Wyrok z 5 sierpnia 2025, sygn. I C 166/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Pleszew, dnia 5 sierpnia 2025 r.

Sąd Rejonowy w Pleszewie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: sędzia Anna Zielińska

Protokolant: Ewelina Mielcarek

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2025 r. w Pleszewie

sprawy z powództwa R. P., S. P.

przeciwko Bank (...) spółce akcyjnej z siedzibą w A.

o zapłatę

1.  oddala powództwo,

2.  zasądza solidarnie od powodów R. P. i S. P. na rzecz pozwanego Banku (...) spółki akcyjnej z siedzibą w A. kwotę 3.617,00 zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie obliczanymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Anna Zielińska

Sygn. akt: I C 166/25

UZASADNIENIE

Powodowie R. P. i S. P. wnieśli o stwierdzenie nieważności postanowień Umowy Kredytu Mieszkaniowego Hipotecznego nr (...) zawartej
w dniu 7 maja 2021 r. pomiędzy powodami a Bankiem (...) Spółką Akcyjną dotyczącej oprocentowania (§ 11 ust. 1-13 Części Ogólnej Umowy) oraz o zasądzenie od Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w A. na swoją rzecz do niepodzielnej ręki kwoty 41.050,76 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 3 grudnia 2024 r. do dnia zapłaty. Z ostrożności w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd powyższego roszczenia wnieśli o stwierdzenie nieważności postanowień dotyczących oprocentowania tj. §1 ust. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 ww. umowy oraz o zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwoty 26.535,91 zł z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 3 grudnia 2024 r. do dnia zapłaty (żądanie ewentualne). Powodowie wnieśli również o zasądzenie od pozwanego zwrotu kosztów procesu z odsetkami ustawowymi, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości trzykrotności tej stawki oraz 34,00 zł tytułem zwrotu kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictw.

W uzasadnieniu pozwu wskazali, że pomiędzy nimi, a pozwanym została zawarta umowa kredytu mieszkaniowego hipotecznego, która według powodów jest nieważna ze względu na niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne) dotyczące oprocentowania według zmiennej stopy stanowiącej sumę stopy bazowej kredytu mieszkaniowego (WIBOR 6M) i marży Banku. Eliminacja tych klauzul prowadzi do wykreślenia postanowień dot. oprocentowania całkowicie, a w efekcie spłaty kredytu bez odsetek. Na skutek nieważności umowy świadczenia pieniężne spełnione przez powodów w wykonaniu tej umowy stanowią świadczenia nienależne podlegające zwrotowi powodom.

Pozwany Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w A. w odpowiedzi na pozew domagał się oddalenia powództwa w całości i zasądzenia od powodów zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa według norm przepisanych. Pozwany ustosunkował się do zarzutów i twierdzeń podnoszonych przez powodów, przedstawiając własną wykładnię przepisów. Zaprzeczył, by postanowienia dotyczące oprocentowania według zmiennej stopy miały charakter abuzywny dowodząc, że pozostają one w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 25 marca 2021 r. powodowie R. P. i S. P. złożyli w (...) oddziale pozwanego Banku (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w A. wniosek o kredyt mieszkaniowy hipoteczny. Wnioskowali o kredyt w wysokości 310.000,00 zł na zakup domu jednorodzinnego na rynku wtórnym.

Załącznik do wniosku stanowił formularz zawierający oświadczenia powodów o ich zatrudnieniu. Z treści tego załącznika wynika, że powód był zatrudniony na podstawie umowy
o pracę na czas nieokreślony w (...) S.A. w S.. Powódka
z kolei była zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w (...) w S..

W dniu 6 maja 2021 r. Bank podjął pozytywną decyzję o udzieleniu kredytu mieszkaniowego powodom.

(dowód: wniosek o udzielenie kredytu mieszkaniowego z załącznikami k. 122-125v, decyzja Banku z dnia 6 maja 2021 r. k. 125-126v)

W dniu 7 maja 2021 r. powodowie zawarli z pozwanym Bankiem (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w A. umowę mieszkaniowego kredytu hipotecznego nr (...). Zgodnie z umową bank udzielił powodom kredytu złotowego w wysokości 316.093,36 zł na zakup domu jednorodzinnego na rynku wtórnym – kwota 310.000,00 zł i sfinansowanie składki ubezpieczeniowej CPI (credit protection insurance) – kwota 6.093,36 zł. Umowa została zawarta na okres od 7 maja 2021 r. do 1 maja 2044 r., stopę bazową kredytu stanowił WIBOR 6M.

W § 2 ust. 5 i 6 umowy wskazano, że oprocentowanie kredytu wynosi 2,29 % w stosunku rocznym, wysokość stopy bazowej kredytu mieszkaniowego 6M wynosi 0,24 punktów procentowych, a marża banku - 2,05 punktów procentowych.

Zabezpieczeniem spłaty kredytu jest między innymi:

1)  hipoteka umowna do kwoty 632.186,72 zł na nieruchomości położonej w miejscowości S., dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w Pleszewie księga wieczysta o nr (...).

