Zarządzenie z 27 lutego 2025, sygn. I C 964/24

UZASADNIENIE

Wyroku Sądu Rejonowego w Jastrzębiu – Zdroju z

Strona powodowa (...) S.A. z siedzibą W. 20 września 2024 r. wniosła przeciwko J. R. pozew domagając się zasądzenia od niego kwoty 19.926,74 zł wraz z umownymi odsetkami za opóźnienie równymi dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 26 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty, a także kosztów procesu.

Strona powodowa podniosła w uzasadnieniu pozwu, że poprzez podpisanie weksla dnia 18 stycznia 2024 r. J. R. zobowiązał się do zapłaty 25 czerwca 2024 r. kwoty wskazanej w wekslu w wysokości 20.326,74 zł. W dniu 26 maja 2024 r. strona powodowa wezwała J. R. do wykupu weksla, ale J. R. nie dokonał żadnej wpłaty. Weksel został wystawiony przez J. R. na zabezpieczenie zwrotu całego zadłużenia z tytułu pożyczki z dnia 18 stycznia 2024 r. udzielonej przez stronę powodową J. R. jako konsumentowi. Granice wypełnienia weksla określa deklaracja wekslowa.

Pozwany, któremu doręczono pozew, zobowiązany do złożenia odpowiedzi na pozew, w której przytoczy wszystkie twierdzenia i dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, pod rygorem zwrotu pisma złożonego po tym terminie oraz pominięcia spóźnionych twierdzeń i dowodów oraz wydania wyroku zaocznego na posiedzeniu niejawnym, nie złożył odpowiedzi na pozew.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

15 stycznia 2024 r. J. R. zawarł z (...) S.A. umowę pożyczki gotówkowej nr (...) datowanej 18 stycznia 2024 r. W umowie tej, stanowiącej wzorzec umowny przygotowany przez (...) S.A., określono, że na pożyczkę gotówkową w kwocie 20.790,00 zł składa się: całkowita kwota pożyczki wynosząca 10.500,00 zł oraz kredytowe koszty pożyczki wynoszące 4723,00 zł, na które z kolei składa się opłata przygotowawcza w wysokości 340,00 zł, prowizja pośrednika finansowego w wysokości 525,00 zł oraz wynagrodzenie prowizyjne w wysokości 3858,00 zł. Oprocentowanie pożyczki określono w stałej wysokości wynoszącej 18,49 % w skali roku. Spłata miała następować w 42 równych ratach miesięcznych obejmujących spłatę pożyczki i odsetek umownych w wysokości 495,00 zł i w terminach wskazanych w harmonogramie spłat, z terminem spłaty ostatniej raty w dniu 25 lipca 2027 r. Ustalono, że od zadłużenia przeterminowanego należne są odsetki za opóźnienie w wysokości równej stopie odsetek maksymalnych za opóźnienie. Ponadto określono, że pożyczkodawca może wypowiedzieć umowę w przypadku, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, z zobowiązaniem do zachowania 30-dniowego okresu wypowiedzenia, a co miało skutkować powstaniem natychmiastowej wymagalności całkowitej kwoty do zapłaty (którą umowa określała na kwotę 20.790,00 zł). Umowa przewidywała zabezpieczenie spłat kwot należnych pożyczkodawcy z tytułu umowy m.in. w formie weksla in blanco, który pożyczkodawca miał prawo wypełnić na zasadach określonych w deklaracji wekslowej w przypadku, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania.

(umowa pożyczki gotówkowej nr (...) – k. 3-5; harmonogram spłat – k. 7)

Do umowy pożyczki J. R. wystawił na rzecz strony powodowej weksel własny niezupełny (in blanco) z klauzulą „nie na zlecenie”, do którego sporządzona została deklaracja wekslowa, w której określono, że strona powodowa może wypełnić weksel na sumę odpowiadającą zadłużeniu J. R. wynikającego z powyższej umowy pożyczki, a uzupełnienie weksla może nastąpić, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej wartości jednej pełnej raty przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu J. R. do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania.

