Postanowienie SN z 2 lutego 2012, sygn. II CSK 290/11
Data orzeczenia
2 lutego 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Henryk Pietrzkowski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 2 lutego 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Anna Kozłowska
SSN Katarzyna Tyczka-Rote
w sprawie z wniosku Barbary K. i Wojciecha K.
przy uczestnictwie Józefa Z., Zofii Z. i Adama Z.
o zniesienie współwłasności nieruchomości,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 2 lutego 2012 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawców
od postanowienia Sądu Okręgowego
z dnia 28 października 2010 r.,
oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
2
W sprawie oznaczonej sygnaturą IV Ns I 234/00 Sąd Rejonowy
po rozpoznaniu wniosku Wojciecha K., do którego przyłączyli się uczestnicy
postępowania Barbara K., Zofia i Józef małżonkowie Z. oraz Apolonia P. o
zniesienie współwłasności szczegółowo opisanej nieruchomości, stanowiącej
działkę nr 280/3, prawomocnym postanowieniem z 17 grudnia 2001 r. zniósł
współwłasność przez podział nieruchomości na cztery działki o nr 280/4, 280/5,
280/6 i 280/7, przydzielając: działkę nr 280/5 - na własność Zofii i Józefowi
małżonkom Z. na prawach wspólności ustawowej, działkę nr 280/6 –
na współwłasność Zofii i Józefa małżonkom Z. na prawach wspólności ustawowej
małżeńskiej do 2/8 części, Wojciechowi K. i Barbarze K. do 3/8 części na prawach
wspólności ustawowej małżeńskiej oraz Apolonii P. do 3/8 części, działkę nr 280/7 i
działkę nr 280/4 – na własność Wojciecha I Barbary małżonkom K. w ½ części na
prawach wspólności ustawowej małżeńskiej oraz Apolonii P. w ½ części.
Mimo dokonanego zniesienia współwłasności nieruchomości stanowiącej
działkę nr 280/3, Barbara i Wojciech małżonkowie K. złożyli ponownie wniosek o
zniesienia współwłasności tej nieruchomości, podnosząc, że Apolonia P. w chwili
orzekania przez Sąd w sprawie sygn. IV Ns I 234/00 nie była współwłaścicielką
nieruchomości, bowiem przysługujące jej udziały we współwłasności darowała na
podstawie umowy z dnia 21 czerwca 2001 r. Barbarze i Wojciechowi małżonkom K.
Sąd Rejonowy po rozpoznaniu tej sprawy (sygn. akt I Ns 59/10) z udziałem
Zofii i Józefa małżonków Z. oraz ich syna Adama Z. odrzucił wniosek na podstawie
art. 199 § 1 pkt 2 w zw. z art.13 § 2 k.p.c., uznając, że objęta wnioskiem sprawa o
zniesienie współwłasności nieruchomości została prawomocnie osądzona.
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 28 października 2010 r. oddalił
zażalenie wnioskodawców na to postanowienie, podzielając argumenty Sądu
Rejonowego, które legły u podstaw stwierdzenia, że z powodu res iudicata wniosek
podlegał odrzuceniu.
Wnioskodawcy zaskarżyli postanowienie Sądu Okręgowego skargą
kasacyjną, zarzucając naruszenie art. 366 w zw. z art. 361 i 13 § 2 k.p.c.
polegające na błędnym przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie zachodzi powaga
3
rzeczy osądzonej oraz naruszenie art. 385 w zw. z art. 397 § 2 w zw. z art. 13 § 2
k.p.c. przez oddalenie zażalenia pomimo jego zasadności. W konkluzji wnieśli
o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi drugiej instancji, ewentualnie o uchylenie także postanowienia
Sądu pierwszej instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Uzasadnienie skargi kasacyjnej zawierające stwierdzenie, że wydane
w sprawie IV Ns I 234/00 postanowienie o zniesieniu współwłasności jest
„orzeczeniem bezużytecznym (sententia inutilit data), wydanym w sytuacji
naruszenia przepisów o współuczestnictwie koniecznym” należało potraktować
w kategorii nieporozumienia. Nie wymaga pogłębionej argumentacji teza,
że instytucja współuczestnictwa koniecznego ma zastosowanie wyłącznie
w procesie. Przepisy o współuczestnictwie w sporze nie mają zastosowania nawet
w sposób odpowiedni (art. 13 § 2 k.p.c.) w postępowaniu nieprocesowym, kwestia
bowiem wielopodmiotowości w tym postępowaniu objęta jest regulacją
przewidzianą w art. 510 k.p.c. Z tych też względów zagadnienie tożsamości
podmiotów uczestniczących w sprawach rozpoznawanych w trybie nieprocesowym,
jako przesłanka rei iudicatae nie może podlegać takiej samej ocenie jak
w przypadku spraw rozpoznawanych w trybie procesu.