2)  cesja praw z polisy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych,

W myśl § 11 ust. 1 Części Ogólnej Umowy (COU) kwota kredytu jest oprocentowana według zmiennej stopy stanowiącej sumę stopy bazowej kredytu mieszkaniowego i marży Banku.

Zgodnie z § 11 ust. 2 COU stopa bazowa kredytu mieszkaniowego 6M jest wyliczana w ostatnim dniu roboczym każdego miesiąca kalendarzowego jako średnia arytmetyczna ze wszystkich dziennych notowań stawki wskaźnika referencyjnego WIBOR 6M (tj. oprocentowania 6-miesiecznych zlotowych pożyczek na polskim rynku międzybankowym) z ostatniego miesiąca kalendarzowego poprzedzającego okres obrachunkowy, dla którego jest ustalana, z zastrzeżeniem ust.3.

Na podstawie § 11 ust. 3 COU stopa bazowa kredytu mieszkaniowego 6M jest wyliczona zgodnie z zasadami opisanymi w ust. 2, obowiązuje włącznie do ostatniego dnia 6-miesięcznego okresu obrachunkowego, rozumianego okres kolejnych 6 miesięcy kalendarzowych. Pierwszy okres obrachunkowy liczony jest od dnia otwarcia rachunku kredytowego do ostatniego 6-go miesiąca kalendarzowego, a miesiąc kalendarzowy, w którym otwarty został rachunek kredytowy jest jednocześnie traktowany jako pierwszy miesiąc kalendarzowy. Jako dzień otwarcia rachunku kredytowego przyjmuje się dzień zawarcia umowy kredytu.

W myśl § 11 ust. 4 COU w przypadku zmiany wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego 6M ustalanej dla kolejnego okresu obrachunkowego w porównaniu z dotychczas obowiązującą, wysokość oprocentowania kredytu zmieni się o tyle punktów procentowych, o ile zmieni się stopa bazowa kredytu mieszkaniowego 6M. Nowa wysokość oprocentowania kredytu obowiązuje od 1-go dnia kolejnego okresu obrachunkowego.

Zgodnie z § 11 ust. 5 COU w przypadku zmiany w trakcie okresu obrachunkowego wysokości marży Banku, wynikającej z postanowień Umowy, bieżący okres obrachunkowy zostaje skrócony do dnia poprzedzającego dzień zmiany marży banku. Następny okres obrachunkowy liczony jest od dnia zmiany wysokości marży i kończy się w ostatnim dniu piątego pełnego miesiąca kalendarzowego, następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana marży Banku, a wysokość stopy bazowej kredytu mieszkaniowego 6M do końca trwania okresu obrachunkowego przyjmuje wartość obowiązującą w dniu tej zmiany marży. Kolejne okresy obrachunkowe obejmują pełne sześć miesięcy kalendarzowych.

W myśl § 11 ust. 6 COU mówi, iż o zmianie wysokości oprocentowania kredytu spowodowanej zmianą wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego 6M lub zmianą wysokości marży Banku, Bank powiadomi Kredytobiorcę w dokumencie „Zawiadomienie
o najbliższej spłacie kredytu"/„Zawiadomienie o wysokości raty spłaty Kredytu", w sposób określony w § 29 ust. 1 Bank dokonując podwyższenia wysokości marży Banku zgodnie § 8 ust. 5 i 6, przekaże Kredytobiorcy pisemne uzasadnienie. Informacje o nowej wysokości oprocentowania kredytu, spowodowanej zmiana wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego 6M lub zmianą wysokości marży Banku, Bank prześlę poręczycielom bazowej kredytu mieszkaniowego 6M lub zmianą wysokości marży Banku, Bank prześle poręczycielom listownie. Inne osoby będące dłużnikami Banku z tytułu prawnego zabezpieczenia spłaty kredytu nie będą informowane
o zmianie oprocentowania kredytu spowodowanej zmiana wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego 6M lub zmianą wysokości marży Banku. Zmiana wysokości oprocentowania kredytu, spowodowana zmianą wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego 6M lub zmianą wysokości marży Banku., powoduje zmianę wysokości raty kapitałowo-odsetkowej i nie wymaga zawarcia aneksu do Umowy. Niezależnie od powyższych działań Bank podaje informacje o wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego 6M do publicznej wiadomości w lokalach jednostek Banku oraz na stronie internetowej Banku.

Na podstawie § 11 ust. 7 COU w przypadku nie zaakceptowania podwyższenia wysokości oprocentowania kredytu, Kredytobiorcy przysługuje prawo pisemnego wypowiedzenia Umowy w terminie 14 dni od daty przekazania zawiadomienia lub uzasadnienia, o których mowa w ust. 6 ze skutkami określonymi § 23.

W myśl § 11 ust. 8 COU w przypadku wypowiedzenia, o którym mowa w ust. 7, do dnia upływu okresu wypowiedzenia kredyt oprocentowany jest w dotychczasowej wysokości.

