Wyrok z 31 lipca 2025, sygn. I C 45/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 lipca 2025 roku

Sąd Rejonowy w Pińczowie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: sędzia Grzegorz Machynia

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Kinga Swat

po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2025 r. w J.

na rozprawie

sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Starostwo Powiatowe w J.

przeciwko (...) S.A. w L.

o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego i wydanie nieruchomości

rozwiązuje stosunek prawny użytkowania wieczystego działki gruntu stanowiącej własność Skarbu Państwa znajdującej się w użytkowaniu wieczystym na podstawie decyzji z dnia 31 stycznia 2005 roku L. (...) (1) znak: (...) (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w L. położonej w miejscowości E. obręb (...) oznaczonej numerem (...) o powierzchni 0,2024 ha będącej częścią nieruchomości dla której w Sądzie Rejonowym w Pińczowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona jest (...) numer (...) i wydaje tą działkę gruntu właścicielowi Skarbowi Państwa.

Sygnatura akt I C 45/25

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 17 marca 2025 roku powód Skarb Państwa wniósł o rozwiązanie prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz (...) na (...) o powierzchni 0,2024ha położonej w miejscowości E. gmina E. objętej (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Pińczowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych stanowiącej własność Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu pozwu podniesiono, że na mocy decyzji znak: (...) L. (...) (1) z dnia 31.0l.2005r. stwierdzono nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003r. przez pozwanego (...) SA prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako (...) nr (...) o pow. 0,2202ha położonej w miejscowości E. gmina E. oraz prawa własności budynków, budowli i urządzeń trwale związanych z gruntem:- tory linii kolejowej 073, - tory linii kolejowej 065, - sieć trakcyjna, - oświetlenie zewnętrzne, - wiadukt stalowy, - przepust masywny, - peron jedno krawężnikowy,- budynek dworca, - część budynku magazynu (w granicach działki nr (...)). W aktualnej ewidencji gruntów i budynków przedmiotowa działka ma powierzchnię 0,2024ha. W/w budowle i urządzenia nie są usytuowane w granicach działki (...), w jej granicach znajduje się jedynie pas drogi krajowej nr (...) i podpory wiaduktu, przez który nad drogą krajową biegnie droga wojewódzka nr (...). W przedmiotowej sprawie przedmiotowa nieruchomość zarówno w dacie wydania w/w decyzji L. (...) (1), jak i w chwili obecnej nie była zajęta na potrzeby kolejowe. O okolicznościach tych powód został poinformowany przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w E. pismem z dnia 20.02.2024r. znak: (...). (...) SA pismem z dnia 11.12.2024r. znak (...).(...).(...)/4 wniosły o podjęcie działań z urzędu. Tym samym uznać należy, iż pozwany nigdy nie korzystał z nieruchomości na potrzeby kolejowe, zaś aktualnie na nieruchomości znajduje się pas drogi publicznej krajowej o nr (...).

