sygn. I C 371/24 30 lipca 2025 Sąd Rejonowy w Piszu

Wyrok z 30 lipca 2025, sygn. I C 371/24

Data orzeczenia 30 lipca 2025

Sąd Sąd Rejonowy w Piszu

Wydział I Wydział Cywilny

Przewodniczący Sędzia Asesor Paula Wacławek

Tagi

#Sąd Rejonowy w Piszu #I Wydział Cywilny #wyrok

Podstawa prawna

art. 6 kc art. 58 kc art. 232 kpc art. 339 kpc art. 340 kpc art. 385 kc art. 720 kc

Sygn. akt I C 371/24

WYROK ZAOCZNY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 lipca 2025 roku

Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy Paula Wacławek

Protokolant: Monika Wasiak

po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2025 roku w Piszu

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) spółki akcyjnej z siedzibą w I.

przeciwko B. O.

o zapłatę

oddala powództwo.

asesor sądowy Paula Wacławek

Sygn. akt I C 371/24

UZASADNIENIE

wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w Piszu z dnia 30 lipca 2025 roku

Powód (...) spółka akcyjna z siedzibą w I. wniósł przeciwko pozwanej B. O. pozew o zapłatę kwoty 8.875 złotych wraz z umownymi odsetkami za opóźnienie równymi wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi w następujący sposób:

- od kwoty 355 zł od dnia 2021-01-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2021-03-01 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2021-03-29 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2021-04-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2021-05-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2021-06-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2021-07-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2021-08-30 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2021-09-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2021-10-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2021-11-29 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2021-12-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2022-01-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2022-02-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2022-03-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2022-04-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2022-05-30 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2022-06-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2022-07-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2022-08-29 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2022-09-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2022-10-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2022-11-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2022-12-28 do dnia zapłaty;

- od kwoty 355 zł od dnia 2023-01-30 do dnia zapłaty.

Powód domagał się również zasądzenia od pozwanej kosztów postępowania według norm przepisanych (pozew k. 4-5v).

Pozwana B. O. nie zajęła żadnego stanowiska w sprawie.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 17 stycznia 2019 roku pomiędzy (...) spółką akcyjną z siedzibą w (...) (Pożyczkodawca) a B. O. (Pożyczkobiorca) została zawarta umowa pożyczki gotówkowej nr (...). Umowa stanowiła, że:

Pożyczkodawca na wniosek Pożyczkobiorcy udziela pożyczkę gotówkową w kwocie 14.500 złotych, na którą składają się: (a) Całkowita Kwota Pożyczki, czyli suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów pożyczki, które Pożyczkodawca udostępnia Pożyczkobiorcy na podstawie Umowy, wynosząca 7.250 złotych; (b) Kredytowane Koszty Pożyczki, czyli kwota pieniężna wynosząca 7.250 złotych, która zostanie przeznaczona na zapłatę kosztów należnych w dniu zawarcia Umowy, o których mowa w pkt. (...) Umowy. Pożyczka zostaje udzielona na okres 48 miesięcy. Pożyczka jest oprocentowana według stałej stopy oprocentowania w wysokości 9,86% w skali roku (Odsetki Umowne). Pożyczka zostanie udostępniona Pożyczkodawcy w sposób wskazany poniżej w pkt a), b), c): a) Całkowita Kwota Pożyczki zostanie przelana przez Pożyczkodawcę na wskazany przez Pożyczkobiorcę rachunek bankowy zgodnie z tabelą, tj. kwota 907,65 złotych zostanie przelana na rachunek bankowy numer (...); b) W przypadku, gdy część Całkowitej Kwoty Pożyczki będzie przeznaczona na spłatę innego zobowiązania wynikającego z innej umowy, wskazanej w tabeli poniżej wypłata Całkowitej Kwoty Pożyczki zostanie dokonana w kwocie i na rachunek bankowy służący do spłaty Umowy kompensowanej zgodnie z tabelą, tj. kwota 6342,35 złotych zostanie przelana na rachunek bankowy numer (...), na spłatę umowy kompensowanej numer (...), której stroną jest B. O.; c) Kwota Kredytowanych Kosztów Pożyczki wynosząca 7.250 złotych zostanie potrącona z pożyczki tytułem pokrycia kosztów, o których mowa w pkt. (...) Umowy w momencie wypłaty środków pieniężnych na rachunek Pożyczkodawcy. W związku z udzieleniem R. Pożyczkobiorca jest zobowiązany ponieść następujące koszty: a) opłatę przygotowawczą, w wysokości 129 złotych, b) wynagrodzenie prowizyjne w wysokości 5.821 złotych, c) wynagrodzenie z tytułu przyznania na wniosek Pożyczkobiorcy „(...), o którym mowa w pkt (...) w wysokości 1.300 złotych. Całkowity Koszt Pożyczki wynosi 10.366 złotych, RRSO wynosi 68,36 %, Całkowita Kwota do Zapłaty wynosi 17.616 złotych (ust. (...) umowy).

