Postanowienie z 10 lutego 2025, sygn. I Ns 149/23
Sygn. akt: I Ns 149/23
POSTANOWIENIE
Dnia 10 lutego 2025 roku
Sąd Rejonowy w Zambrowie I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodnicząca - Asesor sądowy Aleksandra Łapińska
po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2025 roku w Zambrowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wniosku H. K.
z udziałem B. K.
o podział majątku wspólnego
postanawia:
I. ustalić, że w skład majątku wspólnego H. K. i B. K. wchodzi:
1. spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego numer (...), znajdującego się w budynku wielomieszkaniowym przy ulicy (...) w Z., o powierzchni użytkowej 36,10 m ( 2) wraz z prawem do korzystania z piwnicy numer (...) oraz związanym z nim wkładem mieszkaniowym, znajdujące się w zasobach Z. (...) – o wartości 227.000,00 (dwieście dwadzieścia siedem tysięcy i 00/100) złotych,
2. prawo odrębnej własności lokalu mieszkalnego numer (...), znajdującego się w budynku wielomieszkaniowym przy ulicy (...) w Z., powiat (...), województwo (...), o powierzchni użytkowej 59,30 m ( 2) wraz z loggią o powierzchni 11,15 m ( 2), dla którego S. (...) IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer (...) wraz z udziałem w wysokości (...) części we współwłasności wszelkich części budynku i urządzeń, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali oraz takim samym udziałem w prawie własności działki gruntu numer (...), o powierzchni 0,1067 ha, dla której S. (...) IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer (...) – o wartości 599.000,00 (pięćset dziewięćdziesiąt dziewięć tysięcy i 00/100) złotych,
3. prawo własności udziału w wysokości (...) części w prawie własności nieruchomości składającej się z działek gruntu numer (...) o łącznej powierzchni 1,5002 ha, położonych w miejscowości Z., powiat (...), województwo (...), dla której S. (...) IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer (...) – o wartości 5.688,00 (pięć tysięcy sześćset osiemdziesiąt osiem i 00/100) złotych,
4. prawo własności udziału w wysokości 2/64 części we współwłasności lokalu użytkowego (garażu) stanowiącego odrębną nieruchomość o powierzchni użytkowej 927,2 m ( 2), znajdującego się w podpiwniczeniu budynku wielomieszkaniowego przy ulicy (...) w Z., powiat (...), województwo (...), dla którego S. (...) IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer (...), z którego własnością związany jest udział wynoszący (...) części we współwłasności wszelkich części budynku i jego urządzeń, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali oraz w prawie własności działki gruntu o numer (...) o powierzchni 0,1067 ha, dla której S. (...)IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer (...) – o wartości 27.000,00 (dwadzieścia siedem tysięcy i 00/100) złotych;
II. dokonać podziału majątku wspólnego H. K. i B. K. w ten sposób, że wszystkie składniki majątkowe szczegółowo opisane w punkcie I. niniejszego postanowienia przyznać na wyłączną własność wnioskodawczyni H. K. ;
III. zasądzić tytułem spłaty od wnioskodawczyni H. K. na rzecz uczestnika postępowania B. K. kwotę 429.344,00 (czterysta dwadzieścia dziewięć tysięcy trzysta czterdzieści cztery i 00/100) złotych płatną w 3 ratach, przy czym:
a) I rata w wysokości 143.114,00 (sto czterdzieści trzy tysiące sto czternaście i 00/100) złotych płatna w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia,
b) II rata w wysokości 143.114,00 (sto czterdzieści trzy tysiące sto czternaście i 00/100) złotych płatna w terminie 24 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia,
c) III rata w wysokości 143.116,00 (sto czterdzieści trzy tysiące sto szesnaście i 00/100) złotych płatna w terminie 36 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia
wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat;