(weksel – k. 6; deklaracja wekslowa – k. 11)

J. R. dokonał wpłat na rzecz strony powodowej w łącznej wysokości 895,00 zł, które przez stronę powodową zostały zaliczone na spłatę pożyczki, w tym 495,00 zł w dniu 6 marca 2024 r., 200,00 zł w dniu 9 sierpnia 2024 r., 200,00 zł w dniu 10 września 2024 r.

(rozliczenie wpłat do umowy – k. 9)

Strona powodowa z 26 kwietnia 2024 r. wezwała J. R. do zapłaty zaległych 2 rat pożyczki w kwocie 990,00 zł, które zostało odebrane przez J. R. w dniu 2 maja 2024 r. Następnie w piśmie z 27 maja 2024 r. oświadczyła, że ze względu na niespłacanie przez J. R. rat pożyczki zgodnie z kalendarzem spłat, wypowiada umowę pożyczki z zachowaniem terminu 30 dni, a wystawiony przez J. R. weksel in blanco został wypełniony, wzywając jednocześnie J. R. do wykupu tego weksla w ciągu najbliższych 30 dni, informując o dostępności oryginału weksla do wglądu w archiwum spółki w B. przy ul. (...), wskazując, że dług wynosił na ówczesny dzień 20.326,74 zł. Strona powodowa wypełniła weksel in blanco na kwotę 20.326,74 zł z datą płatności 25 czerwca 2024 r. Pismo z wypowiedzeniem umowy i wezwaniem do wykupu weksla zostało doręczone J. R. w dniu 5 czerwca 2024 r.

(weksel – k. 6; wypowiedzenie umowy pożyczki wraz z wezwaniem do wykupu weksla z 25.05.2024 r. wraz z wydrukiem śledzenia przesyłek – k. 12, 14; ostateczne wezwanie do zapłaty z 26.04.2024 r. wraz z wydrukiem śledzenia przesyłek – k. 10,13)

Sąd zważył, co następuje:

Strona powodowa dochodzi od pozwanego zapłaty na podstawie weksla, a zatem podstawą żądania jest zobowiązanie wekslowe. Weksel niezupełny (in blanco), wystawiony przez J. R., został uzupełniony przez stronę powodową. Jest on wekslem własnym, zawiera wszystkie elementy, od których zależy ważność weksla własnego, określone w art. 101 ustawy Prawo wekslowe (dalej: prawo wekslowe).

Z uwagi na to, że weksel in blanco został wystawiony przez pozwanego w celu zabezpieczenia wierzytelności strony powodowej i jej wydany, który zawiera zobowiązanie zapłaty na jej rzecz, nie mają zastosowania w niniejszej sprawie ograniczenia określone w art. 10 i art. 17 prawa wekslowego wyłączające możliwość podnoszenia zarzutów dotyczących wypełnienia weksla niezgodnie z porozumieniem wekslowym lub wynikających ze stosunku podstawowego zabezpieczonego wekslem. Należy zaznaczyć, że między zobowiązaniem z weksla gwarancyjnego in blanco i stosunkiem podstawowym, stanowiącym podstawę wystawienia weksla, istnieje łączność. Znajduje ona oparcie w treści porozumienia między stronami stosunku podstawowego. Zobowiązanie oparte na wekslu nie powstanie zatem, jeżeli nie istnieje pierwotne roszczenie cywilnoprawne. Z tych przyczyn pozwany może podnieść skuteczny zarzut oparty m.in. na powyższym stosunku prawnym. Co do zasady dochodząc wierzytelności wekslowej wierzyciel nie musi wykazywać podstawy prawnej zobowiązania, może powołać się tylko na treść weksla. Jednakże w stosunkach między wystawcą a remitentem samodzielność zobowiązania wekslowego ulega złagodzeniu. Wystawca może bowiem podnieść zarzuty oparte na stosunku podstawowym i na ich podstawie podważać zarówno istnienie jak i rozmiar zobowiązania wekslowego ze względu na jego związek ze stosunkiem podstawowym. Spór przenosi się wówczas na płaszczyznę stosunku podstawowego, który w związku z zarzutami wystawcy podlega badaniu przez sąd oceniający zasadność powództwa. Wystawca może zatem kwestionować samo istnienie lub rozmiar roszczenia wekslowego ze względu na jego związek ze stosunkiem podstawowym. Podkreślić należy, że spór który przenosi się wówczas z płaszczyzny stosunku wekslowego na płaszczyznę stosunku prawa cywilnego, nie prowadzi do zmiany powództwa, ponieważ przedmiotem rozpoznania jest nadal to samo roszczenie wekslowe, a powód jedynie przydaje mu dodatkowe uzasadnienie faktyczne i prawne.

