Uzasadnienie z 2 czerwca 2025, sygn. I C 2218/22

Sygn. akt I C 2218/22

Uzasadnienie wyroku z d nia 9 maja 2025 r.

W pozwie skierowanym przeciwko pozwanemu Towarzystwu (...) z siedzibą w W. powód W. D. żądał zasądzenia odszkodowania w kwocie 4 621,57 zł wraz z odsetkami oraz kosztami procesu według norm przepisanych. Podstawę powództwa stanowiła odpowiedzialność pozwanego w ramach umowy ubezpieczenia budynku wchodzącego w skład gospodarstwa rolnego oraz przelew odszkodowania.

W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany zaskarżył nakaz go w całości i żądał oddalenia powództwa oraz zasądzenia kosztów procesu według norm przepisanych.

Za podstawę wyroku Sąd Rejonowy przyjął następujące ustalenia i wnioski:

W świetle zgromadzonego w sprawie niniejszej materiału dowodowego zasądzeniu podlegało od Towarzystwa (...) z siedzibą w W. na rzecz W. D. odszkodowanie w kwocie 4 621,57 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 10 czerwca 2022 r. do dnia zapłaty.

Podstawa prawna odpowiedzialności pozwanego pozostawała poza sporem, a stanowiły ją następujące przepisy ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

Według art. 67 ust. 1 tej ustawy z tytułu ubezpieczenia budynków rolniczych przysługuje odszkodowanie za szkody powstałe w budynkach na skutek zdarzeń losowych w postaci: ognia, huraganu, powodzi, podtopienia, deszczu nawalnego, gradu, opadów śniegu, uderzenia pioruna, eksplozji, obsunięcia się ziemi, tąpnięcia, lawiny lub upadku statku powietrznego.

W myśl art. 67 ust. 2 tej ustawy za szkody spowodowane przez:

1) ogień - uważa się szkody powstałe w wyniku działań ognia, który przedostał się poza palenisko lub powstał bez paleniska i rozszerzył się o własnej sile;

2) huragan - uważa się szkody powstałe w wyniku działania wiatru o prędkości nie mniejszej niż 24 m/s, którego działanie wyrządza masowe szkody; pojedyncze szkody uważa się za spowodowane przez huragan, jeżeli w najbliższym sąsiedztwie stwierdzono działanie huraganu;

3) powódź - uważa się szkody powstałe wskutek zalania terenów w następstwie podniesienia się poziomu wody w korytach wód płynących lub stojących;

4) podtopienie - uważa się szkody powstałe wskutek zalania terenów w wyniku deszczu nawalnego lub spływu wód po zboczach lub stokach na terenach górskich i falistych;

5) deszcz nawalny - uważa się szkody powstałe w wyniku opadów deszczu o współczynniku wydajności co najmniej 4;

6) grad - uważa się szkody powstałe wskutek opadu atmosferycznego składającego się z bryłek lodu;

7) opady śniegu - uważa się szkody powstałe w wyniku opadów śniegu przekraczających 85% wartości charakterystycznej (normowej) obciążenia śniegiem gruntu, właściwej dla strefy, w której znajduje się ubezpieczony budynek, określonej według obowiązującej normy polskiej "Obciążenie śniegiem"; warunkiem uznania szkody za spowodowaną opadami śniegu jest, aby przynajmniej jedna stacja meteorologiczna Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, zlokalizowana na terenie tej samej strefy lub strefy o niższej wartości charakterystycznej obciążenia śniegiem w promieniu 100 km od ubezpieczonego budynku, zmierzyła ciężar pokrywy śnieżnej przekraczający 85% wartości charakterystycznej (normowej) właściwej dla miejsca lokalizacji budynku;

8) piorun - uważa się szkody będące następstwem uderzenia pioruna;