W odpowiedzi na pozew z dnia 28 kwietnia 2025 roku pozwany (...) S.A. z/s w L. (...) (2) w E. nie uznaje powództwa i wnosi o jego oddalenie w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew podniesiono, że pozwana wskazuje, że w całości kwestionuje stanowisko powoda, a pozew winien zostać oddalony. Po pierwsze, przedmiotowa działka objęta jest (...), w której co istotne, znajdują się również nieruchomości (...)/(...)stanowiące wprost linię kolejową z posadowionymi torami (zrzut ekranu poniżej). Co do zasady zmiana celu użytkowania wieczystego jednej z działek objętych wspólną księgą wieczystą jest niemożliwa. Pozwana zwraca w tym miejscu uwagę, że zgodnie z definicją „nieruchomości gruntowej” zawartą w art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, która pokrywa się z pojęciem nieruchomości w rozumieniu art. 46k.c. „nieruchomość” to grunt wraz z częściami składowymi, z wyłączeniem budynków i lokali, jeżeli stanowią odrębny przedmiot własności. Jeżeli księga wieczysta obejmuje więcej niż jedną działkę ewidencyjną, to w sensie prawnym istnieje jedna nieruchomość. Dla rozpoznania przedmiotowej sprawy nie bez znaczenia pozostają również zapisy decyzji L. (...) (1) z dnia 31 stycznia 2005 roku, znak (...), w szczególności zaś pkt II ppkt 1 tej decyzji, mocą którego ustalono obowiązek korzystania z przedmiotowych nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Wskazać zatem należy, że pozwana korzysta z przedmiotowych działek dokładnie w taki sam sposób od momentu wydania przywołanej wyżej decyzji i na przestrzenni 19 ostatnich lat nic się w tej sprawie nie zmieniło. W konsekwencji w ocenie pozwanej należy wskazać, że w żadnym wypadku nie sposób uznać, że doszło do zmiany sposobu korzystania z przedmiotowej działki oraz że sposób korzystania jest oczywiście sprzeczny z tym określonym w decyzji. Przesłanką rozwiązania użytkowania wieczystego jest oczywista sprzeczność korzystania z gruntu z jego przeznaczeniem określonym w umowie, a w realiach niniejszej sprawy w przywołanej wyżej decyzji uwłaszczeniowej. Istotnym w tym kontekście jest, że rozwiązania użytkowania wieczystego nie uzasadnia każde, lecz tylko kwalifikowane odstępstwo przez użytkownika wieczystego od nałożonego na niego obowiązku korzystania z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem. Chodzi zatem o ewidentne, rażące i niczym nieusprawiedliwione oraz połączone ze szczególnym nasileniem złej woli naruszenia sposobu korzystania z nieruchomości, określonego w decyzji. Tym samym uznać należy, że rozwiązanie ustanowionego użytkowania wieczystego zostało, uzależnione od spełnienia się kryterium oczywistej sprzeczności korzystania z nieruchomości, a to zakłada badanie w każdej sprawie konkretnych okoliczności dotyczących sposobu użytkowania gruntu przez użytkownika i przyczyn, dla których korzystanie było sprzeczne z jego przeznaczeniem. Nie każde korzystanie sprzeczne z przeznaczeniem gruntu przez użytkownika wieczystego będzie wobec tego uzasadniało rozwiązanie umowy, a tylko takie, które nastąpiło z przyczyn leżących po jego stronie i nosi cechę oczywistości. W realiach niniejszej sprawy istotnym jest, że decyzja uwłaszczeniowa określając sposób korzystania z przedmiotowych nieruchomości L. (...) (1) odniósł się ogólnie do zapisów miejskiego planu zagospodarowania przestrzennego nie określając szczegółowo zakresu korzystania. W tym kontekście podnieść natomiast należy, że im bardziej ogólne określenie sposobu korzystania z gruntu, tym większy zakres swobody użytkownika wieczystego. W ocenie pozwanej zatem w realiach przedmiotowej sprawy ogólny sposób określenia w decyzji uwłaszczeniowej sposobu korzystania z nieruchomości można uznać za brak ustalenia tego sposobu ( ki 59-60).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Decyzją z dnia 31 stycznia 2005 roku znak: SP.V.(...)-11/04 L. (...) (1) stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003r. przez Skarb Państwa prawa własności zabudowanego gruntu o ogólnej powierzchni 2,0740 ha, położonego w gminie E., oznaczonego w ewidencji (...) E. jako (...) o powierzchni 0,9031 ha, (...)o powierzchni 0,2608 ha, nr (...) o powierzchni 0,(...), nr (...)o powierzchni 0,3095ha, nr (...) o powierzchni 0,2898ha i nr (...)o powierzchni 0,0906ha oraz nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003r. przez (...) S.A. prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości, w tym działki nr (...) o pow. 0,2202ha położonej w miejscowości E. gmina E. oraz prawa własności budynków, budowli i urządzeń trwale związanych z gruntem:- tory linii kolejowej 073, - tory linii kolejowej 065, - sieć trakcyjna, - oświetlenie zewnętrzne, - wiadukt stalowy, - przepust masywny, - peron jedno krawężnikowy,- budynek dworca, - część budynku magazynu (w granicach działki (...)). W decyzji ustalono obowiązek korzystania z gruntu zgodnie z przeznaczeniem określonym w planie zagospodarowania przestrzennego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że działki wymienione we wniosku, tj. A.: (...)o łącznej powierzchni 2,0740 ha, spełniają warunek uwłaszczenia – zajęte są pod linię kolejową, zgodnie z definicją zawartą w art.4 pkt 2 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym, co potwierdzone zostało również mapą doręczoną przez (...) S.A.