Zgodnie z § 11 ust. 9 COU w przypadku istotnej wskazanego w ust. 2 wskaźnika referencyjnego, stanowiącego podstawę ustalenia wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego 6M, Bank, o ile przepisy prawa nie stanowią inaczej, od dnia następującego po dniu wystąpienia istotnej zmiany wskaźnika referencyjnego, będzie stosował dotychczasowy wskaźnik referencyjny, skorygowany o średnią arytmetyczną z różnic między wskaźnikiem referencyjnym przed i po zastosowaniu istotnej zmiany (polegających na odjęciu wartości po zmianie od wartości przed zmianą) za okres 125 dni roboczych poprzedzających dzień wystąpienia istotnej dotychczasowego wskaźnika referencyjnego.

Na podstawie § 11 ust. 10 COU w przypadku zaprzestania opracowywania wskaźnika referencyjnego, służącego do ustalania wysokości oprocentowania, Bank, o ile przepisy prawa nie stanowią inaczej, od dnia następującego po dniu zaprzestania opracowywania wskaźnika referencyjnego służącego do ustalania wysokości oprocentowania zastosowanego w umowie kredytu, będzie stosował zastępczy wskaźnik referencyjny opracowany i publikowany przez certyfikowanego administratora, skorygowany o średnią arytmetyczną z różnic między dotychczasowym a zastępczym wskaźnikiem referencyjnym (polegających na odjęciu wartości wskaźnika zastępczego od wartości wskaźnika dotychczasowego)za okres 125 dni roboczych poprzedzających dzień zaprzestana opracowywania dotychczasowego wskaźnika referencyjnego. W przypadku gdyby dostępny był więcej niż jeden wskaźnik zastępczy, Bank będzie stosował wskaźnik referencyjny najlepiej odzwierciedlający podstawowe parametry dotychczasowego wskaźnika, uwzględniając dodatkowo następujące kryteria adekwatności.

Zgodnie z § 11 ust. 12 COU w przypadku braku możliwości wyboru wskaźnika zgodnie z ust. 10 począwszy od dnia zaprzestania opracowywania dotychczasowego wskaźnika referencyjnego, wartość oprocentowania obowiązująca w ostatnim dniu opracowywania dotychczasowego wskaźnika referencyjnego, będzie zmieniać się zgodnie z terminami zmiany oprocentowania ustalonymi w umowie kredytu o sumę wartości zmian wysokości stopy referencyjnej NBP (dla kredytów w PLN) lub banku centralnego kraju, w którym obowiązuje waluta, do której jest indeksowany, które nastąpiły od poprzedniej zmiany wysokości oprocentowania.

W myśl § 11 ust. 13 COU Bank poinformuje Kredytobiorcę o zaistniałej sytuacji lub zaprzestaniu opracowywania dotychczasowego wskaźnika referencyjnego oraz konstrukcji oprocentowania obowiązującej po tym zdarzeniu. W przypadku zastosowania zastępczego wskaźnika referencyjnego względem wskaźnika, którego opracowywania zaprzestano, Bank poinformuje Kredytobiorcę o szczegółach dokonanej analizy adekwatności zastępczego wskaźnika referencyjnego, na podstawie którego została podjęta decyzja, że zastępczy wskaźnik referencyjny jest odpowiednią alternatywą dla dotychczas stosowanego wskaźnika referencyjnego.

Powodom przedstawiono symulacje kredytu przy zmianie oprocentowania, symulacje dla różnych okresów kredytowania i różnej ilości rat oraz informację o ryzykach dla kredytów hipotecznych według zaleceń Rekomendacji S Komicjsji Nadzoru Finansowego, zawierającą informację o ryzyku zmiennej stopy procentowej.

(dowód: umowa kredytu k. 30-39, 48-57, regulamin k. 128-136v, kredyt mieszkaniowy – podsumowanie warunków i symulacje k. 138-142v, informacje ogólne k. 144-147v, formularz informacyjny k. 148-156, informacja o ryzykach k. 157-160v)

Wypłata kredytu nastąpiła w dniu 17 maja 2021 r. w kwocie 310.000,00 zł.

Na poczet zaciągniętego u pozwanego kredytu powodowie w okresie do 1 kwietnia 2024 r. dokonali spłaty kwoty 57.462,70 zł (16.410,27 zł kapitału kredytu i 41.050,76 zł odsetek). Kredyt nie został całkowicie spłacony i na dzień 14 maja 2025 r. zadłużenie z tytułu kapitału kredytu wynosiło 293.194,76 zł.

(dowód: wniosek k. 27, zaświadczenie historia spłat k. 28-29v, 162-163)

Powodowie pismem z dnia 20 listopada 2024 r. działając przez pełnomocnika wezwali pozwany bank do zwrotu środków nienależnie pobranych, stanowiących różnicę pomiędzy sumą w rzeczywistości pobranych rat, a sumą rat przysługujących bankowi po wyeliminowaniu WIBOR, w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 1 kwietnia 2024 r. w kwocie 41.050,76 zł w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego.

