Postanowienie z 20 sierpnia 2025, sygn. I Ns 481/25

POSTANOWIENIE

Dnia 20 sierpnia 2025 r.

Sąd Rejonowy w Grudziądzu I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	sędzia Andrzej Antkiewicz
Protokolant:	starszy sekretarz sądowy T. U.

po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2025 r. w D. na rozprawie

sprawy z wniosku (...) (...) z siedzibą w C.

z udziałem I. H., (...) (...) w K.

o zasiedzenie służebności

postanawia:

1.  stwierdzić, że (...) (...) w C. nabyło w drodze zasiedzenia z dniem 1 listopada 1993 r. nieodpłatnie służebność gruntową o treści odpowiadającej swym zakresem służebności przesyłu gazociągu wysokiego ciśnienia (...) relacji R.-D. wraz z infrastrukturą naziemną przynależną do tego gazociągu na nieruchomości składającej się z działek o (...) położonych w D., dla których Sąd Rejonowy w Grudziądzu prowadzi (...), wzdłuż trasy tego gazociągu, o szerokości 400 mm;

2.  ustalić, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ns 481/25

UZASADNIENIE

postanowienia z dnia 20 sierpnia 2025 roku

Operator (...) (...) w C. wniosła o stwierdzenie, że (...) (...) w C. nabyła w drodze zasiedzenia z dniem 1 listopada 1993 r. lub – w przypadku przyjęcia dobrej wiary – że nabył Skarb Państwa z dniem 1 listopada 1983 r., nieodpłatnie służebność gruntową o treści odpowiadającej swym zakresem służebności przesyłu gazociągu wysokiego ciśnienia (...) relacji R.-D. wraz z infrastrukturą naziemną przynależną do tego gazociągu na działkach uczestnika I. H. o (...) położonych w D., dla których Sąd Rejonowy w Grudziądzu prowadzi (...), zgodnie z trasą tego gazociągu.

Według wnioskodawcy termin zasiedzenia służebności rozpoczął swój bieg od dnia zakończenia robót budowlanych gazociągu (...), tj. od 31 października 1973 r.

Wnioskodawca podniósł, że wymieniony gazociąg został pobudowany przez (...) (...), będące przedsiębiorstwem państwowym, jednakże w 2006 r. gazociąg ten został wniesiony w ramach dywidendy niepieniężnej do wnioskowej spółki przez następcę prawnego inwestora gazociągu. Tym samym wnioskodawczyni, jako obecny właściciel tego gazociągu, posiada legitymację czynną do złożenia wniosku o zasiedzenie (k. 2-13).

(...) (...) poparł wniosek (k. 136-139).

Uczestnik I. H. wniósł o oddalenie wniosku, podnosząc przede wszystkim zarzut braku spokojnego posiadania służebności przez okres trzydziestu lat, zarzut braku istnienia ograniczonego prawa rzeczowego wskazanego we wniosku, brak dobrej wiary przy uzyskaniu posiadania, brak wskazania jako uczestnika Skarbu Państwa, niewykazanie, że w sprawie nie wydano decyzji wywłaszczeniowej ograniczającej prawo własności w związku z budową gazociągu, niewykazanie korzystania przez wnioskodawcę z nieruchomości w zakresie odpowiadającym służebności przesyłu, niewykazanie nieprzerwanego posiadania służebności, zawieszenie okres zasiedzenia w okresie PRL i brak cech posiadania samoistnego przez przedsiębiorstwa państwowe w okresie przed 1990 r. Uczestnik zarzucił, że interpretacja art. 292 k.c. w związku z art. 285 k.c. dokonana przez wnioskodawcę jest niezgodna z (...), wskazując na pytania prawne dotyczące tej materii, zadane (...) (k. 171-177 i 213 akt).

Postanowieniem z dnia 19 lipca 2024 r. w sprawie I Ns 8/16 Sąd Rejonowy oddalił wniosek, uznając niedopuszczalność zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu przed wejściem w życie przepisów, które wprowadziły do kodeksu cywilnego instytucję służebności przesyłu.

Postanowieniem z 31 marca 2025 r. Sąd Okręgowy w Toruniu w sprawie VIII Ca 880/24 uchylił postanowienie z 19 lipca 2024 r. i sprawę przekazał tut. Sądowi do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za instancję odwoławczą. Sąd Okręgowy wyraził pogląd o dopuszczalności i zgodności z Konstytucją zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu. Poglądem tym Sąd Rejonowy jest związany przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy ustalił, co następuje:

Gazociąg wysokiego ciśnienia o średnicy 400 mm relacji R. - D. został wybudowany w latach 1977 - 1972 (do grudnia) na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia 26 marca 1970 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego łącznie z projektami obiektów budowalnych.

Gazociąg został ukończony 27 grudnia 1972 r., a oddany do eksploatacji 31 października 1973 r. Wtedy został on podłączony do sieci gazowej z siedmioma innymi odcinkami. Gazociąg został położony na głębokości 1 metra.