Dowód: decyzja z dnia 31 stycznia 2005 roku znak: SP.V.7720-11/04 L. (...) (1) k 5-6.

Pismem z dnia 20 lutego 2024 roku Generalna Dyrekcja Dróg krajowych i Autostrad Oddział w E. powiadomił Starostwo Powiatowe w J., że tory linii kolejowej nr 073, tory linii kolejowej nr 065, sieć trakcyjna, oświetlenie zewnętrzne, wiadukt stalowy, przepust masywny, peron jedno krawężnikowy, budynek dworca i część budynku magazynu (w granicach działki (...)) nie są usytuowane w granicach działki nr (...), w jej granicach znajduje się jedynie pas drogi krajowej nr (...) i podpory wiaduktu, przez który nad drogą krajowa, biegnie droga wojewódzka nr (...).

Dowód: pismo k 7-8.

W piśmie z dnia 5 listopada 2004roku Starostwa Powiatowego w J. skierowanego do (...) Urzędu Wojewódzkiego w E. wskazano, iż przez (...) nr (...) położoną we wsi E. gm. E. przebiega droga krajowa nr (...) U.- N., natomiast działka nr (...) jest to nasyp który na dzień 13 października 1998 roku był w dyspozycji (...) a obecnie są tam prowadzone roboty związane z budową obwodnicy.

Dowód: k 37 w aktach przesłanych przez (...) Urząd Wojewódzki k 78 w tych aktach.

Z oświadczenia dyrektora (...) S.A. wynikało, że nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr (...) o powierzchni 0,2202ha położona w obrębie (...) E. gmina E. pozostawała dniu 28 lutego 2003 rok we władaniu (...) S.A i stanowi fragment linii kolejowej K.-S. zgodnie z ustawą o transporcie kolejowym z dnia 28 marca 20003 roku.

Dowód: k 40 w aktach przesłanych przez (...) Urząd Wojewódzki k 78 w tych aktach.

Zgodnie z wypisem z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wydanym przez Wójta Gminy E. z dnia 23 czerwca 2025 r. dla niechudości(...), położonej w m. E., obr. (...), gmina E. – ze stanem na dzień 18.02.2005 r., w którym to (...) S.A. nabyło do w/w nieruchomości prawo użytkowania wieczystego na podstawie decyzji L. (...) (1) z dnia 31.01.2005 r., znak (...) – dla (...) położonej obr. (...) E. – figurowało oznaczenie: (...) tj. drogi klasy „GP’’ główne ruchu przyspieszonego”. Natomiast w 2013r. zmieniono przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na symbol 1KD(GP) tj. tereny dróg publicznych. Dla przedmiotowej nieruchomości, na podstawie mapy Nr (...)-(...) z dnia 09.12.2005r. dokonano zmian w ewidencji gruntów i budynków, polegających na zmianie użytku z Tk na dr (z tereny kolejowe na drogę). Zmianę wprowadzono dnia 03.01.2006r. pod A. (...) dla obr.(...) E.. Zgodnie z mapą zasadniczą w zakresie (...), położonej obręb (...) E. o powierzchni 0,2024 ha – znajduje się infrastruktura w postaci skarpy, chodnik betonowy, kratka ściekowa, 2 szt. latami, pas jezdni oraz przewody elektryczne.

Dowód: pismo Starostwa Powiatowego w J. z dnia 23 czerwca 2025r. k 79, wypis Urzędu Gminy w E. znak: (...).(...).104.2025 k 80, uchwała nr XIV/123/04 Rady Gminy E. z dnia 16 lipca 2004r. k 81-95, uchwała (...) Rady Gminy w E. z dnia 30 września 2004 roku k 96-97, wykaz zmian danych ewidencyjnych k 98.

