Wyrok z 16 kwietnia 2025, sygn. I C 408/24
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
Sygn. akt I C 408/24
WYROK ZAOCZNY
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 kwietnia 2025 roku
Sąd Rejonowy w Opocznie I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący: Asesor sądowy M. S.
po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2025 roku w Opocznie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności z siedzibą w G.
przeciwko R. B.
o zapłatę
1. zasądza od pozwanego R. B. na rzecz powoda (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności z siedzibą w G. kwotę 5 017,75 zł (pięć tysięcy siedemnaście złotych siedemdziesiąt pięć groszy), w tym kwoty:
- 2 778,47 zł (dwa tysiące siedemset siedemdziesiąt osiem złotych czterdzieści siedem groszy) wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi od dnia 25 listopada 2024 roku do dnia zapłaty,
- 2 239,28 zł (dwa tysiące dwieście trzydzieści dziewięć złotych dwadzieścia osiem groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 listopada 2024 roku do dnia zapłaty;
2. oddala powództwo w pozostałym zakresie;
3. zasądza od pozwanego R. B. na rzecz powoda (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności z siedzibą w G. kwotę 1 204,84 zł (tysiąc dwieście cztery złote osiemdziesiąt cztery grosze) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;
4. wyrokowi w punkcie pierwszym nadaje rygor natychmiastowej wykonalności.
Asesor sądowy M. S.
Na oryginale podpis Sędzie
Sygn. akt I C 408/24
UZASADNIENIE
wyroku zaocznego z dnia 16 kwietnia 2025 roku
W dniu 25 listopada 2024 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym) powód (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności z siedzibą w G., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wytoczył przeciwko pozwanemu R. B. powództwo w postępowaniu upominawczym o zapłatę kwoty 9.669,63 zł wraz z odsetkami:
- umownymi za opóźnienie w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie liczonymi od kwoty 6.907,62 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,
- ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 2.762,01 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.
Ponadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu wraz z odsetkami według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od udzielonych w sprawie pełnomocnictw, a także kosztów związanych ze sporządzeniem załączonego do pozwu wyciągu notarialnego w kwocie 7,38 zł.
W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że dochodzona wierzytelność wynika z umowy pożyczki nr (...) zawartej w dniu 23 marca 2020 r. przez pozwanego R. B. z (...) S.A. z siedzibą w O. zmienionej aneksem z dnia 20 listopada 2020 r. Na jej mocy pierwotny wierzyciel wypłacił pozwanemu kwotę 4.900,00 zł. Ponieważ pozwany nie dokonał spłaty pożyczki zgodnie z harmonogramem w terminie do dnia 2 września 2024 r., skutkowało to postawieniem niespłaconej kwoty pożyczki w stan zadłużenia przeterminowanego. Pełnomocnik wskazał również, że powód nabył przedmiotową wierzytelność w drodze umowy przelewu wierzytelności z dnia 22 grudnia 2023 r. (pozew k. 3-6; pełnomocnictwo k. 8.)
Zarządzeniem z dnia 11 grudnia 2024 r. Sąd stwierdził brak podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym (zarządzenie k. 44).
Pozwany R. B. nie złożył odpowiedzi na pozew w zakreślonym terminie.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 23 marca 2020 r. pozwany R. B. zawarł z (...) S.A. z siedzibą w O. umowę pożyczki ratalnej nr (...), na mocy której otrzymał pożyczkę w wysokości 4.900,00 zł. Kwotę pożyczki pozwany zobowiązał się spłacić wraz z opłatą operacyjną naliczoną za cały okres obowiązywania umowy (4.129,15 zł) oraz odsetkami umownymi w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych – łącznie 9.570,63 zł - w terminie do 22 marca 2022 r. Poza odsetkami umownymi oraz opłatą operacyjną pożyczkobiorca nie ponosił żadnych innych kosztów związanych z zawartą umową pożyczki, za wyjątkiem kosztów, które miały być wynikiem nieterminowej spłaty pożyczki albo jej części.
(...) wynosiło 109,29%. Pożyczka podlegała zwrotowi w 24 ratach miesięcznych równych, płatnych w wysokościach i terminach wyszczególnionych w Harmonogramie oraz Aneksie do Umowy pożyczki (tzw. Aneks (...)).
