Zarządzenie z 9 lipca 2025, sygn. IX U 626/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 lipca 2024 roku wydaną w sprawie nr 030000/ (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił ubezpieczonemu S. D. prawa do zasiłku chorobowego za okres po ustaniu zatrudnienia, tj. za okres od dnia 20 czerwca 2024 roku do dnia 31 lipca 2024 roku. Jako podstawę decyzji organ wskazał art. 13 ust. 1a ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego
w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2025 roku, poz. 501; dalej jako: ustawa zasiłkowa), wskazując, że ubezpieczony ma ustalone prawo do emerytury od dnia 1 lutego 2025 roku, a w konsekwencji nie przysługuje mu prawo do zasiłku chorobowego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego.

Ubezpieczony zaskarżył wydaną decyzję w całości, podnosząc iż celem zasiłku chorobowego jest zapewnienie środków utrzymania, on zaś nie osiąga aktualnie przychodu, gdyż świadczenie emerytalne zostało wobec niego zawieszone. Zasiłek chorobowy powinien zatem zrekompensować mu utracony zarobek, a decyzja odmawiająca przyznania mu zasiłku chorobowego narusza konstytucyjne prawo do zabezpieczenia społecznego.

W odpowiedzi na odwołanie, organ wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w decyzji.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

S. D. był zatrudniony w (...) Urzędzie Wojewódzkim
w S. od dnia 1 lutego 2024 roku do dnia 19 czerwca 2024 roku.

Niesporne, a ponadto: zaświadczenie płatnika składek, k. 2-4 akt zasiłkowych

Wnioskiem z 25 czerwca 2024 roku S. D. wystąpił o przyznanie mu zasiłku chorobowego za okres od dnia 20 czerwca 2024 roku do 30 czerwca 2024 roku.

S. D. złożył w tym wniosku oświadczenie, że od 1 lutego 2024 roku posiada ustalone prawo do emerytury wojskowej, ale do 31 stycznia 2025 roku wypłata świadczenia jest zawieszona.

Niesporne, a ponadto: wniosek i oświadczenie S. D. z dnia 25 czerwca 2025 roku, k. 8-9v akt zasiłkowych.

Kolejno, wnioskiem z dnia 15 lipca 2024 roku S. D. wystąpił o przyznanie mu zasiłku chorobowego za okres od dnia 1 lipca 2024 roku do dnia 31 lipca 2024 roku.

Niesporne, a ponadto: wniosek S. D. z dnia 15 lipca 2024 roku, k. 6-7v akt zasiłkowych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 24 lipca 2024 roku, znak (...) - (...), w związku z wnioskami S. D.
z dnia 25 czerwca 2024 roku oraz z dnia 15 lipca 2024 roku na podstawie art. 13 ust. 1a ustawy
zasiłkowej odmówił S. D. prawa do zasiłku chorobowego za okres po ustaniu zatrudnienia, tj. od dnia 20 czerwca 2024 roku do dnia 31 lipca 2024 roku.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z powołanymi przepisami zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy posiada, tak jak S. D., ustalone prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej m.in. na podstawie ustawy z dnia 10 grudnia 1993 roku o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych.

Niesporne, a ponadto: decyzja z dnia 24 lipca 2024 roku, k. 10-10v akt zasiłkowych.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Pomiędzy stronami nie było sporu co do faktów. Niesporne okoliczności faktyczne znajdowały pełne potwierdzenie w pochodzącej od stron dokumentacji, znajdującej się
w aktach rentowych. Treść i autentyczność dokumentów nie była kwestionowana przez żadną ze stron, a jednocześnie obrazowały one istotne dla sprawy okoliczności. Spór pomiędzy stronami dotyczył natomiast kwestii prawnych.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Stosownie zaś do art. 13 ust. 1a ustawy zasiłkowej, przepis ust. 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio do osoby niezdolnej do pracy, która ma ustalone prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r.
o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 305) lub ustawy z dnia 18 lutego 1994 roku o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, (...) Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, (...)Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 1121, 1243, 1562 i 1871).

Art. 13 ust. 1a ustawy zasiłkowej, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2022 roku
z mocy ustawy z dnia 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 roku, poz. 1621) zmienił dotychczasową regulację, która wykluczała podleganie systemu zabezpieczenia emerytalnego żołnierzy pod reguły rządzące powszechnym systemem zabezpieczenia społecznego. Przed wprowadzeniem powołanego przepisu emerytura wojskowa, przyznana na podstawie ustawy z 10 grudnia 1993 roku o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, nie stanowiła okoliczności wyłączającej prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Wiązało się to ze ścisłą wykładnią pojęcia „emerytura” na gruncie ustawy zasiłkowej.
W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie podkreślano wówczas, iż rozszerzanie pojęcia „emerytura” na każde świadczenie przyznawane z tytułu wieku lub wysługi nie tylko z ubezpieczenia emerytalnego, lecz także w postaci świadczeń zabezpieczeniowych z budżetu, jakim jest „emerytura wojskowa" nie jest tożsame z tym pojęciem „emerytura”, zawartym w ustawie zasiłkowej, a wykładnia wykraczająca poza ustawowe ramy jest nieuprawniona (tak wyrok Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II UK 168/11, wyrok Sądu Najwyższego z 19 lutego 2014 r., sygn. akt I UK 368/13, postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2019 r. I UK 128/18).