9) eksplozję - uważa się szkody powstałe w wyniku gwałtownej zmiany stanu równowagi układu z jednoczesnym wyzwoleniem się gazów, pyłów lub pary, wywołane ich właściwością rozprzestrzeniania się w odniesieniu do naczyń ciśnieniowych i innych tego rodzaju zbiorników; warunkiem uznania szkody za spowodowaną eksplozją jest, aby ściany tych naczyń i zbiorników uległy rozdarciu w takich rozmiarach, iż wskutek ujścia gazów, pyłów, pary lub cieczy nastąpiło nagłe wyrównanie ciśnień; za spowodowane eksplozją uważa się również szkody powstałe wskutek implozji, polegające na uszkodzeniu zbiornika lub aparatu próżniowego ciśnieniem zewnętrznym;

10) obsunięcie się ziemi - uważa się szkody spowodowane przez zapadanie się ziemi oraz usuwanie się ziemi, z tym że za szkody spowodowane przez:

a) zapadanie się ziemi - uważa się szkody powstałe wskutek obniżenia się terenu z powodu zawalenia się podziemnych pustych przestrzeni w gruncie,

b) usuwanie się ziemi - uważa się szkody powstałe wskutek ruchów ziemi na stokach;

11) tąpnięcie - uważa się szkody powstałe wskutek wstrząsów podziemnych, spowodowanych pęknięciem skał, wywołanych naruszeniem równowagi sił w tych skałach;

12) lawinę - uważa się szkody powstałe wskutek gwałtownego zsuwania się lub staczania ze zboczy górskich lub falistych: mas śniegu, lodu, skał, kamieni, ziemi lub błota;

13) upadek statku powietrznego - uważa się szkody powstałe wskutek katastrofy bądź przymusowego lądowania samolotu silnikowego, bezsilnikowego lub innego obiektu latającego, a także spowodowane upadkiem ich części lub przewożonego ładunku.

Według art. 67 ust. 3 tej ustawy szkody, o których mowa w ust. 2 pkt 2-7, ustala się w oparciu o informacje uzyskane z Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej. W przypadku braku możliwości uzyskania odpowiednich informacji przyjmuje się stan faktyczny i rozmiar szkód świadczący o działaniu tych zjawisk.

Na podstawie art. 68 ust. 1 tej ustawy wysokość szkody ustala się, z uwzględnieniem art. 69, na podstawie:

1) cenników stosowanych przez zakład ubezpieczeń; ustalenie wysokości szkody na podstawie tych cenników następuje w każdym przypadku niepodejmowania odbudowy, naprawy lub remontu budynku;

2) kosztorysu wystawionego przez podmiot dokonujący odbudowy lub remontu budynku, odzwierciedlającego koszty związane z odbudową lub remontem, określone zgodnie z obowiązującymi w budownictwie zasadami kalkulacji i ustalania cen robót budowlanych - przy uwzględnieniu dotychczasowych wymiarów, konstrukcji, materiałów i wyposażenia; jeżeli suma ubezpieczenia została ustalona według wartości rzeczywistej, uwzględnia się również faktyczne zużycie budynku od dnia rozpoczęcia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń do dnia powstania szkody.

Według art. 68 ust. 2 tej ustawy zakład ubezpieczeń jest obowiązany do corocznego aktualizowania cenników, o których mowa w ust. 1 pkt 1.

W myśl art. 68 ust. 3 tej ustawy zakład ubezpieczeń może zweryfikować zasadność wielkości i wartości robót ujętych w przedstawionym przez ubezpieczającego kosztorysie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2. Kosztorys ten powinien zostać przedłożony przez ubezpieczającego najpóźniej w terminie 12 miesięcy od dnia powstania szkody.

Na podstawie art. 68 ust. 4 tej ustawy zakład ubezpieczeń nie uwzględnia stopnia zużycia budynku przy szkodach drobnych, których wartość nie przekracza równowartości w złotych 100 euro, ustalanej przy zastosowaniu kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski obowiązującego w dniu ustalania odszkodowania.

Według art. 69 tej ustawy wysokość szkody w budynkach rolniczych:

1) zmniejsza się o wartość pozostałości, które mogą być przeznaczone do dalszego użytku, przeróbki lub odbudowy;

2) zwiększa się w granicach sumy ubezpieczenia o udokumentowane koszty uprzątnięcia miejsca szkody w wysokości do 5% wartości szkody.