(dowód: przedsądowe wezwanie do zapłaty k. 22-25, wydruk z systemu śledzenia przesyłek k. 26)

Powodowie zaciągnęli kredyt na zakup domu, w którym do chwili obecnej mieszkają. Nigdy w tym domu nie prowadzili działalności gospodarczej. Domu nie dzierżawili, ani nie wynajmowali. Powód jest inżynierem, a powódka pracownikiem biurowym. To nie był pierwszy kredyt zaciągnięty przez powodów, zawierali również wcześniej umowy kredytowe w tym samym banku, także umowę o kredyt hipoteczny. Zawierany był z pomocą pośrednika kredytowego, który przedstawił ofertę powodom. Umowa kredytu została zawarta według wcześniej przedstawionego klientom przez bank projektu umowy. W dniu podpisywania umowy powodowie podpisywali również informację o ryzyku zmiennej stopy procentowej. W momencie składania wniosku
o kredyt dokonuje się wyboru, czy ma on być oprocentowany według stałej czy zmiennej stopy. Pracownik banku przy podpisywaniu umowy informował klientów o możliwości wzrostu stopy referencyjnej oraz wskaźnika WIBOR. Wzrost był przewidywalny, ponieważ wówczas stopy były rekordowo niskie.

(dowód: zeznania N. S. k. 402v, zeznania S. X. k. 403, przesłuchanie powoda R. P. k. 403-403v, przesłuchanie powódki S. P. k. 403v)

Stan faktyczny sprawy sąd ustalił w oparciu o przesłuchanie powodów, pracowników banku i na podstawie powołanych dokumentów. Materiał dowodowy w tym zakresie nie był przez nikogo kwestionowany i nie budził zastrzeżeń sądu. Przedstawione przez pozwanego teksty aktów prawnych, regulaminów, opinii prawnych i urzędowych, rekomendacji, wyroków z uzasadnieniami (k. 169 i n.) nie były przydatne dla ustalenia istotnych w sprawie faktów, natomiast okazały się pomocne w uzasadnieniu przyjętej podstawy prawnej rozstrzygnięcia i oceny kluczowych postanowień umowy, o czym będzie szerzej mowa w dalszej części uzasadnienia.

W ocenie Sądu prowadzenie postępowania w kierunku ustalenia ilości transakcji na rynku międzybankowym, pozorności transakcji na rynku międzybankowym i metody ustalania WIBOR-u przez GPW Benchmark (wniosek 5.5.6. pozwu) wydłużyłoby postępowanie, nie przekładając się na treść rozstrzygnięcia. GPW Benchmark S.A. jako administrator wskaźnika działa w oparciu o opisane niżej przepisy i podlega kontroli. Zarzuty dotyczące braku obiektywności metody ustalania WIBOR i niereprezentatywności wskaźnika odnoszą się do nadzoru finansowego. Sąd w tym postępowaniu zajmuje się wyłącznie umową, a nie działalnością administratora który działa na legalnych podstawach. Z tych samych przyczyny należało pominąć też dowód z opinii biegłego z dziedziny bankowości i finansów.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie w całości, zarówno co do roszczenia głównego, jak i ewentualnego.

Rozważania prawne należy rozpocząć od kwestii interesu prawnego dotyczącego roszczenia o ustalenie. Interes prawny w rozumieniu art. 189 kpc zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni ochronę, w tym znaczeniu, że zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Zasada ta nie powinna jednak być pojmowana abstrakcyjnie, lecz ze względu na konstytucyjnie gwarantowane prawo do sądu zawsze konieczna jest ocena istnienia interesu prawnego do wytoczenia tego powództwa na tle okoliczności faktycznych konkretnych spraw. Wprawdzie kredytobiorca jest uprawniony do wystąpienia przeciwko bankowi z roszczeniem o zapłatę kwoty z tytułu nienależnego świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej czynności prawnej i tak też powodowie postąpili. Jednak brak ustalenia na przyszłość faktu niezwiązania kredytobiorców poszczególnymi postanowieniami umowy spowoduje, że w świetle stanowiska banku istnieje bardzo znaczne ryzyko, że musieliby w dalszym ciągu ponosić koszt kredytu wskazany w umowie. Dopiero stwierdzenie w wyroku, że postanowienia umowne kredytu są nieważne lub bezskuteczne, gwarantuje zwolnienie strony powodowej od obowiązku regulowania rat kredytu w przyszłości w wysokości zawyżonej. Na dzień dzisiejszy nie jest możliwe ze strony konsumenta wytoczenie żadnego innego powództwa, które zwalniałoby go z obowiązku dalszego płacenia rat kredytu w zawyżonej jego zdaniem wysokości. Zatem po stronie powodowej występuje obecnie obiektywnie stan niepewności, co do kształtu stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu, zaś wydanie rozstrzygnięcia o ustaleniu zgodnie z wnioskiem kredytobiorców, doprowadziłoby do usunięcia tej niepewności i zapewniło im ochronę prawnie uzasadnionych interesów. W tej sytuacji powództwo o ustalenie, czy tez ewentualne roszczenie o stwierdzenie nieważności postanowień dotyczących oprocentowania są dopuszczalne i mieszczą się co do zasady w granicach normowania art. 189 kpc.