Zarówno ustalenie prawa do emerytury wojskowej jak i okres niezdolności do pracy miały miejsce po wejściu w życie art. 13 ust. 1a ustawy zasiłkowej. Prawo do emerytury zostało ustalone z dniem 1 lutego 2024 roku, zaś okres niezdolności do pracy z powodu choroby rozpoczął się 20 czerwca 2024 roku. W konsekwencji, w sytuacji ubezpieczonego ma zastosowanie regulacja zawarta w art. 13 ust. 1a ustawy zasiłkowej.

Rozważenia wymaga wobec tego prawo ubezpieczonego do zasiłku chorobowego
w sytuacji zawieszenia prawa do emerytury wojskowej.

Niewątpliwie, istotą i celem regulacji przyznającej prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia jest dostarczanie środków utrzymania ubezpieczonemu, któremu choroba przeszkodziła w znalezieniu nowego zatrudnienia. W sytuacji, w której ubezpieczony ma inne źródło dochodu, zasiłek chorobowy z tytułu ubezpieczenia, które ustało, nie przysługuje (tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2007 roku, sygn. I BU 14/06).

Z art. 13 ust. 1 i 1a ustawy zasiłkowej wynika jednak, że dla wyłączenia prawa do zasiłku chorobowego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia bez znaczenia jest to, czy ustalone prawo do emerytury lub renty jest realizowane, tj. czy emerytura lub renta są wpłacane czy tez nie. Zawieszenie prawa do emerytury lub renty nie oznacza pozbawienia uprawnień do tego świadczenia, a jedynie wstrzymanie jego wypłaty na pewien czas. Konsekwencją ustalenia prawa do emerytury lub renty jest zatem nie tylko faktyczne otrzymywanie świadczenia
i uzyskiwanie dochodu, lecz sama możliwość jego uzyskiwania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że ustawodawca nie uznał za zasadne chronić niezdolności do pracy osób mających ustalone prawo do emerytury lub renty za okres po ustaniu tytułu poprzez wypłatę zasiłku chorobowego ze względu na uzyskiwany lub choćby możliwy do uzyskania dochód w ramach ustalonego prawa do emerytury lub renty.

Istnieją wprawdzie interpretacje, że ustalone prawo do emerytury lub renty bywa sprowadzane do emerytury lub renty otrzymywanej, czyli prawa ustalonego i realizowanego poprzez wypłatę świadczenia. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela jednak wyrażone w doktrynie stanowisko, że gdyby ustawodawca chciał wykluczyć z grona osób uprawnionych do zasiłku chorobowego tylko osoby, które korzystają ze swoich uprawnień emerytalnych (a więc np. wypłata emerytury nie jest zawieszona), to dałby temu wyraz
w redakcji omawianego przepisu, np., zamiast określenia „uprawniona” użyłby zwrotu „pobierająca” (por. K. Stopka, Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, LEX/el. 2025 i przywoływane tam orzecznictwo oraz piśmiennictwo). W ten sam sposób kwestia „uprawnienia” a „pobierania” emerytury lub renty jest traktowana na kanwie art. 18 ust. 7 ustawy zasiłkowej w sprawach dotyczących świadczenia rehabilitacyjnego (tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2010 roku, sygn. akt I UK 41/10).

Prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia ma charakter wyjątkowy, jednak przymiot nadzwyczajności nie zasadza się, jak twierdzi ubezpieczony na bezwzględnym obowiązku ustawodawcy zapewnienia każdemu ubezpieczonemu prawa do wypłaty świadczenia z tytułu ubezpieczenia chorobowego, a z pewnością nie obejmuje sytuacji, w której do wypłaty miałoby dojść wskutek błędnego zastosowania obowiązujących w tym zakresie regulacji.

