sygn. IV P 9/25 5 marca 2025 Sąd Rejonowy w Grudziądzu

Wyrok z 5 marca 2025, sygn. IV P 9/25

Data orzeczenia 5 marca 2025

Sąd Sąd Rejonowy w Grudziądzu

Wydział IV Wydział Pracy

Przewodniczący Sędzia Lucyna Gurbin

Tagi

#Sąd Rejonowy w Grudziądzu #IV Wydział Pracy #wyrok

Podstawa prawna

art. 1 kp art. 13 kp art. 477 kpc

Sygn. akt IV P 9/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 marca 2025 roku

Sąd Rejonowy w Grudziądzu IV Wydział Pracy

w składzie:

Przewodniczący:	sędzia Lucyna Gurbin
Protokolant:	sekretarz sądowy H. T.

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2025 roku

sprawy z powództwa H. A.

przeciwko Sądowi Rejonowemu w I.

o wynagrodzenie

O R Z E K Ł:

1. Zasądzić od pozwanego na rzecz powoda H. A. następujące kwoty :

a. 536,24 zł (pięćset trzydzieści sześć złotych dwadzieścia cztery grosze) tytułem wynagrodzenia za miesiąc październik 2021 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2.11.2021 roku do dnia zapłaty.

b. 536,24 zł (pięćset trzydzieści sześć złotych dwadzieścia cztery grosze) tytułem wynagrodzenia za miesiąc listopad 2021 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.12.2021 roku do dnia zapłaty.

c. 536,24 zł (pięćset trzydzieści sześć złotych dwadzieścia cztery grosze) tytułem wynagrodzenia za miesiąc grudzień 2021 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2.01.2022 roku do dnia zapłaty.

d. 136,74 zł (sto trzydzieści sześć złotych siedemdziesiąt cztery grosze) tytułem dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2021 wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.04.2022 roku do dnia zapłaty.

e. 1.314,68 zł (tysiąc trzysta czternaście złotych sześćdziesiąt osiem groszy) tytułem wynagrodzenia za miesiąc styczeń 2022 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.02.2022 roku do dnia zapłaty.

f. 1.314,68 zł (tysiąc trzysta czternaście złotych sześćdziesiąt osiem groszy) tytułem wynagrodzenia za miesiąc luty 2022 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.03.2022 roku do dnia zapłaty.

g. 1.314,68 zł (tysiąc trzysta czternaście złotych sześćdziesiąt osiem groszy) tytułem wynagrodzenia za miesiąc marzec 2022 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.04.2022 roku do dnia zapłaty.

h. 1.314,68 zł (tysiąc trzysta czternaście złotych sześćdziesiąt osiem groszy) tytułem wynagrodzenia za miesiąc kwiecień 2022 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.05.2022 roku do dnia zapłaty.

i. 1.314,68 zł (tysiąc trzysta czternaście złotych sześćdziesiąt osiem groszy) tytułem wynagrodzenia za miesiąc maj 2022 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.06.2022 roku do dnia zapłaty.

j. 1.314,68 zł (tysiąc trzysta czternaście złotych sześćdziesiąt osiem groszy) tytułem wynagrodzenia za miesiąc czerwiec 2022 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.07.2022 roku do dnia zapłaty.

k. 1.314,68 zł (tysiąc trzysta czternaście złotych sześćdziesiąt osiem groszy) tytułem wynagrodzenia za miesiąc lipiec 2022 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.08.2022 roku do dnia zapłaty.

l. 1.314,68 zł (tysiąc trzysta czternaście złotych sześćdziesiąt osiem groszy) tytułem wynagrodzenia za miesiąc sierpień 2022 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.09.2022 roku do dnia zapłaty.

m. 1.314,68 zł (tysiąc trzysta czternaście złotych sześćdziesiąt osiem groszy) tytułem wynagrodzenia za miesiąc wrzesień 2022 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.10.2022 roku do dnia zapłaty.

n. 1.314,68 zł (tysiąc trzysta czternaście złotych sześćdziesiąt osiem groszy) tytułem wynagrodzenia za miesiąc październik 2022 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2.11.2022 roku do dnia zapłaty.

o. 1.314,68 zł (tysiąc trzysta czternaście złotych sześćdziesiąt osiem groszy) tytułem wynagrodzenia za miesiąc listopad 2022 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.12.2022 roku do dnia zapłaty.

p. 1.314,68 zł (tysiąc trzysta czternaście złotych sześćdziesiąt osiem groszy) tytułem wynagrodzenia za miesiąc grudzień 2022 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2.01.2023 roku do dnia zapłaty.

q. 1.340,97 zł (tysiąc trzysta czterdzieści złotych dziewięćdziesiąt siedem groszy) tytułem dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2022 wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.04.2023 roku do dnia zapłaty.

r. 1.173,55 zł (tysiąc sto siedemdziesiąt trzy złote pięćdziesiąt pięć groszy) tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 17.10.2024 roku do dnia zapłaty.

2. Oddalić powództwo w pozostałym zakresie.

3. Opłatą od pozwu od uiszczenia której powód był zwolniony, obciążyć Skarb Państwa.

4. Zasądzić od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

5. Nadać rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 15.936,22 zł.

Sygn. akt IVP 9/25

UZASADNIENIE

Powód H. A. wniósł pozew przeciwko Sądowi Rejonowemu w I. o:

1. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty:

- 536,30 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 2 listopada 2021 r. do dnia zapłaty,

- 536,30 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty,

- 536,30 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 2 stycznia 2022 r. do dnia zapłaty, tytułem wynagrodzenia za pracę za okres od 1 października 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r.,

1. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 550,46 zł tytułem brakującej części dodatkowego wynagrodzenia za 2021 r. (tzw. trzynastki) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 1 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty,

2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty:

1.314,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 1 lutego 2022 r. do dnia zapłaty,

1.314,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 1 marca 2022 r. do dnia zapłaty,

1.314,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 1 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty,

1.314,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 1 maja 2022 r. do dnia zapłaty,

1.314,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 1 czerwca 2022 r. do dnia zapłaty,

1.314,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 1 lipca 2022 r. do dnia zapłaty,

1.314,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 1 sierpnia 2022 r. do dnia zapłaty,

1.314,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 1 września 2022 r. do dnia zapłaty,

1.314,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 1 października 2022 r. do dnia zapłaty,

1.314,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 2 listopada 2022 r. do dnia zapłaty,

1.314,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty,

1.314,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 2 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty, tytułem wynagrodzenia za pracę za okres od 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r.,

2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 1.330,61 zł tytułem brakującej części dodatkowego wynagrodzenia za 2022 r. (tzw. trzynastki) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 1 kwietnia 2023 r. do dnia zapłaty,

3. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 1.162,63 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie od poszczególnych miesięcznych części należnych wynagrodzeń za okres od stycznia 2023 r. do listopada 2023 r. wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,

4. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powód wskazywał, iż w dniu 1 lipca 2002 r. został powołany na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w I., zaś od 2 października 2012 r. zajmuje stanowisko U. Referendarza sądowego. Z kolei od 14 listopada 2018 r. pełni funkcję Przewodniczącego Wydziału Ksiąg Wieczystych. W latach 2021-2023 nie uzyskał on wynagrodzenia za pracę w prawidłowej wysokości.

Art. 91 § lc w zw. z art. 151b § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej: (...)) statuuje zasadę ustalania podstawy wynagrodzenia zasadniczego referendarza sądowego. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu „podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego referendarza sądowego w danym roku stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego, ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 53, 252, 568, 1222 i 1578), z zastrzeżeniem § ld".

Mimo, że w/w przepis nie został uchylony (pozostaje cały czas w mocy), to Ustawodawca zdecydował się odstąpić od jego zastosowania i ustalić wysokość wynagrodzeń referendarzy sądowych obowiązującą w 2022 roku w oparciu o art. 8 ust.l ustawy okołobudżetowej z 2022 r. (który co szczególnie istotne, nie przewiduje wyłączenia bądź niestosowania art. 91 § lc PrUSP), zgodnie z którym „w roku 2022 podstawę wynagrodzenia zasadniczego referendarza sądowego, o której mowa w art. 91 § lc ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2072 oraz z 2021 r. poz. 1080 i 1236), stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego". W ustępie 2 analizowanego przepisu wskazano, że „podstawę, o której mowa w ust. 1, zwiększa się o kwotę 26 zł".