W przypadku wystawienia przez osobę fizyczną będącą konsumentem weksla własnego in blanco w celu zabezpieczenia zapłaty wierzytelności wynikającej z umowy, sąd - jeżeli poweźmie wątpliwości co do zasadności roszczenia opartego na takim wekslu, z urzędu powinien zbadać umowę pod kątem zawarcia w niej klauzul nieuczciwych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 16 czerwca 2021 r., I NSNc 176/20 i powołane tam orzecznictwo). Jak potwierdzono bowiem w wyroku Sądu Najwyższego z 18 maja 2022 r., I NSNc 217/21, Lex nr 3423517, ochrona konsumenta przed klauzulami niedozwolonymi w umowach jest skuteczna ex lege i sąd może dokonać ustaleń w tym przedmiocie także z urzędu, podczas rozpoznawania sprawy z udziałem konsumenta. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) sąd krajowy jest bowiem zobowiązany do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowne, wchodzące w zakres stosowania Dyrektywy 93/13, mają nieuczciwy charakter - w wypadku zaś potwierdzenia takiego stanu rzeczy, sąd powinien z urzędu zniwelować brak równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą, o ile posiada niezbędne ku temu informacje dotyczące stanu faktycznego i prawnego (por. wyroki TSUE z: 13 września 2018 r., (...) Polska, C-176/17; 21 grudnia 2016 r., G. N. i in., C-154/15 i C-308/15; 21 kwietnia 2016 r., R. i R., C-377/14). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazywano, że niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. jest ex lege pozbawione mocy wiążącej od samego początku i każdy organ orzekający w sprawie dotyczącej roszczenia z umowy z udziałem konsumenta jest obowiązany z urzędu to uwzględnić, chyba że konsument temu się sprzeciwi w sposób niewymuszony i jednoznaczny (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2018 r., III CZP 114/17). W orzecznictwie TSUE odniesiono się także wprost do kwestii dochodzenia roszczenia z weksla in blanco, stanowiącego zabezpieczenie wierzytelności wobec konsumenta - wskazując, że przepisy Dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie takiemu rozumieniu przepisów art. 10 w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 160), które nie pozwala na działanie sądowi z urzędu w sytuacji, gdy ma on silne i uzasadnione przekonanie, oparte na materiałach niepochodzących od stron postępowania, z których wynika, iż umowa stanowiąca źródło stosunku podstawowego jest przynajmniej częściowo nieważna, a powód dochodzi swojego roszczenia z weksla in blanco, pozwany zaś nie zgłasza zarzutów i zachowuje się biernie. W takiej sytuacji sąd ten powinien z urzędu zbadać, czy postanowienia uzgodnione między stronami mają nieuczciwy charakter, i w tym zakresie zażądać od przedsiębiorcy pisemnego zapisu tych postanowień, tak aby zapewnić poszanowanie praw konsumentów wynikających z Dyrektywy 93/13 (por. wyrok TSUE z 7 listopada 2019 r., (...) S.A., C-419/18 i C-483/18). Tym bardziej należy uznać istnienie po stronie sądu orzekającego w sprawie obowiązku zbadania, czy postanowienia umowy zawartej między przedsiębiorcą i konsumentem mają nieuczciwy charakter, w sytuacji, gdy dysponuje on treścią tej umowy - tak jak to ma miejsce w rozpoznawanym przypadku, gdzie umowa została dołączona jako załącznik do pozwu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 października 2021 r., I NSNc 366/21).

Stosunkiem podstawowym łączącym strony była umowa pożyczki. Zgodnie z art. 720 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przekracza tysiąc złotych, wymaga zachowania formy dokumentowej. Z kolei w myśl art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o kredycie konsumenckim przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550,00 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi, przy czym za umowę o kredyt konsumencki uważa się między innymi umowę pożyczki.

