Wyrok z 17 kwietnia 2025, sygn. X C 752/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 kwietnia 2025

Sąd Rejonowy w Toruniu X Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodnicząca: Sędzia Jolanta Wojciechowska

Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Małgorzata Kunińska

po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2025 w Toruniu na rozprawie sprawy z powództwa K. G. przeciwko Bankowi (...) SA w W. o zapłatę;

I.  oddala powództwo;

II.  zasądza od powódki K. G. na rzecz powoda Banku (...) SA w W. kwotę 3.617,- zł ( trzy tysiące sześćset siedemnaście zł ) tytułem zwrotu pozwanemu kosztów postępowania, z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia od daty prawomocności wyroku do dnia zapłaty,

Sygn. akt X C 752/24 upr

UZASADNIENIE

Powódka K. G. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła o zasądzenie od pozwanego Banku (...) Spółka akcyjna z siedzibą w W. kwoty 18 106,49 złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 5 marca 2024 roku do dnia zapłaty oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, iż w dniu 13 października 2022 roku zawarła z pozwanym umowę pożyczki gotówkowej nr (...), zgodnie z którą całkowita kwota pożyczki wynosiła 120 476,82 złotych, oprocentowana według stałej stopy procentowej, tj. 8,80 % w skali roku, zaś całkowity koszt pożyczki określony został na 101 536,89 złotych. Dodała, że na całkowity koszt pożyczki składały się: kwota prowizji w wysokości 5 667,88 złotych, kwota odsetek obliczonych za cały okres umowy 63 203,29 złotych oraz składka ubezpieczeniowa w wysokości 32 665,72 złotych. Wyjaśniła, że w dniu 28 stycznia 2024 roku złożyła pozwanemu oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego z uwagi na naruszenie przez bank obowiązków wynikających z art. 45 ust.1 ustawy z 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1497, dalej: ukk), a w konsekwencji także art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10-11,14-17, art. 31-33, art. 33a w zw. z art. 36a-36c ukk.

Z uzasadnienia pozwu wynika, iż powódka upatruje powyższych naruszeń w naliczeniu i wskazaniu przez pozwanego w umowie całkowitej kwoty do zapłaty oraz rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania pożyczki (dalej: „RRSO”). Zarzuciła nadto, iż bank również naliczał odsetki nie tylko od całkowitej kwoty pożyczki, także naliczał odsetki od kwoty pobranej prowizji za udzielenie pożyczki oraz składki ubezpieczeniowej. Wadliwie wyliczył i wskazał całkowitą kwotę do zapłaty jednocześnie wskazując, że całkowita kwota pożyczki to kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów pożyczki, które pożyczkodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy pożyczki. Ponadto pozwany wskazał, że korzystając z sankcji kredytu darmowego zwraca pożyczkę w wysokości nominalnej, tj. bez odsetek i innych kosztów w terminach i w sposób określony w umowie. Dodatkowo w tym samym piśmie strona pozwana została wezwana do zwrotu pobranych przez pożyczkodawcę kwot oraz uiszczonych przez pożyczkobiorcę kosztów poprzez zapłatę na wskazany rachunek bankowy. Na kwotę objętą wezwaniem do zapłaty składały się: pobrana przez pożyczkodawcę z kwoty pożyczki prowizja oraz uiszczone odsetki przez pożyczkobiorcę na dzień złożenia oświadczenia przez powódkę.

W odpowiedzi na pozew pozwany Bank (...) Spółka akcyjna z siedzibą w W. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika domagał się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia od powódki na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

Motywując swoje stanowisko pozwany zarzucił, iż powódka nie mogła skutecznie złożyć oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego z uwagi na to, iż pozwany w sposób prawidłowy wskazał przed zawarciem umowy oraz w samej umowie wszystkie parametry wskazane w ustawie o kredycie konsumenckim w szczególności prawidłowo, w sposób jasny i jednoczesny wskazał kwotę pożyczki, jego oprocentowanie, a także CKK, RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty na podstawie umowy. Podniósł także, że uprawnienie powódki do złożenia oświadczenia co do sankcji kredytu darmowego, upłynęło już w 2023 roku. Wedle pozwanego brak jest podstaw do zastosowania sankcji kredytu darmowego i na tej podstawie powództwo powinno zostać oddalone. Zdaniem pozwanego zarzuty powódki, jakoby bank błędnie niewłaściwie naliczał odsetki od kredytowanych kosztów są całkowicie bezpodstawne. Bank ma prawo kredytować koszty pożyczki, co wynika z art. 5 pkt 7 ukk. Odnosząc się do wyrażonego w pozwie roszczenia pozwany nie zgadza się z zawartą argumentacją powódki i kwestionuje żądanie pozwu co do zasady, jak i co do wysokości.