IV. ustalić, że wnioskodawczyni H. K. poczyniła nakład z majątku osobistego na majątek wspólny w wysokości 22.700,00 (dwadzieścia dwa tysiące siedemset i 00/100) złotych;
V. zasądzić od uczestnika postępowania B. K. na rzecz wnioskodawczyni H. K. kwotę 11.350,00 (jedenaście tysięcy trzysta pięćdziesiąt i 00/100) złotych płatną w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności;
VI. nakazać uczestnikowi postępowania B. K. opróżnienie ze swoich rzeczy, opuszczenie i wydanie wnioskodawczyni H. K. składników majątkowych szczegółowo opisanych w punkcie I. podpunkt 2. i 4. niniejszego postanowienia w terminie 3 miesięcy od dnia uiszczenia pierwszej z rat wskazanych w punkcie III. niniejszego postanowienia;
VII. ustalić, że wartość przedmiotu sprawy wynosi 870.038,00 (osiemset siedemdziesiąt tysięcy trzydzieści osiem i 00/100) złotych, a opłata od wniosku 1.000,00 (jeden tysiąc i 00/100) złotych i uznać ją za uiszczoną w całości przez wnioskodawczynię;
VIII. przyznać ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży na rzecz adwokata T. I. kwotę 5.313,60 (pięć tysięcy trzysta trzynaście i 60/100) złotych tytułem wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora procesowego ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika postępowania B. K., w tym kwotę 993,60 (dziewięćset dziewięćdziesiąt trzy i 60/100) złotych tytułem podatku VAT;
IX. nakazać pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży od wnioskodawczyni H. K. kwotę 6.327,09 (sześć tysięcy trzysta dwadzieścia siedem i 09/100) złotych tytułem nieuiszczonych wydatków pokrytych tymczasowo ze Skarbu Państwa;
X. odstąpić od obciążania uczestnika postępowania B. K. kosztami sądowymi, które przejąć na rzecz Skarbu Państwa;
XI. stwierdzić, że w pozostałym zakresie zainteresowani koszty postępowania ponoszą we własnym zakresie.
Sygn. akt I Ns 149/23
UZASADNIENIE
postanowienia z dnia 10 lutego 2025 r.
Wnioskodawczyni H. K. wniosła o dokonanie podziału majątku wspólnego jej i uczestnika postępowania B. K.. We wniosku wskazała, że w skład majątku wspólnego wchodzi prawo do lokatorskiego spółdzielczego lokalu mieszkalnego nr (...) położonego przy ul. (...) w Z., prawo odrębnej własności lokalu mieszkalnego numer (...) położonego w Z. przy ul. (...), prawo własności udziału wynoszącego (...) części w działkach gruntu nr (...) również znajdujących się w Z. przy ul. (...) oraz prawo własności udziału wynoszącego 1/32 we współwłasności, stanowiącego odrębną nieruchomość, lokalu użytkowego, tj. garażu (...) – stanowiskowego znajdującego się w podpiwniczeniu budynku wielomieszkaniowego o numerze (...) przy ul. (...) w Z.. Początkowo chciała, aby majątek ten podzielić w ten sposób, że na jej własność przyznać spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu znajdującego się w Z., a pozostały majątek uczestnikowi postępowania. Ponadto wniosła o rozliczenie nakładu poczynionego z jej majątku osobistego na majątek wspólny w postaci środków pieniężnych przeznaczonych na pokrycie całego wkładu mieszkaniowego na lokal w Z., które to środki pochodziły z książeczki mieszkaniowej wnioskodawczyni założonej przed zawarciem związku małżeńskiego, z uwzględnieniem waloryzacji tego wkładu. Ostatecznie, ze względu na brak możliwości ustalenia miejsca pobytu uczestnika postępowania, wniosła o przyznanie jej całego majątku wspólnego ze spłatą na rzecz uczestnika postępowania w 3 równych ratach płatnych na przestrzeni trzech lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia ( wniosek – k. 3 - 5; pismo procesowe z dnia 23.09.2024 r. – k. 230 - 232).
Ze względu na nieustalenie aktualnego miejsca pobytu B. K., zarządzeniem z dnia 12 października 2023 roku, został ustanowiony dla niego kurator procesowy celem reprezentowania jego interesów w sprawie ( zarz. z dn. 12.10.2023 r. – k. 57).