Nawet jeśli żądane przez stronę powodową, obok kapitału i odsetek, pozaodsetkowe koszty kredytu zawarte w umowie pożyczki, to jest prowizja, opłata przygotowawcza i prowizja pośrednika finansowego, łącznie nie przekroczyły maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu zgodnie z art. 36a ww. ustawy o kredycie konsumenckim, nie zwalniało to Sądu od oceny w świetle art. art. 3851 k.c. charakteru postanowień niniejszej umowy, które nakładały na konsumenta – pozwanego obowiązek zapłaty pozaodsetkowych kosztów. Stanowisko takie jednoznacznie wynika z orzecznictwa TSUE, odnoszącego się do przepisów dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (zmienionej dyrektywą 2011/83), zgodnie z którym okoliczność, iż dane postanowienie umowne mieści się co do zasady w granicach określonych ustawą, nie wyłącza uznania go za niedozwolone w stosunku z konsumentem (zob. wyrok TSUE z 21 stycznia 2015 r. w połączonych sprawach C-482/13, C-484/13, C-485/13 i C-487/13, (...) SA v. J. H. R. i inni oraz (...) SA v. M. R. L. i inni, pkt 40-41, czy też wyrok (...) z dnia 26 marca 2020 r. (...) S.A., R. Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty).

Zgodnie z art. 385(1) k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to jednak postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

W niniejszej sprawie pozwany posiadał status konsumenta, bowiem dochodzone pozwem roszczenie wynikało z umowy pożyczki zawartej z przedsiębiorcą. Specyfika sposobu zawarcia przedmiotowej umowy pożyczki jednoznacznie wskazuje na brak rzeczywistego wpływu konsumenta na treść umowy pożyczki. Umowa będąca źródłem zgłoszonych w pozwie roszczeń stanowi wydruk sporządzony przez stronę powodową, którego treść została przygotowana przez stronę powodową na wzorcu umownym przez nią sporządzonym jeszcze przed zawarciem przez strony tej umowy. Jak wynika z treści umowy pożyczki, pozwany jako pożyczkobiorca mógł być co najwyżej uprawniony do wskazania propozycji indywidualnych warunków umowy w zakresie kwoty pożyczki, okresu na jaki ma zostać udzielona pożyczka czy terminu spłaty pożyczki. Postanowienia zawartej umowy nie zostały z pozwanym uzgodnione indywidualnie. Pozwany mógł przystąpić do umowy w zaproponowanym jej kształcie, bądź jej nie zawierać, o czym świadczy treść wzoru umowy, zawierającej standardową treść wykorzystywaną powszechnie w tego typu umowach przez stronę powodową.

Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W niniejszej sprawie pozwany nie miał wpływu na treść postanowień w części umowy zawierającej wymienienie pozaodsetkowych kosztów umowy. Zgodnie z art. 3851 § 4 k.c. ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje, a strona powodowa takiego dowodu nie zaproponowała (art. 6 k.c.). Nie może budzić również wątpliwości, że postanowienia umowne dotyczące prowizji pożyczkodawcy, prowizji pośrednika finansowego i opłaty przygotowawczej nie dotyczyły głównych świadczeń stron.

Zdaniem Sądu postanowienia w powyższym zakresie nie dotyczą głównych świadczeń stron, ponieważ należą do nich tylko takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2004 r. (I CK 635/03) wskazał, iż pojęcie „głównych świadczeń stron” (art. 3851 § 1 zd. 2. k.c.) należy interpretować raczej wąsko, w nawiązaniu do elementów przedmiotowo istotnych umowy. Do głównych świadczeń stron należy przeniesienie przez pożyczkodawcę określonej ilości pieniędzy i ich zwrot przez pożyczkodawcę w późniejszym terminie.

W ocenie Sądu pozwany nie miał żadnego wpływu na te postanowienia umowy, w których określono wskazane opłaty. Nie przedstawiono mu bowiem żadnego wyliczenia, różnych wariantów umowy, z których mógłby ewentualnie wybrać najbardziej odpowiednią ofertę dla siebie. Strona powodowa na taką okoliczność się nie powoływała.