Pożyczkodawca zobowiązuje się do zapłaty na rzecz Pożyczkodawcy Całkowitej Kwoty do Zapłaty w formie 48 równych miesięcznych rat, obejmujących spłatę Pożyczki oraz odsetek w wysokości 367 złotych i w terminach wskazanych w Harmonogramie Spłat stanowiącym Załącznik nr (...) do Umowy na rachunek Pożyczkodawcy nr (...), przy czym pierwsza Rata płatna będzie do dnia 27 lutego 2019 roku, a ostatnia Rata płatna będzie do dnia 27 stycznia 2023 roku (ust. 2.1 umowy).

Jeśli Pożyczkobiorca nie spłaci w terminie poszczególnych rat lub ich części lub innej kwoty związanej z Umową, niespłacona kwota staje się zadłużeniem przeterminowanym. Od każdego zadłużenia przeterminowanego Pożyczkodawca nalicza odsetki za opóźnienie za każdy dzień opóźnienia w wysokości rocznej stopy oprocentowania zadłużenia przeterminowanego równej stopie odsetek maksymalnych za opóźnienie (ust. (...) umowy).

W związku z decyzją Pożyczkobiorcy wyrażoną we wniosku, w związku z realizacją Umowy, Pożyczkobiorcy będą przysługiwały następujące dodatkowe uprawnienia w ramach (...): Odroczenie Rat/Obniżenie Rat: Pożyczkobiorca ma prawo do jednorazowego w całym okresie kredytowania, według swojego wyboru, skorzystania z bezpłatnego odroczenia maksymalnie dwóch kolejnych terminów płatności rat albo bezpłatnego obniżenia o 50% maksymalnie czterech kolejnych rat. Odroczone raty lub części obniżonych rat zostaną spłacone w dodatkowym okresie kredytowania (ust. (...) umowy).

( dowód: umowa k. 6-8, harmonogram spłat k. 9)

W dniu 21 stycznia 2019 roku (...) spółka akcyjna z siedzibą w (...) wypłacił kwotę 6.342,35 złotych na rachunek bankowy numer (...) tytułem „(...) wypłata umowy - kompensata do um. (...)”. W tym samym dniu (...) spółka akcyjna z siedzibą w (...) wypłacił B. O. kwotę 907,65 złotych tytułem „(...) wypłata umowy” na rachunek bankowy numer (...).

( dowód: potwierdzenie wykonania operacji k. 10 i 11)

Pismem z 8 września 2023 roku (...) spółka akcyjna z siedzibą w I. wezwał B. O. do zapłaty kwoty 10.619,98 złotych wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi od dnia wymagalności roszczenia do dnia zapłaty w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania.

( dowód: pismo z 8.09.2023r. k. 13)

Przed zawarciem umowy z dnia 17 stycznia 2019 roku numer (...) B. O. zawarła z (...) spółką akcyjną z siedzibą w (...) jeszcze dwie umowy pożyczki.