W odpowiedzi na wniosek co do zasady przychylił się on do wniosku z tym, że wniósł o oddalenie żądania rozliczenia nakładu wnioskodawczyni z majątku osobistego na majątek wspólny w postaci środków pieniężnych przeznaczonych na nabycie całego wkładu budowlanego. Według niego wnioskodawczyni nie wykazała swojego twierdzenia, że całość środków na nabycie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu pochodziła z jej majątku osobistego. Przyznał, że wnioskodawczyni posiadała książeczkę mieszkaniową, ale z przedstawionych przez nią dowodów wynika, że jedynie kwota 12.000 złotych stanowiła jej osobisty nakład, zaś pozostała część wkładu mieszkaniowego została sfinansowana z pożyczki z (...), odsetek i premii gwarancyjnej, które nie mogą zostać rozliczone w ramach nakładu z majątku osobistego na majątek wspólny. Ponadto wniósł o zasądzenie na rzecz kuratora kosztów zastępstwa procesowego według norm określonych w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej ( odpowiedź na wniosek – k. 64 – 66).
Sąd ustalił, co następuje:
H. K. i B. K. zawarli związek małżeński w dniu (...) roku ( odpis skrócony aktu małżeństwa w aktach sprawy SO w Łomży o sygn. akt (...) – k. 9). Małżeństwo to zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego w Łomży z dnia (...)roku wydanym w sprawie o sygn. akt (...), który uprawomocnił się w dniu (...) roku ( wyrok SO w Łomży w aktach sprawy o sygn. (...) – k. 37; kserokopia – k. 8 akt niniejszej sprawy). Z pozwu rozwodowego wynikało, że B. K. przeszło 30 lat temu wyjechał do Grecji i od około 20 lat nie kontaktuje się z rodziną. W toku procesu rozwodowego nie ustalono jego aktualnego miejsca zamieszkania i był on reprezentowany przez kuratora procesowego dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego. H. K. i B. K. mają dwoje pełnoletnich dzieci: syna D. K. urodzonego (...) i córkę E. K. urodzoną (...) ( pozew w aktach sprawy SO w Łomży o sygn. akt (...) – k. 4 - 6).
W dniu (...) roku H. K. (wtedy jeszcze D.) złożyła wniosek o wpisanie do rejestru kandydatów na członka (...) Spółdzielni Mieszkaniowej w Z., a (...) roku wniosek o przydział mieszkania. Pracowała wtedy w (...) w Z.. Kobieta uzyskała przydział na mieszkanie typu M-2 w budynku (...) o pow. użytkowej 36,10 m ( 2). Wysokość wkładu na w/w mieszkanie wynosiła 20.900 złotych. W związku z tym H. K. wniosła o przekazanie przez (...) z jej książeczki mieszkaniowej nr (...)-Bł. (...) kwoty 12.000 złotych, odsetek i premii gwarancyjnej na konto Spółdzielni Mieszkaniowej w Z.. Ostatecznie wkład mieszkaniowy w wysokości 20.900 złotych został pokryty ze środków pieniężnych znajdujących się na książeczce mieszkaniowej nr (...)-Bł. (...) w wysokości 12.000 złotych oraz pożyczki (...) w wysokości 11.000 złotych, przy czym przelew pożyczki z (...) na konto (...) Spółdzielni Mieszkaniowej został dokonany 30 września 1976 roku. Pożyczka została spłacona w 1979 roku. Pozostała kwota przekazana przez (...) została ostatecznie zwrócona. Wkład mieszkaniowy stanowił 10% wartości całego mieszkania ( wyciąg z kartoteki (...) k. 102; informacja z (...) k. 248; akta spółdzielcze; wyjaśnienia i zeznania H. K. – k. 109v i 229).
