Wyrok z 15 lipca 2025, sygn. III C 46/25
Sygn. akt III C 46/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
25 czerwca 2025 roku
Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie, III Wydział Cywilny
w składzie następującym:
|
Przewodniczący: |
sędzia Sebastian Otto |
|
Protokolant: |
stażysta Viktoria Wyrzykowska |
po rozpoznaniu 4 czerwca 2025 roku w S.
na rozprawie
sprawy z powództwa E. K.
przeciwko Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo – Kredytowej im. F. S. z siedzibą w G.
o zapłatę
I. oddala powództwo;
II. zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 3 617 zł (trzech tysięcy sześciuset siedemnastu złotych) wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.
Sędzia Sebastian Otto
Sygn. akt III C 46/25
UZASADNIENIE
wyroku z 25.06.2025r.
E. K. wniosła o zasądzenie od Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej im. F. S. w G. kwoty 30 426,30 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 29 lutego 2024 r. do dnia zapłaty i kosztami procesu według norm przepisanych.
W uzasadnieniu żądania pozwu powódka podniosła, że zawarte w łączącej strony umowie pożyczki numer (...) z dnia 21 marca 2013 r. postanowienie pkt 7 odnoszące się do oprocentowania pożyczki stanowi klauzulę niedozwoloną i z tego powodu nie ma mocy wiążącej w stosunku do niej. Umowa nie może obowiązywać bez postanowień o klauzuli oprocentowania, co skutkuje jej nieważnością. Tym samym strona pozwana winna zwrócić powódce świadczenie spełnione na podstawie nieważnej umowy, zgodnie z przepisami o nienależnym świadczeniu. Na poczet spłaty pożyczki powódka zapłaciła łącznie 90 426,44 zł, w tym 60 000 zł tytułem kapitału i 30 426,30 zł tytułem odsetek umownych. Na skutek złożenia przez nią oświadczenia o potrąceniu, należne jej świadczenie uległo umorzeniu o kwotę 60 000 zł. Do zapłaty pozostała dochodzona pozwem kwota.
20 listopada 2024 r. referendarz sądowy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, zgodnie z treścią żądania pozwu (ówczesna sygn. akt I Nc 799/24).
Pozwany zaskarżył nakaz zapłaty sprzeciwem, w którym wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.
Strona pozwana zaprzeczyła, aby sporna klauzula zmiennego oprocentowania pożyczki stanowiła niedozwoloną klauzulę umową. Zgodnie z treścią przepisów ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim w umowie pożyczki konieczne było określenie stopy oprocentowania kredytu oraz warunków jej zmiany z podaniem indeksu lub stopy referencyjnej, o ile ma zastosowanie do pierwotnej stopy oprocentowania kredytu. Sporna umowa takie określenie zawiera. Ustawa ta, ani żaden inny przepis, nie obliguje natomiast pożyczkodawcy do wskazania w jaki sposób ustalono początkowe oprocentowanie ani też marży odsetkowej. Stopa kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego ustalana jest przez Narodowy Bank Polski i pozwana Kasa nie ma żadnego wpływu na jej ustalenie. Zmiana wysokości oprocentowania pożyczki, która miała miejsce w okresie od zawarcia umowy do spłaty pożyczki wynikała ze zmiany stopy kredytu lombardowego i nie przekraczała wysokości odsetek maksymalnych regulowanych przepisem art. 359 k.c. W przeciwieństwie do przywołanych w uzasadnieniu pozwu klauzul zmiennego oprocentowania wpisanych do rejestru klauzul niedozwolonych, omawiana klauzula spełnia wymóg jednoznaczności – odwołuje się tylko do jednego, obiektywnie sprawdzalnego wskaźnika zmiany oprocentowania, wskazuje jeden mechanizm zmiany oprocentowania oraz wskazuje tylko jeden organ uprawniony do zmiany wysokości oprocentowania.
Na skutek prawidłowego wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty stracił moc i sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie.
Strona powodowa podtrzymała żądanie pozwu , a w dalszym toku procesu strony nie modyfikowały swoich zasadniczych stanowisk procesowych.
Ustalenia faktyczne.
