Wyrok z 25 lipca 2025, sygn. V GC 81/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 lipca 2025 roku

Sąd Rejonowy w Radomiu V Wydział Gospodarczy w składzie:

po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2025 roku w Radomiu na rozprawie

sprawy z powództwa Skarbu Państwa - (...)

przeciwko K. J.

o zapłatę

I.  zasądza od K. J. na rzecz Skarbu Państwa - (...) kwotę 6.163,97zł (sześć tysięcy sto sześćdziesiąt trzy złote dziewięćdziesiąt siedem groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 stycznia 2024 roku do dnia zapłaty;

II.  zasądza od K. J. na rzecz Skarbu Państwa - (...) kwotę 1.817 zł (tysiąc osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 1.800 zł (tysiąc osiemset złotych) tytułem opłaty za czynności radcy prawnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty;

III.  nakazuje ściągnąć od K. J. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Radomiu kwotę 400 zł (czterysta złotych) tytułem opłaty od pozwu.

Sygn. akt V GC 81/25

UZASADNIENIE

Skarb Państwa – (...) z siedzibą w P. wniósł o zasądzenie od K. J. kwoty 6.163,97 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 stycznia 2024 roku do dnia zapłaty oraz kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazał, że dochodzone roszczenie dotyczy zapłaty kary umownej z tytułu niewykonania umowy sprzedaży drewna zawartej w dniu 8 grudnia 2022 roku (pozew – karty: 3-61. akt sprawy).

Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Radomiu w dniu 6 grudnia 2024 roku wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym w przedmiotowej sprawie ( nakaz zapłaty - karta 37 akt sprawy).

W sprzeciwie od wydanego w sprawie nakazu zapłaty pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości podnosząc, iż kara umowna została zastrzeżona na wypadek niespełnienia świadczenia pieniężnego i dlatego jest nieważna, a także powoływał się na potencjalne naruszenie przez powoda art. 5 k.c. Podniósł także, iż powód mógł – zgodnie z dyspozycją art. 551 k.c. – sprzedać drewno lub oddać je na przechowanie na rachunek i koszt pozwanego. Powód z tych uprawnień nie skorzystał, co wskazuje iż nie posiadał przygotowanego do wydania pozwanemu drewna. Drewno, które nie zostało sprzedane nadal pozostaje w dyspozycji powoda – tym samy powód zostanie bezpodstawnie wzbogacony o wysokość kary umownej (sprzeciw od nakazu zapłaty – karty: 46-49v. akt sprawy).

Sąd Rejonowy ustalił i rozważył, co następuje:

Skarb Państwa – (...) z siedzibą w P. i K. J. pozostawali w stałych stosunkach gospodarczych (okoliczność bezsporna).

W dniu 8 grudnia 2022 roku strony zawarły umowę sprzedaży nr (...), na podstawie której K. J. zobowiązał się w okresie od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 30 czerwca 2023 roku nabyć drewno w ilości 90 m ^{( 3)} za łączną cenę wynoszącą 94.830 zł netto. W § 3 umowy określono, że umowa będzie wykonywana w częściach, ilościach i terminach wskazanych w harmonogramie, ustalonym w drodze pisemnego porozumienia sprzedawcy z kupującym. W § 4 ust. 2 umowy ustalono natomiast, że w przypadku, gdy kupujący odbierze mniej niż 95% umówionej ilości drewna, zobowiązany będzie do zapłaty sprzedawcy kary umownej w wysokości 10% wartości netto nieodebranego towaru, wyliczonej na podstawie ust. 7 i 8. Ilość drewna będąca podstawą do naliczenia kary umownej, stanowi różnicę całkowitej ilości drewna określonej w umowie i pomnożonej przez 95% i ilości rzeczywiście odebranej (§ 4 ust. 7). Do wyliczenia kary umownej przyjęta zostanie cena średnia w wysokości 1.053,67 zł/m ^{( 3)} stanowiąca iloraz łącznej wartości umowy i całkowitej ilości drewna w m ^{( 3 )}(§ 4 ust. 8). Maksymalna wysokość kary umownej wyliczona w przypadku braku realizacji umowy wynosi 9.008,85 zł (§ 4 ust. 9). Strona zobowiązana do zapłaty kary umownej, zapłaci ją stronie uprawnionej w terminie 14 dni od otrzymania pisemnego wezwania do zapłaty (§ 4 ust. 10). Warunkiem odebrania drewna będącego przedmiotem umowy albo części drewna wynikającej z ustalonego harmonogramu przed zapłaceniem całości ceny za odebrane drewno, jest zabezpieczenie należności sprzedawcy wynikających z umowy. W przypadku zaś braku ustanowienia zabezpieczenia albo jego wyczerpania drewno będzie wydawane wyłącznie w ilości odpowiadającej uiszczone przez kupującego przedpłacie. Do czasu uiszczenia przedpłaty sprzedawca jest uprawniony do powstrzymywania się z wydaniem drewna (§ 7 ust. 1 i 3). Paragraf 9 umowy przewidywał zaś wyłączenie odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy spowodowanego zdarzeniem o charakterze siły wyższej (umowa sprzedaży nr (...) – karty: 7-9. akt sprawy, załącznik nr 1 do umowy – karta: 10-10v. akt sprawy).