Prowizja operacyjna w wysokości 4.129,15 zł był rozdzielana proporcjonalnie do liczby rat pożyczki i uiszczana przez pożyczkobiorcę częściowo wraz z każdą ratą w terminach spłaty rat.
W przypadku nieterminowej spłaty zadłużenia wynikającego z umowy, jak również innych zobowiązań pożyczkobiorcy wynikających z umowy, pożyczkodawca mógł rozwiązać umowę na podstawie oświadczenia w formie pisemnej zachowaniem 30 – to dniowego okresu wypowiedzenia. Za okres opóźnienia w spłacie pożyczki pożyczkobiorca był zobowiązany do zapłaty odsetek z tytułu opóźnienia w spłacie zadłużenia w wysokości, o której mowa w pkt 8. Umowy, tj. w wysokości zmiennej stopy oprocentowania stanowiącej dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie. Na dzień zawarcia umowy wysokość odsetek za opóźnienie wynosiła 13% w skali roku.
Całkowita kwota pożyczki miała zostać udostępniona pożyczkobiorcy poprzez wypłatę gotówkową.
Przedmiotowa umowa pożyczki została własnoręcznie podpisana przez pozwanego R. B..
Do umowy pożyczki został załączony harmonogram spłaty z określeniem daty zapadalności, kwoty kapitału, odsetek i kosztów operacyjnych jakie składają się na poszczególną ratę.
(wniosek o pożyczkę k. 22-23; umowa pożyczki k. 24-25; harmonogram k. 26; Aneks do Umowy P. k. 27; formularz informacyjny k. 28-29)
Pozwany R. B. dokonał częściowej spłaty zadłużenia w łącznej wysokości 2.397,25 zł. Ostatniej wpłaty na poczet zadłużenia dokonał w dniu 8 września 2023 r.
(spis wpłat wierzytelności k. 38-39)
W dniu 22 grudnia 2023 r. (...) S.A. z siedzibą w O. zawarł z (...) Funduszem Inwestycyjnym Zamkniętym Niestandaryzowanym Funduszem Wierzytelności z siedzibą w G. umowę przelewu wierzytelności, na mocy której (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności z siedzibą w G. nabył wierzytelności pieniężne określone w Załączniku nr 1. Przedmiotową umową została objęta wierzytelność wynikająca z umowy pożyczki nr (...).
W załączniku do umowy cesji wskazano nr umowy, numer PESEL pozwanego R. B., datę zawarcia umowy pożyczki oraz kwotę wierzytelności z niej wynikającej.
Umowa przelewu wierzytelności wraz z załącznikami zostały podpisane przez osoby umocowane do działania w imieniu cedenta i cesjonariusza.
Wynagrodzenie wynikające z umowy cesji zostało w całości zapłacone przez cesjonariusza.
(przelewu wierzytelności wraz z załącznikami k. 30-36)
Pismem z dnia 22 stycznia 2024 r. (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności z siedzibą w G. zawiadomił pozwanego R. B. o przeniesieniu wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki nr (...) wskazując, że wartość tej wierzytelności wynosi 8.217,61 zł i składają się na nią:
- należność główna: 4.415,24 zł,
- odsetki umowne: 1.309,99 zł,
- koszty pożyczki (opłaty i prowizje): 2.492,38 zł.
(zawiadomienie o przeniesieniu wierzytelności k. 37)
Pismem z dnia 15 marca 2024 r. (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności z siedzibą w G. wezwał pozwanego R. B. do zapłaty wierzytelności wymagalnych w wysokości 8.628,59 zł w nieprzekraczalnym terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma.
(ostateczne wezwanie co zapłaty wraz z załącznikami k. 40-41)
Pozwany R. B. nie dokonał spłaty w/w należności.
(okoliczność bezsporna)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Dowody te nie były kwestionowane przez stronę pozwaną, a również Sąd nie znalazł podstaw do podważenia ich mocy dowodowej. Ich treść i forma nie budziły zastrzeżeń i wątpliwości, nie ujawniły się też takie okoliczności, które należałoby brać pod uwagę z urzędu, a które podważałyby wiarygodność tych dowodów i godziły w ich moc dowodową od strony materialnej czy formalnej. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na poczynienie ustaleń w zakresie zawarcia umowy pożyczki, jej warunków, a także braku całkowitej spłaty zadłużenia przez pozwanego.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo podlegało uwzględnieniu w części.