W dniu (...) roku H. K. i B. K., za środki z majątku dorobkowego, nabyli lokal mieszkalny nr (...) znajdujący się w budynku przy ul. (...) w Z., o powierzchni użytkowej 59,30 m 2 wraz z loggią oraz udziałem wynoszącym 0, (...) części we współwłasności wszelkich części budynku i jego urządzeń, które nie służą do wyłącznego użytku właścicieli poszczególnych lokali oraz takim samym udziałem w prawie własności działki gruntu, na której ten budynek się znajduje. Na podstawie tej samej umowy nabyli również udział wynoszący (...) części w działkach gruntu nr (...) i udział wynoszący 1/32 w lokalu użytkowym w postaci garażu (...) – stanowiskowego stanowiącego odrębną nieruchomość, który znajduje się w podpiwniczeniu budynku wielomieszkaniowego przy ul. (...) w Z. wraz z udziałem 0, (...) części we współwłasności wszelkich części budynku i jego urządzeń, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokalu oraz taki sam udział w prawie własności działki gruntu, na której ten budynek się znajduje ( umowa ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży – k. 14 – 18; KW nr (...) – k. 19 – 26; KW nr (...); KW nr (...); KW nr (...) w formie elektronicznej)
Z mieszkania w Z. korzysta obecnie H. K., zaś mieszkanie w Z. jest najprawdopodobniej wynajmowane przez I. i L. P. bądź M. M., którzy dokonują wpłat za czynsz w imieniu B. K.. Nie odebrali jednak korespondencji przesłanej do nich pod wskazany adres ( wyjaśnienia i zeznania wnioskodawczyni – k. 109v i 229; informacja od (...) (...) – k. 241).
W celu ustalenia wartości poszczególnych nieruchomości wchodzących w skład majątku wspólnego Sąd skorzystał z wiedzy biegłego z zakresu szacowania nieruchomości. I tak, hipotetyczna wartość rynkowa spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego znajdującego się w Z. przy ul. (...) wynosi 227.000 złotych, wartość prawa własności lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w Z. to 599.000 złotych, wartość prawa własności lokalu użytkowego, tj. garażu (udziału 2/64) – 27.000 złotych, a wartość odtworzeniowa nieruchomości składającej się z działek (...) w Z. (udziału (...) części) – 5.688 złotych ( opinia biegłego z zakresu szacowania nieruchomości – k. 132 – 203).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wymienionych powyżej dowodów z dokumentów, których prawdziwości oraz rzetelności żadne z zainteresowanych nie kwestionowało, a także na podstawie zeznań wnioskodawczyni, które Sąd uznał za wiarygodne, gdyż znajdowały potwierdzenie w informacjach uzyskanych od (...) Spółdzielni Mieszkaniowej. Wartość poszczególnych nieruchomości wchodzących w skład majątku wspólnego Sąd ustalił natomiast na podstawie opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości. Dokonując oceny tej opinii według właściwych dla jej przedmiotu kryteriów zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych w niej wniosków ( postanowienie SN z dnia 7 listopada 2000 r., sygn. akt I CKN 1170/98, OSNC 2001/4/64), Sąd uznał, że stanowi ona przekonujący i miarodajny dowód w sprawie. Opinia ta odzwierciedla staranność i wnikliwość w badaniu zleconego zagadnienia, odpowiada w sposób wyczerpujący, stanowczy i zrozumiały na postawione pytania, podaje przyczyny, które doprowadziły do przyjętej konkluzji, a równocześnie jest poparta głęboką wiedzą i wieloletnim doświadczeniem zawodowym biegłego.
Sąd zważył, co następuje:
Wspólność ustawowa małżeńska H. K. i B. K. trwała od zawarcia przez nich związku małżeńskiego do dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, tj. od dnia (...) roku do dnia (...) roku. Małżonkowie nie zawierali umów małżeńskich majątkowych wyłączających wspólność ustawową.
Skoro wspólność majątkowa małżeńska wnioskodawczyni i uczestnika ustała po zmianie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, to zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku o zmianie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. z 2004 r., Nr 162, poz. 1691) do podziału majątku wspólnego, do zwrotu ewentualnych nakładów i wydatków poczynionych na ten majątek z majątku osobistego bądź z majątku wspólnego na majątek osobisty, stosuje się obecne przepisy.