K. J. był informowany mailowo o przygotowaniu drewna do odbioru w terminach ustalonych w harmonogramie oraz o fakcie nie zrealizowania tego obowiązku . Informacje zawierały numer umowy, rodzaj drewna, grupę gatunkowo – grubościową, ilość przygotowanego drewna oraz miejsce składowania ze wskazaniem konkretnego leśnictwa (maile – karty: 11-15 akt sprawy). Ostatecznie drewno nie zostało odebrane (okoliczność bezsporna).

Pismem z dnia 31 sierpnia 2023 roku K. J. przesłał do (...) oświadczenie o odstąpieniu od Umowy w części, tj. w zakresie nieodebranego do tego dnia surowca. W odpowiedzi (...) podniosło, że oświadczenie o odstąpieniu jest nieskuteczne. Niezależnie od decyzji (...), K. J. wniósł o waloryzację ceny drewna wskazując, że przyczyny braku odbioru drewna mają charakter wyłącznie ekonomiczny. Powoływał się przy tym na wybuch pandemii Covid-19 oraz wybuch wojny na Ukrainie (oświadczenie o odstąpieniu od umowy – karta 16 akt sprawy, wniosek o waloryzację cen – karty: 17-18v). W odpowiedzi na wniosek (...) z siedzibą w P. odmówiło waloryzacji cen drewna, gdyż nie widzi do tego podstaw (odpowiedz na wniosek o waloryzację – karta 19 akt sprawy).

Z uwagi na niewykonanie umowy przez K. J. Skarb Państwa – (...) z siedzibą w P. naliczył karę umowną i w dniu 21 grudnia 2023 roku wystawił notę księgową nr 23/12/18 na kwotę 6.163,97 zł, wzywając jednocześnie K. J. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą (...) do uregulowania należności w terminie 14 dni od dnia otrzymania noty (nota księgowa – karta 22 akt sprawy, potwierdzenie odbioru – karta 22v akt sprawy).

Pomimo upływu wskazanego terminu do zapłaty noty księgowej K. J. nie uregulował należności (okoliczność bezsporna). Zapłata należności nie nastąpiła również po wezwaniu K. J. do zapłaty (wezwanie do zapłaty – karta 25 akt sprawy, potwierdzenie odbioru – karta 26. akt sprawy).