Udzielanie kredytów to podstawowa działalność banku ( art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe - t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1646 ze zm.). Przez umowę kredytu bank zgonie z art. 69 ust. 1 prawa bankowego zobowiązuje się oddać do dyspozycji pożyczkobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel (przedmiot kredytu), a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie i zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonym terminie. Dodatkowo zobowiązanie kredytobiorcy obejmuje też obowiązek zapłacenia bankowi odsetek oraz prowizji, w przewidzianych w umowie terminach – wynagrodzenia za korzystanie ze środków pieniężnych banku. Z tego ostatniego wynika, że umowa kredytu jest odpłatna. Kredyt musi mieć też swoje przeznaczenie, a jego przedmiotem jest określona kwota pieniężna.

W myśl art. 69 ust. 2 Prawa bankowego, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności:

1) strony umowy,

2) kwotę i walutę kredytu,

3) cel, na który kredyt został udzielony,

4) zasady i termin spłaty kredytu,

5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany,

6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu,

7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu,

8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych,

9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje,

10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

W ocenie Sądu podpisana przez strony umowa kredytu spełnia wszystkie ustawowe wymogi wynikające z treści art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe, w szczególności spełniała wymogi z art. 69 ust. 2 pkt 2 i 4 Prawa bankowego. Strony określiły w umowie kwotę kredytu, walutę kredytu, jego przeznaczenie, okres kredytowania, terminy i zasady jego zwrotu przez powodów, a także oprocentowanie kredytu i opłaty oraz prowizje związane z jego udzieleniem. Zgodnie z treścią umowy oprocentowanie jest zmienne i w świetle obowiązujących przepisów takiego określenie oprocentowanie jest dopuszczalne.

Powodowie w analizowanym stosunku prawnym mają status konsumentów w rozumieniu art. 22 ¹ kc. Nie istnieją żadne regulacje prawne zabraniające udzielania konsumentom kredytów zlotowych ze zmiennym oprocentowaniem. Przeciwnie zarówno ustawa Prawo bankowe jak i ustawa z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami (art. 4 pkt 21 ustawy Dz. U. z 2017 r.,r., poz. 819 z późn. zm.) posługują się pojęciami zmiennego oprocentowania. Zastrzeżenie w umowie kredytu zmiennej stopy procentowej nie stanowi więc niedozwolonej klauzuli wzorca umownego w rozumieniu art. 385 ¹ kc, albowiem takie uprawnienie Banku wynika wprost z treści art. 76 oraz innych przepisów prawa bankowego. Zgodnie z treścią przepisu art. 76 ustawy Prawo bankowe zasady oprocentowania kredytu określa umowa kredytu, z tym że w razie stosowania stopy zmiennej należy:

1) określić w umowie kredytowej warunki zmiany stopy procentowej kredytu;

2) powiadomić w sposób określony w umowie kredytobiorcę, poręczyciela oraz, jeżeli umowa nie stanowi inaczej, inne osoby będące dłużnikami banku z tytułu zabezpieczenia kredytu o każdej zmianie stopy jego oprocentowania.

Sposób określenia przez Bank warunków zmiany procentowej kredytu podlega ocenie z punktu widzenia konsumenta i w tym zakresie Banki powinny zachować szczególną staranność w odniesieniu do precyzyjnego, jednoznacznego i zrozumiałego dla kontrahenta określenia tych warunków (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2011 r., I CSK 30/11, Legalis).

Zgodnie z treścią art. 385 ¹ kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z powyższego przepisu wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, jeżeli spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne: klauzule umowne zostały zawarte w umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszają interesy konsumenta. Z kolei kontrola abuzywności postanowień umowy jest niedopuszczalna, gdy postanowienia główne zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem oraz postanowienia umowne określają główne świadczenia stron i są sformułowane w sposób jednoznaczny. W sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszają interesy konsumenta postanowienia umowne godzące w równowagę kontraktową stron, a także, te, które zmierzają do wprowadzenia konsumenta w błąd, wykorzystując jego zaufanie i brak specjalistycznej wiedzy. Zatem sprzeczne z dobrymi obyczajami są takie działania, które zmierzają do dezinformacji lub wywołania błędnego mniemania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między partnerami kontraktowymi. Dobre obyczaje to klauzula pozwalająca ocenić treść czynności prawnej w świetle norm moralnych i obyczajowych, które są powszechnie akceptowane albo znajdują uznanie, przykładowo w stosunkach z konsumentem. Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, bacząc na jej treść, okoliczność jej zawarcia, a także uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

Postanowienie umowne dotyczące zmiennej stopy procentowej opisanej jako suma wysokości wskaźnika referencyjnego WIBOR 6M oraz stałej marży wskazanej w umowie kredytu, reguluje wynagrodzenie Banku i czyni to w sposób jednoznaczny w rozumieniu art. 385 ¹ kc. Postanowienie umowne dotyczące zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR 6M co do zasady nie powinno stanowić przedmiotu badania na podstawie przepisów dyrektywy unijnej 93/13 i przepisów krajowych o niedozwolonych postanowień umownych. Stosownie do przepisu art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 warunki umowy odzwierciedlające obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze oraz postanowienia lub zasady konwencji międzybankowych których stroną są państwa członkowskie lub Wspólnota nie podlegają przepisom tej dyrektywy. Regułę tę potwierdził TSUE w wyroku z dnia 9 lipca 2020 r. wydanym w sprawie I - C 81/19.