Sąd zważył, co następuje:

Prawo użytkowania nieruchomości jest prawem na rzeczy cudzej a oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste ma związek z wolą właściciela realizacji na nieruchomości określonego celu, dlatego gdy grunt nie jest wykorzystywany zgodnie z tym celem, właściciel ma prawo domagać się rozwiązania umowy użytkowania wieczystego. Skarb Państwa jest właścicielem nieruchomości oznaczonej (...) o pow. 0,2024ha położonej w E. a będącej w użytkowaniu wieczystego pozwanego (...) S.A. zgodnie z decyzja z dnia 31 stycznia 2005 roku znak: (...) L. (...) (1). W decyzji tej ustalono obowiązek korzystania z gruntu zgodnie z przeznaczeniem określonym w planie zagospodarowania przestrzennego. Sposób korzystania z nieruchomości przez użytkownika wieczystego musi - co do zasady - odpowiadać przeznaczeniu nieruchomości według umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste. Dla rozwiązania umowy użytkowania wieczystego art. 240 k.c. wymaga oczywistej sprzeczności pomiędzy sposobem, w jaki korzysta z nieruchomości użytkownik wieczysty a sposobem korzystania wyznaczonym w umowie, a jako przykład tej sytuacji ustawa wskazuje nie wzniesienie przez użytkownika wieczystego budynku wbrew obowiązkowi wynikającemu z umowy ( zob. wyrok SN z dnia 28 stycznia 2011r., I CSK 132/10). Przeznaczenie nieruchomości odpowiada celowi, jakiemu ma służyć nieruchomość. Natomiast sposób korzystania z nieruchomości oznacza konkretną formę, metodę lub tryb wykonania. Sposób korzystania z nieruchomości, przy braku szczególnych wymagań, musi, co do zasady odpowiadać przeznaczeniu nieruchomości. Dopiero taka zmiana sposobu korzystania z nieruchomości, która prowadzi do zmiany jej przeznaczenia może stanowić podstawę rozwiązania stosunku prawnego użytkowania wieczystego Zgodnie z wypisem z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla nieruchomości (...), położonej w m. E., obr. 08, gmina E. na dzień 18.02.2005r., w którym to (...) S.A. nabyło do w/w nieruchomości prawo użytkowania wieczystego na podstawie decyzji L. (...) (1) z dnia 31.01.2005 r., znak (...)– figurowało oznaczenie: (...) tj. drogi klasy „GP’’ główne ruchu przyspieszonego”. Z kolei w 2013r. zmieniono przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na symbol 1KD(GP) tj. tereny dróg publicznych. Na podstawie mapy A. 2720-(...) z dnia 09.12.2005r., dokonano zmian w ewidencji gruntów i budynków dla działki nr (...), polegających na zmianie użytku z Tk na dr (z tereny kolejowe na drogę). Zmianę wprowadzono dnia 03.01.2006 r. pod A. (...) dla obr. (...) E.. Zgodnie z mapą zasadniczą w zakresie działki nr (...), położonej obręb (...) E. o powierzchni 0,2024 ha – znajduje się infrastruktura w postaci; skarpy, chodnik betonowy, kratka ściekowa, 2 szt. latami, pas jezdni oraz przewody elektryczne ( k 79-98). Tak więc już na datę wydawania decyzji dnia 31 stycznia 2005 roku znak: (...) L. (...) (1) działka (...) figurowała w oznaczeniu jako droga i w przebiegu dalszych zapisów ewidencyjnych, zmian planu miejscowego był cały czas teren dróg publicznych. Na działce tej pozwany nie miał i nie postawił żadnej infrastruktury kolejowej a obecnie jest tam infrastruktura w postaci skarpy, chodnik betonowy, kratka ściekowa, 2 szt. latami, pas jezdni oraz przewody elektryczne – a więc infrastruktura drogowa a nie kolejowa. Pozwany ( a co jego obciążało zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu ) nie wykazał, by usytuowano tam budynki, budowle lub urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego czy inne elementy infrastruktury kolejowej ani też, by grunt ten był w jakikolwiek sposób konieczny - jako teren przyległy - do wykonywania przewozów, utrzymania torów i ich wykorzystania w realizowanej działalności. Brak jest też wykazania przez pozwanego funkcjonalnego związku spornej działki z linią kolejową znajdującą się na innych działkach. Skoro pozwana nie użytkuje gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem i stan ten ma charakter