W replice na odpowiedź na pozew z dnia 29 października 2024 roku pozwany podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz zakwestionował twierdzenia powódki, których wyraźnie nie przyznał, a w szczególności zaprzeczył, iż doszło do naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 7 ukk z uwagi na fakt, iż pobieranie odsetek od poza odsetkowych kosztów kredytu takich, jak prowizja oraz składka ubezpieczeniowa jest prawnie dopuszczalne. Pozwany w sposób prawidłowy wskazał wysokość rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz w sposób prawidłowy i wyczerpujący określił procedury i warunki, na jakich koszty kredytu mogą ulec zmianie, zwłaszcza gdy następuje jego wcześniejsza spłata (art. 30 ust. 1 pkt 10 i pkt 16 w zw. z art. 49 ust. 1 ukk). Pozwany rzekomo nie naruszył art. 30 ust. 1 pkt 15 ukk i mógł ograniczyć powódce formę prawną odstąpienia od umowy.

Sąd ustalił, następujący stan faktyczny:

W dniu 13 października 2022 roku powódka K. G. zawarła z pozwanym Bankiem (...) Spółka akcyjna z siedzibą w W. umowę pożyczki konsolidacyjnej nr (...) ( dowód : umowa k. 17-20 v ).

Na podstawie umowy Bank udzielił powódce pożyczki w kwocie 120 476,82 złotych. W ramach opisanych w umowie parametrów pożyczki wskazano, że :

- całkowita kwota pożyczki to 82.143,22 zł.

- kwota do wypłaty dla K. G. to 120.476,82 zł i obejmuje ona całkowitą kwotę pożyczki czyli 82.143,22 zł oraz prowizję banku czyli 5.667,88 zł i kredytowaną przez bank składkę ubezpieczeniową w kwocie 32.665,88 zł.

Pożyczka oprocentowana była według zmiennej stopy procentowej, która w dniu podpisania umowy wynosiła 8,800 % w skali roku (§ 5 ust. 8). Rzeczywista roczna stopa oprocentowania (RRSO) została oznaczona na 20,28 % i wyliczona w oparciu o parametry i koszty pożyczki przy założeniu jej terminowej spłaty (§ 5 ust. 7). Całkowity koszt pożyczki wynosił 101 536,89 złotych (§ 6 ust. 7), zaś całkowita kwota do zapłaty opiewała na kwotę 183 680,11 złotych (§ 6 ust. 8). Suma odsetek za cały okres kredytowania na dzień zawarcia umowy określona została na 63 203,29 złotych (§ 6 ust. 6). Pożyczka miała być spłacona w 120 miesięcznych ratach po 1 513,14 złotych (§ 5 ust. 6). Zadłużenie przeterminowane podlegało oprocentowaniu według odsetek maksymalnych za opóźnienie określonych w art. 481 § 2 ¹ kc i na dzień zawarcia umowy wynosiła 24,50 % w stosunku rocznym. Bank pobiera odsetki według zmiennej stopy procentowej określonej w cenniku usług obowiązującym w dniu powstania zadłużenia przeterminowanego (§ 5 ust. 9).

Bezsporne, a nadto dowód :

- odpis umowy pożyczki konsolidacyjnej nr (...), k. 17-20v, k.57-60v;

- informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty kredytowe – zmienna stopa procentowa k. 63-63v;

- formularz informacyjny – k. 132-133v.