Bezspornym w sprawie był fakt zawarcia przez strony w dniu 8 grudnia 2022 roku umowy sprzedaży drewna oraz brak realizacji tej umowy. Sporne natomiast pozostawało czy powód przygotował drewno do odbioru, czy zawiadomił pozwaną o gotowości do wydania drewna w sposób przewidziany w umowie, czy pozwany miał obowiązek odbioru drewna w sytuacji, gdy obowiązek taki powstawał dopiero po dokonaniu przez pozwaną przedpłaty za drewno, czy kara umowna została naliczona w sposób prawidłowy, czy powód poniósł szkodę oraz czy roszczenie o zapłatę kary umownej narusza art. 5 k.c.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy w szczególności korespondencja mailowa skierowana do pozwanego, potwierdziły stanowisko powoda w zakresie przygotowania drewna do odbioru przez pozwanego. Powód nie tylko przygotował drewno do odbioru, ale kilkukrotnie zawiadamiał pozwanego o powyższym fakcie, przesyłając wiadomości mailowe. Pomimo wskazanych okoliczności pozwany nie odebrał przygotowanego drewna. Zarzut pozwanego, że nie został powiadomiony przy jakiej konkretnej drodze wywozowej drewno zostało przygotowane – Sąd uznał za nieuzasadniony. Logicznym jest, iż w przypadku wątpliwości co do miejsca odbioru drewna, pozwany – faktycznie mając zamiar je odebrać – skontaktowałby się z powodem w celu ustalenia szczegółów. Pozwany dysponował adresem mailowy osoby odpowiedzialnej ze strony powoda z wykonanie umowy, jednakże nie wykazał, aby podejmował próby kontaktu w celu uzyskania dodatkowych informacji niezbędnych do odbioru drewna. Powyższe uzasadnia wniosek, iż pozwany nie miał zamiaru i nie podejmował żadnych działań w celu wykonania umowy.

Zarzut pozwanego w zakresie braku obowiązku odbioru przez niego przygotowanego drewna z uwagi na brak dokonania przedpłaty, także nie zasługiwał na uwzględnienie. Według zawartej umowy, pozwany miał odebrać przygotowane przez powoda drewno w terminie zgodnym z harmonogramem, stanowiącym załącznik nr 2 do umowy. Powód natomiast zobowiązany był do dokonania zrywki drewna i przygotowania go do wydania w przewidzianym w harmonogramie terminie. Powód wywiązał się z ww. obowiązków o czym poinformował pozwaną drogą mailową. Wskazana regulacja nie stoi w sprzeczności z postanowieniami § 7 ust. 3 umowy dotyczącymi przedpłaty za drewno. Zgodnie z powołanymi postanowieniami kupujący miał obowiązek samodzielnego dokonania kalkulacji kwoty przedpłaty w oparciu o załączniki do umowy i dokonać tej przedpłaty w takiej wysokości i terminie, aby wykonać zobowiązanie związane z obiorem drewna zgodnie z harmonogramem stanowiącym załącznik do umowy. Przekonanie pozwanego, że skoro nie dokonał przedpłaty, to nie miała obowiązku odbioru przygotowanego drewna, jest błędne.

Wbrew twierdzeniom pozwanego, że brak odbioru przygotowanego przez powoda drewna, nie powoduje po stronie powoda szkody wskazać należy, że w sytuacji braku odbioru przygotowanego towaru powód pozostaje z drewnem, które z każdym dniem traci na wartości z uwagi na utratę właściwości pozwalających na wykorzystanie go zgodnie z przeznaczeniem. Powyższe przekłada się na uzyskanie niższej ceny za taki towar.

Powód swoje roszczenie o zapłatę kary umownej wywodził z umowy sprzedaży drewna, niewykonanej przez pozwanego w zakresie obowiązku odbioru przygotowanego towaru. Kara umowna jest dodatkowym zastrzeżeniem umownym, wprowadzanym do umowy w ramach swobody kontraktowania, mającym na celu wzmocnienie skuteczności więzi powstałej między stronami w wyniku zawartej przez nie umowy i służy realnemu wykonaniu zobowiązania niepieniężnego. Zatem w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Dlatego, choć odpowiedzialność dłużnika z tytułu kary umownej za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania nie jest uwarunkowana poniesieniem przez wierzyciela szkody, to jest ona zależna od pozostałych przesłanek statuujących odpowiedzialność kontraktową przewidzianą w art. 471 k.c. Oznacza to, że kara umowna stanowi odszkodowanie umowne i przysługuje wierzycielowi jedynie wtedy, gdy niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy jest następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. Przy czym obowiązek wykazania braku odpowiedzialności za niewykonanie umowy w zakreślonym przez strony terminie, spoczywa na obowiązanym do zapłaty kar umownej.

