlicza się odsetek. Przez całkowitą kwotę kredytu, zgodnie z art. 5 pkt 7 u.k.k. rozumie się natomiast maksymalną kwotę wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, sumę wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt.

W realiach rozpoznawanej sprawy wysokość kosztów pożyczki w łącznej wysokości mieściła się w granicach limitu pozaodsetkowych kosztów kredytu przewidzianych w art. 36a u.k.k. Niezależnie od powyższego, Sąd dokonał równocześnie kontroli postanowień umowy pod kątem ich abuzywności.

Postanowienia umowne określające inne niż odsetki koszty kredytu konsumenckiego, np. prowizje kredytodawcy mogą zostać uznane za klauzule abuzywne, nawet jeśli ich wysokość nie przekracza maksymalnych kwot takich kosztów określonych w art. 36a ust. 1 i 2 u.k.k. Zgodnie z Uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2021r. wydaną w sprawie III CZP 42/20 okoliczność, że pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego nie przekraczają wysokości określonej w art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (obecnie t.j. Dz.U. z 2019, poz. 1083 ze zm.), nie wyłącza oceny, czy postanowienia określające te koszty są niedozwolone (art. 385 ¹ § 1 k.c.).

Kontrola sądu postanowień umownych w zakresie regulacji art. 385 ¹ -385 ³ k.c. jest uprawnieniem i obowiązkiem sądu, albowiem przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych zostały wprowadzone do Kodeksu cywilnego w ramach implementacji dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Kompetencja sądu do zbadania z urzędu tego, czy klauzula w umowie jest postanowieniem nieuczciwym, stanowi w tej sytuacji zarówno środek do realizacji celu określonego w art. 5 dyrektywy, to znaczy uniemożliwia związanie konsumenta nieuczciwym postanowieniem, jak i przyczynia się do osiągnięcia celu art. 7 ww. dyrektywy, ponieważ przeprowadzenie przez sąd z urzędu takiej oceny może działać jako czynnik odstraszający oraz przyczynić się do zapobiegania nieuczciwym warunkom w umowach zawieranych pomiędzy konsumentami a sprzedawcami lub dostawcami. Sąd zobowiązany jest stosować prawo materialne, w tym również normy kodeksu cywilnego dotyczące wzorców umownych w stosunkach z konsumentami.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przyjętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4).

Pojęcie dobrych obyczajów nie jest współcześnie rozumiane jednolicie, niemniej istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. Sprzeczne z dobrymi obyczajami będą więc takie działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezinformacji, wykorzystania naiwności lub niewiedzy klienta. Chodzi więc o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania. Termin „interesy” konsumenta rozumiany jest szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny. Określenie „rażąco” odnosi się zaś do wypadków znacznego, szczególnie doniosłego odbiegania przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważania praw i obowiązków. Jako kryteria oceny przyjmuje się wielkość poniesionych lub grożących strat (kryterium obiektywne), a także względy subiektywne, związane z przedsiębiorcą lub konsumentem. Działanie wbrew „dobrym obyczajom” w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c. w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku (wyrok SA w Warszawie z dnia 13.09.2012r., VI ACa 461/12).

W ocenie Sądu nie ma wątpliwości – jako fakt znany z urzędu - że strona powodowa jako podmiot profesjonalnie zajmujący się udzielaniem pożyczek, posługuje się w obrocie formularzem umowy o treści jednostronnie ustalonej i każdorazowo od początku do końca powielanej. Konsument – pożyczkobiorca albo przystępuje do umowy na proponowanych przez pożyczkodawcę we wzorcu umownym warunkach albo nie dojdzie do zawarcia umowy.

W przypadku umowy pożyczki, będącej umową nazwaną, do głównych świadczeń stron należą niewątpliwie jej essentialia negotii, a to udzielenie pożyczki i spełnienie przez stronę powodową świadczenia poprzez wypłatę kwoty pożyczki oraz spoczywający na stronie pozwanej obowiązek spłaty pożyczki we wskazanych w umowie w terminach i wysokościach rat wraz z oprocentowaniem. W umowach nienazwanych również postanowienia określające elementy konstytutywne dla danego typu czynności, pozwalające na jej identyfikację, należy uznać za postanowienia określające główne świadczenia stron. Do postanowień takich nie należą zapisy dotyczące obowiązku zapłaty dodatkowych opłat i prowizji (por. wyrok z 30 września 2002r., XVII Amc 47/01, Dz. Urz. UOKiK z 2003 r. Nr 1, poz. 244, Sądu Antymonopolowego, wyrok Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2004 r., I CK 472/03, LEX nr 125052).