Różnica w stosunku do wskazanej wyżej, wynikającej z art. 91 § lc PrUSP, zasady polega na tym, że w 2022 r. referendarze sądowi mieli ustalone wynagrodzenie w oparciu o ustawę okołobudżetową z 2022 r., w której przyjęto jako podstawę drugi kwartał 2020 r., zamiast (jak było wcześniej) w oparciu o art. 91 § lc PrUSP (tj. biorąc pod uwagę przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2021 r.) Z komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (dalej jako (...)) z dnia 11 sierpnia 2020 r. w sprawie przeciętnego 3 wynagrodzenia w drugim kwartale 2020 r. wynika, że przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. wyniosło 5024,48 zł plus 26 złotych. Razem 5050,48 zł. Prezes GUS w komunikacie z dnia 10 sierpnia 2021 r. ogłosił, że przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2021 r. wyniosło 5504,52 zł. Różnica pomiędzy przeciętnym wynagrodzeniem w drugim kwartale 2021 r., a przeciętnym wynagrodzeniem w drugim kwartale 2020 r. wynosi 454,04 zł.

Tożsama sytuacja miała miejsce w 2021 r., kiedy to Ustawodawca ustalił wysokość wynagrodzeń referendarzy sądowych obowiązującą w 2021 roku w oparciu o art. 12 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z 2021 r., zgodnie z którym „w roku 2021 podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego, o której mowa w art. 91 § Ic ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2020r. poz. 2072), stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego". Z komunikatu Prezesa GUS z dnia 9 sierpnia 2019 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2019 r. wynikało, że przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019 r. wyniosło 4839,24 zł. Prezes GUS w komunikacie z dnia 11 sierpnia 2020 r. ogłosił, że przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. wyniosło 5024,48 zł. Różnica pomiędzy przeciętnym wynagrodzeniem w drugim kwartale 2020 r., a przeciętnym wynagrodzeniem w drugim kwartale 2019 r. wynosi 185,24 zł.

Z powyższego wynika zatem, że zastosowanie do obliczania wynagrodzenia referendarza sądowego w/w ustaw okołobudżetowych, zamiast zasady wyrażonej w art. 91 § lc w zw. z art. 151b § 1 PrUSP , powoduje, iż wynagrodzenie wypłacane powodowi od października 2021 r. do grudnia 2022 r. było łącznie o 17.382,61 zł niższe, aniżeli w przypadku gdyby wynagrodzenie było ustalane w oparciu o przepisy PrUSP (który stanowi, że podstawę wynagrodzenia referendarza sądowego stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugiego kwartału roku poprzedniego). Podobnie dodatkowe wynagrodzenia tzw. trzynastka za rok 2021 r. i 2022 r. zostały ustalone w oparciu o w/w ustawy okołobudżetowe i zostały obniżone łącznie o kwotę 1.881,07 zł.

Z art. 178 ust. 1-2 Konstytucji RP wynikają dwie kluczowe dla niniejszej sprawy zasady, tj. zasada niezawisłości sędziowskiej oraz zasada zapewnienia sędziemu wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu oraz zakresowi pełnionych obowiązków. Co szczególnie istotne, Konstytucja kreuje taką gwarancję w odniesieniu do sędziów, zaś wynagrodzenie referendarzy sądowych jest ustalane w oparciu o wynagrodzenie sędziów.

Powinnością władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej jest stworzenie takiego mechanizmu wynagradzania sędziów i referendarzy sądowych, który uwolniłby ich od niepewności co do wysokości ich przyszłych dochodów i eliminowałby jakiekolwiek manipulacje kierowane w ich stronę. Trybunał Konstytucyjny w swym orzecznictwie (Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt: K 1/12, T. nr (...); Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2013 r, sygn. akt: P 35/12, T. nr (...), Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2000 r., sygn. akt: P 12/98, T. nr (...)) wskazywał, że mechanizm wynagradzania sędziów i odpowiednio referendarzy sądowych powinien być stabilny i bez zaistnienia szczególnie ważnych, konstytucyjnie uzasadnionych przyczyn nie wolno zakłócać jego funkcjonowania, w tym oznacza to zakaz uznaniowego ustalania wysokości wynagrodzenia poszczególnych sędziów (odpowiednio referendarzy sądowych) przez władze administracyjne, co mogłoby łączyć się z pozostawieniem innym władzom nadmiaru swobody w wyznaczaniu wynagrodzeń (zwracał na to uwagę Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 14 marca 1995 r., K 13/94, OTK 1995, cz. I, s. 79-80). Najważniejszym aspektem wynagrodzenia godnego urzędu sędziego (i odpowiednio referendarza sądowego) jest, by sposób ustalania jego wysokości był oparty na obiektywnych, wymiernych przesłankach i działał z mocy samej ustawy - niejako „automatycznie", bez potrzeby podejmowania w tej sprawie ocennych decyzji, które mogłyby być instrumentem nacisku na sędziów. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r. określił nieprzekraczalne „warunki brzegowe", a więc granice wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego (i odpowiednio referendarza sądowego) i zakresowi jego obowiązków, wskazując, że:

-wynagrodzenia powinny być kształtowane w sposób wykluczający jakąkolwiek uznaniowość - zarówno wobec całej tej grupy zawodowej - ze strony władzy wykonawczej, jak i w odniesieniu do poszczególnych sędziów, co do których niedopuszczalne jest uzależnianie jego wysokości od indywidualnej oceny ich pracy;

-wysokość wynagrodzenia powinna znacząco przewyższać wysokość przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej;

-wynagrodzenia powinny w dłuższym okresie czasu wykazywać tendencję wzrostową nie mniejszą niż przeciętne wynagrodzenie w sferze budżetowej;

-w trudnej sytuacji budżetu państwa wynagrodzenia powinny być bardziej - niż wynagrodzenia wszystkich innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej - chronione przed nadmiernie niekorzystnymi zmianami;

-niedopuszczalne jest obniżenie w drodze normatywnej nominalnej wysokości wynagrodzenia, z wyjątkiem sytuacji, o której stanowi art. 216 ust. 5 Konstytucji (przekroczenie konstytucyjnego limitu zadłużenia)

-niedopuszczalne jest wybiórcze przerzucanie skutków niewydolności systemu finansów państwa na pewne grupy pracowników sfery budżetowej, zwłaszcza gdy równocześnie inne grupy zawodowe nie zostały owym „zamrożeniem" dotknięte, a nawet zagwarantowano im wzrost wynagrodzeń.

Zdaniem powoda w latach 2021-2022 nie wystąpiły w/w warunki brzegowe. Podstawowe dane makroekonomiczne jednoznacznie wskazywały na dobrą sytuację finansową państwa. Produkt krajowy brutto ((...)) w 2021 r. zwiększył się realnie o 6,9% w porównaniu z 2020 r. zaś w 2022 r. wzrósł o 5,6%. Państwowy dług publiczny ((...)) w relacji do (...) spadł na koniec 2021 roku z 47,5 proc, do 43,8 proc. Relacja zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych ((...)) w stosunku do (...) spadła natomiast z 57,1 proc, w 2020 roku do 53,8 proc, w 2021 roku, zaś stopa bezrobocia spadła z poziomu ponad 6 proc, do poziomu 5,4 proc. W 2022 r. stopa bezrobocia wyniosła 5,2 proc. Według GUS przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w 2021 r. wyniosło 5662,53 zł i było o 9,58% wyższe niż w 2020 r. gdy wyniosło 5167,47 zł. Z kolei w 2022 r. przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej wyniosło 6.346,15 zł, co stanowiło ponad 12 % wzrost względem roku 2021 r. Ponadto w 2021 r. podniesiono płace przedstawicieli władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej na mocy Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2021 r. w sprawie szczegółowych zasad wynagradzania osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, zwiększono wysokość wynagrodzenia m.in.: O. Sejmu, O. Senatu, Prezesa Rady Ministrów, Wiceprezesa Rady Ministrów, Wicemarszałka Sejmu, Wicemarszałka Senatu, Wiceprezesa Rady Ministrów, ministrów, wiceministrów, Prezesa NIK, Prezesa IPN. Wynagrodzenie Prezydenta RP wzrosło o 40% zgodnie z art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17.9.2021 r. o zmianie ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz.1834). Z kolei na mocy nowelizacji ustawy z dnia 21.11.2021r. o pracownikach samorządowych podniesiono także w znaczący sposób wynagrodzenia pracowników samorządowych. Mając zaś na uwadze zasadę równości wobec 5 prawa Ustawodawca podejmując decyzję o zamrożeniu płac referendarzy sądowych winien zamrozić wynagrodzenie przedstawicieli pozostałych władz, tj. władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej bądź też nie powinno ono dotyczyć żadnej z ww. władz. Innymi słowy przyjęcie odmiennego rozwiązania, tj. zamrożenie wynagrodzeń referendarskich, przy jednoczesnym podniesieniu płac przedstawicieli władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej (bez wyjaśnienia powyższego rozwiązania) godzi w zasadę równego traktowania podmiotów podobnych, a także narusza zakaz dyskryminacji, o którym traktuje art. 32 ust. 2 Konstytucji RP. Trzeba także zauważyć, że inne grupy zawodowe uzyskały w 2021 r. waloryzację wynagrodzeń uzależnioną od kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej zgodnie z art. 3a ustawy z dnia 8 czerwca 2017 r. o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych. W 2021 r. zwaloryzowano emerytury i renty, wypłacono dodatkowe świadczenia emerytalne (tzw. 13-ta emerytura) oraz podwyższono wynagrodzenie minimalne do kwoty 2.800 zł brutto (wzrost o 7,69% w stosunku do 2020 r.).