Pierwsza z nich o numerze (...) została zawarta w dniu 13 marca 2018 roku. Umowa stanowiła, że:

Pożyczkodawca na wniosek Pożyczkobiorcy udziela pożyczkę gotówkową w kwocie 8.000 złotych, na którą składają się: (a) Całkowita Kwota Pożyczki, czyli suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów pożyczki, które Pożyczkodawca udostępnia Pożyczkobiorcy na podstawie Umowy, wynosząca 4.000 złotych; (b) Kredytowane Koszty Pożyczki, czyli kwota pieniężna wynosząca 4.000 złotych, która zostanie przeznaczona na zapłatę kosztów należnych w dniu zawarcia Umowy, o których mowa w pkt. (...) Umowy. Pożyczka zostaje udzielona na okres 30 miesięcy. Pożyczka jest oprocentowana według stałej stopy oprocentowania w wysokości 9,84 % w skali roku (Odsetki Umowne). Pożyczka zostanie udostępniona Pożyczkodawcy w sposób wskazany poniżej w pkt a), b), c): a) Całkowita Kwota Pożyczki zostanie przelana przez Pożyczkodawcę na wskazany przez Pożyczkobiorcę rachunek bankowy zgodnie z tabelą, tj. kwota 4.000 złotych zostanie przelana na rachunek bankowy numer (...); c) Kwota Kredytowanych Kosztów Pożyczki wynosząca 4.000 złotych zostanie potrącona z pożyczki tytułem pokrycia kosztów, o których mowa w pkt. (...) Umowy w momencie wypłaty środków pieniężnych na rachunek Pożyczkodawcy. W związku z udzieleniem Pożyczki Pożyczkobiorca jest zobowiązany ponieść następujące koszty: a) opłatę przygotowawczą, w wysokości 129 złotych, b) wynagrodzenie prowizyjne w wysokości 3.271 złotych, c) wynagrodzenie z tytułu przyznania na wniosek Pożyczkobiorcy (...), o którym mowa w pkt (...) w wysokości 600 złotych. Całkowity Koszt Pożyczki wynosi 5.060 złotych, (...) wynosi 109,78 %, Całkowita Kwota do Zapłaty wynosi 9.060 złotych (ust. (...) umowy).

Pożyczkodawca zobowiązuje się do zapłaty na rzecz Pożyczkodawcy Całkowitej Kwoty do Zapłaty w formie 30 równych miesięcznych rat, obejmujących spłatę Pożyczki oraz odsetek w wysokości 302 złotych i w terminach wskazanych w Harmonogramie Spłat stanowiącym Załącznik nr (...) do Umowy na rachunek Pożyczkodawcy wskazany w umowie, przy czym pierwsza Rata płatna będzie do dnia 22 kwietnia 2018 roku, a ostatnia Rata płatna będzie do dnia 22 września 2020 roku (ust. (...) umowy).

W związku z decyzją Pożyczkobiorcy wyrażoną we wniosku, w związku z realizacją Umowy, Pożyczkobiorcy będą przysługiwały następujące dodatkowe uprawnienia w ramach (...)Twojego (...)”: Odroczenie Rat/Obniżenie Rat: Pożyczkobiorca ma prawo do jednorazowego w całym okresie kredytowania, według swojego wyboru, skorzystania z bezpłatnego odroczenia maksymalnie dwóch kolejnych terminów płatności rat albo bezpłatnego obniżenia o 50% maksymalnie czterech kolejnych rat. Odroczone raty lub części obniżonych rat zostaną spłacone w dodatkowym okresie kredytowania (ust. (...) umowy).

Druga z nich o numerze (...) została zawarta w dniu 4 września 2018 roku. Umowa stanowiła, że:

Pożyczkodawca na wniosek Pożyczkobiorcy udziela pożyczkę gotówkową w kwocie 4.000 złotych, na którą składają się: (a) Całkowita Kwota Pożyczki, czyli suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów pożyczki, które Pożyczkodawca udostępnia Pożyczkobiorcy na podstawie Umowy, wynosząca 2.000 złotych; (b) Kredytowane Koszty Pożyczki, czyli kwota pieniężna wynosząca 2.000 złotych, która zostanie przeznaczona na zapłatę kosztów należnych w dniu zawarcia Umowy, o których mowa w pkt. (...) Umowy. Pożyczka zostaje udzielona na okres 36 miesięcy. Pożyczka jest oprocentowana według stałej stopy oprocentowania w wysokości 9,93% w skali roku (Odsetki Umowne). Pożyczka zostanie udostępniona Pożyczkodawcy w sposób wskazany poniżej w pkt a), b), c): a) Całkowita Kwota Pożyczki zostanie przelana przez Pożyczkodawcę na wskazany przez Pożyczkobiorcę rachunek bankowy zgodnie z tabelą, tj. kwota 2.000 złotych zostanie przelana na rachunek bankowy numer (...), c) Kwota Kredytowanych Kosztów Pożyczki wynosząca 2.000 złotych zostanie potrącona z pożyczki tytułem pokrycia kosztów, o których mowa w pkt. (...) Umowy w momencie wypłaty środków pieniężnych na rachunek Pożyczkodawcy. W związku z udzieleniem Pożyczki Pożyczkobiorca jest zobowiązany ponieść następujące koszty: a) opłatę przygotowawczą, w wysokości 129 złotych, b) wynagrodzenie prowizyjne w wysokości 1.471 złotych, c) wynagrodzenie z tytułu przyznania na wniosek Pożyczkobiorcy (...), o którym mowa w pkt (...) w wysokości 400 złotych. Całkowity Koszt Pożyczki wynosi 2.644 złote, RRSO wynosi 90,65 %, Całkowita Kwota do Zapłaty wynosi 4.644 złote (ust. (...) umowy).