Zgodnie z kolei z art. 29 ust. 2 ustawy o kredycie hipotecznym oraz nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami z dnia 23 marca 2017 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 819 ze zm) jeżeli strony nie uzgodniły stałej stopy oprocentowania kredytu hipotecznego, sposób ustalania stopy procentowej, o którym mowa w ust. 1 pkt 8, określa się jako wartość wskaźnika referencyjnego oraz wysokość marży ustalonej w umowie o kredyt hipoteczny. Natomiast w myśl art. 4 pkt 28 ww. ustawy wskaźnikiem jest wskaźnik opisany w art. 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z dnia 8 czerwca 2016 r. w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki w instrumentach i umowach finansowych lub do wyników funduszy inwestycyjnych (zwanego jako BMR) i zmieniającego dyrektywy 2008/48/WE i 2014/17/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 596/2014. Stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 3 ww, rozporządzenia tym wskaźnikiem referencyjnym jest dowolny indeks stanowiący odniesienie do określenia kwoty przypadającej do zapłaty z tytułu instrumentu finansowego lub umowy finansowej lub do określenia wartości instrumentu finansowego bądź indeks stosowany do pomiaru wyników funduszu inwestycyjnego w celu śledzenia stopy zwrotu takiego indeksu lub określenia alokacji aktywów z lub obliczania opłat za wyniki. Parametry takiego wskaźnika spełnia wskaźnik WIBOR 6M. Został on wskazany wprost jako kluczowy wskaźnik w załączniku do rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2016/1368 z dnia 11 sierpnia 2016 r. ustanawiającego wykaz kluczowych wskaźników referencyjnych stosowanych na rynkach finansowych. Z załącznika wynika, że administratorem wskaźnika jest GPW Benchmarks S.A. z siedzibą w (...). Umieszczenie wskaźnika referencyjnego w załączniku oznacza, że odniesienie w pozwie do stanu faktycznego i danych sprzed wejścia w życie rozporządzenia jest niepotrzebne i bezprzedmiotowe.

WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) to wskaźnik oprocentowania pożyczek na krajowym rynku międzybankowym. Wskaźnik referencyjny stopy procentowej WIBOR jest ustalany przez GPW Benchmark w ramach Fixingu, zgodnie z zasadami przewidzianymi w Regulaminie Stawek Referencyjnych WIBID i WIBOR na podstawie danych wejściowych przekazywanych przez uczestników fixingu (banki). (k. 46-47 pismo GPW Benchmark S.A.). Obecnie uczestnikami fixingu są następujące banki Bank (...), Bank (...) S.A., Bank (...) w A. S.A., Bank (...) S.A., Bank (...) S.A., (...) S.A., (...) Bank (...) S.A., (...) S.A., (...) (...) (...) Bank (...) S.A. , (...) Bank (...) S.A. B. one czołowe polskie banki, co zapewnia odzwierciedlenie faktycznych warunków rynkowych na jakich sektor bankowy pożycza środki pieniężne w złotych polskich. Proces ustalania wysokości wskaźnika WIBOR odbywa się w oparciu o dane źródłowe przekazywane przez uczestników fixingu na podstawie wprowadzonej Rozporządzeniem BMR zasady tzw. „kaskady danych”. Zakłada ona obowiązywania swoistej hierarchii w procedurze opracowywania kwotowań przez uczestników fixingu. Artykuł 11 Rozporządzenia BMR ściśle reguluje kwestię danych wejściowych wykorzystywanych w procesie opracowania wskaźnika referencyjnego, w tym wskaźnika referencyjnego WIBOR. GPW Benchmark jako administrator wskaźników referencyjnych, przy ich opracowaniu nie korzysta ze swobody uznania i wszędzie tam gdzie jest to możliwe stosuje rzeczywiste dane dotyczące transakcji. Dopiero w przypadku, gdy dane dotyczące rzeczywistych transakcji nie są wystarczające do zapewnienia rzetelności i dokładności wskaźnika referencyjnego lub są do tego celu nieodpowiednie, wykorzystuje inny typ danych wejściowych niż rzeczywiste transakcje, wskazane w Opisie Metody Kaskady Danych na podstawie art. 18 Rozporządzenia BMR i Załącznika 1 do Rozporządzenia BMR. Metoda ta ma na celu ustalenie jednoznacznych wytycznych co do tego, jakie dane wejściowe powinny być wykorzystywane do ustalania kwotować oraz w jakiej kolejności. Metoda wymienia cztery poziomy, z czego trzy pierwsze dotyczą kwotowań modelowych, a więc opartych na danych transakcyjnych, a dopiero ostatni z poziomów umożliwia zastosowanie kwotowań wiążących. Tak stworzona procedura jest zgodna z art. 11 ust. 1 pkt a-c BMR . W rozporządzeniu przewidziano, że istnieje możliwość zastosowania danych wejściowych niebędących danymi transakcyjnymi w sytuacji, gdy brak jest danych dotyczących transakcji lub są one nieadekwatne. Uregulowania w zakresie zarówno kwotowań modelowych jak i wiążących powodują, że dane na podstawie których zostały one ustalone są weryfikowalne. Metoda kaskady danych spełnia wymóg przewidziany w art. 11 ust. 1 pkt c BMR. Wieloetapowa oraz szczegółowa procedura ustalania wskaźnika referencyjnego przygotowana i stosowana przez GPW Benchmark S.A. eliminuje prawdopodobieństwo manipulacji tym wskaźnikiem. Szereg wymogów prawnych które musi spełniać nie tylko administrator, ale również uczestnik fixingu, powoduje że WIBOR jest wskaźnikiem wiarygodnym i oddającym realia rynkowe.