Według powoda w latach 2021-2022 doszło do uznaniowego kształtowania wynagrodzeń sędziów i referendarzy sądowych (co stwierdzono w wyroku TK z 8.12.2023 r. sygn. akt 1/23) mimo dobrej sytuacji gospodarczej państwa nie zagrażającej naruszeniu progu ostrożnościowego, o którym mowa w art. 216 ust. 5 Konstytucji oraz mimo wzrostu wynagrodzeń przedstawicieli innych władz oraz innych grup zawodowych i społecznych, co stoi w rażącej sprzeczności z wyznaczonymi przez Trybunał Konstytucyjny warunkami brzegowymi. W tych okolicznościach samo wystąpienie zjawiska nadzwyczajnego w postaci epidemii P. nie uzasadniało "zamrożenia" wynagrodzeń, tym bardziej, że negatywne skutki gospodarcze w postaci obniżenia (...) miało miejsce wyłącznie w 2020 r. Występujące wówczas trudności w funkcjonowaniu gospodarki nie tylko nie spowodowały konieczności wdrażania programów oszczędnościowych celem zachowania równowagi budżetowej (w latach 2020-2022 poziom zadłużenia państwa w relacji do (...) zgodnie z obwieszczeniami Ministra Finansów wynosił odpowiednio 43,6%, 47,8% i 43,8% i nie zagrażał naruszeniu progu ostrożnościowego wynoszącego 60%), ale jak wskazano wcześniej nie przeszkadzały one w waloryzowaniu wynagrodzeń innych władz oraz innych grup zawodowych i społecznych. Należy też podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny w swych orzeczeniach dotyczących kwestii waloryzacji wynagrodzeń określając warunki brzegowe odnosił się przede wszystkim do danych makroekonomicznych opisujących kondycję finansową państwa oraz do kwestii progu ostrożnościowego (por. wyrok TK sygn. akt 1/12 oraz wyrok TK sygn. akt 1/23). Wystąpienie zaś zjawisk nadzwyczajnych (epidemia, czy wojna w Ukrainie) nie mogą wpływać na zmianę przepisów dotyczących waloryzacji, o ile nie przekładają się na pogorszenie sytuacji budżetowej, co jak wskazano wcześniej nie miało miejsca w latach 2021-2022. Ponownie należy zwrócić uwagę, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. K 1/12 wskazał, że nawet w trudnej sytuacji budżetu państwa wynagrodzenia sędziów i odpowiednio referendarzy sądowych powinny być „bardziej - niż wynagrodzenia wszystkich innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej - chronione przed nadmiernie niekorzystnymi zmianami".

Trzeba także dodać, że arbitralna ingerencja w kształtowanie wysokości wynagrodzeń sędziów i referendarzy sądowych stanowiła nagłe wycofanie się państwa z obietnicy ustalania wynagrodzeń na podstawie art. 91 § Ic PrUSP i oznaczała nieusprawiedliwione naruszenie zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady ochrony praw słusznie nabytych.

W ocenie powoda zamrożenie wynagrodzeń referendarzy sądowych mocą wspomnianych wcześniej ustaw okołobudżetowych uchybia także zagwarantowanemu na gruncie art. 13 zd. 1 KP prawu do godziwego wynagrodzenia.

Odnosząc powyższe do realiów sprawy należy stwierdzić, że w/w „warunki brzegowe" nie zaistniały ani w 2021 r., ani w 2022 r., a więc wynagrodzenie powoda winno być ustalone w oparciu art. 91 § lc w związku z art. 151b § 1 PrUSP a nie w oparciu o ustawy okołobudżetowe.

Należy wskazać, że skoro związanie sędziego Konstytucją obejmuje zakaz wydawania rozstrzygnięć z nią niezgodnych, to tym bardziej uznać należy, że Sąd jest uprawniony do przeprowadzania kontroli konstytucyjności przepisów ustaw w przypadku dostrzeżenia oczywistej niekonstytucyjności przepisów (por. P. Jabłońska, Konstytucyjne podstawy rozproszonej kontroli konstytucyjności prawa Opublikowano: PS 2020/11-12/21-33; tak też O. F., Odmowa zastosowania przepisu w praktyce stosowania prawa administracyjnego przez sądy administracyjne i organy administracji publicznej - wybrane problemy [w:] J. L. (red.), Aksjologia prawa administracyjnego. Tom I, A. 2017, str. 936- 937) Sąd Najwyższy kilkukrotnie potwierdził, że sądy powszechne posiadają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu ustawy uznawanego przez nie za niekonstytucyjny i mogą wyrokować z pominięciem takiego przepisu, stosując bezpośrednio Konstytucję: (por. postanowienie z dnia 26 maja 1998 r., III SW1/98, OSNAPUS 1998, nr 17, poz. 528 albo wyrok z dnia 19 kwietnia 2000 r., II CKN 272/2000, niepubl., Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt: III CKN 1089/00, LEX nr 44288, Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2000 r., sygn. akt: II CKN 272/00, LEX nr 530757, Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1998 r., sygn. akt: I PKN 90/98, Opublikowano: OSNP 2000/1/6, Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2003 r„ sygn. akt: V CK 47/02, LEX nr 157312).

Powód podnosił, że ustalanie wysokości wynagrodzenia powoda na podstawie w/w ustaw okołobudżetowych uchybia licznym przepisom Konstytucji RP, w tym w szczególności art. 2 (zasada ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasada ochrony praw słusznie nabytych), art. 32 (nierówne traktowanie referendarzy sądowych skutkujące ich dyskryminacją w życiu gospodarczym) oraz art. 178 ust. 2 Konstytucji RP.

Niezależnie od powyższego, zdaniem powoda, przepisy ustaw okołobudżetowych z 2021 r. oraz 2022 r. nie powinny znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie z powodu ich niezgodności z art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej z dnia 7 lutego 1992 r. (dalej jako (...)) oraz z art. 47 akapit drugi Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (dalej jako (...)). Przepis art. 19 ust. 1 akapit drugi (...) kreuje obowiązek ustanowienia przez państwa członkowskie "środków" niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony sądowej. Dla urzeczywistnienia tej ochrony, kluczowe jest zapewnienie obywatelowi dostępu do „niezawisłego" sądu w rozumieniu art. 47 akapit drugi (...). (...) wskazuje przy tym, że nieodłączną gwarancję niezawisłości sędziowskiej stanowi (obok nieusuwalności sędziów) poziom wynagrodzenia odpowiadający wadze wykonywanych przez nich zadań (zob. wyroki: z dnia 19. września 2006 r., C-506/04, pkt 51; z dnia 27 lutego .2018 r., C-64/16, pkt 45; z dnia 24 czerwca 2019 r., C-619/18, (...):EU:C:2019:531, pkt 75; opinia (...) z dnia 30 kwietnia 2019 r., 1/17, pkt 202, Wyrok (...) z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. C-64/16, (...):EU:C:2018:117). Powyższe zasady mają także odpowiednie zastosowanie do referendarzy sądowych.