21 marca 2013 r. strony zawarły umowę pożyczki (kredytu konsumenckiego) nr 7// (...), na podstawie której udzielono powódce pożyczki w kwocie 60 000 zł na warunkach określonych umową i regulaminem udzielania kredytów i pożyczek konsumenckich (...), stanowiącym integralną część umowy.
Zgodnie z pkt 7 umowy pożyczka oprocentowania jest według zmiennej stopy procentowej ustalonej przez Zarząd Kasy wynoszącej w dniu zawarcia umowy 14,75% w skali roku. Zmiana rocznej stopy oprocentowania następuje raz na kwartał kalendarzowy w przypadku podwyższenia lub obniżenia stopy kredytu lombardowego ustalanej przez Narodowy Bank Polski i w zakresie, w jakim wysokość tej stopy uległa zmianie w okresie obowiązywania umowy. Zarząd Kasy obowiązany jest podjąć stosowną uchwałę o ustaleniu stopy procentowej w pierwszym miesiącu następującym po kwartale kalendarzowym, w którym nastąpiła wyżej opisana zmiana wysokości stopy procentowej kredytu lombardowego. Zmieniona stopa procentowa obowiązuje od pierwszego dnia miesiąca, następującego po miesiącu, w którym Zarząd Kasy podjął uchwałę o zmianie stopy procentowej. Maksymalna stopa procentowania nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego.
Stopa procentowania została obniżona o 2,00 punktu procentowego w związku z zobowiązaniem się przez pożyczkobiorcę do przekazywania przelewem kwoty nie mniejszej niż 3 000 zł miesięcznie celem zasilenia rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego prowadzonego na jego rzecz w Kasie.
Zgodnie z pkt 11 umowy o każdej zmianie oprocentowania Kasa informuje pożyczkobiorcę przed jej dokonaniem: listem zwykłym lub pocztą elektroniczną na adres wskazany przez pożyczkobiorcę.
Niesporne, a nadto dowód:
- wniosek o przyznanie pożyczki z załącznikami k. 69, k. 68, k. 70-71,
- formularz informacyjny k. 16 v. – 19,
- umowa pożyczki k. 14 – 16, k. 58 – 60,
- regulamin udzielania pożyczek i kredytów konsumenckich (...) k. 61 – 64,
- tabela opłat i prowizji k. 66 - 67
- harmonogram k. 20 v. – 21, k. 65.
Powódka otrzymała egzemplarz umowy przed jej podpisaniem. Nie zostało jej wyjaśnione w jaki sposób zostało ustalone oprocentowanie pożyczki ani też w jaki sposób będzie następowała zmiana oprocentowania. Powódka o to nie pytała.
Dowód:
- zeznania powódki w charakterze strony k. 117.
Zgodnie z postanowienie par. 43 ust. 2 pkt 4 Statutu Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej im. F. S. w G. do kompetencji Zarządu należy prowadzenie działalności oszczędnościowej i kredytowej, w tym ustalania wysokości oprocentowania wkładów członkowskich, oszczędności, pożyczek i kredytów.
Dowód:
- Statut (...) k. 78 – 83.
Zgodnie z uchwałą nr 3 z dnia 4 lipca 2013 r. Zarząd (...) obniżył oprocentowanie produktów pożyczkowych, w związku z decyzją Rady Polityki Pieniężnej NBP o zmianie wysokości stopy lombardowej i odpowiada jej wartości. Zmiana oprocentowania dotyczy zobowiązań, których oprocentowanie przed zmianą było wyższe niż 16% w skali roku.
Zgodnie z uchwałą nr 1 z dnia 3 października 2013 r. Zarząd (...) obniżył oprocentowanie produktów pożyczkowych, w związku z decyzją Rady Polityki Pieniężnej NBP o zmianie wysokości stopy lombardowej i odpowiada jej wartości. Zmiana oprocentowania dotyczy zobowiązań, których oprocentowanie przed zmianą było wyższe niż stopa kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego.