Pożyczkodawca zobowiązuje się do zapłaty na rzecz Pożyczkodawcy Całkowitej Kwoty do Zapłaty w formie 36 równych miesięcznych rat, obejmujących spłatę Pożyczki oraz odsetek w wysokości 129 złotych i w terminach wskazanych w Harmonogramie Spłat stanowiącym Załącznik nr (...) do Umowy na rachunek Pożyczkodawcy wskazany w umowie, przy czym pierwsza Rata płatna będzie do dnia 14 października 2018 roku, a ostatnia Rata płatna będzie do dnia 14 września 2021 roku (ust. (...) umowy).

( dowód: umowa nr (...) k. 26-30, umowa nr (...) k. 31-35)

Powyższy stan faktyczny ustalono w oparciu o wskazane powyżej i znajdujące się w aktach sprawy dowody z dokumentów, których autentyczność nie budziła wątpliwości Sądu.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z dyspozycją art. 339 § 1 k.p.c., Sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany w wyznaczonym terminie nie złożył odpowiedzi na pozew. Zgodnie z art. 339 § 2 k.p.c., w przypadku, o którym mowa w § 1, przyjmuje się za prawdziwe twierdzenia powoda o faktach zawarte w pozwie lub pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed posiedzeniem, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa. Sąd wyda wyrok zaoczny, jeżeli mimo niezłożenia odpowiedzi na pozew skierowano sprawę do rozpoznania na rozprawie, a pozwany nie stawił się na tę rozprawę, albo mimo stawienia się nie bierze w niej udziału. Przepis art. 339 § 2 stosuje się (art. 340 § 1 k.p.c.).

Wyjaśnienia wymaga, że przewidziane w art. 339 § 2 k.p.c. domniemanie prawdziwości twierdzeń powoda dotyczy wyłącznie strony faktycznej wyroku i nie obowiązuje w zakresie prawa materialnego. Wydanie wyroku zaocznego nie przesądza zatem o uwzględnieniu powództwa. Domniemanie to zastępuje jedynie postępowanie dowodowe i to tylko wówczas, gdy twierdzenia powoda nie budzą uzasadnionych wątpliwości.

W niniejszej jednak sprawie twierdzenia powoda o faktach budziły uzasadnione wątpliwości Sądu.

Należy wskazać przy tym, iż w sytuacji, gdy w materiale dowodowym sprawy znajduje się dokument umowy konsumenckiej, to sąd krajowy ma obowiązek dokonać kontroli abuzywności jej postanowień z urzędu, natomiast gdy sąd nie ma do dyspozycji umowy konsumenckiej zawartej w konkretnej sprawie, to ma on obowiązek dokonania we własnym zakresie ustaleń co do faktów sprawy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 7 listopada 2019 r., C-419/18, Legalis nr 2255694; wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 13 września 2018 r., C-176/17, Legalis nr 1824088).

Sąd może ponadto zażądać przedstawienia przez strony dokumentów koniecznych do ustalenia treści umowy konsumenckiej celem zbadania z urzędu stosunku podstawowego w kontekście przepisów ustawy o kredycie konsumenckim oraz przepisów kodeksu cywilnego, przede wszystkim art. 58 k.c., a także art. 385¹ k.c.