Niezależnie od zaprezentowanej powyżej argumentacji, rolą tzw. ustaw okołobudżetowych nie jest wprowadzanie zmian w ustawach zwykłych, lecz wyłącznie zapewnienie realizacji (wykonania) ustawy budżetowej. Z tego też powodu wprowadzania zmian do innych ustaw (w tym przypadku do art. 91 § lc PrUSP) powinno odbywać się poprzez nowelizację danej ustawy, z poszanowaniem obowiązujących procesów legislacyjnych, w tym rygorów zmian ustaw ustrojowych. Dokonywanie zatem zmian w zakresie zasad kształtowania wynagrodzeń referendarzy sądowych w oparciu o ustawę 7 okołobudżetową jest nieakceptowalne. Ustawa okołobudżetowa nie może dotyczyć zmian wynagrodzeń referendarzy sądowych, ale winna służyć zapewnieniu wykonania budżetu. Z formalnego punktu widzenia zmiany wynagrodzeń referendarzy sądowych nie stanowią materii, jaką powinna regulować ustawa okołobudżetowa.

W konsekwencji powyższego, w ocenie powoda, Sąd przy rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy winien odmówić zastosowania art. 12 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z 2021 r. i art. 8 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z 2022 r. (wskutek ich niekonstytucyjności oraz niezgodności z prawem UE) i ustalić wynagrodzenie w oparciu o dotychczasowe zasady, tj. na podstawie art. 91 § Ic w zw. z art. 151b § 1 PrUSP.

Mając na uwadze fakt wypłaty w dniu 8 grudnia 2023 r. zaległych części wynagrodzeń za okres od stycznia 2023 r. do listopada 2023 r. Powód domaga się zasądzenia skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie od poszczególnych miesięcznych części wynagrodzeń za okres od stycznia 2023 r. do listopada 2023 r. naliczanych do dnia 8 grudnia 2023 r. wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Pozwany pozostawał bowiem w opóźnieniu od dnia wymagalności poszczególnych miesięcznych części wynagrodzeń do dnia 8 grudnia 2023 r. Szczegółowy sposób wyliczenia należnych odsetek zawierają tabele załączone do pozwu.

W odpowiedzi na pozew, pozwany oświadczył, iż nie kwestionuje formalnej prawidłowości wyliczenia wyrównania wynagrodzenia żądanego przez powoda z uwzględnieniem okoliczności wynikających z wyliczeń sporządzonych przez Oddział Finansowy Sądu. Kwestię zasadności roszczenia pozwany pozostawił ocenie sądu.

Co do roszczeń wymagalnych przed 17 października 2021r. pozwany podnosił zarzut przedawnienia i w tym zakresie wnosił o oddalenie powództwa.

W uzasadnieniu pozwany odwołała się do własnych wyliczenia kwot wyrównania wynagrodzenia za lata 2021 i 2022. Co do zasady pokrywają się one z wyliczeniami pozwanego z modyfikacjami wynikającymi z wyliczeń Oddziału Finansowego. W ocenie pozwanego jego własne wyliczenie jest prawidłowe. Pozwany nie kwestionował danych pracowniczych wskazanych w pozwie, w tym okoliczności związanych z otrzymywanym dodatkiem funkcyjnym, stawki awansowej ani stażu pracy powoda.

Pozwany wskazywał, iż zgodnie z obowiązującym u pozwanego w latach 2021 - 2022 Regulaminem pracy, wynagrodzenie za pracę płatne miesięcznie, wypłaca się z dołu do przedostatniego dnia każdego miesiąca.

W ocenie pozwanego roszczenia wymagalne przed 17 października 2021 r. uległy przedawnieniu.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powód jest referendarzem Sądu Rejonowego w I., pełni funkcję Przewodniczącego V Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w I. (okoliczność bezsporna).

Według dekretu Prezesa Sądu Rejonowego w I. z dnia 18 stycznia 2022r. wynagrodzenie powoda było ustalone w stawce 3 sędziego sądu rejonowego w wysokości 85% wynagrodzenia zasadniczego powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Powód otrzymywała także dodatek funkcyjny oraz dodatek za długoletnią pracę.

dowód: dekret Prezesa SR w I. akta osobowe powoda (k. 138 akt osobowych).

Niniejszy stan faktyczny w ocenie Sądu był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Pozwany nie negował warunków zatrudnienia powoda i przedstawił wyliczenia dokonane przez (...) Sądu Rejonowego w I.

dowód: wyliczenia pozwanego k. 35.

Sąd zważył co następuje :

U. faktyczny w niniejszej sprawie Sąd ustalił na podstawie dokumentów wyliczeń dokonanych przez głównego księgowego Sądu Rejonowego w I. Sąd dał wiarę powyższym dokumentom, albowiem nie budziły żadnych wątpliwości.

Przechodząc do rozważań prawnych, należy stwierdzić że wynagrodzenie powoda w spornym okresie ukształtowały ustawy okołobudżetowe.

Jest poza sporem, że ustawy okołobudżetowe na rok 2021 i 2022 już nie obowiązują oraz że nie zostały w terminie zaskarżone przez uprawnione podmioty. Z uwagi na powyższe wydanie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie ich zgodności z Konstytucją nie jest już możliwe. W tej sytuacji jedyną drogą na zapewnienie ochrony konstytucyjnych wolności i praw strony postępowania jest zbadania ww. ustaw przez sąd powszechny.

Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego i nie ma bezpośredniego związku z tymi kompetencjami.

Zgodnie z art. 151 b § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych wynagrodzenie zasadnicze referendarza sądowego wynosi 75% wynagrodzenia zasadniczego w stawce pierwszej sędziego sądu rejonowego, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Po siedmiu latach pracy na stanowisku referendarza sądowego wynagrodzenie zasadnicze podwyższa się do wysokości 75% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce drugiej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego, a po dalszych siedmiu latach pracy - do wysokości 75% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce trzeciej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z § 2 tego przepisu wynagrodzenie zasadnicze starszego referendarza sądowego wynosi 85% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce drugiej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Po siedmiu latach pracy na stanowisku starszego referendarza sądowego wynagrodzenie zasadnicze podwyższa się do wysokości 85% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce trzeciej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego.

Z kolei art. 151b § 2a W przypadku nieuzyskania przez referendarza pozytywnej okresowej oceny, okresy pracy wskazane w § 1 i 2 ulegają wydłużeniu o trzy lata.

Poza wynagrodzeniem zasadniczym referendarzowi przysługuje dodatek za długoletnią pracę, o którym mowa w art. 91 § 7, oraz gratyfikacja jubileuszowa, na zasadach określonych w art. 92 § 3-6, a także jednorazowa odprawa w razie ustania stosunku pracy w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy lub emeryturę, na zasadach określonych w przepisach o pracownikach sądów i prokuratury (art. 151b § 2b usp).

Ponadto w związku z pełnioną funkcją referendarzowi przysługuje dodatek funkcyjny. Do ustalania wysokości dodatku funkcyjnego stosuje się przepisy o dodatkach funkcyjnych przysługujących sędzio art. 151b § 2c usp).

Podkreślić również należy, że ustawy okołobudżetowe są w systemie źródeł prawa aktami posiadającymi tożsamą moc co zwykłe ustawy. Odmienne ich usytuowane lub przypisanie im innego znaczenia wymagałoby wyraźnej podstawy konstytucyjnej. Zgodnie z generalną zasadą wykładni prawa każda ustawa późniejsza może uchylić wcześniejszą, jak i ustanowić czasowe wyjątki od jej postanowień – lex posterior derogat legi priori (por. orzeczenie TK z dnia 21 listopada 1994 r., K 4/94, OTK 1994 cz. II poz. 39). Przepisy ustaw okołobudżetowych nie zawierały jednak regulacji znoszących obowiązywanie art. 151 b USP w określonym okresie. W tej sytuacji stwierdzić należało, że w systemie prawa funkcjonowały 2 normy prawne regulujące ten sam przedmiot. Sąd zobowiązany był zatem do ustalenia, która z nich obowiązuje. W tym celu Sąd dokonał oceny zgodności zarówno odpowiednich zapisów ustaw okołobudżetowych jak i art. 151 b (...) z Konstytucją, dochodząc do wniosku, że przepisy ustaw okołobudżetowych w zakresie wynagrodzeń referendarzy sądowych były z ustawa zasadniczą sprzeczne.

Zaznaczyć należy, że zgodnie z powołanym wyżej art. 151 b ustawy wynagrodzenia referendarzy stanowiły odpowiedni ułamek wynagrodzenia sędziów. W latach 2021-2023 wynagrodzenia sędziów również były „zamrożone” na analogicznych zasadach.

Zasady kształtowania wynagrodzeń sędziów były wielokrotnie analizowane przez Trybunał Konstytucyjny. Sędziowie są bowiem jedyną w Polsce grupą zawodową, której wynagrodzenie reguluje bezpośrednio ustawa zasadnicza, tj. art. 178 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym sędziom zapewnia się warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków. Trybunał Konstytucyjny wskazywał w swoich orzeczeniach, że poziom wynagrodzenia sędziego powinien znacząco przekraczać poziom przeciętnej płacy w sferze budżetowej; po drugie, wynagrodzenia sędziów powinny wykazywać tendencję wzrostową, niemniejszą niż pozostałe wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej; po trzecie, wynagrodzenia sędziowskie powinny być szczególnie chronione oraz po czwarte, wynagrodzenia sędziów nie powinny być obniżane w drodze regulacji normatywnych (zob. wyroki TK z dnia: 4 października 2000 r., P 8/00, OTK 2000, Nr 6, poz. 189; 18 lutego 2004 r., K 12/03, OTK-A 2004, Nr 2, poz. 8).

Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt K 1/12 norma art. 178 ust. 2 Konstytucji „wyznacza, chociaż w sposób mało precyzyjny, pewien konieczny standard, który musi być respektowany przez ustawodawcę przy ustalaniu ustawowych zasad wynagradzania sędziów (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 października 2000 r., sygn. P 8/00, OTK ZU nr 6/2000, poz. 189). Norma ta stanowi szczególną gwarancję ochrony wynagrodzeń sędziowskich na poziomie konstytucyjnym, co ogranicza dopuszczalność ingerencji ustawodawcy w system ich kształtowania. Art. 178 ust. 2 Konstytucji jest przy tym nie tyle gwarancją wynagrodzenia sędziego, jako sui generis pracownika, ile elementem ustroju sądownictwa - istotną materialną gwarancją niezawisłości sędziego. Nie jest bowiem przypadkiem, że unormowanie to znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie postanowienia ustanawiającego zasadę niezawisłości sędziów (art. 178 ust. 1 Konstytucji)”

We wskazanym wyżej wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r. (K 1/12, OTK-A 2012 Nr 11 poz. 134) Trybunał Konstytucyjny określił ponadto nieprzekraczalne „warunki brzegowe”, a więc granice wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego i zakresowi jego obowiązków, wskazując, że:

1. wynagrodzenia sędziów powinny być kształtowane w sposób wykluczający jakąkolwiek uznaniowość – zarówno wobec całej tej grupy zawodowej – ze strony władzy wykonawczej, jak i w odniesieniu do poszczególnych sędziów, co do których niedopuszczalne jest uzależnianie jego wysokości od indywidualnej oceny ich pracy;

2. wysokość wynagrodzenia sędziego, w tym rozpoczynającego karierę w zawodzie sędziowskim sędziego sądu rejonowego, powinna znacząco przewyższać wysokość przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej;

3. wynagrodzenia sędziów powinny w dłuższym okresie czasu wykazywać tendencję wzrostową nie mniejszą niż przeciętne wynagrodzenie w sferze budżetowej;

4. w trudnej sytuacji budżetu państwa wynagrodzenia sędziów powinny być bardziej – niż wynagrodzenia wszystkich innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej – chronione przed nadmiernie niekorzystnymi zmianami;

5. niedopuszczalne jest obniżenie w drodze normatywnej nominalnej wysokości wynagrodzenia sędziów, z wyjątkiem sytuacji, o której stanowi art. 216 ust. 5 Konstytucji (przekroczenie konstytucyjnego limitu zadłużenia).

Trybunał podkreślił ponadto, że w demokratycznym państwie prawa, opartym na trójpodziale władz, nie jest dopuszczalne, by jedna z nich, była przez pozostałe władze osłabiana, co mogłoby w konsekwencji prowadzić do uzależnienia od pozostałych władz i obniżać jej autorytet. Wskazano w szczególności, że zamrożenie wynagrodzeń może być tolerowane tylko wyjątkowo, ze względu na inne wartości konstytucyjne, w szczególności, ze względu na trudności budżetowe państwa, jeżeli występuje w kontekście szerszego programu oszczędnościowego. Nie może w żadnym wypadku stać się ono systematyczną praktyką. Z uwagi na brak możliwości wykreowania sztywnych reguł, ocena ewentualnych kolejnych regulacji musi uwzględniać uwarunkowania społeczno-gospodarcze i cały kontekst normatywny.

Należy podkreślić, że ustawodawca w uzasadnieniu żadnej z ustaw okołobudżetowych z lat 2020-2023 nie powołał argumentów przemawiających za koniecznością odstępstwa od ustrojowej zasady regulacji wynagrodzeń sędziów zawartej w art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz prokuratorów określonej w art. 123 Prawa o prokuraturze. W każdej z trzech dotychczasowych ustaw okołobudżetowych łamiących mechanizm wskazany w ww. artykułach ustawodawca ograniczył się do kilku lakonicznych zdań, odnoszących się w sposób ogólny do stanu budżetu państwa oraz ogólnej sytuacji geopolitycznej i ekonomicznej w Polsce oraz na świecie (np. pandemia, wojna, inflacja, płace pozostałych pracowników sfery budżetowej). W żadnym wypadku nie zawarto wyliczeń wskazujących na to, że sytuacja budżetowa jest tak zła, że ustawodawca nie miał innego wyjścia niż zamrożenie wynagrodzeń sędziowskich, referendarskich i prokuratorskich. W ustawach okołobudżetowych nie ma zatem ani jednego argumentu za tym, że zaistniały obiektywne, sprawdzalne okoliczności na tyle ważkie dla stanu budżetu, że konieczne stało się podjęcie kroków stanowiących naruszenie gwarancji niezawisłości sędziowskiej oraz niezależności prokuratorów i referendarzy. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie było ustawodawcy znane, waga trójpodziału władz również. Brak podstaw do zachwiania regułami wynagradzania sędziów wskazywało Ministerstwo Sprawiedliwości i Krajowa Rada Sądownictwa.