O tym, co wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków, a co w skład ich majątków osobistych decydują zatem przepisy art. 31 k.r.o. i art. 33 k.r.o.. Przepis art. 31 § 1 k.r.o. stanowi, że z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Tak więc z art. 31 § 1 k.r.o. wynika domniemanie przynależności danego składnika majątkowego do majątku wspólnego. Zaliczenie danego przedmiotu do majątku osobistego jest wyjątkiem od reguły, który wymaga udowodnienia.
Z kolei § 2 art. 31 k.r.o. stanowi, że do majątku wspólnego należą w szczególności: 1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków; 2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków; 3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków; 4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695 i 875).
Zgodnie z art. 567 § 3 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. w postępowaniu o podział majątku wspólnego obowiązkiem sądu jest ustalenie jego składu i wartości. Przedmiotem podziału mogą być jedynie przedmioty majątkowe, które były objęte wspólnością w chwili jej ustania i które nadal znajdują się w majątku małżonków jako objęte ich współuprawnieniem w częściach ułamkowych.
W przedmiotowej sprawie nie pozostawiał wątpliwości fakt, że spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego numer (...) położonego w Z. przy ul. (...) stanowi składnik majątku wspólnego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lutego 1982 roku, który w tym zakresie pozostaje aktualny do dnia dzisiejszego, stwierdził, że spółdzielcze prawo do lokalu, przyznane w drodze przydziału jednemu z małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej, stanowi przedmiot majątku wspólnego małżonków, chociażby wkład mieszkaniowy lub wkład budowlany pochodził - w całości lub w części - z majątku odrębnego lub obojga małżonków i został wpłacony przed powstaniem wspólności majątkowej ( wyrok SN z dn. 3.02.1982 r., sygn. akt I CR 432/81, LEX nr 8394). W przypadku zainteresowanych przedmiotowe spółdzielcze lokatorskie prawo zostało nabyte przez wnioskodawczynię na podstawie przydziału z 8 kwietnia 1981 roku, a więc kiedy była już żoną uczestnika postępowania. Jeżeli spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego należy do obojga małżonków, ustanie małżeństwa wskutek rozwodu powoduje obowiązek podziału tego prawa. Obowiązek ten jest związany z utrzymaniem zasady, że prawo lokatorskie może należeć do jednej osoby albo małżonków. Nowela ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych z lipca 2017 roku utrzymując tę zasadę wyłączyła jednak możliwość pozbawienia osób uprawnionych tego prawa, choćby zaniechali dokonania podziału. Tym samym prawo to w tym okresie będzie wspólnym prawem, w częściach ułamkowych, a byli małżonkowie są solidarnie odpowiedzialni za zobowiązania wobec spółdzielni związane z utrzymaniem lokalu. Zatem dopóki nie nastąpi podział wspólnego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego albo nie wygaśnie ono zgodnie z przepisami prawa, bądź nie zostanie ubezskutecznione zarzutem przedawnienia dopóty przysługuje obojgu rozwiedzionym małżonkom, a samo opuszczenie lokalu i nie przebywanie w nim przez jednego z rozwiedzionych małżonków nie może być utożsamiane z utratą uprawnień ( Spółdzielnie mieszkaniowe. Komentarz. Wzory pozwów i pism sądowych, Roman Dziczek, wyda. VIII, LEX).
Tym samym spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego numer (...) mieszczącego się przy ul. (...) w Z. wchodzi w skład majątku wspólnego H. K. i B. K., tak samo jak pozostałe wskazane we wniosku nieruchomości i udziały w nich, co do których nie było żadnych wątpliwości ( punkt I sentencji).
Kolejną kwestią, którą musiał ustalić Sąd w toku niniejszej sprawy była wartość poszczególnych składników majątkowych.