W ocenie Sądu zastosowane przez powódkę we wzorcu umownym postanowienia odnoszące się do prowizji za udzielenie pożyczki stanowią klauzule niedozwolone.

Prowizja pożyczkodawcy za udzielenie pożyczki w wysokości 9615,21 zł stanowiła w okolicznościach niniejszej sprawy próbę obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych. Strona powodowa nie przedłożyła żadnego dowodu, który wskazywałby na rzeczywistą wysokość poniesionych kosztów związanych z zawarciem czy obsługą umowy pożyczki, które w istocie sprowadzały się jedynie do technicznej czynności zawarcia umowy czy monitorowania spłaty pożyczki. Poprzez przerzucenie na pożyczkobiorcę zawyżonych opłat składających się na prowizję, która zdaniem Sądu nie była wcale ekwiwalentem za obsługę pożyczki, strona powodowa podjęła próbę obejścia przepisu art. 359 § 2 ¹ k.c. uzyskując dodatkowe wynagrodzenie w sposób naruszający interesy konsumenta.

Niezależnie od powyższego, z umowy pożyczki wynika, że 5769,06 zł z kwoty pożyczki zostało przekazane na pokrycie obecnego zobowiązania pozwanej z tytułu wypłaty i prowizji. Strona powodowa nie wykazała, że rzeczywiście ta kwota została przeznaczona na poczet spłaty innego zobowiązania pozwanej. Strona powodowa nie przedłożyła żadnego dowodu, który wskazywałby na istnienie, rodzaj i wysokość „innego” zobowiązania pozwanej oraz że rzeczywiście doszło do przekazania tej kwoty. Sąd nie mógł także dokonać kontroli zapisów umownych dotyczących zobowiązania w wysokości 5769,06 zł ani ustalić jaka część tego zobowiązania stanowiła prowizję pobraną przez stronę powodową.

Mając na względzie powyższe, Sąd stoi na stanowisku, że zapisy umowy pożyczki dotyczące prowizji pożyczkodawcy zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c. nie wiązały pozwanej jako niedozwolone klauzule umowne, wobec czego nie jest ona zobowiązana do zapłaty w całości tego rodzaju należności i to bez względu na to, czy spełniały one kryteria wysokości kosztów pozaodsetkowych, o których mowa w ustawie o kredycie konsumenckim, czy też nie. Badanie wysokości tych kosztów powinno być bowiem czynnością następczą po ustaleniu, czy koszty te nie stanowią w istocie klauzuli niedozwolonej niewiążącej konsumenta od samego początku.

Określenie bowiem w art. 36a ust. 1 powołanej ustawy o kredycie konsumenckim maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu nie oznacza dopuszczalności obciążenia konsumenta tymi kosztami w zakreślonych, maksymalnych granicach bez względu na ocenę przesłanek stosowania normy wyrażonej w art. 385 ¹ § 1 k.c. Świadczeniu konsumenta z tego tytułu winno odpowiadać wzajemne świadczenie podmiotu udzielającego pożyczki. Wysokość tego rodzaju opłat nie może być nadmierna, bowiem w przeciwnym wypadku doszłoby do nieuzasadnionego obarczania indywidualnych klientów kosztami działalności podmiotu udzielającego pożyczek i przerzucenia tych kosztów na konsumenta.

Sąd ma na uwadze, iż działalność gospodarcza polegająca na udzielaniu pożyczek, nie ma charakteru charytatywnego i w pełni uprawnionym jest pobieranie przez przedsiębiorców kosztów związanych z prowadzeniem takiej działalności, czy też osiąganie zysku z zawieranych umów. Niemniej jednak w sytuacji stwierdzenia, że postanowienie umowne stanowi klauzulę abuzywną Sąd ma obowiązek wyeliminować je z umowy.

W tym stanie rzeczy, Sąd doszedł do przekonania, że wyeliminowanie niedozwolonych postanowień z umowy pożyczki powoduje, że zadłużenie pozwanej przedstawiałoby się inaczej niż podaje strona powodowa. Obowiązek zwrotu przez pozwaną kwoty nominalnej pożyczki wraz z oprocentowaniem wynikający z przepisu art. 720 k.c. zasadniczo nie budzi zastrzeżeń, jednakże strona powodowa wskazała, że kapitał został w całości przez pozwaną spłacony i dochodzi zapłaty pozostałej części prowizji i wynikających z niej odsetek karnych, co nie mogło się ostać, wobec przedstawionej wyżej argumentacji. Stąd też powództwo zostało oddalone w całości.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. i obciążono nimi stronę powodową jako stronę przegrywającą proces w całości. Na koszty procesu składa się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 270 zł w oparciu o § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz kwota 17 zł z tytułu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Sędzia Magdalena Makulska