W przedmiotowej sprawie, Sąd wydał wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym z uwagi na spełnienie przesłanek z art. 339 § 1 i 2 kpc zgodnie z którym Sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany w wyznaczonym terminie nie złożył odpowiedzi na pozew. W przypadku, o którym mowa w § 1, przyjmuje się za prawdziwe twierdzenia powoda o faktach zawarte w pozwie lub pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed posiedzeniem, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa.
Podkreślić należy, że wydanie wyroku zaocznego nie przesądzało o uwzględnieniu powództwa w całości. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przewidziane w art. 339 § 2 kc domniemanie prawdziwości twierdzeń powoda dotyczy wyłącznie strony faktycznej wyroku i nie obowiązuje w zakresie prawa materialnego. Domniemanie to zastępuje jedynie postępowanie dowodowe i to tylko wówczas, gdy twierdzenia powoda nie budzą uzasadnionych wątpliwości (uzasadnienie orzeczenia SN z dnia 18 lutego 1972 r., III CRN 539/71).
W przedmiotowej sprawie wątpliwości Sądu budziła wysokość zastrzeżonej prowizji operacyjnej, a zatem wątpliwości te dotyczyły sfery przepisów prawa materialnego, dlatego też Sąd wydał wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym. Przeprowadzenie rozprawy w tym przedmiocie nie byłoby w stanie usprawiedliwić wysokości zastrzeżonej w umowie prowizji operacyjnej.
Materialnoprawną podstawą dochodzonego przez powoda roszczenia stanowił przepis art. 720 kc w myśl którego przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przenosi tysiąc złotych, powinna być stwierdzona pismem.
Stosownie do treści art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2018 r., poz. 993 ze zm.) przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 złotych albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi, przy czym za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności między innymi umowę pożyczki.
Zgodnie ze stanowiskiem judykatury kodeksowa definicja pożyczki wskazuje, że świadczeniem dającego pożyczkę jest przeniesienie na własność biorącego pożyczkę określonej ilości pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku i wykonanie tego świadczenia dający pożyczkę powinien udowodnić w procesie cywilnym. Dopiero wówczas zasadne staje się oczekiwanie od biorącego pożyczkę, że udowodni on spełnienie swego świadczenia umownego, tj. zwrotu pożyczki (wyrok SA we Wrocławiu z dnia 17 kwietnia 2012 r., I ACa 285/12, Lex 1162845). Innymi słowy, pozwany, od którego powód domaga się zwrotu pożyczki nie musi wykazywać zwrotu pożyczki, dopóty powód nie wykaże, że pożyczki udzielił.
W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu, nie budziły wątpliwości twierdzenia faktyczne powoda o tym, że wierzyciela pierwotnego łączyła z pozwanym umowa pożyczki ratalnej nr (...) z dnia 23 marca 2020 r., na mocy której udzielił on pozwanemu pożyczki w kwocie 4.900,00 zł, zaś pozwany zobowiązał się spłacić przedmiotową kwotę wraz z prowizją operacyjną w wysokości 4.129,16 zł oraz odsetkami umownymi w terminie do dnia 22 marca 2022 r. Powód na potwierdzenie łączącego wierzyciela pierwotnego z pozwanym stosunku zobowiązaniowego przedłożył kserokopię umowy pożyczki – potwierdzonej za zgodność z oryginałem przez profesjonalnego pełnomocnika – wraz z załącznikami. W treści umowy zostały wskazane dane pozwanego, nr PESEL, adres zamieszkania, nr dowodu osobistego, a ponadto umowa została podpisana własnoręcznie przez pozwanego. Ponadto pozwany w żaden sposób nie zakwestionował zawarcia przedmiotowej umowy pożyczki, a w szczególności tego, że pod umową widnieje jego własnoręczny podpis i że otrzymał kwotę pożyczki. Pozwany własnoręcznie podpisując umowę pożyczki potwierdził wypłatę na jego rzecz kwoty pożyczki.
W tym miejscu wskazać należy, że w aktach brak jest potwierdzenia co najmniej nadania na adres wskazany w umowie pożyczki przez pozwanego pisma zawierającego wypowiedzenie przedmiotowej umowy pożyczki, wobec czego Sąd uznał, że było ono nieskuteczne. Jednakże mając na uwadze okoliczność, iż umowa pożyczki została zawarta do dnia 22 marca 2022 r. to Sąd uznał, że roszczenie dochodzone niniejszym pozwem stało się wymagalne z upływem okresu na jakim umowa została zawarta.