Przede wszystkim w kwestii tego, w jaki sposób należy ustalać wartość lokatorskiego prawa do lokalu wypowiedział się Sąd Najwyższy, który stwierdził, że obecnie wartość spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego jako przedmiotu wchodzącego w skład majątku wspólnego małżonków określa się na podstawie art. 11 ust. 2 1 i 2 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych ( Dz.U.2023.438; dalej: u.s.m.), przy czym nie ma w zasadzie możliwości przekształcenia prawa lokatorskiego w prawo własnościowe (z wyjątkiem określonym w art. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 223, poz. 1779)( postanowienie SN z dn. 12.01.2012 r., sygn. akt IV CSK 197/11, LEX nr 1119548).
Uchylenie art. 11 1 u.s.m. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 grudnia 2008 r. w sprawie P 16/08 ( OTK-A 2008, nr 10, poz. 181) spowodowało, że członek spółdzielni, mający spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu może obecnie żądać jedynie przekształcenia tego prawa, jako ustanowienie i przeniesienie odrębnej własności lokalu, zgodnie z art. 12 u.s.m.. Z powyższej analizy stanu prawnego rodzi się wniosek, że rozpoznając sprawę o podział majątku wspólnego, już po uchyleniu art. 11 1 u.s.m. sąd nie może, ustalając wartość tego majątku i wchodzącego w jego skład lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, uwzględnić wartości roszczenia o przekształcenie tego prawa, będącego jednocześnie ekspektatywą spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Wszakże przedmiotem podziału majątku, jego składników i określenia wartości mogą być tylko prawa istniejące w chwili orzekania. Wartość prawa lokatorskiego w postępowaniu o podział majątku wspólnego byłych małżonków jest ustalana z uwzględnieniem zasad rozliczeniowych z osobą uprawnioną w razie wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do takiego lokalu. Jest to wynikiem braku przepisu, który by wprost określał sposób ustalania wartości powyższego prawa w postępowaniu o podział majątku dorobkowego małżonków. Pozostaje to też w związku z wartością świadczenia należnego uprawnionemu w razie wygaśnięcia jego prawa oraz wiąże się, w kolejności, z wysokością spłat należnych, co do zasady, temu z byłych małżonków, któremu mieszkanie nie zostanie przydzielone (art. 11 ust. 2, 2 1 i 2 2 u.s.m.). Na czas rozstrzygania sprawy przez Sąd żądanie zawarcia przez spółdzielnię umowy przeniesienia własności przedmiotowego lokalu nie zostało złożone, a przynajmniej wnioskodawczyni nie przedstawiła na to żadnego dowodu. Na ten więc moment taka ekspektatywa nie istnieje, a więc nie można jej brać pod uwagę. Zatem Sąd nie mógł, ustalając wartość lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, uwzględnić wartości roszczenia o przekształcenie tego prawa, będącego jednocześnie ekspektatywą spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego tak jak chciała tego wnioskodawczyni ( postanowienie SN z dn. 29.10.2009 r., sygn. akt III CZP (...)/09). W konsekwencji Sąd za biegłym z zakresu szacowania nieruchomości przyjął jako decydującą hipotetyczną wartość rynkową przedmiotowego spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, która wynosi 227.000 złotych. Wątpliwości nie budziły wartości pozostałych składników - wartość mieszkania w Z. to 599.000 złotych, wartość udziału w garażu to 27.000 złotych, a wartość udziału w działkach (...) położonych w Z. to 5.688 złotych
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie miał również wątpliwości, któremu z małżonków należy przyznać cały majątek wspólny. Wynikało to przede wszystkim z faktu, że od wielu lat nie ma żadnego kontaktu z uczestnikiem postępowania. Zatem, gdyby Sąd przyznał mu mieszkanie i pozostałe nieruchomości w Z., które swoją wartością znacznie przewyższają wartość spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w Z., to jak słusznie wskazał pełnomocnik wnioskodawczyni, nie miałaby ona praktycznie żadnych szans, a przynajmniej nie w najbliższej przyszłości, na uzyskanie należnej jej od niego spłaty. Do tego skoro uczestnik z dużą dozą prawdopodobieństwa przebywa gdzieś za granicą, to również egzekucja takiej spłaty nie byłaby procesem łatwym. Wielce możliwe, że ostatecznie skończyłaby się licytacją mieszkania w Z., a tym samym B. K. ostatecznie i tak zostałby pozbawiony jego własności. Wnioskodawczyni zaś może chociażby sprzedać nieruchomości w Z. i w ten sposób uzyskać środki na spłatę byłego męża, które następnie może, za zgodą sądu, złożyć do depozytu sądowego, z którego B. K. mógłby je pobrać i po ewentualnym powrocie do kraju kupić za nie inne mieszkanie. Dodatkowo trzeba pamiętać, że ze względu na nieobecność uczestnika w toku niniejszego postępowania, nie wypowiedział się on na temat tego, czy w ogóle chciałby, aby nieruchomości w Z. zostały przyznane na jego własność, a więc również i z tego powodu takie rozstrzygnięcie nie byłoby zasadne ( punkt II. sentencji).
