Postanowienie z 29 maja 2025, sygn. VII Kp 200/24

POSTANOWIENIE

Dnia 29 maja 2025 roku

Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim w VII Zamiejscowym Wydziale Karnym w H. w składzie:

Przewodniczący: sędzia Adam Rodakowski

Protokolant: Łukasz Guryn

bez udziału prokuratora,

na posiedzeniu w dniu 29 maja 2025 roku w H.,

po rozpoznaniu zażalenia pełnomocnika adw. M. P. pokrzywdzonego M. L.,

na postanowienie Prokuratury Rejonowej B. - Północ z dnia 22 lipca 2024 roku w przedmiocie odmowy wszczęcia śledztwa w sprawie:

przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez Komendanta P. Straży Granicznej w B. M. J., mającego miejsce w dniu 6 lub 7 czerwca 2024 r. w B., H. i innych nieustalonych miejscach, polegającego na zatrzymaniu obywatela Afganistanu M. L. bez podstawy prawnej oraz braku wszczęcia w stosunku do pokrzywdzonego wymaganego ustawą postępowania administracyjnego, a także podjęcia czynności w wyniku których pokrzywdzony zmuszony został do przekroczenia granicy z terytorium RP na Białoruś wbrew przepisom prawa i w miejscu do tego nieprzeznaczonym, czym działał na szkodę interesu prywatnego pokrzywdzonego oraz interesu publicznego, tj. o czyn z art. 231 § 1 kk

na podstawie art.437 § 1 k.p.k.

p o s t a n a w i a

Zażalenie uwzględnić i zaskarżone postanowienie uchylić przekazując sprawę (...)-4.Ds.1475/24 Prokuraturze Rejonowej B.-Północ celem dalszego w niej procedowania.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 22 lipca 2024 roku o sygnaturze 4003-4.Ds. (...).2024 prokurator Prokuratury Rejonowej B.-Północ w B. odmówił wszczęcia śledztwa w sprawie:

przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez Komendanta P. Straży Granicznej w B. M. J., mającego miejsce w dniu 6 lub 7 czerwca 2024 r. w B., H. i innych nieustalonych miejscach, polegającego na zatrzymaniu obywatela Afganistanu M. L. bez podstawy prawnej oraz braku wszczęcia w stosunku do pokrzywdzonego wymaganego ustawą postępowania administracyjnego, a także podjęcia czynności w wyniku których pokrzywdzony zmuszony został do przekroczenia granicy z terytorium RP na Białoruś wbrew przepisom prawa i w miejscu do tego nieprzeznaczonym, czym działał na szkodę interesu prywatnego pokrzywdzonego oraz interesu publicznego, tj. o czyn z art. 231 § 1 kk, wobec uznania, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego, na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 kpk .

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła pełnomocnik pokrzywdzonego M. L.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

1.  błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę postanowienia, który miał wpływ na treść tego postanowienia, a mianowicie arbitralne przyjęcie przez organ ścigania, że:

a.  Komendant P. Straży Granicznej w B. i podlegli mu funkcjonariusze działali w ramach swoich kompetencji wynikających z § 3 ust. 2, 2a oraz 2b Rozporządzenia Ministra Sprawy Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych, podczas gdy, po pierwsze Rozporządzenie G. nie wskazuje Komendanta P. Straży Granicznej jako organu uprawnionego do realizacji zawrócenia pokrzywdzonego do granicy państwowej, po drugie zaś nie zachodziła sytuacja umożliwiająca zastosowanie Rozporządzenia G., ponieważ w momencie zawrócenia do linii granicy pokrzywdzony nie przebywał w sąsiedztwie granicy państwowej,

b.  organ administracji – w charakterze którego działał Komendant P. Straży Granicznej – miał dowolność przy wyborze trybu postępowania wobec cudzoziemca, który nielegalnie przekroczył granicę państwa, podczas gdy art. 87 ust. 1 Konstytucji RP ustanawia hierarchię źródeł prawa, zgodnie z którą ustawy i ratyfikowane umowy międzynarodowe mają pierwszeństwo przed ustawą, a więc organ stosujący prawo w sytuacji dwóch możliwych ścieżek działania był zobligowany do zastosowania ustawy, a nie rozporządzenia;

- co doprowadziło do przedwczesnego uznania, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego z art. 231 § 1 kk.

2.  Obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 17 § 1 pkt 2 kpk poprzez przedwczesną odmowę wszczęcia postępowania z uwagi na to, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego, podczas gdy:

a.  stosując Rozporządzenie G., Komendant P. Straży Granicznej w B. M. J. nie dopełnił obowiązku z art. 302 ust. 1 pkt 1 i 10 ustawy o cudzoziemcach, należało więc co najmniej ustalić, czy Komendantowi znany był art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, a więc czy umyślnie naruszył porządek prawny Rzeczypospolitej Polskiej realizując kompetencję z rozporządzenia zamiast z ustawy i tym samym działając na szkodę interesu publicznego i prywatnego,

b.  czyn Komendanta i podległych mu funkcjonariuszy mógł wypełnić nie tylko znamiona art. 231 § 1 kk, ale także art. 231 § 3 kk, jeśli popełniony został nieumyślnie oraz art. 264 § 3 kk, art. 239 § 1 kk i art. 189 § 1 kk, co zostało wskazane w uzupełnieniu zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa, ale nie zostało przeanalizowane w postanowieniu o odmowie wszczęcia śledztwa.

W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik powołała się na doktrynę oraz orzecznictwo. Końcowo wniosła o uchylenie postanowienia w całości i nakazanie organom ścigania prowadzenie postępowania przygotowawczego w sprawie.

Prokuratura Rejonowa B.-Północ w B. wniosła o nieuwzględnienie zażalenia.

Sąd zważył co następuje:

Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie w zakresie takim, w jakim doprowadziło do wydania niniejszego postanowienia Sądu.

Istotą niniejszego rozstrzygnięcia, jest udzielenie odpowiedzi na pytanie czy zapadła w sprawie, a wydana przez prokuratora decyzja o sposobie jej zakończenia, nie jest przedwczesną w kontekście oceny zaistniałego stanu rzeczy pod kątem zaistnienia (bądź nie) przestępstwa z art. 231 § 1 k.k., a także czy wydano ją w sposób właściwy, mając na uwadze poczynione w zakresie stanu faktycznego ustalenia.

W art. 17 § 1 pkt. 2 k.p.k. ujęta została negatywna przesłanka materialnoprawna dla prowadzenia postępowania karnego. Jak się przyjmuje w doktrynie, sformułowanie "czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego" uzasadnienie zaistnieć może jedynie przy założeniu, że w sprawie rozstrzyganej zgromadzono w sposób kompletny materiał dowodowy. E.- nie zebrano dostatecznych dowodów na potwierdzenie zaistnienia czynu, pomimo, że zgromadzono dostateczny materiał w oparciu o który wyjaśnienie tej okoliczności może nastąpić.

Na obecnym etapie postępowania w sprawie, zdaniem Sądu, nie jest możliwa merytoryczna weryfikacja oceny procesowej materiału dowodowego (o odmowie wszczęcia śledztwa) jaką skarżonym postanowieniem poczyniła Prokuratura Rejonowa B.-Północ w B.. Materiał dowodowy dotychczas w sprawie zgormadzony jest bowiem na tyle skąpy, że sprawa ta nie poddaje się kontroli instancyjnej sądu. Przy czym wskazać należy, że deficyty w zasobach tegoż materiału dowodowego nie tyle wynikają z braku możliwości jego zgromadzenia, co z zaniechania działań w tym zakresie. Pomijając kwestię braków w sprawie stanowiska skarżącego – co wynika z obiektywnych sytuacji, to w postępowaniu sprawdzającym zupełnie zaniechano odtworzenia stanu faktycznego na podstawie ustaleń, których przeprowadzenie było możliwe. Odstąpiono od wysłuchania w trybie postępowania zapiskowego funkcjonariuszy służb państwowych (głównie SG), którzy podejmowali czynności wobec M. L., nie zgromadzono dokumentów, które zgodnie z pragmatyką służbową w takich sytuacjach są wytwarzane. Nie oznacza to, że ex post dotychczas zajęte przez Prokuratora stanowisko merytoryczne nie okaże się ocenę prawidłową, obecnie jest jednak decyzją przedwczesną i antycypowaną nie zaś opartą o ustalenia dotychczas przeprowadzonego postępowania dowodowego, które musi ulec uzupełnieniu.

Sąd wydając niniejsze postanowienie nie odnosił się zatem do kwestii merytorycznych podnoszonych przez skarżącą oraz w piśmie przewodnim nadsyłającym sprawę do rozpoznania przez prokuraturę. Z powodu wcześniej przywołanych deficytów w zasobie ustaleń faktycznych, taka analiza byłaby bowiem całkowicie przedwczesna.

Dla wyjaśnienia stanu faktycznego zdarzenia konieczne wydaje się zatem dokonanie w toku wszczętego postępowania przygotowawczego:

⚫

ustalenie funkcjonariuszy służb państwowych (głównie SG), którzy podejmowali czynności wobec M. L.,

⚫

w następnej kolejności przesłuchanie ich w charakterze świadków celem ustalenia jakie czynności wobec niego wykonywali, w oparciu o jakie przesłanki merytoryczne i prawne,

⚫

odnośnie ustaleń tożsamych z punktem jak wyżej, należy zgromadzić wytworzoną zgodnie z pragmatyką służbową dokumentację (jej kserokopie), w tym notatki służbowe i urzędowe, raporty, ewentualne zapisy audio-video etc.,

⚫

ustalenie okoliczności w jakich M.L. opuścił terytorium RP.

Dopiero tak poczynione ustalenia stanowić będą niezbędne quantum wiedzy, w oparciu o którą stanie się możliwym obiektywnie udzielenie odpowiedzi na rudymentarne dla niniejszego postępowania pytania o zaistnienie znamion czynu zabronionego, lub też nie. Przy czym odpowiedź na owe pytania winna uwzględniać nie tylko obowiązujące w chwili zaistnienia zdarzenia ustawowe regulacje, lecz również odnosić się do całości ukształtowanego systemu prawnego ( w tym również relewantne dla sprawy orzeczeń WSA o sygnaturach II SA/Bk 664/23, (...) SA/Bk 244/23, stanowisk doktryny i orzeczeń ETPCz). Nie jest też wykluczonym, że odpowiedź na wyżej przywołane kwestie wymagać będzie również dokonania ocen w kontekście zastosowania dla sprawy regulacji z rozdziału III kodeksu karnego.

Z tych wszystkich przyczyn należało rozstrzygnąć jak na wstępie.

/ S ę d z i a : A. R./