Powyższy wywód został częściowo zaczerpnięty z opracowania autorstwa Jarosława Bełdowskiego i Pawła Szczęśniaka „WIBOR. Aktualne problemy prawne” (str. 121-127) i ma charakter pomocniczy w zrozumieniu określonych mechanizmów, które w niniejszej sprawie nie są sporne. Dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma jednak większego znaczenia. Istotne jest to, że WIBOR jest wskaźnikiem legalnym i obiektywnym. Jego kształtowanie zostało powierzone określonemu podmiotowi, który nie jest kredytodawcą i nie ma w tym zakresie dowolności. Próba wzruszenia tego wskaźnika to w istocie zakwestionowanie podstawy prawnej jego wprowadzenia, czyli rozporządzenia BMR. Zarzuty dotyczące nieprawidłowości w kształtowaniu wskaźnika, możliwości manipulacji przez uczestników fixingu (banki) nie podlegają badaniu w tym postępowaniu, ponieważ dotyczą ściśle kwestii z zakresu nadzoru finansowego. Dla porządku należy podkreślić, ze decyzją z dnia 17 grudnia 2020 r. Komisja Nadzoru Finansowego udzieliła GPW Benchmarka S.A. zezwolenia na prowadzenie działalności jako administrator wskaźników referencyjnych stóp procentowych, w tym również kluczowych wskaźników referencyjnych zgodnie ze złożonym wnioskiem (decyzja k. 188-188v). Tym samym organ nadzoru finansowego potwierdził, iż proces wyznaczania wskaźnika referencyjnego WIBOR jest zgodny z wymaganiami nałożonymi na podstawie przepisów prawa Unii Europejskiej.

Odnosząc się ponownie do powołanej wyżej publikacji naukowej należy powtórzyć za jej autorami, że legalność WIBOR nie ulega wątpliwości ze względu na jego umocowanie w prawodawstwie unijnym, co zostało potwierdzone w drodze decyzji administracyjnej KNF na wyrażenie zgody na administrowanie wskaźnikami stopy procentowej przez GPW Benchmark S.A. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego taka decyzja ma wpływ na stosunki cywilnoprawne, wiążąc sąd powszechny w postępowaniu cywilnym. Zważywszy na przepisy BMR wyznaczające określone warunki dla funkcjonowania wskaźnika referencyjnego stopy procentowej, WIBOR wiarygodnie odzwierciedla rynek i realia gospodarcze, kształtując cenę pieniądza na rynku między bankowym w Polsce. Powszechność dostępu do notować WIBOR i sposobu jego ustalania sprawa, że konsument nie ma żadnych problemów w zapoznaniu się z nimi w trybie ciągłym. Należy rozgraniczyć obowiązek poinformowania konsumenta o ryzyku stopy zmiennego oprocentowania od poinformowania go o odesłaniu do WIBOR. W pierwszym przypadku na banku ciąży obowiązek poinformowania konsumenta o ryzyku zmiennej stopy oprocentowania, by przeciętny, ale i rozważny konsument mógł go oszacować. Obowiązek ten nie przekłada się na szczegółowość klauzuli zmiennego oprocentowania, która powinna być zwięzła, by uniknąć „przeładowania informacyjnego”. Nie ma więc obowiązku detalicznego opisu warunków zmiany zmiennej stopy oprocentowania ani dostarczania regulaminu, na którym opiera się szacowanie WIBOR, a brak podania historycznych odczytów właściwych stawek WIBOR nie dowodzi braku rzetelnej informacji. Oparcie oprocentowania na zmiennej stopie odsyłającej do WIBOR nie prowadzi do jednostronnego przeniesienia ryzyka jego zmiany na konsumenta, ponieważ obciąża obie strony kontraktu, a czynniki makroekonomiczne wpływające na WIBOR podlegają zmianom na korzyść kredytobiorcy i kredytodawcy (tak: „WIBOR. Aktualne problemy prawne” str. 75-76).