Wartość całego majątku wspólnego ulegającego podziałowi opiewa na kwotę 858.688,00 złotych (227.000 + 599.000 + 27.000 + 5.688), a więc w przypadku równych udziałów wnioskodawczyni jest zobowiązana do spłaty uczestnika w wysokości 429.344,00 złotych. Sąd uwzględnił wniosek wnioskodawczyni o rozłożenie tej spłaty na trzy raty, płatne odpowiednio w terminie 12, 24 i 36 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia. Co prawda, ostateczny termin spłaty jest dość długi, ale Sąd wziął pod uwagę, że po pierwsze wnioskodawczyni nie ma aktualnie aż takich oszczędności i będzie mogła je uzyskać dopiero po sprzedaży mieszkania w Z., ewentualnie po uzyskaniu pomocy od swoich dzieci, a po drugie i tak nie wiadomo, gdzie jest uczestnik, a więc aktualnie brak jest informacji, aby zależało mu na uzyskaniu szybkiej spłaty, aby pilnie potrzebował gotówki ( punkt III. sentencji).
W związku z powyższym, mając na uwadze treść art. 624 k.p.c., zgodnie z którym z chwilą uprawomocnienia się postanowienia przyznającego dotychczasowym współwłaścicielom części lub jednemu z nich całość rzeczy własność przechodzi na uczestników wskazanych w postanowieniu. Jeżeli w wyniku podziału całość rzeczy albo jej część przypadnie współwłaścicielowi, który nie włada tą rzeczą lub jej częścią, sąd w postanowieniu o zniesieniu współwłasności orzeknie również co do jej wydania lub opróżnienia przez pozostałych współwłaścicieli pomieszczeń znajdujących się na nieruchomości, określając stosownie do okoliczności termin wydania rzeczy lub opróżnienia pomieszczeń, Sąd nakazał uczestnikowi postępowania, aby opróżnił ze swych rzeczy, opuścił i wydał wnioskodawczyni lokal mieszkalny mieszczący się w Z. przy ul. (...) w terminie 3 miesięcy od dnia uiszczenia przez H. K. pierwszej z rat zasądzonej tytułem spłaty. W związku z tym, że jest to mieszkanie własnościowe, to nie było potrzeby orzekania o prawie do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego ( punkt VI. sentencji).
Wnioskodawczyni wnosiła także o rozliczenie nakładu poniesionego na lokal w Z. w postaci wkładu mieszkaniowego.
Zgodnie z treścią art. 45 § 1 k.r.o. każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Przepis ten koresponduje z art. 567 § 1 k.p.c., zgodnie z którym w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd rozstrzyga także o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku wspólnego na rzecz majątku osobistego lub odwrotnie podlegają zwrotowi.