W myśl art. 70 ust. 1 tej ustawy sumę ubezpieczenia, odrębnie dla każdego budynku rolniczego, ustala ubezpieczający z zakładem ubezpieczeń.

Według art. 70 ust. 2 tej ustawy suma ubezpieczenia budynku rolniczego może odpowiadać wartości:

1) rzeczywistej tego budynku, przez którą rozumie się wartość w stanie nowym w dniu zawarcia umowy, pomniejszoną o stopień zużycia budynku rolniczego;

2) nowej - w odniesieniu do budynków nowych oraz takich, których stopień zużycia w dniu zawarcia umowy ubezpieczenia nie przekracza 10%.

W myśl art. 70 ust. 3 tej ustawy suma ubezpieczenia może być ustalona na podstawie:

1) cenników stosowanych przez zakład ubezpieczeń do szacowania wartości budynków;

2) załączonego powykonawczego kosztorysu budowlanego, sporządzonego zgodnie z zasadami kalkulacji i ustalenia wartości robót budowlanych obowiązującymi w budownictwie, przez osobę posiadającą uprawnienia w tym zakresie albo wyceny rzeczoznawcy; w tych przypadkach ustalenie sumy ubezpieczenia następuje na wniosek ubezpieczającego w razie ubezpieczenia budynku według wartości określonej w ust. 2 pkt 2.

Według art. 70 ust. 4 tej ustawy normy zużycia budynków rolniczych określa zakład ubezpieczeń stosownie do przepisów prawa budowlanego.

Na podstawie art. 71 ust. 1 tej ustawy zakład ubezpieczeń jest obowiązany do aktualizacji wartości budynków przyjętych do ubezpieczenia, nie częściej jednak niż w okresach rocznych, w przypadku gdy zmiany cen materiałów budowlanych i kosztów robocizny oraz innych materiałów spowodowały podwyższenie lub obniżenie wartości budynków co najmniej o 20%.

Według art. 71 ust. 2 tej ustawy zaktualizowana wartość budynku stanowi podstawę ustalenia nowej sumy ubezpieczenia zgodnie z art. 70.

Na podstawie art. 72 tej ustawy nie są objęte ubezpieczeniem w gospodarstwach rolnych:

1) budynki, których stan techniczny osiągnął 100% normy zużycia;

2) budynki przeznaczone do rozbiórki na podstawie ostatecznych decyzji właściwych organów;

3) namioty i tunele foliowe.

Na podstawie art. 73 tej ustawy zakład ubezpieczeń nie odpowiada za zaistniałe w budynkach rolniczych szkody:

1) wyrządzone umyślnie przez ubezpieczającego lub przez osobę, za którą ubezpieczający ponosi odpowiedzialność lub która pozostaje z ubezpieczającym we wspólnym gospodarstwie domowym;

2) wyrządzone wskutek rażącego niedbalstwa przez osoby, o których mowa w pkt 1;

3) górnicze w rozumieniu przepisów prawa geologicznego i górniczego;

4) powstałe wskutek trzęsienia ziemi.

W okolicznościach sprawy niniejszej, wobec zawarcia przez pozwanego w dniu 5 marca 2021 r. umowy ubezpieczenia budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości (...), (...)-(...) P., co było poza sporem, odpowiedzialność pozwanego z tytułu ubezpieczenia za szkody powstałe w tych budynkach na skutek huraganu mającego miejsce w dniu 30 stycznia 2022 r. nie budziła wątpliwości.

Nie ujawniły się żadne okoliczności, które w świetle powyższych przepisów odpowiedzialność pozwanego w tym zakresie mogłyby ograniczać lub wyłączać.

Wobec skuteczności umowy przelewu należnego odszkodowania, co także nie było kwestionowane przez pozwanego, legitymacja powoda względem roszczenia objętego żądaniem pozwu nie budziła wątpliwości w myśl art. 509 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, według których wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania, a wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.