trwały (istnieje już na czas wydawania decyzji z dnia 31 stycznia 2005 roku znak: (...) L. (...) (1)) a pozwana nie przedstawia sądowi żadnych dowodów, które mogłyby wskazywać na to, że pozwana ma wobec nieruchomości określone plany i że zamierza je zrealizować to powód ma prawo domagać się rozwiązania prawa użytkowania wieczystego ustanowionego decyzją z dnia 31 stycznia 2005 roku znak: (...) L. (...) (1) na (...) położonej w E.. Nie jest przeszkodą i tutaj jest główny zarzut pozwanej, że nieruchomość będąca przedmiotem żądania jest objęta księgą wieczystą na której znajduje się infrastruktura kolejowa ( k 59, k 74). Faktem jest, że działka nr (...) ujawniona jest w księdze (...) gdzie są i inne nieruchomości na których znajduje się infrastruktura kolejowa ( k 15-21) ale przy tej działce jest zapis sposobu korzystania jako - droga. Nie budzi wątpliwości możliwość rozwiązania stosunku użytkowania wieczystego, co do fizycznie wydzielonych części gruntu (por. wyroki Sądu Najwyższego z 11 marca 2011 r., II CSK 428/10 i z 5 lipca 2007 r., II CSK 110/07). Należy dopuścić rozwiązanie umowy o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste w odniesieniu do części gruntu będącego przedmiotem umowy, jeżeli określone w art. 240 k.c. przesłanki rozwiązania umowy są spełnione tylko co do części gruntu, dającego się wyodrębnić w drodze podziału nieruchomości ( zob. wyrok SN z 11 marca 2011r., II CSK 428/10). Wynika to stąd, że art. 240k.c. nie zawiera ograniczenia co do dopuszczalności rozwiązania umowy użytkowania wieczystego w zakresie fizycznie wydzielonych części gruntu. Jeżeli unormowania zawarte w tym przepisie i ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami dopuszczają możliwość rozwiązania użytkowania wieczystego odnośnie całej nieruchomości, to tym bardziej dopuszczalne jest rozwiązanie użytkowania wieczystego fizycznie wydzielonej części tej nieruchomości użytkowanej niezgodnie z umową. Korzystanie przez użytkownika wieczystego z gruntu w sposób sprzeczny z umową może bowiem odnosić się albo do całości, albo do części gruntu. Działka nr (...) od początku była wydzielona, stanowiła odrębną nieruchomość i tak już było na czas wydawania decyzji L. (...) (1) z dnia 31.01.2005 r., znak (...) to że znajduje się wraz z innym nieruchomościami w jednej księdze wieczystej nie jest przeszkodą do rozwiązania użytkowania wieczystego do tej nieruchomości ( (...)) bo jest ona już wyodrębniona. Także skoro pozwany w ogóle nie korzystał z tej nieruchomości i nie ma żadnych planów odnośnie jej wykorzystania ( bo wcześniej one w żaden sposób się nie zaktualizowały i o planach inwestycyjnych na tej działce nie stanowi) to określona w art.240k.c. przesłanka korzystania z gruntu w sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem, jest spełniona. Tym samym powództwo jest zasadne i skutkowało rozwiązaniem stosunku prawnego użytkowania wieczystego działki stanowiącej własność Skarb Państwa znajdującej się w użytkowaniu wieczystym na podstawie decyzji z dnia 31 stycznia 2005 roku L. (...) (1) znak (...) (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w L. jako działki nr (...) o pow. 0,2024ha położonej w E. obręb (...) będącej częścią nieruchomości wieczystoksięgowej dla której SR w J. IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) i wydaje tą działkę gruntu właścicielowi Skarbowi Państwa. Zgodnie z art.98§1k.p.c. strona przegrywająca sprawę ( nią jest pozwany) obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Powód złożył żądanie zasądzenia kosztów procesu wedle norm przepisanych ale nie wykazał by jakieś poniósł ( był zwolniony ustawowo od ponoszenia opłaty w sprawie), nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, któremu na jego żądanie należne byłyby koszty zastępstwa procesowego i nie wykazał by inne kwoty w tej sprawie wydatkował i je poniósł, by one mogły być zwrócone. Dlatego nie doszło do wydania rozstrzygnięcia zasądzającego od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu.