Wyrok z 26 marca 2025, sygn. I C 48/23
Sygn. akt I C 48/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 marca 2025 roku
Sąd Rejonowy w Golubiu-Dobrzyniu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Krzysztof Rogalewicz
Protokolant: stażysta Paulina Paczkowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2025 roku w G.-D.
sprawy z powództwa (...) S.A. w W.
przeciwko H. L.
o zapłatę
1. zasądza od pozwanej H. L. na rzecz powoda (...) S.A. w W. kwotę 11.712,26 zł (jedenaście tysięcy siedemset dwanaście złotych dwadzieścia sześć groszy) wraz z odsetkami:
- od kwoty 8.999,70 zł (osiem tysięcy dziewięćset dziewięćdziesiąt dziewięć złotych siedemdziesiąt groszy) z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie poczynając od dnia 2 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty,
- od kwoty 162,28 zł (sto sześćdziesiąt dwa złote dwadzieścia osiem groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie poczynając od dnia 19 lipca 2022 roku do dnia zapłaty,
- od kwoty 2.550,28 zł (dwa tysiące pięćset pięćdziesiąt złotych dwadzieścia osiem groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie poczynając od dnia 2 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty,
2. oddala powództwo w pozostałej części,
3. zasądza od pozwanej H. L. na rzecz powoda (...) S.A. w W. kwotę 3.856,90 zł (trzy tysiące osiemset pięćdziesiąt sześć złotych dziewięćdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie poczynając od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
sędzia
Krzysztof Rogalewicz
I C 48/23
UZASADNIENIE
Powód (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł przeciwko H. L. pozew o zapłatę 18.274,15 zł wraz z odsetkami liczonymi od kwoty 15.561,59 zł z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 2 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty, od kwoty 162,28 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 19 lipca 2022 roku do dnia zapłaty oraz od kwoty 2.550,28 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 2 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty (pozew – k. 4-7).
Odpis pozwu nie został skutecznie doręczony pozwanej, w związku z tym sąd zobowiązał pełnomocnika powoda do złożenia do akt potwierdzenia doręczenia pozwu pozwanej za pośrednictwem komornika albo zwrócenie pozwu i wskazanie aktualnego adresu pozwanej lub dowodu, że pozwana przebywa pod adresem wskazanym w pozwie (zwrócona przesyłka – k. 80, zarządzenie o doręczeniu przez komornika – k. 81).
Sąd na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 kpc postanowieniem z dnia 7 września 2023 roku zawiesił postępowanie (postanowienie – k. 93). Dnia 23 listopada 2023 roku postanowieniem sąd podjął postępowanie, bowiem powód wskazał aktualnego adresu pozwanej, jednakże odpis pozwu nie został prawidłowo doręczony i powód został ponownie zobowiązany do doręczenia pozwanej odpisu pozwu za pośrednictwem komornika (postanowienie – k. 100, zarządzenie – k. 106).
Pełnomocnik powoda wniósł o ustanowienie dla nieznanej z miejsca pobyty pozwanej H. L. kuratora do reprezentowania jej w niniejszej sprawie, sąd oddalił wniosek powoda i na mocy art. 177 § 1 pkt 6 kpc zawiesił postępowanie (pismo powoda – k. 108-109, postanowienie o oddaleniu wniosku – k. 119, postanowienie o zawieszenie – k. 120).
Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2024 roku sąd podjął zawieszone postępowanie (postanowienie – k. 131). Dnia 22 sierpnia 2024 roku sąd ustanowił kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu pozwanej (postanowienie – k. 139).
Kurator w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości (odpowiedź na pozew – k. 142-144).
Sąd ustalił i zważył, co następuje:
W dniu 23 grudnia 2019 roku H. L. zawarła z (...) Bank S.A. z siedzibą w W. umowę konsolidacyjnego kredytu gotówkowego nr (...). W umowie kredytodawca udzielił pozwanej kredytu na następujących warunkach:
- całkowita kwota kredytu – 18.754,00 zł,
- prowizja bankowa za udzielenie kredytu – 3.091,12 zł,
- składka ubezpieczenia – 4.455,66 zł,
- opłata za korzystanie z usług dodatkowych świadczonych przez pośrednika kredytowego – 4.641,31 zł,
- kwota odsetek – 8.468,64 zł,
- całkowita kwota do zapłaty (suma powyższych kwot) – 39.410,73 zł.
Taką całkowitą kwotę pozwana miała spłacić w sześćdziesięciu miesięcznych ratach w wysokości pierwszej raty 631,21 zł, pozostałe raty w wysokości 657,28 zł (wniosek o udzielenie kredytu konsumenckiego – k. 28-29, karta informacyjna kredytobiorcy – k. 30-31, umowa konsolidacyjnego kredytu gotówkowego – k. 32-43).
Ponieważ pozwana nie dokonywała terminowych spłat kolejnych rat kredytodawca wezwał ją do dokonania zapłaty zaległej kwoty, a następnie wypowiedział umowę (wezwanie wraz z załącznikiem – k. 44-48, ostateczne wezwanie do zapłaty – k. 55, wypowiedzenie umowy – k. 51).
Na mocy decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 28 września 2022 roku, rozpoczęto w stosunku do banku (...) S.A. z siedzibą w W. przymusowe postępowanie restrukturyzacyjne w formie instytucji pomostowej. Zgodnie z ww. decyzją z dniem 3 października 2022 roku do instytucji pomostowej Bank (...) S.A. przeniesiono (...) Bank S.A. z siedzibą w W. obejmujące ogół praw majątkowych wierzyciela pierwotnego według stanu na koniec dnia wszczęcia przymusowej restrukturyzacji. Dnia 13 października 2022 roku dokonano wpisu w rejestrze prowadzonym dla banku o zmianie firmy z Bank (...) S.A. na (...) S.A.(pozew – k. 4-7, odpis KRS – k. 11-13, decyzja (...) k. 14-27, wyciąg z ksiąg bankowych – k. 58).
Zgodnie z treścią art. 720 Kc przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Ponieważ pozwana jest konsumentem, zaś pożyczkodawca przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie udzielania pożyczek gotówkowych i przy zawieraniu umów posługuje się wzorcami umownymi, dlatego zastosowanie w niniejszej sprawie mają również przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1497 z późn. zm.). Art. 3 ust. 1 tej powołanej ustawy wskazuje, że przez umowę o kredyt konsumencki należy rozumieć umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 złotych albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki (art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy).
Zgodnie z treścią art. 353 1 Kc strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Przepisem ograniczającym swobodę umów jest między innymi art. 385 1 Kc, który chroni konsumenta w relacjach z przedsiębiorcą – profesjonalistą w danej dziedzinie. Zgodnie z jego treścią, postanowienia umowy zawartej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Powyższe nie dotyczy tylko postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nieuzgodnione indywidualnie są zaś te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art. 385 1 § 3 kc).
Niedozwolonymi klauzulami umownymi będą więc takie zapisy, które w sposób nieuczciwy kształtują prawa i obowiązki stron umowy, prowadzą do naruszenia stanu równowagi kontraktowej pomiędzy stronami. W wyroku z 14 marca 2013 roku (C-415/11, A. przeciwko C. d'E. de C.) Trybunał Sprawiedliwości UE wskazał, że o sprzeczności z zasadami dobrej wiary, które na gruncie prawa europejskiego stanowią odpowiednik „dobrych obyczajów”, można mówić wtedy, gdy postanowienia umowne kształtują rozkład praw i obowiązków w sposób, który nie zostałby zaakceptowany przez strony w toku uczciwie prowadzonych negocjacji.
Zgodnie z art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim w brzmieniu obowiązującym w chwili zawarcia umowy pożyczki maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu ( (...)) oblicza się według wzoru: (...) ≤ (K x 25 %) + (K x n/R x 30 %), gdzie K oznacza całkowitą kwotę kredytu, n – okres spłaty wyrażony w dniach, zaś R – liczbę dni w roku. Jednocześnie zgodnie z tym przepisem pozaodsetkowe koszty kredytu w całym okresie kredytowania nie mogą być wyższe od całkowitej kwoty kredytu. Na gruncie przedmiotowej sprawy naliczona przez pożyczkodawcę opłata prowizyjna, składka ubezpieczenia oraz opłata za korzystanie z usług dodatkowych świadczonych przez pośrednika kredytowego formalnie mieści się w granicach zakreślonych przez treść art. 36a wspomnianej ustawy. Stanowi jednak 65 % całkowitej kwoty kredytu.
Tymczasem podkreślenia wymaga okoliczność, że wskazana przez ustawodawcę wysokość kosztów to wysokość maksymalna. Nie są to koszty, które automatycznie należą się każdemu pożyczkodawcy. Nie mogą być też naliczane w sposób dowolny, oderwany od konkretnej sytuacji. Ustalenie w umowie maksymalnej (albo zbliżonej do maksymalnej) wysokości pozaodsetkowych kosztów pożyczki musi mieć obiektywne uzasadnienie. Aby je naliczyć w tej wysokości pożyczkodawca musi wskazać przyczyny takiego rozwiązania, w szczególności, że faktycznie je poniósł.
Przyjęcie, że przedsiębiorca w stosunkach z konsumentem może w każdej sytuacji naliczyć, niezależnie od własnych kosztów, maksymalną (albo zbliżoną do maksymalnej) wysokość pozaodsetkowych kosztów pożyczki jest niczym innym jak akceptacją możliwości jednostronnego narzucenia warunków umowy przez podmiot gospodarczy w sposób, który nie zostałby zaakceptowany przez strony w toku uczciwie prowadzonych negocjacji. Byłoby to sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszałoby interesy konsumenta – pozwanej w tej sprawie.
W niniejszej sprawie w ocenie sądu za niedozwolone klauzule umowne należało uznać postanowienia umowy pożyczki w zakresie wysokości pozaodsetkowych kosztów pożyczki w łącznej kwocie 12.188,09 zł, co stanowi 65 % kwoty kredytu.
Wysokość tych kosztów jest sprzeczna z dobrymi obyczajami obowiązującymi w stosunkach między konsumentem a przedsiębiorcą i rażąco narusza interesy pozwanej, stanowiąc jednocześnie dodatkowy, niczym nieuzasadniony dochód powoda. Obciążenie pozwanej tak wysokimi pozaodsetkowymi kosztami kredytu jest ponadstandardowe, przy czym powód nie wskazał szczególnych, obiektywnych przyczyn dodatkowego obciążenia konsumenta, uzasadniających ponoszenie nadzwyczajnych kosztów. Nie wynikają one ani z treści umowy, ani pism procesowych w niniejszej sprawie. Nie wskazano na żadne czynności, które powód podjął w związku z udzieleniem kredytu, a które doprowadziły do powstania tak wysokich kosztów. W ocenie sądu za całkowicie wystarczające uznać należy pobranie opłat pozaodsetkowych maksymalnie w wysokości 30 % kwoty pożyczki, to jest nie przekraczającej 5.626,20 złotych. Należy pamiętać, że pozwana miał zwrócić powodowi także kwotę odsetek. Podkreślić też trzeba, iż tak ustalone pozaodsetkowe koszty kredytu nadal znacznie przewyższają wysokością podobne koszty banków w przypadku udzielanych przez nie kredytów i pożyczek. Reasumując należy przyjąć, że naliczenie wyżej wskazanych opłat ponad przyjętą w orzeczeniu sądu wysokość jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta – pozwanej w tej sprawie.
Zdaniem sądu zapisy umowy kredytu dotyczące pozaodsetkowych kosztów udzielonej pożyczki łącznej w wysokości 65 % kwoty kredytu nie wiążą w części pozwanej, co do łącznych pozaodsetkowych kosztów udzielonego kredytu ponad kwotę 5.626,20 złotych. Ustalona w umowie wysokość tych kosztów, przynajmniej w znacznej części, kształtuje obowiązki pozwanej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jej interesy. Należy ją zatem ocenić, w części ponad 5.626,20 złotych, jako niedozwolone postanowienia umowne.
Dlatego sąd zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 11.712,26 złotych wraz z odsetkami: od kwoty 8.999,70 zł z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 2 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty, od kwoty 162,28 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 19 lipca 2022 roku do dnia zapłaty oraz od kwoty 2.550,28 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 2 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty. Zasądzona kwota stanowi różnicę pomiędzy kwotą dochodzoną, wynikającą z treści umowy, a kwotą opłat pozaodsetkowych ponad należne 5.626,20 złotych, to jest 6.561,89 złotych. W tym bowiem zakresie sąd oddalił powództwo.
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu wynika z ustalenia, iż powód wygrał proces w 64,1 procentach. Dlatego, po zastosowaniu art. 98 § 1 i 3 Kpc oraz art. 100 Kpc, sąd zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 3.856,90 złotych tytułem zwrotu odpowiedniej części kosztów procesu. W przypadku powoda suma kosztów procesu, obejmujących opłatę od pozwu w kwocie 1.000 zł, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600,00 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł oraz zaliczkę na rzecz ustanowienia kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu pozwanej w kwocie 1.440,00 zł, to 6.017,00 złotych, a 64,1 % to 3.856,90 złotych.
sędzia
Krzysztof Rogalewicz