Zgodnie z uchwałą nr 26 z dnia 8 października 2014 r. Zarząd (...) obniżył oprocentowanie produktów pożyczkowych, w związku z decyzją Rady Polityki Pieniężnej NBP o zmianie wysokości stopy lombardowej i odpowiada jej wartości. Zmiana oprocentowania dotyczy zobowiązań, których oprocentowanie przed zmianą było wyższe niż 12% w skali roku.
Zgodnie z uchwałą nr 22 z dnia 4 marca 2015 r. Zarząd (...) obniżył oprocentowanie produktów pożyczkowych, w związku z decyzją Rady Polityki Pieniężnej NBP o zmianie wysokości stopy lombardowej i odpowiada jej wartości. Zmiana oprocentowania dotyczy zobowiązań, których oprocentowanie przed zmianą było wyższe niż 10% w skali roku.
Dowód:
- uchwała nr 3 z dnia 04.07.2023 r. k. 74,
- uchwała nr 1 z 03.10.2013 r. k. 75,
- uchwała nr 26 z dnia 08.10.2014 r. k. 76,
- uchwała nr 22 z dnia 04.03.2015 r. k. 77.
Wysokość oprocentowania pożyczki kształtowała się następująco:
1. w okresie od 21 marca 2013 r. do 31 lipca 2013 r. wynosiła 14,75%,
2. w okresie od 1 sierpnia 2013 r. do 31 października 2013 r. wynosiła 14,25%,
3. w okresie od 1 listopada 2013 r. do 8 października 2014 r. wynosiła 14%,
4. w okresie od 9 października 2014 r. do 4 marca 2015 r. wynosiła 12%,
5. W okresie od 5 marca 2015 r. wynosiła 10%.
Dowód:
- pismo z dnia 03.08.2023 r. k. 25.
Powódka spłaciła pożyczkę w 1 sierpnia 2018 r. Na poczet spłaty pożyczki dokonała wpłat w łącznej kwocie 90 426,44 zł, w tym 60 000 zł na poczet kapitału pożyczki i 30 426,30 zł na poczet odsetek umownych.
Dowód:
- rozliczenie kredytu k. 26.
Pismem z dnia 12 lutego 2023 r. powódka zwróciła się do pozwanej o polubowne zakończenie zaistniałego pomiędzy stronami sporu.
Powódka podniosła, że łącząca strony umowa pożyczki jest nieważna, a co najmniej zawiera niedozwolone postanowienia umowne w zakresie klauzuli zmiennego oprocentowania, powodujące konieczność jej właściwego rozliczenia. W związku z powyższym wezwała pozwaną do zapłaty kwoty 90 426,44 zł tytułem nienależnie pobranego świadczenia tytułem spłaty pożyczki w okresie od dnia 7 sierpnia 2006 r. do dnia 1 sierpnia 2018 r., zgodnie z zaświadczeniem (...) z dnia 3 sierpnia 2023 r., ewentualnie, na wypadek uznania, że umowa pozostaje ważna bez prawa do pobierania przez pożyczkodawcę odsetek umownych, do zapłaty kwoty 30 426,30 zł pobranych tytułem odsetek umownych nienależnie pobranych w okresie od dnia 7 sierpnia 2006 r. do dnia 1 sierpnia 2018 r., zgodnie z zaświadczeniem (...) z dnia 3 sierpnia 2023 r.
Powódka wyjaśniła, że postanowienie pkt 7 umowy pożyczki odnoszące się do jej oprocentowania jest tożsama co treści normatywnej (istoty) z klauzulami uznanymi za niedozwolone, a wpisanymi do rejestru klauzul niedozwolonych, pod numerem 5250, numerem (...) oraz numerem (...). Nadto umowa nie zawiera żadnego wyjaśnienia wskazującego w jaki sposób ustalono oprocentowanie na poziomie 14,75% w skali roku, a także nie jest wiadome jaką jego część stanowi marża, a jaką stopa lombardowa. Omawiane postanowienie nie wskazuje precyzyjnie o ile oprocentowanie zostanie zwiększone lub zmniejszone, w przypadku zaistnienia podstawy do dokonania jego zmiany, zwłaszcza w sytuacji, kiedy w danym kwartale kalendarzowym nastąpi więcej niż jedna zmiana wysokości stopy kredytu lombardowego NBP. Tym samym klauzula zmiennego oprocentowania przyznaje zarządowi dowolność w zakresie wyboru podstawy do zmiany oprocentowania za kolejny okres odsetkowy. Tym samym klauzula ta narusza dobre obyczaje z rażącą szkodą dla konsumenta.