Spór między stronami dotyczył wysokości należnego odszkodowania ze względu na stopień zużycia budynków, zanim doszło do ich uszkodzenia.

Wobec tego w sprawie niniejszej dopuszczony został dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu budownictwa w celu ustalenia zakresu uszkodzeń powstałych w wyniku wypadku mającego miejsce w dniu 30 stycznia 2022 r. w budynku mieszkalnym wchodzącym w skład gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości (...), (...)-(...) P. oraz uzasadnionych kosztów prac naprawczych mających na celu usunięcie skutków tej szkody, według cen aktualnych w dniu 30 stycznia 2022 r., z uwzględnieniem zużycia budynków jedynie w okresie od dnia 12 marca 2021 r. do dnia 30 stycznia 2022 r. (I wariant) oraz także przed dniem 12 marca 2021 r. (II wariant).

Wiarygodność opinii sporządzonej przez biegłego sądowego I. N. nie budziła wątpliwości. W opinii swej biegły sądowy w sposób jasny i rzeczowy odpowiedział na postawione mu pytania, przedstawił logiczny wywód, w oparciu o który sformułował weryfikowalne i kategoryczne wnioski. Niewątpliwie pokrycie dachowe powinno podlegać wymianie, skoro arkusze blachy, które pokrywały poszycie dachowe, uległy poderwaniu, a na skutek tego znajdujące się w arkuszach otwory na blachowkręty mocujące zostały zdeformowane i nadmiernie poszerzone, stąd arkuszy tych nie można było ponownie wykorzystać w celu dokonania prawidłowej naprawy. Ich ponowne wykorzystanie nie pozwalałoby na uzyskanie szczelności poszycia dachowego i wiązałoby się z ryzykiem ponownego zalania budynku mieszkalnego. Z kolei konieczność wymiany wełny mineralnej, stanowiącej izolację termiczną poddasza, wynikała stąd, że uległa ona zawilgoceniu i przez to utraciła swoje właściwości. Podobnie płyty kartonowo-gipsowe, z których wykonane były ściany poddasza, uległy zalaniu i zawilgoceniu, stąd także i te elementy podlegać powinny wymianie. Wobec tego zachodziła także konieczność odtworzenia tynków gipsowych oraz powłoki malarskiej na tych elementach podlegających wymianie.

Ostatecznie jednak spór pomiędzy stronami, dotyczący wysokości należnego odszkodowania ze względu na stopień zużycia budynków, zanim doszło do ich uszkodzenia, okazał się nieistotny z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy niniejszej. Odszkodowanie według wariantu I, z uwzględnieniem zużycia budynku w okresie od dnia 12 marca 2021 r. do dnia 30 stycznia 2022 r., objętym ubezpieczeniem, wynosiło bowiem 8 962,47 zł, a w okolicznościach sprawy niniejszej brak było wystarczających podstaw do określenia odszkodowania według wariantu II, uwzględniającego zużycie budynku także przed dniem 12 marca 2021 r. Zresztą stopień zużycia budynku przed dniem 12 marca 2021 r. stwierdzony został w treści polisy (wynosił 11% - k. 14) i posłużył do ustalenia sumy ubezpieczenia oraz składki ubezpieczeniowej. Suma ubezpieczenia (278 000,00 zł) nie przewyższała zaś odszkodowania ustalonego według wariantu I. Powództwo musiało zatem podlegać uwzględnieniu przy przyjęciu wariantu I.

Wobec tego, że należne odszkodowanie według wariantu I wynosiło 8 962,47 zł, a pozwany na etapie postępowania likwidacyjnego zapłacił 2 122,00 zł, co pozostawało poza sporem, odszkodowanie zasądzone w sprawie niniejszej nie mogło przekraczać różnicy w kwocie 6 840,47 zł.

Ze względu na to, że żądanie pozwu obejmowało kwotę 4 109,73 zł, odszkodowanie w związku z uszkodzeniem budynku podlegało zasądzeniu w tej kwocie.