Również legitymacja czynna powoda do dochodzenia przedmiotowego roszczenie została w pełni wykazana. Powód wykazał ją załączając umowę przelewu wierzytelności z podpisami notarialnie poświadczonymi – potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez profesjonalnego pełnomocnika – wraz z oświadczeniem o zapłacie ceny sporządzone przez cedenta i podpisane przez osobę uprawnioną do jego reprezentowania. Ponadto do umowy przelewu wierzytelności został dołączony załącznik z dostatecznie sprecyzowaną wierzytelnością przeciwko pozwanemu – wskazane zostały dane osobowe pozwanego, numer PESEL, numer umowy, data zawarcia umowy oraz wysokość wierzytelności. Dodatkowo przedmiotowa umowa przelewu wierzytelności została zawarta przez podmioty umocowane do działania w imieniu cedenta i cesjonariusza. Brak było zatem podstaw do kwestionowania legitymacji czynnej powoda.
Bezsporny jest, że w niniejszej sprawie powód jest przedsiębiorcą zajmującym się nabywaniem wierzytelności, zaś pozwany jako osoba fizyczna jest konsumentem. Dlatego też należało ustalić, czy postanowienia umowa pożyczki ratalnej nr (...) z dnia 23 marca 2020 r. były dla jej stron wiążące. Sąd bowiem może, a nawet powinien dokonywać oceny postanowień zawartych umów, a także postanowień samych wzorców umów, co do ich zgodności z prawem. Ocena ta może zostać dokonana in concreto w toczącym się między przedsiębiorcą, a konsumentem sporze, którego przedmiotem są skutki prawne określone postanowieniami umownymi. Umowy konsumenckie podlegają bowiem ocenie w świetle klauzuli generalnej z art. 385 1 § 1 kc z wyłączeniem jedynie jednoznacznie sformułowanych postanowień określających główne świadczenia stron oraz tych postanowień, na których konsument miał rzeczywistych wpływ, co musi zostać wykazane przez proferenta (wyrok SA w Warszawie z dnia 15 czerwca 2007 r., VI Ca 228/07).
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 3 września 2020 r. wydanym w połączonych sprawach C-84/19, C-222/19 i C-252/19 kompleksowo omówił zagadnienia związane z badaniem warunków umowy obejmujących pozaaodsetkowe koszty kredytu. Trybunał potwierdził stanowisko zaprezentowane we wcześniejszym, wyroku z dnia 26 marca 2020 r. wydanym w sprawie C-779/19, że fakt, iż ogólna kwota pozaodsetkowych kosztów kredytu mieści się w limicie wynikającym z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim (Dz. U. nr 126, poz. 715) nie wyklucza badania poszczególnych warunków umowy. Co istotne, Trybunał zwrócił uwagę, że wydaje się, że przepis art. 385 1 kc przewiduje szerszą ochroną konsumenta niż przepisy dyrektywy 93/13 gdyż jego brzmienie umożliwia badanie adekwatności ceny czy też wynagrodzenia jeżeli nie dotyczą one świadczenia głównego. W motywach 69-78 Trybunał w sposób wyraźny wskazał, że świadczeniem głównym w przypadku umowy pożyczki jest co do zasady jej spłata z odsetkami. Pozostałe koszty mogą być uznane za świadczenie główne jeżeli sformułowane zostały w sposób jasny i przejrzysty, w tym w sposób umożliwiający konsumentowi zrozumienie różnic między nimi i ekonomicznego sensu ich wprowadzenia.
Strona powodowa w pozwie domagała się zasądzenia od pozwanego kwoty 9.669,63 zł tytułem należności pozostałej do spłaty a wynikającej z umowa pożyczki ratalnej nr (...) z dnia 23 marca 2020 r. Godzi się przypomnieć, że całkowita kwota do zapłaty została w umowie określona na kwotę 9.570,63 zł i obejmowała: kwotę udzielonej pożyczki w wysokości 4.900,00 zł, odsetki umowne oraz prowizję operacyjną w wysokości 4.129,15 zł naliczoną za cały okres obowiązywania umowy.