Należy uznać, że skoro ustawodawca nie ujawnił w uzasadnieniu ustaw okołobudżetowych argumentów za „zamrożeniem” wynagrodzeń sędziów, referendarzy i prokuratorów w latach 2021-2024, to takich argumentów nie ma. Sąd z urzędu nie znalazł podstaw do uznania, że sytuacja gospodarcza kraju była zła. W 2021 r. podwyższono znacznie wynagrodzenia przedstawicieli władzy wykonawczej i ustawodawczej oraz kierowników jednostek państwowej sfery budżetowej. Podkreślić należy, że sędziów, pomimo ustrojowych gwarancji wysokości ich wynagrodzeń, potraktowano razem z prokuratorami gorzej niż osoby wymienione w art. 2 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2136), a więc niż kierowników przedsiębiorstw państwowych, państwowych jednostek organizacyjnych posiadających osobowość prawną, agencji państwowych oraz państwowych jednostek budżetowych, w stosunku do których ustalono maksymalną wysokość wynagrodzenia miesięcznego przez przyjęcie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w czwartym kwartale 2020 roku (tj. 5.655,43 PLN) - art. 12 ustawy „okołobudżetowej” na rok 2022. Tym samym okazuje się, iż kwota bazowa wynagrodzeń w przypadku kierowników przedsiębiorstw i podmiotów państwowych była wyższa nie tylko od kwoty bazowej wynagrodzeń sędziów planowanej na 2022 rok, ale wyższa nawet od kwoty bazowej wynagrodzeń sędziowskich na rok 2022 ustalonej zgodnie z prawem (5.504,52 PLN). Warto również sięgnąć do rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 2021 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad wynagradzania osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dz.U. z 2021 r. poz. 1394), które w samym środku pandemii przywołanej w uzasadnieniu projektu ustawy „okołobudżetowej” jako argument na „zamrożenie” wynagrodzeń sędziowskich, a mianowicie z dniem 1 sierpnia 2021 r. znacznie podwyższyło wynagrodzenia O. i A. Sejmu, O. i Wicemarszałkom Senatu, Prezesowi i Wiceprezesom Rady Ministrów, Prezesowi i Wiceprezesom Najwyższej Izby Kontroli, Szefowi i Zastępcom Szefa Kancelarii Prezydenta, wszystkim ministrom, sekretarzom stanu, podsekretarzom stanu (wiceministrom), wszystkim wojewodom i wicewojewodom, wszystkim kierownikom i zastępcom kierowników urzędów centralnych, Szefowi Służby Cywilnej, Rzecznikowi i Zastępcom Rzecznika Praw Obywatelskich, Szefowi i Zastępcom Szefa Kancelarii Sejmu, Szefowi i Zastępcom Szefa Kancelarii Senatu, Szefowi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Przewodniczącemu i wszystkim członkom Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Prezesowi Instytutu Pamięci Narodowej, Kierownikowi Krajowego Biura Wyborczego, Prezesowi i Zastępcom Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Rzecznikowi i Zastępcom Rzecznika Praw Dziecka, Prezesowi i Wiceprezesom Polskiej Akademii Nauk, wszystkim członkom Państwowej Komisji do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15, Głównemu Inspektorowi Pracy i jego zastępcom, zastępcom Prokuratora Generalnego, Prezesowi, I. Zastępcy Prezesa oraz Wiceprezesom Narodowego Banku Polskiego. Dla zilustrowania sytuacji samo wynagrodzenie zasadnicze O. Sejmu, O. Senatu, Prezesa Rady Ministrów wzrosło z kwoty 11.094,40 PLN (6,2 x 1.789,42) do kwoty 15.532,17 PLN (8,68 x 1.789,42) czyli dokładnie o 40%, zaś samo wynagrodzenie zasadnicze Prezesa Narodowego Banku Polskiego zwiększyło się z kwoty 7.515,56 PLN (4,2 x 1.789,42) do kwoty 15.532,17 PLN (8,68 x 1.789,42) czyli o 106,67%. Wynagrodzenie zasadnicze większości wymienionych wyżej osób, w tym ministrów, wojewodów, wicewojewodów wzrosło wówczas o 40%, zaś wiceministrów (podsekretarzy stanu) o 60%. Do tego doszedł zauważalny wzrost stawek dodatków funkcyjnych. W ślad za wynagrodzeniem zasadniczym podsekretarzy stanu (wiceministrów) z dniem 1 sierpnia 2021 r. wzrosły o 60% wynagrodzenia zasadnicze i diety parlamentarne posłów i senatorów (art. 25 ust. 2 i art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora - Dz.U. z 2022 r. poz. 1339). Ustawą z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1834) podwyższono z dniem 1 listopada 2021 r., a więc również w trakcie pandemii wynagrodzenie zasadnicze Prezydenta o 40% i dodatek funkcyjny o 40%. W latach 2021 i 2022 wypłacono 13 i 14 emeryturę, co wiązało się ze znacznymi wydatkami. Powyższe oznacza, że władza wykonawcza i ustawodawcza traktowała poszczególnych członków sfery budżetowej w nierówny sposób: osoby na stanowiskach kierowniczych otrzymały znaczne podwyżki, natomiast wielu pracownikom budżetówki odmówiono racjonalizacji wynagrodzenia zasłaniając się sytuacją budżetową. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt K 1/23. badający kwestię wynagrodzeń sędziowskich w 2023 r. podkreślił, że sytuacja budżetowa nie mogła stanowić uzasadnienia zamrożenia wynagrodzeń w latach 2021-23. Wskazał on, że „analiza sytuacji gospodarczej Polski, co zostało również podkreślone w opinii Ministra Finansów, wskazuje na to, że budżet państwa w najbliższych latach może znaleźć się w sytuacji trudnej, chociaż nie krytycznej. Skoro sytuacja gospodarcza w 2023 nie uzasadniała zamrożenia wynagrodzeń sędziowskich, to tym bardziej nie było do tego podstaw w 2021 r. (kiedy nie było jeszcze problemu z inflacją), ani w 2022 r., kiedy wskazane w orzeczeniu TK parametry były korzystniejsze niż obecnie.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że zgodnie z obwieszczeniem Ministra Finansów z 25 maja 2022 roku, na koniec roku budżetowego 2021 relacja do produktu krajowego brutto kwoty państwowego długu publicznego wyniosła 43,8%, a na koniec 2022 relacja ta spadła do 39,3%. Wartości powyższe są zatem relatywnie niskie. Były one niższe od tej uwzględnianej przez TK w sprawie 1/12, a jeszcze dalej do ryzyka uruchomienia procedur naprawczych (rozpoczętych przez KE w 2009 roku, kiedy to deficyt przekraczał 3 % (...)) w wypadku przekroczenia przez dług publiczny trzech piątych wartości rocznego produktu krajowego brutto.

Według danych dostępnych na stronach internetowych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, koszt wypłaty 13 i 14 emerytury dla państwa w 2021 roku wyniósł wydatek w wysokości 22 mld a w 2022 r roku 25 mld.

Warto zaznaczyć, że I. Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Krajowa Rada Sądownictwa wnieśli o stwierdzenie, że art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz. U. z 2022 r., poz. 2666) są niezgodne z:

a) art. 178 ust. 2 w zw. z art. 178 ust. 1 oraz art. 173 i art. 10 ust. 1 Konstytucji RP przez to, że naruszają gwarancję zapewnienia sędziom wynagrodzenia na poziomie odpowiadającym godności sprawowanego przez nich urzędu oraz zakresowi ich obowiązków, a tym samym naruszają gwarancję niezawisłości sędziowskiej stanowiącej warunek niezależnego wykonywania funkcji władzy sądowniczej;

b) art. 2 w zw. z art. 178 ust. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim naruszają zasadę ochrony praw nabytych oraz zaufania do państwa i stanowionego prawa polegającą na zastosowaniu arbitralnego sposobu wyznaczania podstawy wynagrodzeń sędziowskich w 2023r.;

c) art. 31 ust. 3 w zw. z art. 178 ust. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim naruszają prawo sędziów do wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu oraz zakresowi obowiązków rozumiane jako podmiotowe prawo do ustalania wynagrodzenia na podstawie obiektywnych kryteriów, niezależnych od arbitralnej decyzji władzy ustawodawczej.

Stanowisko wnioskodawców poparł Rzecznik Praw Obywatelskich.

Trybunał Konstytucyjny przychylił się to tego wniosku i w wyroku z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt K 1/23 stwierdził, że a rt. 8 i art. 9 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz.U. poz. 2666, ze zm.) są niezgodne z art. 178 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu Trybunał powołał się m.in. na treść opisanego wyżej swojego wyroku z 12 grudnia 2012 r., o sygn. K 1/12. Podkreślił, że we wskazanym wyroku wyjaśnił, że „najważniejszym aspektem wynagrodzenia godnego urzędu sędziego jest, by sposób ustalania jego wysokości był oparty na obiektywnych, wymiernych przesłankach i działał z mocy samej ustawy - niejako «automatycznie», bez potrzeby podejmowania w tej sprawie ocennych decyzji, które mogłyby być instrumentem nacisku na sędziów. Istotna jest, oczywiście, także sama wysokość wynagrodzenia, które powinno zapewniać bezpieczeństwo finansowe sędziemu i jego rodzinie, rekompensować rygorystyczne ograniczenia w podejmowaniu innej działalności zarobkowej oraz sprzyjać budowaniu prestiżu urzędu sędziego”. Trybunał uznał, że przyjęty w 2009 r. sposób ustalania wynagrodzenia sędziów odpowiada powyższym założeniom. Na tej podstawie Trybunał w wyroku o sygn. K 1/12 sformułował nieprzekraczalne „warunki brzegowe” wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego i zakresowi jego obowiązków. Trybunał podkreślił, że zasady wynagradzania sędziów sformułowane w ustawie okołobudżetowej na 2023 r. muszą spełniać wszystkie warunki brzegowe, by stwierdzić o ich konstytucyjności. Zdaniem TK wątpliwości, nasuwają się odnośnie do zgodności przedmiotu kontroli z warunkiem, zgodnie z którym „wynagrodzenia sędziowskie powinny być kształtowane w sposób wykluczający jakąkolwiek uznaniowość. Już sama analiza przepisów kształtujących sposób wynagradzania sędziów w latach 2021-2023 pozwala stwierdzić, że w każdym z ostatnich trzech lat budżetowych ustawodawca przyjął inną koncepcję co do konstrukcji tego mechanizmu. W ustawie okołobudżetowej na 2021 r. wzięto za podstawę ustalenia wynagrodzenia przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedzającego rok poprzedni (czyli 2019 r. zamiast 2020 r.) W ustawie okołobudżetowej na 2022 r. również zastosowano ten mechanizm, jednak zwiększono ponadto tę podstawę o 26 zł. Z kolei w 2023 r. odstąpiono od jakiegokolwiek powiązania podstawy wynagrodzeń sędziowskich z wysokością przeciętnego wynagrodzenia. Podstawę tę określono w pełni w sposób kwotowy. Minister Finansów w swojej opinii tłumaczył takie rozwiązanie chęcią dostosowania tempa wzrostu wynagrodzeń sędziowskich do tempa wzrostu wynagrodzeń w sferze budżetowej. Tożsame rozwiązanie zaprezentowano w projekcie ustawy okołobudżetowej na 2024 r. - tym razem kwota będąca podstawą ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego została ustalona na 6114,08 zł. I. zakłada więc wzrost podstawy o 12,3%, co z kolei przewyższa przewidywany wzrost wynagrodzeń w sferze budżetowej przewidziany w projekcie ustawy budżetowej na 2024 r. (6,6% z wyłączeniem osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe). Oczywiste jest, że rozwiązanie przyjęte w projekcie ustawy okołobudżetowej na 2024 r. pozostaje poza kognicją Trybunału. Nie jest to bowiem akt prawny i nie stanowi przedmiotu kontroli w niniejszej sprawie. Przytoczenie tego rozwiązania pozwala jednak na analizę zaskarżonych przepisów ustawy okołobudżetowej na 2023 r. w szerszym kontekście i zbadanie, czy przyjęte w przedmiocie kontroli zasady wynagradzania sędziów mają charakter czysto uznaniowy ze strony ustawodawcy. Należy jeszcze raz podkreślić, że każda z modyfikacji zasad wynagradzania sędziów na mocy ustawy okołobudżetowej miała w istocie rzeczy charakter tymczasowy, ponieważ co do zasady podstawa zasadniczych wynagrodzeń sędziowskich ustalana jest na podstawie przepisów p.u.s.p, (...) oraz u.s.TK. Tymczasem od przeszło trzech lat reguła ta była „tymczasowo” modyfikowana, za każdym razem w inny sposób. Taki stan rzeczy sprawia, że poddać można w wątpliwość sens istnienia norm regulujących podstawę zasadniczego wynagrodzenia sędziów w wyżej wspomnianych ustawach. Stosowanie jednorocznych rozwiązań tymczasowych w perspektywie wieloletniej, dodatkowo o zmiennym charakterze, sprawia, że nie został spełniony warunek brzegowy wymieniony w pkt 1. Wynagrodzenia sędziów w ostatnich latach kształtowane są przez ustawodawcę w sposób całkowicie uznaniowy - zarówno co do konstrukcji mechanizmu wynagradzania jak i tempa wzrostu płac. Taka praktyka nie zapewnia konstytucyjnej ochrony wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego oraz zakresowi jego obowiązków. Sędziowie nie mogą w żaden sposób przewidzieć, jak będzie kształtować się ich wynagrodzenie. Tymczasem taka uznaniowość nie powinna mieć miejsca w odniesieniu do wynagrodzeń sędziowskich, których szczególny charakter potwierdzony jest w art. 178 ust. 2 i art. 195 ust. 2 Konstytucji. Konstytucyjna ranga powinna gwarantować nie tylko ich nominalną wysokość. Jak zauważył Trybunał w wyroku o sygn. K 1/12, celem art. 178 ust. 2 Konstytucji ma być „stworzenie takiego mechanizmu wynagradzania sędziów, który uwolniłby ich od niepewności co do wysokości ich przyszłych dochodów i uniemożliwiałby jakiekolwiek manipulacje w stosunku do nich”. Powyższe rozważania powinny być rozpatrywane w związku z warunkiem sformułowanym w wyroku o sygn. K 1/12 wskazanym w pkt 4 - w trudnej sytuacji budżetu państwa wynagrodzenia sędziów powinny być „bardziej - niż wynagrodzenia wszystkich innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej - chronione przed nadmiernie niekorzystnymi zmianami”. W obliczu potencjalnie trudnej sytuacji budżetowej, zgodnie z warunkami brzegowymi zdefiniowanymi przez TK w wyroku o sygn. K 1/12, konieczne jest zapewnienie szczególnej ochrony wynagrodzeń sędziowskich. Sytuacja ta jednocześnie nie jest jednak tak poważna, aby w jakikolwiek sposób usprawiedliwiać rozwiązania nadzwyczajne. Zapewnienie mechanizmu wynagradzania sędziów w myśl art. 178 ust. 2 i art. 195 ust. 2 Konstytucji jest obecnie możliwe w zupełnym poszanowaniu zasady równowagi budżetowej, która również ma normatywne podłoże w Konstytucji.” Podstawowa różnica pomiędzy przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie, a przedmiotem kontroli w sprawie o sygn. K 1/12 polega właśnie na ich granicach temporalnych. O ile regulacja rozpatrywana w sprawie o sygn. K 1/12 miała charakter incydentalny, o tyle przedmiot kontroli w niniejszej sprawie, ma charakter de facto systemowego usankcjonowania rozwiązania de iure incydentalnego. Z uwagi na szczególną formę ustawy okołobudżetowej, która, tak jak ustawa budżetowa, obowiązuje jedynie przez rok budżetowy, nie należy przedmiotu kontroli rozpatrywać bez kontekstu rozwiązań w tym zakresie przyjętych w latach poprzednich. Przepisy ustaw okołobudżetowych na lata 2021-2023 (oraz rozwiązanie przyjęte w projekcie ustawy okołobudżetowej na 2024 r.) w istocie stanowią specyficzne pod kątem zakresów temporalnych nowe zasady ustalania podstawy zasadniczych wynagrodzeń sędziowskich. Rozwiązania unormowane w przedmiocie kontroli, czyli art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy okołobudżetowej na 2023 r., nie tylko nie są spójne z rozwiązaniami lex generalis zawartymi w prawie o ustroju sądów powszechnych, ustawie o Sądzie Najwyższym oraz ustawie o statusie Sędziów TK, ale także nie są nawet spójne z analogicznymi przepisami ustawy okołobudżetowej na 2021 r. i ustawy okołobudżetowej na 2022 r. Oznacza to, że ustawodawca w tej materii kieruje się daleko posuniętą uznaniowością. Ta uznaniowość nie zapewnia sędziom konstytucyjnych gwarancji wysokości ich przyszłych dochodów oraz nie chroni ich przed potencjalnymi manipulacjami ze strony ustawodawcy. Wobec tego zasady wynagradzania sędziów uregulowane na mocy art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy okołobudżetowej na 2023 r. nie spełniają warunków brzegowych określonych w orzecznictwie TK. Na tej podstawie należy uznać, że art. 8 i art. 9 ustawy okołobudżetowej na 2023 r. są niezgodne z art. 178 ust. 2 Konstytucji, a art. 7 ustawy okołobudżetowej na 2023 r. jest niezgodny z art. 195 ust. 2 Konstytucji.”

Powyższa argumentacja ma zastosowanie również do wynagrodzeń referendarzy sądowych. Tu również ustawodawca pozostawiając w mocy przepis ustrojowy tj. art. 15 b USP poprzez wprowadzanie corocznych, incydentalnych zmian doprowadził w rezultacie do – jak to trafnie ujął TK- de facto systemowego usankcjonowania rozwiązania de iure incydentalnego. Tymczasem ustawy epizodyczne, tymczasowe powinny mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach uzasadnionych i mieć zastosowanie przez czas niezbędny do osiągnięcia zamierzonego przez nie skutku. W odniesieniu do zamrożenia wynagrodzeń referendarzy sądowych przesłanki te nie zostały spełnione. Warto podkreślić to, na co w szczególności zwracał uwagę Trybunał, że ustawodawca w latach 2021 -2023 kształtował wynagrodzenia sędziów (ale też prokuratorów i referendarzy) w sposób absolutnie uznaniowy, co roku odstępując od zasady generalnej regulującej kształtowanie wynagrodzeń wynikającej z odpowiedniej ustawie ustrojowej (Prawo o prokuraturze, Prawo o ustroju sądów powszechnych) na rzecz regulacji zmieniającej się co roku, według nieznanych sędziom, prokuratorom i referendarzom oraz zupełnie nieprzewidywalnych reguł.

Jedną z zasad ustrojowych związanych z zawodem referendarza sądowego jest ich niezależność. Jak wynika bowiem z art. 151 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych w zakresie wykonywanych obowiązków referendarz jest niezależny co do treści wydawanych orzeczeń i zarządzeń określonych w ustawach. Zatem referendarz sądowy nie jest niezawisły jak sędzia, jest jedynie niezależny. Różnica polega na tym, iż niezawisłość sędziowska wyraża się w swobodzie podejmowania decyzji procesowych w granicach zakreślonych jedynie przez Konstytucję i ustawy (art. 178 ust. 1 Konstytucji), natomiast referendarze mają swobodę podejmowania decyzji tylko w zakresie wskazanym w ww. przepisie.