Powódka K. G. zawarła umowę w celu przeprowadzenia remontu mieszkania. Niewielką część uzyskanej kwoty, szacunkowo ok. 2 000 – 3 000 złotych, przeznaczyła na spłatę zadłużenia na karcie kredytowej. Do swojej dyspozycji otrzymała kwotę 82.143,22 złotych. Wybrała ofertę Banku (...), ponieważ w porównaniu z propozycjami innych banków ta oferta wydawała się jej korzystniejsza, zwłaszcza pod względem rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO). Powódce zależało na tym, aby oprocentowanie oraz koszty były możliwie jak najniższe. Była świadoma, że rzeczywista roczna stopa oprocentowania różni się od nominalnego oprocentowania kredytu, jednak nie znała dokładnie różnic pomiędzy tymi wskaźnikami. Powódka umowę przeczytała, jednak uczyniła to pobieżnie i bez dokładnej analizy wszystkich zapisów. Dopiero po podpisaniu umowy zauważyła ( wyczytała z jej treści ), że całkowita kwota do zapłaty wynosi ponad 183 000 złotych. W chwili podpisywania umowy nie zwróciła uwagi na zapis w § 6 ust. 8 niniejszej umowy, który tę kwotę wskazywał. Przed podpisaniem umowy nie poinformowano powódki ustnie o wysokości prowizji ani o obowiązkowym ubezpieczeniu, które były wskazane w treści umowy. Nie informowano jej, że prowizję mogłaby opłacić z własnych środków. Nikt z pracowników banku nie wyjaśniał jej dodatkowo ustnie od jakiej kwoty będą naliczane odsetki ( a było to wskazane w par. 5 umowy ), ani też nie informowano jej ustnie o wysokości ubezpieczenia ( kwota ubezpieczenia wskazana w par. 6 umowy ). Podpisała umowę podczas pierwszego spotkania z przedstawicielem. Po podpisaniu nie próbowała od niej odstąpić. Podpisała umowę mając zaufanie do Banku jako instytucji publicznej. Nie poinformowano jej o możliwości odstąpienia od umowy ale do umowy dołączono formularz takiego odstąpienia.

Dowód :

- zeznania powódki K. G., k. 173-174.

Pismem z dnia 28 stycznia 2024 roku powódka K. G., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła pozwanemu oświadczenie w trybie art. 45 ust. 1 Ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego wraz z wezwaniem do zapłaty kwoty 18 106,49 złotych. Wezwała do zapłaty wszystkich dokonanych na rzecz Banku wpłat z tytułu umowy ponad rady kapitałowe m. in. odsetki i prowizja, które stanowiły świadczenie nienależne na podstawie art. 410 w zw. z art. 405 k.c. oraz powinny być zwrócone w całości. W oświadczeniu tym wskazała, że w umowie kredytu doszło do naruszenia przepisów ustawy o kredycie konsumenckim, a w szczególności art. 30 ust. 1 pkt 7 ukk w postaci :

- wadliwego wskazania całkowitej kwoty do zapłaty

- wadliwego określenia RRSO poprzez nie wskazanie założeń do wyliczenia tego wskaźnika;

- naliczano odsetki także od kredytowanych kosztów pożyczki.

Pismem z dnia 27 lutego 2024 roku bank odmówił uznania roszczeń powódki uzasadniając tym, iż nie doszło do skutecznego złożenia oświadczenia przez powódkę o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Bank uznał, że sankcja kredytu darmowego nie ma w sprawie zastosowania a przedstawione w piśmie zarzuty są całkowicie bezpodstawne, bowiem umowa, którą zawała powódka z Bankiem zawiera wszystkie elementy wymagane w ustawie o kredycie konsumenckim.

Bezsporne, a nadto dowód :

- odpis oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, k. 21;

- odpis potwierdzenia nadania, k. 22-23;

- ostateczne przedsądowe wezwanie do zapłaty z dnia 21 lutego 2024 roku, k. 29-30;

- odpis potwierdzenia nadania, k. 31-32;

- odpis pisma pozwanego z dnia 27 lutego 2024 roku, k. 24-28v.

W okresie od 2 października 2023 roku do dnia 2 stycznia 2024 roku powódka spłacała na bieżąco raty pożyczki. Na dzień wystawienia zaświadczenia o obsłudze kredytu kwota spłaconego kapitału pożyczki wynosiła 8 516,75 złotych, kwota spłaconych odsetek wynosiła 12 438,61 złotych. Natomiast kwota kredytowanej prowizji bankowej w wysokości 5 667,88 złotych oraz kwota kredytowanej składki ubezpieczenia pożyczki w wysokości 32 665,72 złotych zostały w dniu uruchomienia pożyczki doliczone do kwoty jej kapitału i zostaną rozliczone w przypadku przedterminowej spłaty pożyczki.

Bezsporne, a nadto dowód :

- odpis zaświadczenia o obsłudze kredytu z dnia 1 lutego 2024 roku, k. 27-28.

Sąd zważył, co następuje:

Opisany wyżej stan faktyczny nie był sporny, a nadto znalazł potwierdzenie w treści dokumentów oraz kopii dokumentów zgromadzonych w sprawie, których wiarygodność nie była kwestionowana przez żadną ze stron i nie budziła wątpliwości Sądu. Sąd dał im wiarę w całości, jako że tworzyły spójny obraz okoliczności niniejszej sprawy.