Sąd nie podziela stanowiska powodów, że postanowienie umowne dotyczące zmiennego procentowania w oparciu o wskaźnik WIBOR 6M jest nieuczciwe i że bank zaniechał obowiązku informacyjnego. Powodowie zostali poinformowani o ryzyku zmienności oprocentowania kredytu w sposób zrozumiały nie tylko pod względem gramatycznym, ale również ekonomicznym. Przy podpisywaniu umowy złożyli na formularzu banku pisemne oświadczenia, że są świadomi, iż oprocentowanie kredytu jest zmienne i w okresie obowiązywania umowy może ulec podwyższeniu w związku ze wzrostem stopy referencyjnej WIBOR, co spowoduje podwyższenie kwoty spłacanej raty. Procedura informowania o ryzyku zmiennego oprocentowania odbywała się zgodnie z Rekomendacją S i była dostateczna, a formularz o ryzykach dla kredytobiorców hipotecznych wyczerpujący i jednoznaczny. Sąd nie ma podstaw, aby przypisać pozwanemu działanie w złej wierze, podobnie jak nie ma podstaw do przyjęcia, że kierowane do powodów informacje w zakresie ryzyka zmiennego oprocentowania były niejasne i niezrozumiałe. Nie jest prawdą, aby powodowie nie mieli wiedzy co do nieprzewidywalności zmienności oprocentowania przez wielość różnorodnych czynników gospodarczych i politycznych. Powodowie otrzymali symulacje uwzględniające zmiany wskaźnika WIBOR, w tym w szczególności symulacje obrazujące jak wzrost wskaźnika WIBOR może wpłynąć na wysokość spłacanych rat. Pozwany bank przekazał powodom pisemną informację o ryzyku zmiennej stopy procentowej wraz z symulacją, która przedstawiała symulację raty przy założeniu wzrostu oprocentowania, który to wzrost - co istotne - nie zrealizował się jak do tej pory w ogóle w całym okresie trwania umowy. Przedstawiona symulacja świadczy zdaniem Sądu o dopełnieniu wymogów przedstawienia wszystkich informacji mogących mieć wpływ na zakres obowiązków kredytobiorcy i pozwalających samodzielnie ocenić między innymi całkowity koszt kredytu, nawet gdyby mierzyć standard informacji o zmiennej stopie procentowej miarą właściwą dla kredytów walutowych.

Odnośnie rozkładu ryzyka przy umowie kredytu o zmiennym oprocentowaniu ustalanym na podstawie wskaźnika referencyjnego WIBOR należy podnieść, iż ryzyko zmiany wysokości wskaźnika WIBOR, obciąża obie strony kontraktu, a nie tylko kredytobiorcę. Wskaźnik WIBOR ulega zmianom będącym odbiciem zmieniającej się sytuacji ekonomicznej w skali makro. Czynniki makroekonomiczne, które wpływają na wysokość wskaźnika WIBOR podlegają zmianom zarówno na korzyść kredytobiorcy, jak i na korzyść kredytodawcy. Badanie zgodności oprocentowania kredytu z dobrymi obyczajami może odbywać się wyłącznie przez łączną analizę oprocentowania jako takiego, którego składnikami jest WIBOR 6M i marża z punktu widzenia funkcji, jakie pełnią odsetki umowne. Wartość pieniądza ma charakter zmienny w czasie, a mechanizm wyrównania ewentualnych ubytków wartości jest szczególnie ważny w stosunkach kredytowych o charakterze wieloletnim. Oznacza to, że część kapitałowa spłacanych przez kredytobiorcę rat ma obecnie mniejszą wartość niż odpowiadający temu świadczeniu kapitał wypłacony w dacie uruchomienia kredytu. Właśnie wspomniany ubytek wartości spełnionego świadczenia ma być rekompensowany przez odsetki (oprocentowanie), których składnikiem jest WIBOR. (tak Sąd Okręgowy Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 lutego 2024 r. sygn. akt IV C 1300/23, Legalis).

Wobec powyższego brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności umowy z uwagi na naruszenie art. 58 kc lub art. 353 ¹ kc, brak też podstaw do przyjęcia abuzywności postanowień o zmiennym oprocentowaniu.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w pkt 1 wyroku.

O kosztach procesu sąd orzekł w pkt 2 wyroku na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., ponieważ powodowie przegrali proces w całości. Na celowe koszty zasądzone od powodów składa się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 3.600,00 zł wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł. Stopień skomplikowania sprawy, czas trwania proceu oraz nakład pracy pełnomocnika powodów nie uzasadniał przyznania wynagrodzenia w wysokości potrójnej stawki minimalnej.

Anna Zielińska