Umowa nie zawiera nadto postanowień dotyczących marży, co stanowi naruszenie przepisu art. 69 ust. 2 pkt 5 w zw. z art. 76 pkt 1 Prawa bankowego, co skutkuje nieważnością umowy.
Do pisma powódka dołączyła oświadczenie o skorzystaniu z przysługującego jej uprawnienia do powoływania się na treść art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG i art. 385 par. 1 k.c., a tym samym wyraża wolę uznania warunków umownych za niewiążące w całości oraz wolę uznania umowy pożyczki za nieważną (trwale bezskuteczną) w całości.
Dowód:
- pismo z dnia 12.02.2023 r. k. 29 – 31,
- pełnomocnictwo k. 32,
- oświadczenie k. 33, k. 38.
Pozwana odmówiła zapłaty. W piśmie z dnia 14 marca 2024 r. podniosła, że przywołane w piśmie z dnia 12 lutego 2023 r. nie są tożsame co do istoty z postanowieniem zawartym w łączącej strony umowie. Będący podstawą ustalenia oprocentowania wskaźnik stopy procentowej kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego ustalany jest bezpośrednio przez Narodowy Bank Polski i jest ogólnodostępny.
Dowód:
- pismo z dnia 14.03.2024 r. k. 35 – 36.
W piśmie z dnia 16 kwietnia 2024 r. powódka oświadczyła, że dokonuje potracenia przysługującej jej wobec (...) wymagalnej wierzytelności w kwocie 90 426,44 zł z tytułu nienależnie pobranego świadczenia tytułem spłaty pożyczki w okresie od dnia 7 sierpnia 2006 r. do dnia 1 sierpnia 2018 r., zgodnie z zaświadczeniem (...) z dnia 3 sierpnia 2023 r., z wierzytelnością przysługującą (...) wobec niej w kwocie 60 000 zł tytułem świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy pożyczki, co oznacza, że wzajemne wierzytelności umarzają się do kwoty 60 000 zł.
Pismo zostało doręczone (...) w dniu 27 kwietnia 2024 r.
Dowód:
- pismo z dnia 16.04.2024 r. k. 40,
- zpo k 41.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, których prawdziwość i wiarygodność nie była kwestionowana, a także na podstawie zeznań powódki w charakterze strony, które wobec braku dowodów przeciwnych, należało uznać za wiarygodne.
Rozważania.
Powództwo okazało się nieuzasadnione.
Powódka wywodzi roszczenie z faktu nieważności łączącej strony umowy pożyczki z dnia 21 marca 2013 r. i domaga się zwrotu świadczenia spełnionego w jej wykonaniu, która na skutek umorzenia wzajemnych wierzytelności stron wynikających z tej umowy na skutek złożenia przez nią oświadczenia o potrąceniu, opiewa aktualnie na kwotę 30 426,30 zł równą kwocie uiszczonych przez powódkę odsetek umownych.
Podstawę prawną żądania pozwu stanowi przepis art. 405 k.c. w zw. z art. 410 par. 1 i 2 k.c. Przepis art. 405 k.c. stanowi, że kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Zgodnie natomiast z art. 410 k.c. przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego (par. 1). Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (par. 2).
Podniesiony zarzut nieważności z umowy z powodu naruszenia art. 69 ust. 2 pkt 5 w zw. z art. 76 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2024 r., poz. 1646) okazał się nieuzasadniony.
Zgodnie z art. 69 ust. 2 pkt 5 ustawy prawo bankowe umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany. Zgodnie natomiast z art. 76 pkt 1 tej ustawy zasady oprocentowania kredytu określa umowa kredytu, z tym że w razie stosowania stopy zmiennej należy określić w umowie kredytowej warunki zmiany stopy procentowej kredytu.