Nie było sporne, że H. K. jeszcze przed ślubem z uczestnikiem posiadała książeczkę mieszkaniową. Z akt spółdzielczych (...) Spółdzielni Mieszkaniowej wynika, że po uzyskaniu przydziału mieszkania zwrócono się do banku (...) o przekazanie wszystkich środków, które były na tej książeczce, w tym odsetek i premii gwarancyjnej. Wkład mieszkaniowy wynosił 20.900 złotych i jak wynika z karty obiegowej, ostatecznie został pokryty z kwoty 12.000 złotych znajdującej się na książeczce mieszkaniowej, która nie obejmowała odsetek i premii gwarancyjnej ( k. 8 akt spółdzielczych) i pożyczki z (...) w wysokości 11.000 złotych, których suma niewątpliwie wystarczyła na jego pokrycie. Pożyczka została udzielona przez zakład pracy, w którym pracowała H. K. i jak wynika z kartoteki (...) została przekazana na ich rachunek 30 września 1976 roku, a więc jeszcze przed ślubem wnioskodawczyni i uczestnika postępowania. Również jej spłata miała miejsce jeszcze przed zawarciem małżeństwa, bo w 1979 roku jak zeznała H. K.. Zatem niewątpliwie był to nakład z jej majątku osobistego na majątek wspólny w postaci spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.
Wartość nakładu z majątku odrębnego jednego z małżonków na ich majątek wspólny, polegającego na wpłacie dokonanej przez jedno z małżonków na wkład mieszkaniowy związany ze spółdzielczym prawem do lokalu, odpowiada w chwili podziału tego majątku takiej części wartości spółdzielczego prawa do lokalu, jaką część stanowiła ta wpłata w stosunku do całego wkładu mieszkaniowego wpłaconego przez małżonków, od zgromadzenia którego uzależniony był przydział mieszkania. Znając zatem wartość nakładu na wkład mieszkaniowy każdego z byłych małżonków oraz aktualną wartość rynkową przedmiotowego prawa lokatorskiego Sąd może samodzielnie dokonać stosownych wyliczeń ( uchwała SN z dn. 5.10.1990 r., sygn. akt III CZP 55/90, OSNC 1991/4/48).
Co prawda wkład mieszkaniowy wynosił 20.900 złotych, jednak Sąd, za informacją z (...), przyjął, że kwota ta stanowiła 10% ówczesnej wartości lokalu, mimo iż w powołanej powyżej uchwale o sygn. akt III CZP 55/90 Sąd Najwyższy wskazał, że równowartość lokatorskiego prawa do lokalu w spółdzielni mieszkaniowej stanowi w zasadzie suma odpowiadająca wkładowi mieszkaniowemu.
Odnosząc wartość wkładu do aktualnej wartość prawa, czyli kwoty 227.000 złotych otrzymujemy kwotę 22.700,00 złotych. Z tej kwoty uczestnik postępowania jest zobowiązany zwrócić wnioskodawczyni połowę, czyli kwotę 11.350,00 złotych ( punkt IV. i V. sentencji).
Sąd przyznał na rzecz adwokata T. I. kwotę 5.313,60 złotych tytułem wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora procesowego ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika postępowania. Kwota ta została ustalona zgodnie z § 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej ( Dz.U.2018.536) w związku z §4 ust. 1 pkt 8 i §2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz.U.2023.1964)( punkt VIII. sentencji).
Jeżeli chodzi o pozostałe koszty związane z niniejszym postępowaniem to łączna wartość kosztów uzyskania opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości oraz wynagrodzenia kuratora wyniosła 12.654,17 złotych (7.340,57 zł – k. 217+ 5.313,60 zł). Każde z nich, zgodnie z wyżej wskazaną zasadą rozliczenia, powinno było uiścić kwotę po 6.327,09 złotych. Mając na względzie, że nie udało się ustalić miejsca pobytu uczestnika postępowania, to Sąd uznał, że ściągnięcie od niego tej kwoty będzie znacznie utrudnione i dlatego odstąpił od obciążania go tymi kosztami ( punkt IX. i X. sentencji).
Pozostałe koszty postępowania w myśl art. 520 § 1 k.p.c. wnioskodawczyni i uczestnik postępowania ponoszą we własnym zakresie ( punkt XI. sentencji).
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.
ZARZĄDZENIE
(...)