Sąd uznał za wiarygodne zeznania powódki K. G., w których wskazała okoliczności dotyczące zaciągnięcia przez nią przedmiotowej pożyczki oraz zawierania samej umowy. Zeznania powódki były zgodne z dowodami z dokumentów ( i tym co podpowiada doświadczenie życiowe w zakresie podpisywania umów bankowych ).

Mając na uwadze całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz po dokonaniu oceny prawnej umowy zawartej pomiędzy powódką a pozwanym, Sąd doszedł do przekonania, ze powództwo nie zasługiwało jednak na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 22 ¹ k.c., za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Nie ulega wątpliwości, że powódka w stosunku zobowiązaniowym z pozwanym jest konsumentem.

Nie budzi wątpliwości, że przedmiotowa umowa o kredyt gotówkowy nr (...) jest umową o kredyt konsumencki określoną w art. 3 ust. 1 ukk. Zgodnie z treścią tego przepisu, przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550,00 złotych albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Zgodnie z przepisem art. 3 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki. Jak z kolei stanowi przepis art. 720 § 1 k.c., przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy.

Okoliczności niniejszej sprawy nie dają podstaw do przyjęcia, że powódka zawarła przedmiotową umowę pożyczki w innym charakterze niż konsument w rozumieniu art. 22 ¹ k.c.

Swoje roszczenie powódka opierała na naruszeniu, jej zdaniem, przez pozwanego obowiązków wskazanych w art. 45 ust. 1 ukk, tj. art. 30 ust. 1 pkt 7, 10,15-16 ukk w zw. z art. 49 ust. 1 ukk ( pozew oraz rozszerzenie katalogu naruszeń w piśmie powódki k. 85 – 98 ).

Podstawę prawną powództwa w niniejszej sprawie stanowił art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Jak stanowi ten ostatni, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.

W myśl art. 189 k.p.c. powódka może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. W ocenie Sądu biorąc pod uwagę spór stron na tle skuteczności złożonego przez pożyczkobiorcę oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego oraz fakt, że umowa w dalszym ciągu jest wykonywana, powódka miała interes prawny w wytoczeniu powództwa, gdyż ustalenie czy umowa jest objęta sankcją kredytu darmowego usunęłaby niepewność strony co do tego w jaki sposób należy ją w dalszym ciągu wykonywać.

W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, iż w przypadku kwestionowania przez stronę postanowień umownych, czy to z uwagi na ich abuzywność, nieważność, czy też skorzystanie z sankcji kredytu darmowego, dopóki kwestionowana umowa nie zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona umowy ma interes prawny w ustaleniu czy i na jakich warunkach strony związane są umową kreującą kwestionowany stosunek.

Interes prawny w sprawie o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa nie decyduje wprost o zasadności powództwa, a jedynie warunkuje możliwość badania i ustalania istnienia roszczenia.

Należało zatem rozważyć, czy powódka skutecznie złożyła pozwanemu oświadczenie w trybie art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1028 z późn. zm.) o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Pozwany wskazywał, że oświadczenie powódki jest bezskuteczne, ponieważ zostało złożone po upływie rocznego terminu. W ocenie pozwanego wydano przedmiot umowy powódce w dniu 13 października 2022 roku i należy przyjąć, że właśnie wtedy umowa została wykonana w rozumieniu art. 45 ust. 5 ukk – wtedy bowiem pozwany przeniósł własność przedmiotu pożyczki na rzecz powódki. Zdaniem pozwanego oznacza to, że uprawnienie powódki do złożenia oświadczenia co do sankcji kredytu darmowego upłynęło już w 2023 roku.

W świetle dyspozycji art. 45 ust. 1 ukk w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Sankcja kredytu darmowego polega zatem na uprawnieniu konsumenta do spłaty kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy. Art. 45 ukk implementuje art. 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U.UE.L z dnia 22 maja 2008 r.), który nakazuje stosowanie skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji, mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z tą dyrektywą.

Zgodnie z przepisem art. 45 ust. 5 ukk uprawnienie do skorzystania z sankcji kredytu darmowego wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Ustawodawca nie sprecyzował, co rozumie pod pojęciem "wykonania" umowy, co doprowadziło do powstania różnych interpretacji tego terminu w orzecznictwie sądów powszechnych. Pojawiła się koncepcja, w myśl której moment, od którego zaczyna biec roczny termin na wygaśnięcie uprawnienia konsumenta do złożenia oświadczenia o sankcji kredytu darmowego, oznacza przede wszystkim stan, w którym wszelkie zobowiązania obu stron umowy o kredyt konsumencki zostały w pełni wykonane, nie można odnosić tego wyłącznie do wykonania zobowiązania po stronie kredytodawcy. Nie ma przy tym znaczenia, czy zostały one wykonane w terminie, dobrowolnie, czy też przymusowo, np. w drodze egzekucji komorniczej. Należy przy tym zaznaczyć, że chodzi tutaj o zobowiązania określone treścią umowy o kredyt konsumencki bez uwzględnienia skutków sankcji kredytu darmowego (por. wyrok Sądu Rejonowego w Szczytnie z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt I C 531/17, LEX nr 2374797 i wyrok Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 lipca 2017 r., sygn. akt X C 615/17, LEX nr 2491273).