Klauzula zmiennego oprocentowania nie może mieć charakteru blankietowego, lecz powinna dokładnie wskazywać czynniki (okoliczności faktyczne) usprawiedliwiające zmianę oprocentowania oraz relację między zmianą tych czynników, a rozmiarem zmiany stopy oprocentowania kredytu, określając precyzyjnie wpływ zmiany wskazanych okoliczności na zmianę stopy procentowej, a więc kierunek, skalę, proporcję tych zmian. Z uwagi na to, że nie można z góry w umowie kredytu liczbowo określić przyszłych zmian stopy oprocentowania, klauzula dotycząca zmiany oprocentowania powinna być skonstruowana w taki sposób, aby dokonana jednostronnie przez bank modyfikacja w tym przedmiocie była weryfikowalna i policzalna w zakreślonych z góry granicach. Swoboda Banku nie może bowiem oznaczać dowolności i przejawiać się w możliwości dokonywania modyfikacji oprocentowania na podstawie dowolnie wybranego wskaźnika finansowego, czyli np. z uwzględnieniem wskaźnika prowadzącego do wzrostu oprocentowania, a z pominięciem wskaźników korzystnych dla kredytobiorców, oraz w możliwości zignorowania zmian wskaźników, które mogłyby uzasadniać obniżenie oprocentowania. Użyte natomiast w art. 69 i 76 ustawy Prawo bankowe sformułowanie, że umowa powinna określać warunki zmiany oprocentowania kredytu, nie musi oznaczać wprowadzenia do umowy równania matematycznego, które mogłoby zostać rozwiązane przez każdego konsumenta, przy wykorzystaniu kalkulatora. Chodzi przede wszystkim o to, aby decyzja dotycząca zmiany oprocentowania mogła być poddana weryfikacji, chociażby przez osobę, która zawodowo trudni się ustalaniem ceny pieniądza ( wyrok SA w Łodzi z dnia 8 stycznia 2019 r., I ACa 227/18; wyrok SA w Łodzi z dnia 30 kwietnia 2014 r., I ACa 1209/13).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że określenie wysokości oprocentowania udzielonej pozwanej pożyczki odpowiada kryteriom wynikającym z art. 69 ust. 2 pkt 5 ustawy Prawo bankowe. Postanowienie pkt 7 umowy jednoznacznie wskazuje, że oprocentowanie pożyczki jest zmienne i na dzień zawarcia umowy wynosi 14,75%. Jak słusznie wskazał pozwany, żaden przepis nie wymaga od pożyczkodawcy wskazania wysokości marży. Pojęcie marży stosowane jest zazwyczaj w przypadku umów zawieranych przez banki, a sporna umowa została zawarta przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo – kredytową, która w granicach zasady swobody umów, mogła ukształtować oprocentowanie pożyczki na dowolnym, ale mieszczącym się w granicach prawa, poziomie. W dacie zawarcia umowy pożyczki kwestia dopuszczalności oraz wysokości oprocentowania umownego pożyczek regulowana była przepisem art. 359 k.c., który stanowił, że maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne) (par. 2 1). Jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne (par. 2 2 ). Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych, także w razie dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy (par. 2 3). Pozwana uprawniona była zatem do ustalenia poziomu oprocentowania pożyczki do poziomu czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. Na dzień zawarcia umowy stopa lombardowa wynosiła 5,75%, a zatem maksymalne dopuszczalne prawnie oprocentowanie pożyczek i kredytów konsumenckich wynosiło 23%. Umówione wynagrodzenie w wysokość 14,75% mieści się w granicach dopuszczalnych prawem odsetek maksymalnych.