W przedmiotowej sprawie strona powodowa wywodziła swe roszczenie z zawartej z pozwaną umowy pożyczki z dnia 17 stycznia 2019 roku.

Zgodnie z art. 720 § 1 k.c., przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Do przedmiotowej umowy zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (dalej: u.k.k.).

Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 pkt 1 u.k.k., przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki.

W myśl zaś art. 36a ust. 1 i 2 u.k.k., maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu oblicza się według wzoru, zgodnie z którym wysokość tychże kosztów nie może być większa niż wynik następującego równania: (K x 25%) + (K x n/R x 30%), w którym poszczególne symbole oznaczają: K - całkowitą kwotę kredytu, n - okres spłaty wyrażony w dniach, R - liczbę dni w roku. Pozaodsetkowe koszty kredytu w całym okresie kredytowania nie mogą być wyższe od całkowitej kwoty kredytu.

W przypadku odroczenia spłaty zadłużenia wynikającego z umowy o kredyt konsumencki w okresie 120 dni od dnia wypłaty tego kredytu: 1) całkowitą kwotę kredytu dla celów ustalenia maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu, o której mowa w art. 36a , stanowi kwota udzielonego i wypłaconego kredytu, którego spłata została następnie odroczona; 2) do pozaodsetkowych kosztów kredytu dolicza się wszystkie koszty i opłaty, które kredytobiorca jest obowiązany ponieść w związku z odroczeniem spłaty kredytu, naliczone w okresie 120 dni od dnia wypłaty kredytu (art. 36b u.k.k.).

W przypadku udzielenia przez kredytodawcę konsumentowi, który nie dokonał pełnej spłaty kredytu, kolejnych kredytów w okresie 120 dni od dnia wypłaty pierwszego z kredytów: 1) całkowitą kwotę kredytu, dla celów ustalenia maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu, o której mowa w art. 36a , stanowi kwota pierwszego z kredytów; 2) pozaodsetkowe koszty kredytu obejmują sumę pozaodsetkowych kosztów wszystkich kredytów udzielonych w tym okresie (art. 36c u.k.k.).

Uwzględniając treść powyższych przepisów oraz cel wprowadzenia regulacji określającej górną granicę kosztów pozaodsetkowych, należało ocenić działania powodowej spółki przez pryzmat art. 58 § 1 k.c.

Stosownie do treści art. 58 § 1 k.c., czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Działanie w celu obejścia prawa polega na tym, że strony podejmują czynność prawną, która – choć formalnie nie narusza żadnego ustawowego zakazu – w istocie zmierza do osiągnięcia celu niedozwolonego przez ustawę. Zawierając pozór legalności, pozostaje w sprzeczności z intencją ustawy. Obejście ustawy to zachowanie podmiotu prawa, który, napotykając prawny zakaz dokonania określonej czynności prawnej, obchodzi go w ten sposób, że dokonuje innej, niezakazanej formalnie czynności prawnej, w celu osiągnięcia skutku związanego z czynnością zakazaną, a tym samym sprzecznego z prawem. Celem, z powodu którego czynność prawna może być uznana za nieważną, jest taki skutek, który nie jest objęty treścią czynności prawnej, ale który czynność tę pozwala osiągnąć i który jest wiadomy stronom czynności oraz objęty ich zamiarem (a przynajmniej zamiarem jednej z nich), pomimo że prawo zakazuje jego realizacji. W judykaturze sformułowano pogląd, że o czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy można mówić tylko wtedy, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i z takim zamiarem została dokonana (por. wyrok Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2010 r., II UK 34/10, Legalis nr 317012).

Należy podkreślić przy tym, że udzielanie pożyczek refinansujących nie jest zakazane przez obecnie obowiązujące przepisy prawa. W ocenie Sądu jednak, uwzględniając okoliczności niniejszej sprawy należało stwierdzić, że umowa pożyczki z dnia 17 stycznia 2019 roku o numerze (...) została zawarta w celu obejścia przepisów ustawy o kredycie konsumenckim (przepisów o maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu – art. 36a-c u.k.k.), wobec czego należało ją uznać za nieważną (art. 58 § 1 k.c.). Takie działanie bowiem, zawierające pozór legalności, pozostaje w sprzeczności z intencją ustawy, która miała ograniczać możliwość tzw. rolowania kredytu.