Wątpliwości Sądu na gruncie przedmiotowej umowy pożyczki budzi naliczenie przez powoda prowizji operacyjnej w wysokości 4.129,15 zł, która była naliczana za cały okres trwania umowy i stanowiła ok. 85% kwoty udzielonej pożyczki. Zdaniem Sądu charakter opłaty operacyjnej odpowiada prowizji za udzielenie kredytu, a zatem podlegała ona ocenie pod kątem art. 385 1 kc.
W ocenie Sądu postanowienia przedmiotowej umowy, w której zastrzeżono prowizję operacyjną należy uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w rozumieniu art. 58 § 2 kc, art. 353 1 kc, a także za stanowiące niedozwolone klauzule umowne w myśl art. 385 1 § 1 kc. W myśl bowiem tego ostatniego przepisu, postanowienia umowy zawartej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne).
O ile za bezsporne należy uznać, że pożyczkodawca ma prawo pobierać wynagrodzenie z tytułu udzielenia pożyczki, to jednocześnie oczywistym pozostaje, iż wynagrodzenie to nie może być kształtowane w sposób dowolny. Nie zmienia tego okoliczność, że przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, w szczególności art. 36a ograniczają wysokość pozaodsetkowych kosztów pożyczki poprzez wprowadzenie matematycznego wzoru służącego do obliczania tychże koszów. Wzór ten ustala bowiem maksymalną, a nie powszechnie obowiązującą wysokość kosztów pozaodsetkowych. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 22 czerwca 2022 r., I NSNc 455/21, przepisy art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim nie określają pozytywnie, w sposób bezwzględnie wiążący, liczby, charakteru i konkretnej wysokości kosztów składających się na pozaodsetkowe koszty kredytu, a jedynie wytyczają ramy, w których postanowienia umowy kredytu konsumenckiego, określające te koszty, muszą się „mieścić”. Zamieszczony w ustawie wzór nie może stanowić sposobu obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych przez dodawanie do kwoty spłaty bliżej nieuzasadnionych i z niczego nie wynikających dodatkowych obciążeń.
Podkreślić należy, że wprowadzenie do ustawy o kredycie konsumenckim konstrukcji pozaodsetkowych kosztów kredytu nie wyłącza możliwości badania, czy zapisy umowne przewidujące tego rodzaju koszty nie stanowią niedozwolonych klauzul umownych. Również okoliczność, że pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego nie przekraczają wysokości określonej w art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, nie wyłącza oceny, czy postanowienia określające te koszty są niedozwolone (art. 385 1 § 1 k.c.) (postanowienie SN z dnia 23 listopada 2022 r., I CSK 1306/22, LEX nr 3555245).
W myśl art. 353 1 kc treść lub cel stosunku prawnego ułożonego przez strony nie może sprzeciwiać się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Tymczasem zapisy umowy odnoszące się do prowizji są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i kształtują obowiązki drugiej strony umowy (pożyczkobiorcy-pozwanego) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, albowiem określona przez pożyczkodawcę prowizja nie ma jakiegokolwiek uzasadnienia. W orzecznictwie wskazuje się, że pod pojęciem działania wbrew dobrym obyczajom, przy kształtowaniu stosunku zobowiązaniowego, kryje się wprowadzenie do umowy klauzul, które godzą w równowagę kontraktową stron takiego stosunku, natomiast przez rażące naruszenie interesów konsumenta rozumie się nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta, praw i obowiązków stron wynikających w umowy (wyroki SN z dnia 13 lipca 2005r., I CSK 832/04 oraz z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05). Dokonując oceny rzetelności określonego postanowienia umowy konsumenckiej należy zawsze rozważyć indywidualnie rozkład obciążeń, kosztów i ryzyka jakie wiąże się z przyjętymi rozwiązaniami oraz zbadać jak wyglądałyby prawa i obowiązki konsumenta w sytuacji, w której postanowienie to nie zostałoby zastrzeżone, pamiętając jednocześnie podczas dokonywania kontroli o tym, że każdorazowo istotny jest charakter stosunku prawnego uregulowanego umową, który w konkretnej sytuacji może usprawiedliwiać zastosowaną konstrukcję i odejście od typowych reguł wyznaczonych przepisami dyspozytywnymi. Dlatego też Sąd uznał, że brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że koszty, jakie pożyczkodawca poniósł w związku z czynnościami skutkującymi zawarciem umowy pozostają w choćby zbliżonej proporcji do żądanego od pozwanego świadczenia wzajemnego. Wskazać również należy, że rolą Sądu nie jest ustalenie, w jakiej wysokości pożyczkodawca był uprawniony naliczyć prowizji operacyjnej od udzielonej pożyczki. To powód powinien wykazać kryteria, jakimi kierował się ustalając opłatę operacyjną i właściwie uzasadnić konieczność jej naliczenia w takiej wysokości.
Sama konstrukcja pozaodsetkowych kosztów kredytu nie oznacza przy tym, że pożyczkodawca może naliczać wszelkiego rodzaju opłaty, kierując się wyłącznie swoim interesem, bacząc wyłącznie, aby ich wysokość nie przekraczała granicy wyznaczonej przytoczonym przepisem. Podkreślić należy, że w sytuacji, w której pożyczkodawca pobiera opłaty za różne czynności (opłatę przygotowawczą, operacyjną itp.) winien on wykazać, na czym te czynności polegają, że zostały faktycznie podjęte na gruncie danej umowy, a nadto, że z ich tytułu poniósł określone koszty. Powyższej powinności powód nie sprostował. Ani w umowie pożyczki ani w żadnym innym piśmie załączonym do akt sprawy nie zostało wskazane za jakie czynności powyższa prowizja operacyjna była naliczana, z jakich przyczyn wysokość opłaty została uzależniona od kwoty udzielonej pożyczki i okresu trwania zobowiązania. Wskazane zostało jedynie, że prowizja operacyjna została naliczona za cały okres trwania umowy. Skoro prowizja operacyjna miał być pobierana co miesiąc w związku z konkretnymi czynnościami, które za każdym razem powinny mieć ten sam powtarzalny charakter, to opłata ta winna wyrażać się jednakową kwotą dla wszystkich udzielanych przez pierwotnego wierzyciela pożyczek. Z doświadczenia życiowego i zawodowego Sądu wynika, że tak nie jest. W sprawie nie zostało wyjaśnione za jakie konkretnie czynności opłata ta miała być pobierana. Wreszcie wysokość wskazanej prowizji operacyjnej jest nie tylko nieproporcjonalna do kwoty udzielonej pożyczki. Podkreślić należy, że nawet gdyby powód wskazał co obejmowała prowizja operacyjna, to na gruncie zebranego w sprawie materiału dowodowego nieweryfikowalnym jest, czy koszty te zostały faktycznie poniesione przez pierwotnego wierzyciela, a w szczególności czy są adekwatne do nakładu jego pracy, wygenerowanymi wydatkami i współistniejącym ryzykiem. W świetle doświadczenia życiowego trudno przy tym przyjąć, że czynności przedsięwzięte przez pierwotnego wierzyciela, a następnie przez powoda, związane z obsługą pożyczki, wymagały poniesienia wydatków w kwocie 4.129,15 zł, w szczególności, jeśli uwzględni się okoliczność, że przedłożona umowa pożyczki ma charakter szablonowy, a jedynymi zmiennymi w jej treści są w istocie kwota udzielonej pożyczki, wysokość odsetek i pozaodsetkowych kosztów pożyczki oraz okres zobowiązania - nawet przy założeniu, że umowa została zawarta na okres 24 miesięcy. Również ocena ryzyka związanego z udzieleniem pożyczki nie uzasadnia aż tak wysokich kosztów.
W świetle dokonanych powyżej rozważań podkreślenia wymaga, że Sąd nie kwestionuje uprawnienia pożyczkodawcy do pobierania od pożyczkobiorcy opłat za czynności związane z obsługą pożyczki. Opłaty takie winny być jednak ustalone na rozsądnym poziomie i nie mogą godzić w interesy konsumenta. Zakres kosztów związanych z tymi czynnościami, determinujący ich wysokość, powinien zatem zostać przedstawiony w pozwie w taki sposób, aby w świetle doświadczenia życiowego oraz logiki nie budził żadnych wątpliwości. Sporne opłaty nie mogą bowiem stanowić dodatkowego wynagrodzenia dla pożyczkodawcy, a jedynie wyrównanie poniesionych przez niego wydatków. Tymczasem, o czym była już mowa, kwota wskazana przez powoda nie ma żadnego przełożenia na możliwe rzeczywiste koszty w tym zakresie i nie poddaje się jakiejkolwiek weryfikacji, do czego uznania wystarcza już samo doświadczenie życiowe. Dodatkowego wyjaśnienia wymaga, że wprawdzie sporna prowizja operacyjna została ustalona umową stron, to jednak należy mieć na uwadze, że swoboda umów nie pozostaje całkowicie dowolna i podlega pewnym ograniczeniom. W myśl art. 353 1 kc treść lub cel stosunku prawnego ułożonego przez strony nie może sprzeciwiać się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Tymczasem zapisy umowy odnoszące się do prowizji operacyjnej są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i kształtują obowiązki pożyczkobiorcy – pozwanego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, albowiem określona przez stronę powodową prowizja nie ma jakiegokolwiek uzasadnienia. W tym miejscu wypada przypomnieć, że w judykaturze uznaje się, że pod pojęciem działania wbrew dobrym obyczajom - przy kształtowaniu treści stosunku zobowiązaniowego - kryje się wprowadzanie do umowy klauzul, które godzą w równowagę kontraktową stron takiego stosunku, natomiast przez rażące naruszenie interesów konsumenta rozumie się nieusprawiedliwioną dysproporcję - na niekorzyść konsumenta - praw i obowiązków stron, wynikających z umowy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 lipca 2005 roku, I CK 832/04, Biul. SN 2005/11/ 13 oraz z dnia 3 lutego 2006 roku, I CK 297/05, Biul. SN 2006/5-6/12). Dokonując oceny rzetelności określonego postanowienia umowy konsumenckiej należy zawsze rozważyć indywidualnie rozkład obciążeń, kosztów i ryzyka, jaki wiąże się z przyjętymi rozwiązaniami oraz zbadać jak wyglądałyby prawa lub obowiązki konsumenta w sytuacji, w której postanowienie to nie zostałoby zastrzeżone, pamiętając jednocześnie podczas dokonywania kontroli o tym, że każdorazowo istotny jest charakter stosunku prawnego regulowanego umową, który w konkretnej sytuacji może usprawiedliwiać zastosowaną konstrukcję i odejście do typowych reguł wyznaczonych przepisami dyspozytywnymi.
Dodatkowo zauważyć należy, że wskazana w umowie prowizja operacyjna została podzielona stosowanie do czasu trwania umowy na 24 części i była pobierana w stosunku miesięcznym poprzez doliczenie jej do każdej raty pożyczki. Już sam w sobie sposób naliczania tejże opłaty ukazuje jej bliźniacze podobieństwo do odsetek. Dokonując analizy treści umowy Sąd ustalił, że pożyczkodawca podjął próbę obejścia przepisu art. 359 § 2 1 kc poprzez zastosowanie opłaty za obsługę pożyczki, co znajduje odzwierciedlenie w znacznie przekraczającej odsetki maksymalne rzeczywistej wysokości tychże. Mając na względzie, że w niniejszym przypadku mamy do czynienia z obrotem konsumenckim, Sąd uznał, iż stosowany przez pierwotnego wierzyciela zabieg prowadzi do naruszenia interesów konsumenta. Zastrzeżenie takich opłat, zmierzające do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych jest niedopuszczalne (art. 359 § 2 1 kc ), a zatem jako sprzeczne z ustawą – nieważne, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy ( art. 58 § 1 kc).
Dodatkowo również wskazać należy, że ustalenie wysokości prowizji operacyjnej na tak wysokim poziomie jak to miało miejsce w niniejszej sprawie w stosunku do faktycznie otrzymanej przez stronę pozwaną kwoty, przy jednoczesnym obciążeniu pozwanego obowiązkiem zapłaty umownych odsetek kapitałowych i to w wysokości odsetek maksymalnych, należy uznać za naruszające art. 385 1 § 1 kc. Powód nie tylko nie wykazał bowiem, że treść umowy w zakresie kosztów przedmiotowej prowizji nie była indywidualnie uzgodniona przez powoda ze stroną pozwaną, ale także nie udowodnił, że opłata ta jest ekwiwalentna do świadczenia wzajemnego, a także celowa.