Sąd nie znalazł również podstaw do ustalenia, aby sporne postanowienie umowne naruszało przepis art. 76 pkt 1 Prawa bankowego. Podstawą (warunkiem) zmiany wysokości oprocentowania była zmiana – i to zarówno podwyższenie jak i obniżenie – stopy lombardowej, a zakres tej zmiany każdorazowo wyznaczała czterokrotność wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego, na co jednoznacznie wskazuje ostatnie zdanie pkt 7 umowy: „Maksymalna stopa procentowa nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego”. Z przedmiotowego postanowienia wynika zatem w sposób jednoznaczny w jakich wypadkach nastąpi zmiana oprocentowania oraz czy oprocentowanie to zostanie obniżone czy podwyższone i do jakiego poziomu. Zgodnie bowiem zarówno z umową jak i przepisem art. 359 k.c. oprocentowanie to nie mogło być wyższe niż czterokrotność wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. Wątpliwości Sądu nie budzi również przewidziana procedura zmiany wysokości oprocentowania, a więc przyznanie uprawnienia w tym zakresie Zarządowi (...) na drodze uchwały. Z uwagi na treść przepisu art. 359 par. 2 2 k.c. wynikające ze zmiany wysokości stopy lombardowej obniżenie oprocentowania obowiązuje bowiem od daty zmiany tego wskaźnika, niezależnie od daty podjęcia uchwały. Podwyższenie natomiast oprocentowania obowiązuje dopiero od podjęcia uchwały. Zgodnie bowiem z art. 56 k.c. czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów.
Sformułowanie klauzuli zmiennego oprocentowania nie narusza również i postanowień ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2022 r., poz. 1497). Przepis art. 30 pkt 6 tej ustawy stanowi, że umowa o kredyt konsumencki, z zastrzeżeniem art. 31-33, powinna określać stopę oprocentowania kredytu, warunki stosowania tej stopy, a także okresy, warunki i procedury zmiany stopy oprocentowania wraz z podaniem indeksu lub stopy referencyjnej, o ile ma zastosowanie do pierwotnej stopy oprocentowania kredytu; jeżeli umowa o kredyt konsumencki przewiduje różne stopy oprocentowania, informacje te podaje się dla wszystkich stosowanych stóp procentowych w danym okresie obowiązywania umowy. Zgodnie natomiast z art. 5 pkt 10 tej ustawy stopa oprocentowania kredytu - stopa oprocentowania wyrażona jako stałe lub zmienne oprocentowanie stosowane do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym.
Brak zatem podstaw do skorzystania przez powódkę z przewidzianej przepisem art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim sankcji kredytu darmowego.
Sporne postanowienie nie ma również charakteru niedozwolonej klauzuli umownej.
Przepis art. 385 1 k.c. stanowi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (par. 1). Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. (par. 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (par. 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (par. 4).
Klauzulą niedozwoloną w rozumieniu cytowanego przepisu art. 385 1 k.c. jest zatem takie postanowienie umowy zawartej z konsumentem, które spełnia łącznie wszystkie przesłanki określone w przepisie art. 385 1 k.c., tj.:
1) nie jest postanowieniem uzgodnionym indywidualnie,
2) nie jest postanowieniem w sposób jednoznaczny określającym główne świadczenia stron,
3) kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.
Niesporne jest, że powódka zaciągnęła zobowiązania, jako konsumentka (art. 22 1 k.c.), a pozwany bank posiadał i nadal posiada status przedsiębiorcy (art. 43 1 k.c.).
W świetle zeznań powódki nie ulega również wątpliwości, że przedmiotowe postanowienie nie było indywidualnie uzgadniane.
Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy „Zasięg pojęcia głównych świadczeń stron, którym ustawodawca posłużył się w art. 385[1] § 1 k.c. może budzić kontrowersje, tym bardziej że nie ma tu przesądzającego znaczenia to, czy wspomniane świadczenia należą do essentialiae negotii. Z tej przyczyny zasięg odnośnego pojęcia musi być zawsze ustalany in casu z uwzględnieniem wszystkich postanowień oraz celu zawieranej umowy.” ( tak SN w uzasadnieniu wyroku z 8 listopada 2012 roku w sprawie I CSK 49/12, Legalis 606381).
W okolicznościach faktycznych sprawy, postanowienie dotyczące oprocentowania pożyczki, jako dotyczące oprocentowania pożyczki i wskazania okoliczności warunkujących jego zmianę należy uznać za postanowienie określające główne świadczenia umowy i jest bezsprzecznie z tym świadczeniem związane. Tego rodzaju postanowienia umowne nie podlegają ocenie z punktu widzenia przepisów o niedozwolonych klauzulach umownych, o ile zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W ocenie Sądu postanowienie to zostało sformułowane w sposób jednoznaczny. Wskazano zarówno warunki dokonania zmiany oprocentowania przy odwołaniu się do obiektywnej przesłanki jaką jest zmiana wysokości stopy lombardowej, a także w sposób nie budzący wątpliwości wskazano, że przesłanką zmiany oprocentowania jest zarówno obniżenie tej stopy jak i jej podwyższenie. Granice zaś zmiany wysokości oprocentowania stanowi czterokrotność stopy lombardowej, co odpowiada treści przepisu art. 359 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy. Wskazano również terminy dokonania tej zmiany, przy czym zmiana polegająca na obniżeniu wysokości oprocentowania do wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP, następowała już od daty zmiany wysokości tego wskaźnika.
Przywołane przez stronę powodową klauzule wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych, jakkolwiek odnoszą się do oprocentowania według zmiennej stopy procentowej, to jednak nie są tożsame co do swej istoty ze spornym postanowieniem. Powodem, dla którego postanowienia te zostały zakwestionowane był fakt, że postanowienia te nie były sformułowane jednoznacznie i odnosiły się do wskaźników, na które pośredni lub bezpośredni wpływ miała tylko i wyłącznie jedna strony umowy – pożyczkodawca. Tymczasem w okolicznościach faktycznych sprawy tak nie było.
Nie sposób uznać również, aby spełniona była przesłanka kształtowania praw i obowiązków powódki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i tym samym rażącego naruszenia jej interesów. Ryzyko powódki związane z ewentualną zmianą wysokości oprocentowania pożyczki miało jasno określoną górną granicę – czterokrotność stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego, która obowiązywała obydwie strony umowy. Co istotne, każdorazowa zmiana oprocentowania stopy kredytu lombardowego NBP i w związku z tym jej czterokrotności w przypadku gdyby wynosiła mniej niż aktualne oprocentowanie pożyczki skutkować musiała automatyczną zmianą oprocentowania pożyczki, a więc ryzyko z tym związane dotykało również strony pozwanej. Co równie istotne, zważywszy na odwołanie do tego rodzaju wskaźnika, strona pozwana nie miała możliwości zapobieżenia zmianie wysokości oprocentowania, czy też takiego ukształtowania wysokości oprocentowania, aby zminimalizować własne straty kosztem pożyczkobiorcy. W żadnym bowiem wypadku wysokość oprocentowania nie mogła wykraczać poza granice czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP, co wprost wynika również postanowienia par. 7 umowy i art. 359 k.c. Ustalenie zaś wysokości oprocentowania na poziomie odsetek maksymalnych nie wymaga uzasadnienia i nie podlega ocenie z punktu widzenia klauzul niedozwolonych. Przepis art. 359 k.c. dopuszczał bowiem ustalenie wysokości oprocentowania na poziomie odsetek maksymalnych. Wskazać przy tym należy, że nawet gdyby , jak podnosi powódka, pozwana zwlekała z podjęciem stosownej uchwały, to z mocy prawa nie byłaby uprawniona do pobierania odsetek wyższych niż czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP już od dnia zmiany wysokości tej stopy.
Brak zatem podstaw do uznania, że postanowienia umowy są sprzeczne z dobrymi obyczajami, jak również że w sposób istotny naruszają interesy powódki. Tym samy nie sposób uznać, aby przedmiotowa umowa była nieważna, a powódka uprawniona do zwrotu spełnionego w jej wykonaniu świadczenia w jakimkolwiek zakresie.
O kosztach procesu Sąd orzekł zgodnie z wyrażonymi w art. 98 § 1 k.p.c. zasadami odpowiedzialności za wynik postępowania oraz zasadami zwrotu kosztów celowych. Powódka zobowiązana jest zatem do zwrócenia pozwanej poniesione przez nią koszty procesu, na które składa się kwota 3 600 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zgodnie z par. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.) oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od złożonego dokumentu pełnomocnictwa procesowego. Sąd przyznał odsetki od kwoty kosztów procesu, zgodnie z art. 98 § 1 1 k.p.c.