Umowa numer (...) przewidywała, że całkowita kwota pożyczki wynosi 7.250 zł. Prowizja należna pożyczkodawcy na podstawie tejże umowy wynosiła zaś 5.821 zł, zaś wszystkie pozaodsetkowe koszty kredytu, które zobowiązana była ponieść pozwana, wynosiły 7.250 zł. Należy wskazać, że już sama prowizja pożyczkodawcy znajdowała się na poziomie wynoszącym 80% całkowitej kwoty pożyczki, podczas gdy wszystkie pozaodsetkowe koszty pożyczki stanowiły równowartość całkowitej kwoty pożyczki. Koszty te wprawdzie mieszczą się w granicach określonych w art. 36a i 36 c u.k.k. – ale należy zwrócić uwagę, że osiągnęły prawie maksymalny dopuszczalny ich poziom według wskazanego przepisu.

Co jednak istotne, umowa numer (...) została udzielona w zasadniczej części na spłatę zadłużenia B. O., wynikającego z umowy z dnia 13 marca 2018 roku o numerze (...), gdzie całkowita kwota pożyczki wynosiła 4.000 zł, zaś pozaodsetkowe koszty kredytu kolejne 4.000 zł, z czego sama prowizja – 3.271 zł (tj. 82% całkowitej kwoty pożyczki).

Dodatkowo, powód udzielił również pozwanej pożyczki w dniu 4 września 2018 roku ((...)), gdzie całkowita kwota pożyczki wynosiła 2.000 zł, zaś pozaodsetkowe koszty kredytu kolejne 2.000 zł, z czego sama prowizja – 1.471 zł (tj. 74 % całkowitej kwoty pożyczki).

Wszystkie wskazane powyżej umowy pożyczek zawarte zostały na przestrzeni zaledwie kilku miesięcy, a zaznaczyć należy, iż powód nie wykazał kiedy (i czy w ogóle) doszło do wypłaty pozwanej środków z umów o numerach (...) (aby można było choćby zweryfikować termin, o którym mowa w art. 36b-c u.k.k.). Co więcej, brak jest przy tym jakichkolwiek dowodów czy nawet twierdzeń po stronie powodowej, że pozwana otrzymała jakiekolwiek sumy wcześniej. Należy wskazać przy tym, iż to powodzie spoczywał obowiązek wykazania twierdzeń, na których opierał swoje powództwo zgodnie z treścią art. 6 k.c. oraz art. 232 k.p.c. . Powód został wezwany przez Sąd do przedłożenia wszystkich umów zawieranych z pozwaną, albowiem z treści umowy numer (...) wynikał fakt refinansowania poprzednio zawartej umowy pożyczki, ale jednocześnie w żaden sposób nie odniósł się do tego (co więcej – w pozwie wskazane zostało, że kwota 7.250 zł została wypłacona stronie pozwanej, podczas gdy w rzeczywistości wypłacono B. O. jedynie kwotę 907,65 złotych), w żadnym z pism procesowych nie wskazał nawet iż, umowa pożyczki numer (...) miała na celu refinansowanie poprzednio zaciągniętego przez pozwaną zobowiązania oraz nie odniósł się do wypłaty środków z poprzednio zawartych umów pożyczek.

Zwrócić należy w tym miejscu uwagę na uregulowania zawarte w art. 36b-c u.k.k., dotyczące zasad odroczenia spłaty zadłużenia oraz udzielania kolejnego kredytu konsumentowi, który nie dokonał pełnej spłaty kredytu. Celem przedmiotowej regulacji jest zapobieżenie omijaniu limitów kosztów pozaodsetkowych w razie udzielenia kredytów na krótkie okresy i pobierania wysokich opłat za ich przedłużanie. Strona powodowa całkowicie przemilczała kwestię mechanizmu refinansowania, zawartego w umowie pożyczki numer (...), zaś przedkładając na żądanie Sądu pozostałe umowy zawierane z pozwaną – w żaden sposób nie odniosła się do nich. W ocenie Sądu zaś, umowa o numerze (...), która miała na celu przede wszystkim refinansowanie pożyczki o numerze (...), jest czynnością zmierzającą do obejścia ustawy.