Wynagrodzenie referendarza sądowego jest jednym z elementów gwarantujących ową niezależność. Podobnie jak w przypadku sędziego sposób ustalania wysokości jego wynagrodzenia powinien być oparty na obiektywnych, wymiernych przesłankach i działać z mocy samej ustawy - niejako „automatycznie”, bez potrzeby podejmowania w tej sprawie ocennych decyzji, które mogłyby być instrumentem nacisku na referendarzy. Istotna jest, oczywiście, także sama wysokość wynagrodzenia, które powinno zapewniać bezpieczeństwo finansowe referendarzowi i jego rodzinie, rekompensować rygorystyczne ograniczenia w podejmowaniu innej działalności zarobkowej oraz sprzyjać budowaniu prestiżu urzędu referendarza (analogicznie: wyrok TK z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt K 1/12).

Zgodnie z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Z nakazu równego traktowania wynika zakaz wprowadzania zróżnicowań o nieuzasadnionym charakterze. Skoro ustawodawca zdecydował się na modyfikacje wynagrodzeń płac sędziów, prokuratorów i referendarzy sądowych, to analogiczne rozwiązania powinny dotyczyć także przedstawicieli władzy ustawodawczej i wykonawczej, w przeciwnym wypadku dochodzi do dyskryminacji i naruszenia zasady równego traktowania podmiotów podobnych. Każde odstępstwo od zasady równego traktowania powinno znajdować swoje uzasadnienie w odpowiedniej argumentacji natury konstytucyjnej. Z kolei dyskryminacja oznacza nienadające się do zaakceptowania tworzenie różnych norm prawnych dla podmiotów prawa, które powinny być zaliczone do tej samej klasy (kategorii), albo nierówne traktowanie podobnych podmiotów prawa w indywidualnych przypadkach, gdy zróżnicowanie nie znajduje podstaw w normach prawnych. Co więcej, ingerencja ustawodawcy może jednak nastąpić tylko wówczas, gdy przemawiają za tym szczególnie istotne wartości konstytucyjne. Co prawda zdaniem TK taką wartością może być konieczność ochrony równowagi budżetowej (wyroki TK z 20 stycznia 2010 r., sygn. akt K 6/09 i z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt K 1/12), jednakże jak wyżej wykazano powołanie się na stan budżetu jedynie pozornie usprawiedliwiało zamrożenie wynagrodzeń sędziowskich, prokuratorskich i referendarskich. W rzeczywistości bowiem sytuacja budżetu Państwa w latach 2021-2023 nie była na tyle krytyczna, by takie działania były usprawiedliwione, co wprost wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2023 r. w sprawie K 1/23. Było to zatem pozorne, a nie faktyczne uzasadnienie dokonanych zmian w zakresie wynagrodzeń prokuratorskich, referendarskich i sędziowskich. Jakie rzeczywiście przyczyny spowodowały takie działania ustawodawcy, nie wiadomo. Można domniemywać, że chodziło o osłabienie władzy sądowniczej oraz pomniejszenie roli niezależnej prokuratury.

Podnieść należy, że wprowadzone regulacje naruszają wynikającą z istoty demokratycznego państwa prawnego zasadę ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego prawa oraz zasadę ochrony praw słusznie nabytych, a więc naruszają art. 2 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

Według Trybunału Konstytucyjnego zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, nazywana także zasadą lojalności państwa względem obywateli, jest jedną z najważniejszych zasad pochodnych, wynikających z zasady demokratycznego państwa prawnego (np. wyrok TK z dnia 20 grudnia 1999 r., K 4/99). Wykazuje ona pewne podobieństwo do znanej z prawa prywatnego i prawa międzynarodowego zasady dotrzymywania umów, a równocześnie „w ustrojach demokratycznych stanowi wykładnik roli państwa i oparcie dla wszystkich stosunków między nim a obywatelami” (tak M. W., Uwaga do art. 1, s. 35; wyrok TK z dnia 19 listopada 2008 r., KP 2/08, OTK-A 2008, Nr 9, poz. 157). Zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oznacza przede wszystkim konieczność ochrony i respektowania praw słusznie nabytych i ochrony interesów w toku (por. m.in. orzeczenie TK z dnia 2 marca 1993 r., K 9/92, OTK 1993, Nr 1, poz. 6), ale obejmuje jednocześnie zakaz tworzenia przez ustawodawcę takich konstrukcji normatywnych, które są niewykonalne, stanowią złudzenie prawa i w konsekwencji jedynie pozór ochrony tych interesów majątkowych, które są funkcjonalnie związane z treścią ustanowionego prawa podmiotowego” (wyroki TK z dnia 19 grudnia 2002 r., K 33/02, OTK-A 2002, Nr 7, poz. 97, z dnia: 25 listopada 1997 r., K 26/97, OTK 1997, Nr 5–6, poz. 64; z dnia 13 kwietnia 1999 r., K 36/98, OTK 1999, Nr 3, poz. 40). Co więcej, ingerencja ustawodawcy może nastąpić tylko wówczas, gdy przemawiają za tym szczególnie istotne wartości konstytucyjne.

Reasumując, Sąd uznał, że art. 12 ustawy okołobudżetowej na rok 2021 oraz art. 8 ustawy okołobudżetowej na rok 2022 są niezgodne z Konstytucją, w tym w szczególności z art. 2, art. 32 ust. 1 oraz pośrednio art. 178 ust. 2 Konstytucji RP.

Warto wskazać, że wynagrodzenia referendarzy zostały wprost powiązane z wynagrodzeniami sędziów. Zamrożenie wynagrodzeń tych ostatnich w latach 2021-2023 jest uznawane za niezgodne z Konstytucją zarówno przez doktrynę jak i orzecznictwo. Nie ma chyba ani jednego wyroku sądu oddalającego powództwa sędziów za rok 2022 r., nieliczne są judykaty uznające zasadność zamrożenia w 2021 r. Niekonstytucyjność zamrożenia wynagrodzeń sędziów w 2023 r. została przesądzona przez Trybunał Konstytucyjny w powoływanym wcześniej wyroku z dnia 8 listopada 2023 r. sygn. akt K 1/23. Skoro ustawa przewiduje powiązanie tych wynagrodzeń, to skoro przepisy dotyczące wynagrodzeń sędziów w latach 2021-2023 są niekonstytucyjne, to nie można uznać przepisów ustaw okołobudżetowych dotyczących prokuratorów i referendarzy sądowych za prawnie wiążące, zwłaszcza że ustawodawca nie uzasadnił zamrożenia wynagrodzeń referendarskich innymi względami niż sędziowskich. Referendarze są pracownikami sfery budżetowej, których wynagrodzenia nie są tak chronione jak wynagrodzenia sędziów, które są wprost wymienione w art. 178 Konstytucji. Możliwe byłoby zatem wstrzymanie podwyżek ich wynagrodzeń przy zachowaniu mechanizmu wynagrodzeń sędziów określonego w art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, ale wówczas ustawodawca musiałby w uzasadnieniu ustaw okołobudżetowych wskazać sprawdzalne, obiektywne podstawy takiego postępowania. Musiałyby przede wszystkim zaistnieć przesłanki określone w art. art. 216 ust. 5 Konstytucji (przekroczenie konstytucyjnego limitu zadłużenia), co jak wiemy nie wystąpiło.

Powód nie kwestionował wyliczeń dokonanych przez głównego księgowego Sądu Rejonowego w I. i Sąd zasądził kwoty wskazane w wyliczeniu k. 35-37, z uwzględnieniem oświadczenia pełnomocnika powoda z dnia 5.03.2025 r. k. 43. Co do zarzutu przedawnienia roszczeń, w ocenie Sądu, nie jest zasadny albowiem powód złożył pozew w dniu 17.10.2024 r. i domagał się wyrównania wynagrodzenia za październik 2021 r. zdaniem Sądu wynagrodzenie za miesiąc październik 2021 r. wobec złożenia pozwu w październiku 2024 r. nie przedawniło się.

Pozwany nie kwestionował terminu płatności odsetek.

Rygor natychmiastowej wykonalności nadano do wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia strony powodowej opierając się na treści art. art. 477 2 § 1 k.p.c.

Sąd nie obciążył pozwanego kosztami opłaty od pozwu mając na uwadze ilość sporów w związku z roszczeniami sędziów, referendarzy, którzy domagają się wyrównania wynagrodzenia.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie z dnia 22.10.2015r. (Dz. U. 2023 poz. 1964 § 9.1 pkt. 2 w związku z § 2 pkt. 5).