W tym miejscu zaznaczyć należy, że dla uznania opłaty operacyjnej za niewiążącą pozwanego nie ma znaczenia ewentualne wypełnienie przez pierwotnego wierzyciela obowiązków informacyjnych nałożonych na niego w ustawie o kredycie konsumenckim oraz fakt czytelnego i rzetelnego wskazania w treści umowy poszczególnych kwot, jak również okoliczność dokonania potrącenia tych kwot przy wypłacie stronie pozwanej kwoty pożyczki, czy też okoliczność dobrowolnego zawarcia umowy przez pozwanego, w tym w zakresie fakultatywnych postanowień dotyczących opłaty operacyjnej, nawet przy założeniu istnienia modelu konsumenta jako świadomego i rozsądnego podmiotu.
W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że postanowienia umowne w zakresie prowizji operacyjnej za niewiążące pozwanego.
Mając na uwadze okoliczność, że powód tytułem niespłaconego przez pozwanego kapitału i prowizji operacyjnej dochodził łącznie kwoty 6.907,62 zł (kapitał 4.415,24 zł + prowizja operacyjna 2.492,38 zł), zaś Sąd uznał prowizję operacyjną wskazaną w umowie za klauzulę niedozwoloną, to zasądzeniu podlegała kwota 2.778,47 zł (4.415,24 zł – 1.636,77 zł).
Tytułem odsetek umownych w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie powód dochodził kwoty 1.452,02 zł. Z harmonogramu spłaty wynika, że na wysokość raty składała się kwota kapitału, odsetki oraz prowizja operacyjna i od tej łącznej kwoty powód naliczył dochodzone odsetki umowne. Mając zatem na uwadze, że dochodzone odsetki umowne zostały naliczone także od prowizji operacyjnej, Sąd dokonał stosunkowego przeliczenia wysokości należnych odsetek umownych, zasądzając je w wysokości 929,29 zł.
Reasumując, Sąd uznał za zasadne zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 5.017,75 zł (2.778,47 zł + 1.309,99 zł + 929,29 zł) – pkt 1 wyroku. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu jako niezasadne – pkt 2 wyroku.
Materialnoprawną podstawę roszczenia odsetkowego powoda stanowi przepis art. 481 § 1 kc zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Wskazany przepis obciąża dłużnika obowiązkiem zapłaty odsetek bez względu na przyczyny uchybienia terminu płatności sumy głównej. Sam fakt opóźnienia przesądza, że wierzycielowi należą się odsetki. Dłużnik jest zobowiązany uiścić je, choćby nie dopuścił się zwłoki w rozumieniu art. 476 kc, a zatem nawet w przypadku gdy opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności i choćby wierzyciel nie doznał szkody.
W niniejszej sprawie Sąd uznał, że od zasądzonej kwoty 2.778,47 zł odsetki umowne w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie należą się powodowi od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty, zgodnie z żądaniem pozwu, a ponadto od kwoty 2.239,28 zł odsetki ustawowych za opóźnienie również od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty.
O kosztach procesu orzeczono w pkt 3 wyroku w oparciu o art. art. 98 § 1, 1 1 i 3 kpc w zw. z art. 100 kpc. Z żądanej przez powoda należności zasądzona została kwota 5.017,75 zł, co oznacza, że powód wygrał sprawę w ok. 52%. Na koszty procesu poniesione przez powoda w łącznej kwocie 2.317 zł złożyły się:
- 500,00 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu,
- 17,00 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa,
- 1.800,00 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego ustalona na podstawie (§ 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych).
Biorąc pod uwagę wynik postępowania, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.204,84 zł wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Na marginesie wskazać należy, że roszczenie dochodzone przez powoda nie jest przedawnione. Powód dochodzi roszczenia przeciwko pozwanemu posiadającemu status konsumenta, a termin przedawnienia dla tego typu żądania, jako związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą wynosi 3 lata. Przedmiotowa umowa pożyczki została zawarta na okres od dnia 23 marca 2020 r. do dnia 22 marca 2022 r. Mając na uwadze brzmienie art. 118 kc, na dzień złożenia pozwu w postępowaniu upominawczym, tj. 25 listopada 2024 r., dochodzona wierzytelność nie była przedawniona.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji orzeczenia.
Asesor sądowy M. S.
Za zgodność z oryginałem świadczy
ZARZĄDZENIE
Odpis wyroku zaocznego doręczyć:
- pełnomocnikowi strony powodowej,
- pozwanemu z pouczeniem o terminie i sposobie do wniesienia środka zaskarżenia – sprzeciwu.
O., dnia 16 kwietnia 2025 roku
Asesor sądowy M. S.