Dokonując oceny postanowień umownych zawierających zapisy prowizji pożyczkodawcy i prowizji pośrednika finansowego w świetle art. 3851 k.c. należy uznać je za abuzywne. Obciążenie konsumenta pozaodsetkowymi kosztami w postaci prowizji pożyczkodawcy i prowizji pośrednika finansowego bez należytego poinformowania o nich klienta jako słabszej strony w stosunku do profesjonalnego przedsiębiorcy, to jest bez wyjaśnienia mu skutków zawarcia tych postanowień w umowie pożyczki, przy uwzględnieniu m.in. wysokości tych należności, w ocenie Sądu kształtuje prawa i obowiązki klienta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy.

W rozumieniu art. 385(1 )§ 1 k.c. za sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać m.in. działania wykorzystujące np. niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji, wywołanie błędnego przekonania konsumenta, wykorzystanie jego niewiedzy lub naiwności. Chodzi o działanie potocznie nazywane nieuczciwym, odbiegające in minus od przyjętych standardów (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 27 stycznia 2011 r., VI Aca 771/10).

Z kolei rażące naruszenie interesów konsumenta zachodzi w sytuacji, w której w rażący sposób została naruszona równowaga interesów stron umowy przez to, że jedna z nich wykorzystała swoja przewagę, formułując konkretne postanowienia umowy. Określenie „rażąco” należy stosować do znacznego odchylenia przyjętego uregulowania od zasady uczciwego wyważenia praw i obowiązków (tak m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 września 2011 r., sygn. akt ACa 291/11).

Pojęcie „interesów konsumenta” należy natomiast rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny. Mogą tu bowiem wejść w grę także inne aspekty, jak choćby zdrowie konsumenta (i jego bliskich), jego czas zbędnie tracony, dezorganizacja toku życia, przykrości, zawód, itp. Jednocześnie ustawodawca wymaga, aby naruszenie interesów konsumenta było w stopniu rażącym, które to określenie odnosi się do wypadków znacznego, szczególnie doniosłego odbiegania przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważenia praw i obowiązków w łączącym strony stosunku prawnym. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym (tak m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 grudnia 2010 r., sygn. akt VI ACa 487/10).

Sąd uznał, że ustalenie przez stronę powodową należnej jej prowizji na poziomie 3858,00 zł oraz prowizji pośrednika finansowego w kwocie 525,00 zł przy kwocie udzielonej pożyczki gotówkowej w wysokości 10.500,00 zł należy zakwalifikować jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes pozwanego, będącego konsumentem, a jednocześnie słabszą stroną umowy.