Wyjątkowy charakter prawa do zasiłku przejawia się w tym, że świadczenie jest wypłacane, mimo iż osoba uprawniona do jego pobierania nie podlega już ubezpieczeniu,
a więc nie opłaca składek z tytułu ubezpieczenia chorobowego. Nie może on być jednak utożsamiany z nadzwyczajną – jego zdaniem – sytuacją faktyczną ubezpieczonego, materializującą się wyłącznie niepobieraniem świadczenia emerytalnego. Jak już wyjaśniono powyżej, ustawodawca wyraźnie określił, że zakresem regulacji negatywnej dla wypłaty zasiłku chorobowego, objęte jest ustalenie prawa do świadczenia, a nie jego pobieranie. Trzeba powtórzyć, że w okresie, w którym ubiegał się o wypłatę świadczenia chorobowego, ubezpieczony miał ustalone prawo do świadczenia emerytalnego (przyznane od 1 lutego 2024 roku), a w konsekwencji był objęty dyspozycją art. 13 ust. 1 pkt. 1 w zw. z ust. 1a ustawy zasiłkowej. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje również, że ubezpieczony nie miał w okresie niezdolności do pracy innych źródeł dochodu (o czym również w dalszej części uzasadnienia), a także to, czy niezdolność ubezpieczonego do pracy miałaby być skutkiem wypadku przy pracy (art. 13 ust. 1 i 1a ustawy zasiłkowej byłyby w takiej sytuacji zastosowane odpowiednio z mocy art. 58 ustawy z dnia 30 października 2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych).

Oczywistym jest, że celem zasiłku chorobowego jest częściowa kompensata szkody wynikającej z utraty prawa do wynagrodzenia lub innego rodzaju dochodów i łagodzenie skutków ryzyka objętego ich ochroną. Ryzyko, które ustawodawca zdecydował się finansować bez ekwiwalentu w składce, zostało ogólnie ujęte jako niezdolność do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Powyższe nie oznacza jednak, że zasiłek chorobowy należy traktować jako alternatywne źródło dochodu. Przedstawione w odwołaniu zapatrywanie ubezpieczonego kłóci się z samą definicją zabezpieczenia społecznego, która w ślad za wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 7 lutego 2006 r. SK 45/04 rozumiana jest jako „system urządzeń i świadczeń służących zaspokojeniu usprawiedliwionych potrzeb obywateli, którzy utracili zdolność do pracy lub doznali ograniczenia tej zdolności, albo zostali obciążeni nadmiernie kosztami utrzymania rodziny”, a także że „do istoty prawa do zabezpieczenia społecznego należy ochrona obywateli w razie wystąpienia określonych ryzyk ubezpieczeniowych, powodujących całkowitą lub częściową utratę możliwości samodzielnego utrzymania się”. Nie sposób zatem zaakceptować poglądu, zgodnie z którym zasiłek chorobowy mógłby pełnić funkcję zastępczego źródła dochodu, niezależnego od rzeczywistego posiadania innego uprawnienia do zapewnienia utrzymania. Prowadziłoby to do nadużycia instytucji zabezpieczenia społecznego i czerpania nieuzasadnionych korzyści z mechanizmów, które z założenia mają jedynie kompensować uszczerbek w razie wystąpienia ryzyka ubezpieczeniowego, natomiast jako takie nie posiadają charakteru świadczenia pomocowego. Akcentowana przez ubezpieczonego minimalna wysokość zasiłku chorobowego nie prowadzi do wniosku, by w każdej sytuacji,
w której ubezpieczony nie posiada dochodu, należało mu przyznać zasiłek chorobowy i to
w określonej wysokości. Kwestia wysokości zasiłku jest już wtórna względem samego prawa
do niego, te zaś jest uzależnione od samego ustalenia prawa do emerytury, a nie jej pobierania.

Na marginesie Sąd wskazuje, że przedmiotem przywoływanej przez ubezpieczonego sprawy rozpoznanej przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 grudnia 2012 roku,
sygn. akt K 9/12, była waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych, zaś Trybunał Konstytucyjny nie dopatrzył się naruszenia żadnej z konstytucyjnych zasad, w tym zasady równości (art. 2 Konstytucji) czy zasada zabezpieczenia społecznego (art. 67 Konstytucji). Jakkolwiek w obszernym uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny potwierdził wagę prawa podmiotowego w postaci prawa do zabezpieczenia społecznego i gwarantowaną artykułem 67 Konstytucji ochronę prawa do zabezpieczenia społecznego obywateli, m.in. na wypadek niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo, tak powyższa konstatacja nie oznacza prawa do konkretnej postaci świadczenia. Roszczenia opierają się bowiem na ustawach szczegółowych, a nie bezpośrednio na art. 67 Konstytucji, który jedynie upoważnia ustawodawcę do określenia zakresu i form świadczenia (punkt 4.3.9. uzasadnienia oraz wyroki z 6 lutego 2002 r., SK 11/01, z 20 listopada 2001 r. SK 15/01, z 13 lutego 2007 r. K 46/05).

Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił odwołanie na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. Ponieważ organ nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, nie powstały po jego stronie żadne koszty, które miałyby podlegać zwrotowi przez ubezpieczonego.

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)

4.  (...)

9 lipca 2025 roku