W okolicznościach sprawy niniejszej w adekwatnym związku przyczynowym z wyrządzoną szkodą pozostawały także wydatki w kwocie 400,00 zł, poniesione przed wszczęciem postępowania sądowego w celu sporządzenia kosztorysu pozwalającego na oszacowanie wysokości roszczenia objętego żądaniem pozwu. Ustalenie wysokości należnego odszkodowania w sprawie niniejszej wymagało bowiem wiadomości specjalnych, którymi powód nie musi przecież dysponować. Wydatki te zostały w sposób wystarczający udowodnione za pomocą przedstawionych dokumentów.

Z tego względu zachodziła wystarczająca podstawa do uwzględnienia kwoty 400,00 zł, zgodnie z żądaniem pozwu, w ramach odszkodowania zasądzonego w sprawie niniejszej.

W zakresie roszczenia o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od należności głównej zachodziła natomiast podstawa do uwzględnienia powództwa, gdy chodzi o okres od dnia 1 marca 2022 r.

Podstawę roszczenia o zapłatę odsetek od należnego odszkodowania stanowił art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Podstawę prawną ustalenia wymagalności należnego odszkodowania stanowił art. 14 ust. 1 wspomnianej ustawy z dnia 22 maja 2003 r., według którego zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni, licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie. Nie zostały bowiem udowodnione okoliczności usprawiedliwiające zastosowanie 14 ust. 2 wspomnianej ustawy z dnia 22 maja 2003 r.

Poza sporem pozostawała okoliczność, że pozwany w dniu 28 lutego 2022 r. wydał decyzję kończącą postępowanie likwidacyjne. Ówcześnie pozwany powinien dysponować wiedzą o wszystkich istotnych okolicznościach pozwalających na ustalenie należnego odszkodowania, tyle tylko że decyzja wówczas podjęta przez pozwanego okazała się nieprawidłowa. Zachodziła zatem podstawa do uwzględnienia żądania powoda w zakresie zapłaty odsetek od dnia 1 marca 2022 r., kiedy to pozwany popadł już w opóźnienie z zapłatą odszkodowania.

Wysokość odsetek za opóźnienie należało natomiast ustalić na podstawie art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego, według którego jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych.

Poza sporem pozostawała okoliczność, że odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 9 czerwca 2022 r. od odszkodowania w kwocie 4 109,73 zł wynosiły 111,84 zł.

Wobec tego zachodziła wystarczająca podstawa do zasądzenia skapitalizowanych odsetek w kwocie 111,84 zł, zgodnie z żądaniem pozwu.

Zasądzeniu odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 10 czerwca 2022 r. także od odsetek skapitalizowanych nie sprzeciwiał się art. 482 § 1 Kodeksu cywilnego, według którego od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa.

Podstawę orzeczenia o kosztach procesu stanowiły art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którymi przegrywający sprawę powinien zwrócić przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, w tym wynagrodzenie reprezentującego go pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym.

Zachodziła zatem podstawa do zasądzenia na rzecz powoda od pozwanego tytułem kosztów procesu kwoty 2 817,00 zł obejmującej uiszczoną opłatę sądową od pozwu w kwocie 400,00 zł, uiszczoną zaliczkę w kwocie 1 500,00 zł na wydatki i wynagrodzenie biegłego sądowego w związku ze sporządzoną opinią, wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem w kwocie 900,00 zł ustalonej na podstawie § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłatę skarbową uiszczoną od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.

Podstawę zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od kosztów procesu od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty stanowił natomiast art. 98 § 1 ¹ Kodeksu postępowania cywilnego.

Z kolei podstawę obciążenia pozwanego, przegrywającego sprawę, na rzecz Skarbu Państwa nieuiszczonymi kosztami sądowymi w kwocie 1 438,80 zł powstałymi w sprawie niniejszej, w postaci wydatków i wynagrodzenia biegłego sądowego w związku ze sporządzoną opinią, nieznajdujących pokrycia w zaliczkach stron, stanowiły art. 113 ust. 1 i art. 83 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Z tych względów Sąd Rejonowy postanowił jak w sentencji.

sędzia Robert Bełczącki

(...): (...)

sędzia Robert Bełczącki