Zgodnie z inną koncepcją zwrot "wykonanie umowy" użyty w art. 45 ust. 5 ukk, od którego zaczyna biec roczny termin na wygaśnięcie uprawnienia konsumenta do złożenia oświadczenia o sankcji kredytu darmowego, oznacza dzień wykonania umowy przez pożyczkodawcę, czyli dzień przekazania kwoty pożyczki. Przemawiać ma za tym fakt, że w przeciwnym wypadku unicestwiony byłby cel tego przepisu. Ma on za zadanie ograniczyć uprawnienie konsumenta krótkim terminem prekluzyjnym, tak aby ustabilizować stosunek prawny i aby pożyczkodawca nie pozostawał w nieskończoność w niepewności co do zakresu swojej wierzytelności. Gdyby zaś wygaśniecie uprawnienia zależało od wykonania umowy przez pożyczkobiorcę (konsumenta), mógłby on przez jej celowe niewykonywanie odwlekać upływ tego terminu. Niedopuszczalne jest, aby jedna ze stron stosunku prawnego mogła według własnej woli regulować rozpoczęcie biegu (wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. XIV C 1375/17, LEX nr 2515155).

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, słuszne jest zapatrywanie przedstawione w pierwszym z przytoczonych poglądów, ponieważ literalne brzmienie art. 45 ust. 5, odnoszącego się do wykonania umowy, nie daje podstaw by twierdzić, że mowa w nim o wykonaniu świadczenia przez jedną tylko ze stron tej umowy – w tym wypadku kredytodawcę, jako podmiot dopuszczający się naruszeń.

Jak trafnie wskazuje się w piśmiennictwie: „Przez wykonanie umowy należy rozumieć sytuację, w której należycie wypełniono wszystkie obowiązki w ramach stosunku kredytu konsumenckiego, w tym obowiązki powstające z mocy ustawy (np. odnośnie do zapłaty odsetek za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 k.c.). Chodzi o obowiązki dotyczące świadczenia głównego i świadczeń ubocznych, po stronie konsumenta oraz kredytodawcy, wykonane dobrowolnie lub przymusowo. (…) W typowych przypadkach umowę o kredyt konsumencki uznaje się za wykonaną w dniu, w którym konsument spłacił ostatnią należność z tytułu tej umowy na rzecz kredytodawcy. (…) Możliwe są jednak sytuacje, w których ostatnia czynność w ramach stosunku kredytu konsumenckiego należy do kredytodawcy. W takim wypadku roczny termin określony w art. 45 ust. 5 biegnie od daty wykonania tej czynności przez kredytodawcę”.1

Innymi słowy, umowa może zostać uznana za wykonaną dopiero z tą chwilą, gdy obie strony wykonały wszystkie świadczenia, do których były wzajemnie zobowiązane. W przeciwnym razie, umowa nie może zostać uznana za wykonaną do czasu spełnienia pozostałych świadczeń przez strony.

Takim świadczeniem jest niewątpliwie obowiązek spłaty kredytu przez kredytobiorcę. Skoro do chwili wytoczenia powództwa obowiązek ten nie został jeszcze zrealizowany, to nie rozpoczął biegu roczny termin, o którym mowa w art. 45 ust. 5 ukk.

Powódka zarzuciła, iż umowa pożyczki, którą zawarła z pozwanym nie spełnia wymogów przewidzianych przez ustawę o kredycie konsumenckim i w konsekwencji narusza art. 30 ust. 1 pkt 7, 10, 15-16 w zw. z art. 49 ust. 1 ukk.

Należy przy tym podkreślić, iż badaniu w przedmiotowej sprawie podlegała zgodność zapisów umowy z przepisami umowy o kredycie konsumenckim obowiązującymi na dzień jej zawarcia, a więc na 13 października 2022 roku.