W istocie pożyczka pierwotna, a potem pożyczka refinansująca (a nie można wykluczyć, iż również pożyczka numer (...) została przeznaczona na spłatę zadłużenia wynikającego z umowy numer (...)), udzielone zostały przez ten sam podmiot i stanowić mogą łącznie ukrytą opcję przedłużenia terminu spłaty pierwotnej pożyczki za odpowiednią opłatą. Powód udzielił pożyczki numer (...), której termin spłaty ostatniej raty przypadał na dzień 22 września 2020 roku, a następnie doszło do faktycznego przedłużenia terminu spłaty tej pożyczki, poprzez udzielanie w dniu 17 stycznia 2019 roku pożyczki numer (...), przeznaczonej w zasadniczej części na spłatę zadłużenia wynikającego z umowy numer (...) – za bardzo wysoką opłatą. Cała konstrukcja umowy pożyczki numer (...) służyć mogła zwiększaniu pozaodsetkowych kosztów pożyczki, które są limitowane przez art. 36a i kolejne ustawy o kredycie konsumenckim, a które obciążają konsumenta. Nie można zatem wykluczyć, że w istocie od początku istniała tylko jedna pożyczka, której termin spłaty przedłużono, pod warunkiem uiszczenia przez pożyczkobiorcę bardzo wysokiej opłaty, ukrywając tę czynność pod udzieleniem pożyczki refinansującej. Powód nie wykazał przy tym kiedy (jak również czy w ogóle, a jeśli tak – w jakiej wysokości) środki z umów o (...) zostały wypłacone.

Zgodnie z art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście prawa jest nieważna. Zawarcie umowy pożyczki numer (...) to w ocenie Sądu czynność mająca na celu obejście prawa, czyli jak wyżej wskazano uniknięcie ograniczeń związanych z maksymalnymi kosztami pozaodsetkowymi w umowie pożyczki. Takiego rodzaju „pożyczka refinansująca” prowadzi do nakładania na pożyczkobiorcę bardzo wysokich opłat, radykalnie wykraczających poza przewidziane prawem (art. 36a u.k.k.) pozaodsetkowe koszty.

Dodatkowo jedynie na marginesie powyższego należy zaznaczyć, że wysokość pozaodsetkowych kosztów pożyczki w niniejszej sprawie jest dyskusyjna nie tylko w kontekście nieważności umowy. W ocenie Sądu bowiem, zarówno zastrzeżona w umowie, z której powód wywodził swe roszczenie prowizja, jak i oplata przygotowawcza oraz wynagrodzenie za „Twój pakiet” w sposób rażąco niekorzystny kształtują sytuację pożyczkobiorcy (art. 385¹k.c.). Zasadność obciążenia pożyczkobiorcy opłatą prowizyjną ukształtowaną na tak wysokim poziomie w relacji do kwoty pożyczki musi być każdorazowo podyktowana ściśle określonymi względami związanymi z procesem zawarcia konkretnej umowy pożyczki. Powód w żaden sposób nie wykazał, że istniały uzasadnione podstawy do ustalenia prowizji za udzielenie pożyczki na takim poziomie, podobnie w przypadku wynagrodzenia z tytułu przyznania uprawnień „Twój pakiet”. W żaden sposób również nie została wykazała zasadność pobrania opłaty przygotowawczej. Powód do kosztów tych jedynie lakonicznie odniósł się w piśmie procesowym z dnia 2 października 2024 roku, natomiast rozważania te mają charakter ogólny i nie odnoszą się do tej konkretnej umowy (co więcej, w piśmie tym – na uzasadnienie wysokości prowizji – powołano się na 3-letni termin obowiązywania tejże umowy, która jednak obowiązywała przez 48 miesięcy (4 lata). W ocenie Sądu cała kwota pozaodsetkowych kosztów, przewidzianych w przedmiotowej umowie, odpowiadająca kwocie całkowitej kwoty pożyczki, stanowić miała wynagrodzenie prowizyjne pożyczkobiorcy, ukryte pod różnymi opłatami wyszczególnionymi w umowie.

Mając zatem na względzie poczynione powyżej rozważania, wobec uznania umowy o numerze (...) za nieważną, na podstawie przywołanych powyżej przepisów, powództwo zostało oddalone w całości.

asesor sądowy Paula Wacławek