Nie znajduje żadnego prawnego usprawiedliwienia stwierdzenie
pełnomocnika skarżących, że orzeczenie, na podstawie którego zniesiona została
współwłasność przedmiotowej nieruchomości, „jako akt wadliwy musi być
powtórzony bądź odpowiednio uzupełniony dla uzyskania skutku w postaci
prawidłowego zniesienia współwłasności” z dodatkowym uzasadnieniem, że nie ma
„żadnych przeszkód aby wniosek w postępowaniu nieprocesowym został ponownie
wniesiony”. Przyjmując taki sposób rozumowania należałoby dojść do
wniosku, sprzecznego z podstawowymi zasadami orzekania, że każde wadliwe
postanowienie o zniesieniu współwłasności podlegałoby weryfikacji w kolejnym
postępowaniu w celu - jak to ujął pełnomocnik skarżących – „prawidłowego
zniesienia współwłasności”.
4
Nie można podzielić stanowiska skarżących, że „sąd nie jest związany
poprzednio wydanym merytorycznym postanowieniem ze względu na to, że zostało
ono wydane w odmiennych granicach podmiotowych”.
W obu sprawach zachodzi tożsamość przedmiotu rozstrzygnięcia, co wynika
z treści wniosków wniesionych w tych sprawach. Żądaniem zniesienia
współwłasności, co przyznają skarżący, objęta została ta sama nieruchomość.
Współwłasność tej nieruchomości została prawomocnie zniesiona, co oznacza,
że sprawa o zniesienie współwłasności została prawomocnie osądzona.
Tożsama jest także strona podmiotowa obu spraw. Oceny tej nie zmienia
okoliczność, że uczestnicząca w sprawie IV Ns I 234/00 Apolonia P. nie jest
uczestniczką (zmarła) postępowania w sprawie, w której wydane zostało
zaskarżone orzeczenie, ani też okoliczność, że nastąpiło „przejście udziałów
małżonków Z. na Adama Z.”, który po prawomocnym zakończeniu sprawy, w której
nastąpiło zniesienie współwłasności nieruchomości nabył na podstawie umowy
darowizny udziały Zofii i Józefa małżonków Z. Gdyby dla przyjęcia oceny, że
przesłanka tożsamości podmiotowej obu spraw nie występuje tylko dlatego, że po
prawomocnym zniesieniu współwłasności nieruchomości udziały w nowej
nieruchomości powstałej wskutek zniesienia współwłasności przez fizyczny jej
podział nabył od współwłaścicieli nowopowstałej nieruchomości podmiot
niewystępujący w prawomocnie osądzonej sprawie o zniesienie współwłasności,
to w istocie tożsamość podmiotowa (jej brak) w obu sprawach o zniesienie
współwłasności tej samej nieruchomości byłaby badana przez pryzmat podmiotów,
którym przysługuje własność (współwłasność) dwóch różnych nieruchomości,
nie zaś tej nieruchomości, która jest przedmiotem postępowania w sprawach
podlegających ocenie w płaszczyźnie rei iudicatae. Takie rozumowanie również
pozbawione jest jakichkolwiek podstaw prawnych.
Już tylko ubocznie, bowiem nie jest to kwestia odniesienia się
do podniesionych w skardze zarzutów, lecz tylko nawiązania do
zgłoszonej w uzasadnieniu skargi „pretensji”, że Sąd Okręgowy, dostrzegając
„mankamenty” rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu wydanym w sprawie IV
Ns 234/00, nie wskazał instrumentów w celu ich zwalczenia, należy z całą
mocą podkreślić, że nie jest rzeczą Sądów rozstrzygających sprawy poddane ich
5
osądowi, wskazywanie z jakich środków prawnych – innych niż te,
które zastosowane zostały w sprawie, a okazały się bezzasadne – strony
(uczestnicy postępowania), zwłaszcza reprezentowane przez zawodowych
pełnomocników, powinny skorzystać.
Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 39814
w zw.
z art. 13 § 2 k.p.c.).