Możliwość dochodzenia kary umownej nie jest uzależniona od wystąpienia po stronie wierzyciela szkody majątkowej. Nienależyte wykonanie bądź niewykonanie umowy, jest okolicznością wystarczającą do żądania kary umownej. Kara umowna ma rekompensować ogół skutków, jakie towarzyszą niewykonaniu zobowiązania w sferze interesów wierzyciela i stanowić dodatkowe zabezpieczenie prawidłowego wykonania umowy. W ocenie Sądu Rejonowego powód skutecznie i w sposób prawidłowy naliczył karę umowną. Przepis art. 483 § 1 k.c. ogranicza zastosowanie kary umownej tylko do przypadku niewykonania zobowiązania niepieniężnego, czyli takiego, którego przedmiotem od chwili jego powstania nie jest suma pieniężna (art. 358 ¹ § 1 k.c.), jednakże w realiach niniejszej sprawy strona pozwana była zobowiązana do świadczenia niepieniężnego – odebrania zakontraktowanego drewna i zobowiązanie to było odrębnym od zapłaty ceny zobowiązaniem, które ma charakter pieniężny, które również obciążało pozwanego. Karą pieniężną było zabezpieczone zobowiązanie do odbioru drewna i zobowiązanie to było odrębnym od zapłaty ceny. Mimo obowiązku dokonania przedpłaty brak podstaw do utożsamiania zobowiązania do odbioru drewna, które ma charakter niepieniężny, i którego wykonanie było obwarowane karą umowną z zobowiązaniem do dokonania przedpłaty. Powyższe wynikało wprost z zawartej przez strony umowy, a konkretnie z § 4 ust. 1 i 2.

Sąd nie znalazł także podstaw do miarkowania kary umownej. Zgodnie z art. 484 § 2 k.c. jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana. W przypadku miarkowania kary umownej ze względu na jej rażące wygórowanie za zasadnicze kryterium oceny rażącego wygórowania wskazuje się w orzecznictwie relację między wysokością kary umownej a wysokością należnego wynagrodzenia ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 listopada 2007 r., sygn. akt V CSK 139/07). W niniejszej sprawie, naliczona kara umowna stanowiła 10% wynagrodzenia, zatem nie może być mowy o uznaniu tej kary za rażąco wygórowaną.

Sąd nie dopatrzył się w zachowaniu powoda naruszenia zasad współżycia społecznego, poprzez dążenie powoda jedynie do obciążenia pozwanego karą umowną. Powód zaproponował pozwanemu drewno, przygotował towar do odbioru oraz kilkukrotnie zawiadomił pozwaną o możliwości odebrania towaru. Pozwany natomiast nie był zainteresowana odbiorem drewna w umówionym terminie. To pozwany zatem dopuścił się naruszenia zasady dotrzymywania umów, a powód nie naruszył żadnej z zasad uczciwego obrotu.

Mając na uwadze wskazane okoliczności Sąd uznał, że dawały one podstawę do przyjęcia, że przedmiotowa kara umowna została zastrzeżona w sposób ważny i skuteczny. Dlatego też Sąd na podstawie art. 483 k.c. w zw. z art. 535 k.c., art. 6 k.c. oraz art. 355 § 2 k.c. orzekł jak w punkcie I wyroku.

Odsetki ustawowe za opóźnienie Sąd zasądził zgodnie z żądaniem pozwu na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c., uwzględniając wymagalność roszczenia w dniu następującym po terminie zapłaty wskazanym w treści noty księgowej.

O kosztach procesu orzeczono w oparciu o art. 98 k.p.c. Pozwany, jako strona przegrywająca, zobowiązany jest zwrócić powodowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia roszczenia, które obejmowały wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w kwocie 1.800 zł ustalone według stawki minimalnej na podstawie § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

W punkcie trzecim wyroku Sąd na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych obciążył pozwanego opłatą od pozwu, od obowiązku uiszczenia, której powód był zwolniony na podstawie art. 94 powołanej ustawy.