Niewątpliwie postanowienia analizowanej umowy w zakresie prowizji pożyczkodawcy i prowizji pośrednika finansowego jawią się jako dowolne, a wysokość tej prowizji jako rażąco wygórowana, nie mająca uzasadnienia, także w aspekcie określenia w załączniku do wniosku o udzielenie pożyczki informacji o sposobie przeznaczeniu prowizji pożyczkodawcy. Mianowicie wskazanie w tym załączniku (k. 8), że na wysokość tej prowizji składa się podatek dochodowy zapłacony przez stronę powodową czy inne koszty prowadzenia działalności gospodarczej, w żaden sposób nie usprawiedliwia ustanowienia prowizji w wysokości bliskiej udzielonej pożyczki. W szczególności uzasadnianie wysokości prowizji koniecznością zapłacenia podatku dochodowego jest nielogiczne, gdyż powstanie obowiązku podatkowego strony powodowej zostało wywołane dopiero obciążeniem pozwanego kosztami pozaodsetkowymi, z których znaczną większość stanowi marża pożyczkodawcy (a więc jego wynagrodzenie – wchodzące w skład prowizji). W konsekwencji, gdyby marża nie była pobierana, strona powodowa byłaby obciążona podatkiem dochodowym w znacznie mniejszym stopniu. Zatem wobec tego, że to działania strony powodowej generowały jej obciążenia podatkowe i to wyłącznie ona miała wpływ na ich wysokość, nie można uznać za zasadne przerzucanie tych obciążeń na pożyczkobiorcę. Podobnie jeśli chodzi o koszty prowadzenia działalności, za rażąco niesprawiedliwe należy uznać przerzucanie ich na konsumenta, tym bardziej, że są one niewspółmiernie wysokie w stosunku do kwoty pożyczki, a co więcej nie zostały powiązane z konkretną umową pożyczki zawartą z pozwanym oraz nie zostało wykazane w ogóle poniesienie tych kosztów przez stronę powodową, a podkreślić należy, że pobierane przez pożyczkodawcę opłaty powinny być przeznaczone na pokrycie konkretnych kosztów rzeczywiście ponoszonych przez pożyczkodawcę w związku z zawartą umową i jej obsługą. Należy mieć przy tym na uwadze, że strona powodowa zastrzegła dla siebie także bardzo wysoką marżę (1832 zł), która stanowiła dodatkowy zysk pożyczkodawcy obok oprocentowania pożyczki. Wysokość prowizji pożyczkodawcy nie znajduje uzasadnienia również w aspekcie zysków strony powodowej z prowadzonej działalności gospodarczej. Podstawowym zyskiem w przypadku umowy pożyczki są z reguły odrębnie pobierane odsetki, a strona powodowa w przedmiotowej umowie takie odsetki dla siebie zastrzegła (18,49% w skali roku). Co więcej, zastrzegła także opłatę przygotowawczą, która, zważywszy na jej wielkość w stosunku do kwoty pożyczki (ponad 3%), powinna pokrywać wszystkie koszty poniesione przez stronę powodową w związku z zawarciem umowy. Należy zauważyć przy tym, że na podstawie twierdzeń strony powodowej można odnieść wrażenie, że prowadzona przez nią działalność w zakresie udzielania pożyczek jest działalnością wysoce nieopłacalną, wymagającą ponoszenia niewspółmiernie wysokich kosztów, a skoro tak, to za nieetyczne należy uznać przerzucanie kosztów prowadzenia takiej działalności na konsumentów, tym bardziej, że nawet instytucje finansowe takie jak banki, które są objęte wielokrotnie większymi restrykcjami i ograniczeniami, co się wiąże z ich dodatkowymi obowiązkami, a zatem dodatkowymi kosztami, są w stanie udzielać pożyczek i kredytów na znacznie korzystniejszych zasadach niż to zostało określone w przedmiotowej umowie pożyczki.

Odnosząc się do prowizji pośrednika finansowego, to strona powodowa nie wskazała, aby w związku z zawartą umową doszło do poniesienia przez nią kosztów pośrednika finansowego, czy w ogóle, że doszło do podejmowania czynności przez pośrednika w związku z umową pożyczki zawartą z J. R.. Ponadto nie jest usprawiedliwione obciążanie konsumenta kosztami wytworzonymi przez pożyczkodawcę, nie będącymi kosztami koniecznymi zawartej umowy, a za takie należałoby uznać koszty związane z tym, że strona powodowa nie dokonuje czynności związanych z zawarciem umowy przez swojego pracownika, ale zleca te czynności pośrednikowi finansowemu. W żaden sposób nie można stwierdzić na podstawie dokumentów złożonych przez stronę powodową, aby osoba podpisująca umowę pożyczki w imieniu strony powodowej była rzeczywiście pośrednikiem lub by otrzymała wynagrodzenie za podpisanie umowy w kwocie 525 zł.

Sprzeczne z dobrym obyczajem jest naruszenie ekwiwalentności świadczeń przy stosowaniu wobec konsumentów opłaty, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co godzi w słuszny interes konsumenta. Należy przy tym przytoczyć stanowisko TSUE wyrażone w odniesieniu do możliwości stosowania dyrektywy 93/13, zmienionej dyrektywą 2011/83, na gruncie polskiego porządku prawnego, który stwierdził, że artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 zmienionej dyrektywą 2011/83 należy interpretować w ten sposób, że warunek umowny dotyczący pozaodsetkowych kosztów kredytu, który określa ten koszt poniżej ustawowego pułapu i który przenosi na konsumenta koszty działalności gospodarczej kredytodawcy, może powodować znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, gdy obciąża konsumenta kosztami nieproporcjonalnymi w stosunku do świadczeń i do kwoty otrzymanego kredytu, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego” (zob. wyrok TSUE w sprawach połączonych C-84/19, C-222/19 i C-252/19 (...) S.A. z siedzibą w B. i in.). Wobec powyższego Sąd uznał, że w realiach tej sprawy prowizja pożyczkodawcy stanowiła niedozwolone klauzule umowne.