Z argumentacją strony powodowej na temat naruszenia przez pozwany bank obowiązków informacyjnych nie sposób się jednak zgodzić. W zawartej z powódką umowie jednoznacznie wskazano, że całkowita kwota pożyczki to 82.143,22 zł ( przekazana do dyspozycji powódki w celu spłaty jej innych zobowiązań ) i razem z kredytowanymi : prowizją i ubezpieczeniem będzie ona stanowiła podstawę do obliczania oprocentowania. W § 8 wskazano, że całkowita kwota do zapłaty wynosi 183 680,11 zł, wyliczona w oparciu o parametry i koszty pożyczki przy założeniu terminowej spłaty pożyczki. W ocenie Sądu przywołane postanowienia umowy zostały sformułowane w sposób jednoznaczny i precyzyjny, w związku z czym, podnoszony przez powódkę zarzut należało uznać za chybiony.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 7 ukk, umowa o kredyt konsumencki powinna określać m.in. rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia. Powódka zarzucała, że pozwany wadliwie wyliczył i wskazał całkowitą kwotę do zapłaty oraz rzeczywistą roczną stopę oprocentowania kredytu, a nadto naliczał odsetki nie tylko od całkowitej kwoty kredytu jak również od kwoty kredytowanej prowizji i składki ubezpieczeniowej.

Całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta to suma całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kredytu (art. 5 pkt 8 ukk). Całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach - z wyjątkiem jednak kosztów opłat notarialnych, ponoszonych przez konsumenta (art. 5 pkt 6 ukk). Z kolei całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt (art. 5 pkt 7 ukk).

W umowie łączącej strony, w § 5 ust. 1 wskazano, że całkowita kwota pożyczki wynosi 82 143,22 zł i jest to kwota, która nie obejmuje kredytowanych przez Bank kosztów pożyczki w postaci prowizji. Z kolei w § 6 ust. umowy wskazano, ile wynosi całkowity koszt pożyczki (101 536,89 zł), na który składają się naliczone odsetki umowne, prowizja oraz składka ubezpieczeniowa. Kwota kredytowanej prowizji i składki ubezpieczeniowej wchodzi wobec tego w zakres całkowitej kwoty do zapłaty, ale nie w zakres całkowitej kwoty pożyczki. Jako całkowitą kwotę do zapłaty w umowie kredytu wskazano kwotę 183 680,11 zł (§ 6 ust. 8 umowy), wyliczona w oparciu o parametry i koszty pożyczki przy założeniu jej terminowej spłaty oraz stanowiącą sumę całkowitej kwoty pożyczki (82 143,22 zł) i całkowitego kosztu pożyczki (101 536,89 zł) - a więc w sposób ściśle odpowiadający definicji z art. 5 pkt 8 ukk.

Zgodnie z art. 5 ust. 10 ukk, stopa oprocentowania kredytu to stopa oprocentowania wyrażona, jako stałe lub zmienne oprocentowanie, stosowane do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym. Zgodnie z art. 5 ust. 12 ukk, rzeczywista roczna stopa oprocentowania to całkowity koszt kredytu, ponoszony przez konsumenta, wyrażony, jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym.

W art. 5 pkt 10 ukk pojęcie "stopy oprocentowania kredytu" ustawodawca zdefiniował w ten sposób, że ograniczył jego zakres do oprocentowania stosowanego do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym. ( w umowie par. 5 pkt 2 jest z tego powodu mowa o kwocie do wypłaty, od której naliczane są odsetki ). Pojęcie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania jest szersze niż pojęcie stopy oprocentowania kredytu, gdyż odwołuje się do pojęcia całkowitego kosztu kredytu, ponoszonego przez konsumenta, i oznacza go jako określoną wartość procentową całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym (art. 5 pkt 12 ukk).

Obowiązujące przepisy nie wprowadzają zakazu naliczania odsetek od kredytowanego kosztu kredytu. Wynika to z treści art. 5 pkt 7 ukk, w którym expressis verbis mowa jest o "kredytowanych kosztach kredytu". Ustawa nie zakazuje kredytowania takich kosztów, a jedynie wyłącza je z zakresu pojęcia całkowitej kwoty kredytu (por. wyrok SO w Warszawie z dn. 31 marca 2023 r., V Ca 3217/22). Potwierdza to także wyrok z dnia 30 stycznia 2019 r., I NSK 9/18, w którym Sąd Najwyższy wskazał, że w aktualnym stanie prawnym nie jest dopuszczalne prezentowanie tej samej kwoty (np. opłaty przygotowawczej, prowizji itp.) zarówno w ramach całkowitej kwoty kredytu, jak i w kosztach kredytu. I to nawet wówczas, gdy składniki kosztów kredytu są kredytowane przez kredytodawcę. Za taką tezą, jak podniósł Sąd Najwyższy, przemawia wyraźna treść art. 5 pkt 7 ukk. Z tezy tej wynikają zatem dwa istotne wnioski - po pierwsze, składniki kosztu kredytu mogą być kredytowane przez kredytodawcę, a po drugie, prowizja - nawet jeśli jest kredytowana - nie może być wykazywana w umowie zarówno w całkowitej kwocie kredytu, jak też w kosztach kredytu. Istota omawianego w tym miejscu zagadnienia została wyjaśniona w wyroku TSUE z dnia 21 kwietnia 2016 r., C-377/14. Sprowadza się ona do tego, że włączenie jakiejkolwiek kwoty, należącej do całkowitego kosztu kredytu, do całkowitej kwoty kredytu może mieć wpływ na obliczenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania i w konsekwencji może wpłynąć na prawidłowość informacji, które kredytodawca powinien wskazać w danej umowie o kredyt. Również w literaturze wskazuje się, iż dopuszczalne jest finansowanie kosztów kredytu, udzielonego przez bank, oraz naliczanie odsetek od kwoty, przeznaczonej na ten cel. Pojęcie "wypłaconej kwoty", o której mowa w art. 5 pkt 10 ukk, obejmuje także część kapitału kredytu przeznaczoną na sfinansowanie koszów związanych z tym kredytem. Przemawia za tym wykładnia językowa omawianego przepisu - przepis ten nie wymaga, aby wypłata nastąpiła do rąk konsumenta. Wypłata może być również dokonana w celu pokrycia zobowiązań konsumenta ( w tym zobowiązań do zapłacenia kosztów związanych z kredytem ). Wniosek ten potwierdza również wykładnia systemowa - na tle przepisów o kredycie bankowym przyjmuje się, że odsetki nalicza się od całości kapitału kredytu, niezależnie od sposobu wypłacenia tego kapitału ( zob. T. Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2023, art. 5).

Zasady obliczania i założenia przyjęte do obliczenia RRSO zostały zresztą wprost określone w umowie w § 5 ust. 7 oraz w pkt 3 Formularza informacyjnego i RRSO zostało obliczone zgodnie ze wzorem określonym w załączniku nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim. Dlatego należało uznać, że zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 7 ukk jest chybiony. Jednocześnie należy wskazać, że powódka spłacała raty kredytu zgodnie z harmonogramem spłaty i nie kwestionowała sposobu zaliczania spłat i naliczania odsetek, ani nie wypowiedziała umowy pożyczki.

Powódka postawiła także zarzut ( replika na odpowiedź na pozew – rozszerzenie zarzutów pozwu ), że pozwany Bank nie określił w umowie procedury i warunków, na jakich koszty kredytu mogą ulec zmianie, jak również brak jest informacji co do wcześniejszej spłaty pożyczki, a więc naruszył art. 30 ust. 1 pkt 10, 15, 16 ukk.

W myśl art. 30 ust. 1 pkt 10 i 16 ukk umowa o kredyt powinna zawierać informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności o opłatach, w tym opłatach za prowadzenie jednego lub kilku rachunków, na których są zapisywane zarówno transakcje płatności, jak i wypłaty, łącznie z opłatami za korzystanie ze środków płatniczych zarówno dla transakcji płatności, jak i dla wypłat, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki, na jakich koszty te mogą ulec zmianie (pkt 10) oraz prawo konsumenta do spłaty kredytu przed terminem oraz procedurę spłaty kredytu przed terminem (pkt 16).

Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 15 ukk, w umowie należy zawrzeć informacje o terminie, sposobie i skutkach odstąpienia konsumenta od umowy, obowiązek zwrotu przez konsumenta udostępnionego przez kredytodawcę kredytu oraz odsetek zgodnie z rozdziałem 5, a także kwotę odsetek należnych w stosunku dziennym.

W przedmiotowej umowie pożyczki znajdują się postanowienia określające prawo konsumenta do przedterminowej spłaty pożyczki oraz procedurę przedterminowej spłaty ( par. 11 umowy ). W umowie nie wprowadzono ograniczeń co do wcześniejszej spłaty pożyczki. Uprawnienie to przysługuje pożyczkobiorcy w całym okresie wykonywania umowy pożyczki i może on ją spłacić wcześniej w całości bądź w części. Przepisy ukk nie narzucają, w jaki sposób w przypadku wcześniejszej częściowej spłaty ma dojść do rozliczenia z konsumentem.

W ocenie Sądu § 11 umowy w sposób wyczerpujący czyni zadość wymogom stawianym przez cytowaną regulację. Zapisy umowy zawarte w § 11 ust. 1 pkt 1-4 w sposób wyczerpujący określają procedurę spłaty pożyczki przez terminem. Przewidziano tam informacje dla powódki o tym, że ma prawo odstąpić od zawartej umowy w terminie 14 dni i poprzez złożenie podpisanego oświadczenia o odstąpieniu od umowy w placówce Banku lub wysłanie na adres Banku za pośrednictwem poczty. Jeżeli oświadczenie woli zostało wysłane na adres Banku, termin do odstąpienia uważa się za zachowany, jeżeli wysłanie nastąpiło przed jego upływem. Tak sformułowane postanowienia, zawierają wszystkie istotne informacje, które konsument powinien posiadać decydując się na odstąpienie od umowy. Sposób rozliczenia wcześniejszej spłaty pożyczki uzupełnia art. 49 ust. 1 ukk z którego wynika, że całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócony czas obowiązywania umowy.

Zgodnie z § 11 ust. 2 umowy kredytobiorca uprawniony jest do wcześniejszej spłaty części lub całości pożyczki przed terminem określonym w umowie. Wskazano w § 11 ust. 2 pkt 1 umowy, iż wcześniejsza częściowa / całkowita spłata może być zrealizowana , jeżeli pożyczkobiorca zapewni na rachunku środki wystarczające na wnioskowaną spłatę poprzez wpłatę gotówki w kasie Banku lub dokonanie przelewu na rachunek oraz złoży dyspozycje odnośnie wcześniejszej spłaty. W § 11 ust. 2 pkt 2 umowy wskazano natomiast, że w przypadku wcześniejszej częściowej spłaty pożyczkobiorca może złożyć dyspozycje o dokonanie przeliczenia rat pożyczki lub skrócenie okresu pożyczki z zachowaniem dotychczasowej wysokości raty pożyczki. Zmiana taka nie wymaga zawarcia aneksu do umowy. Jeżeli pożyczkodawca nie złoży dyspozycji, Bank przelicza raty pożyczki przy zachowaniu dotychczasowego okresu spłaty.

Na marginesie należy nadmienić, że zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 i 15-16 ukk w zw. z art. 49 ust. 1 ukk powódka powołała dopiero w pozwie i w replice na odpowiedź na pozew, nie wspominając o nich w oświadczeniu skierowanym do pozwanego o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.

Wbrew twierdzeniom strony powodowej, art. 30 ukk nie nakłada na Bank obowiązku informowania konsumenta o regulacji art. 49 ukk. Przepis ten adresowany jest bowiem do Banku - precyzuje, w jaki sposób (proporcjonalnie) Bank ma dokonać rozliczenia po przedterminowej spłacie. Konsument jest informowany o samym uprawnieniu do przedterminowej spłaty, i tak też było w przypadku przedmiotowej umowy kredytu.

W konsekwencji należało uznać, że nie zaktualizowała się żadna z podstaw uzasadniających stwierdzenie, że umowa zawarta przez powódkę i pozwanego narusza art. 30 ukk i przez to uzasadnia skorzystanie z sankcji kredytu darmowego, co z skutkowało oddaleniem powództwa w całości. Sądowi znane jest najnowsze orzecznictwo TSUE dotyczące sankcji kredytu darmowego, jednak powódka nie wykazała, by kwestionowane postanowienia umowne miały istotny wpływ na jej ocenę zaciągniętego zobowiązania, a pozwany Bank nie sprostał obowiązkowi informacyjnemu. Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, należało stwierdzić, że powódka K. G. w umowie kredytu gotówkowego z dnia 13 października 2022 roku otrzymała wszelkie niezbędne informacje dotyczące zaciągniętego kredytu.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 98 § 1, § 11 k.p.c. oraz 99 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Powódka przegrała proces w całości, wobec czego jest obowiązana zwrócić pozwanemu poniesione przez niego koszty procesu w całości. Sąd zasądził od powódki K. G. na rzecz pozwanego Banku (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. zwrot kosztów procesu w wysokości 3617 zł, na którą to kwotę składały się: koszty zastępstwa procesowego ustalone na podstawie zastosowanego odpowiednio § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.) w kwocie 3600 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Kwota 3617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu została od powódki na rzecz pozwanego zasądzona wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, zgodnie z brzmieniem art. 98 § 11 k.p.c., w myśl którego, od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Sędzia Jolanta Wojciechowska

1 zob. T. Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2018, art. 45, tezy 56-58.