Dlatego postanowienia umowy w tym zakresie nie mogły wobec J. R. wywołać pożądanych przez stronę powodową skutków prawnych. Sąd przyjął, że postanowienia analizowanej umowy pożyczki w przedmiocie pozaodsetkowych kosztów pożyczki w zakresie prowizji pożyczkodawcy i prowizji pośrednika finansowego stanowią niedozwolone klauzule umowne i zgodnie z art. 3851 k.c. nie wiążą pozwanego. Strona powodowa nie podniosła nawet, aby określona przez nią prowizja stanowiła rzeczywiste, ponoszone przez nią koszty związane z zawarciem wyłącznie przedmiotowej umowy, a zatem należy uznać, iż wysokość opłaty wskazuje jedynie na podejmowanie czynności zmierzających do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych.

W konsekwencji pozwany zobowiązany był na mocy umowy pożyczki do zwrotu na rzecz strony powodowej jedynie kwoty udzielonej pożyczki w wysokości 10.500,00 zł oraz opłaty przygotowawczej w wysokości 340 zł, łącznie w kwocie 10.840,00 zł powiększonej o przyjęte oprocentowanie wynoszące 18,49 % w skali roku. Wobec tego, że spłata miała nastąpić w 42 ratach wysokość rat powinna wynosić 352,47 zł (raty równe, obejmujące spłatę pożyczki, opłaty przygotowawczej i odsetek umownych). Biorąc pod uwagę, że pozwany dokonał spłat należności w łącznej kwocie 895,00 zł, należy stwierdzić, że zadłużenie w

chwili doręczenia mu pisma zawierającego oświadczenie o wypowiedzeniu umowy (27 maja 2024 r.) nie przekraczało równowartości jednej raty (kwota 895,00 zł wystarczała na zaspokojenie ponad 2 rat, to jest 2,53 raty, a zatem pozwany pozostawał w opóźnieniu dopiero z częścią 3-ej raty, płatnej 25 kwietnia 2024 r., natomiast w opóźnieniu z płatnością co najmniej równowartości jednej raty pozostawał od dnia płatności 4-tej raty, to jest od 25 maja 2024 r., a w opóźnieniu 30-dniowym w płatności równowartości jednej rat pozostawał dopiero od 25 czerwca 2024 r.). Zatem wypowiedzenie umowy nie mogło odnieść skutku. W konsekwencji weksel nie mógł zostać wypełniony na sumę wekslową uwzględniającą wypowiedzenie umowy. Weksel został natomiast wypełniony przy uwzględnieniu postanowień umowy, które jako abuzywne nie wiązały pozwanego. Co więcej, należy podnieść, że nawet w dacie płatności weksla (25 czerwca 2024 r.) nie były spełnione przesłanki wypowiedzenia umowy, to jest nie istniało zadłużenie w wysokości równej jednej raty przekraczające 30 dni. Oznacza to, że ani w dniu wypełnienia weksla, to jest 18 stycznia 2024 r., ani w dniu jego płatności, to jest 25 czerwca 2024 r. umowa pożyczki nie była skutecznie wypowiedziana (pomijając już to, że samo wypowiedzenie, zgodnie z zapisami umowy, skutkowało rozpoczęciem biegu 30-dniowego terminu wypowiedzenia, a zatem skutek wypowiedzenia mógł powstać dopiero po upływie tego okresu).

Reasumując, weksel nie mógł zostać zgodnie z deklaracją wekslową wypełniony nie tylko na sumę w nim określoną, ale w ogóle nie mógł zostać wypełniony, co oznacza, że stronie powodowej nie przysługuje uprawnienie do dochodzenia roszczenia wekslowego.

Dlatego Sąd oddalił powództwo, o czym orzekł w sentencji wyroku.

Sędzia Aleksandra Wilkos

Sygn. akt I C 964/24

J., dnia 27 lutego 2025 roku

ZARZĄDZENIE

(...)

(...)

(...)

(...)