W terenie znajdują się betonowe słupki oznaczeniowe gazociągu o przekroju 20 x 20 cm i wysokości 60-80 cm. Na działce uczestnika I. H. nr (...) (...) znajduje się jeden taki słupek, na działce (...) drugi słupek oraz przy granicy z działką nr (...) – na sąsiedniej działce trzeci słupek. Na tej sąsiedniej działce jest też naziemny zespół zaporowo – upustowy w ogrodzeniu o wymiarach (...), co jest widoczne z działki uczestnika. Od strony południowej od działki uczestnika, na sąsiedniej działce, jakieś 100-150metrów od granicy znajdują się kolumny wentylacyjne i słupki znacznikowe. Po przeciwnej stronie drogi znajdują się punkty pomiarowe, tj. żółty słupek z tworzywa sztucznego. Urządzenia te zostały wybudowane razem z gazociągiem. Obok tego znajduje się rura upustowa, jest to element betonowy ze stalową rurą o średnicy 15 cm i wysokości około 3-3,5 metra. Jest to w odległości kilku metrów od zespołu zaporowo – upustowego. Na działce uczestnika jest też kolumna wentylacyjna – betonowy klocek ze stalową rurą o średnicy 50 mmm i wysokości ok. 2,5 metra zakończona w kształcie litery T. Gazociąg jest cały czas eksploatowany od momentu uruchomienia, na działkach uczestnika nie był przebudowywany. Była przebudowa gazociągu na działce sąsiedniej. W tym czasie nie był wstrzymany przepływ gazu przez gazociąg.

Gazociąg był wybudowany przez (...) (...) (...) należące do (...) i od tego czasu kolejni następcy prawni tego podmiotu nim władają, a obecnie wnioskodawczyni, która przejęła gazociąg w 2006 r. na mocy aktu notarialnego z dnia 10 października 2006 r. o pokryciu wkładów niepieniężnych w spółce przez Skarb Państwa. Władanie gazociągu przejawia się przesyłaniem przez niego gazu ziemnego. Gazociąg podlega odpowiedniemu nadzorowi, konserwacjom, remontom, dokonywana jest ocena stanu technicznego gazociągu. Obecnie jest to uregulowane harmonogramami. Raz na kwartał jest kontrolowane stężenie metanu w rurze wentylacyjnej, do której przykładany jest metanomierz. Wykonywane są przeglądy gazociągu na działce uczestnika. Raz na kwartał jest robiony oblot gazociągu za pomocą śmigłowca. Jest to wykonywane od początku istnienia gazociągu. Nie zachowały się stare dokumenty, które by to potwierdzały. Konserwacja gazociągu na działkach uczestnika polega na okresowym malowaniu słupków i kolumny wentylacyjnej – nie rzadziej niż raz na 3 lata. Raz do roku są usuwane samosiejki z pasa eksploatacyjnego gazociągu. Protokoły z przeglądów robione są dla poszczególnych odcinków gazociągu, a nie dla konkretnych działek.

Matka uczestnika S. H., która była właścicielem nieruchomości obecnie należących do uczestnika, zgodziła się na położenie gazociągu. Otrzymała odszkodowanie za zniszczenie upraw podczas budowy gazociągu. Uczestnik miał wtedy 21 lat. Od początku orientował się, w którym miejscu przebiega gazociąg. Od 2013 r. uczestnik nie wpuszcza pracowników gazowni na swoje działki. Od tego czasu na linii gazociągu wyrosły samosiejki sosny i brzozy. Kiedy w 1998 r. (...) uzyskało decyzje o warunkach zabudowy dla drugiego gazociągu zlokalizowanego obok objętego przedmiotem sprawy, wnioskodawca domagał się kompleksowego załatwienia kwestii lokalizacji gazociągów na jego gruncie żądając wykupu nieruchomości i odwołując się od decyzji ograniczających jego własność w związku z planowaną budową drugiej nitki gazociągu.

Dowody: dokumenty i zdjęcia dołączone do wniosku – k. 18-128

dokumenty dołączone do odpowiedzi na wniosek – k. 180-186

przesłuchanie uczestnika – k. 453v akt

zeznania świadka K. S. – k. 213v-215 akt

Sąd zważył, co następuje:

Sąd ustalił stan faktyczny w oparciu o dowody z dokumentów załączonych do akt sprawy oraz zeznania świadka K. S. i przesłuchanie uczestnika. I. H.. Żadna ze stron nie kwestionowała tych zeznań ani prawdziwości załączonych dokumentów, zaś Sąd nie znalazł powodów, aby odmówić im wiarygodności z urzędu.

Sąd pominął wniosek o powołanie biegłego z zakresu geodezji, gdyż na potrzeby tego postępowania nie było wymagane oznaczenie przebiegu służebności na mapie.

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że poprzednik prawny wnioskodawcy,
a następnie wnioskodawca korzystali z trwałych i widocznych urządzeń w postaci gazociągu posadowionego na nieruchomości uczestnika postępowania.

Dla porządku należy jedynie przypomnieć, że dla skutecznego nabycia służebności przesyłu w drodze zasiedzenia konieczne jest spełnienie dwóch przesłanek.

Zgodnie z art. 352 § 1 k.c., kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, jest posiadaczem służebności. Zasiedzenie służebności gruntowej reguluje art. 292 k.c., zgodnie z którym warunkiem zasiedzenia służebności jest korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia. Ze względu na odpowiednie stosowanie do nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej przepisów o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie (art. 292 k.c.), dla stwierdzenia nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu niezbędne jest więc kumulatywne spełnienie dwóch przesłanek: wspomniane już posiadanie służebności oraz upływu czasu. Przy czym przy ocenie posiadania prowadzącego do zasiedzenia służebności gruntowej chodzi o faktyczne korzystanie z gruntu w takim zakresie i w taki sposób, w jaki czyniłaby to osoba, której przysługuje służebność.

W postanowieniu z dnia 13 października 2011 roku, sygn. akt V CSK 502/10 Sąd Najwyższy uznał, że posiadanie przez przedsiębiorstwo państwowe trwałych i widocznych urządzeń energetycznych na cudzej nieruchomości może prowadzić do zasiedzenia służebności przesyłu (art. 352 k.c. w zw. z art. 292 k.c.). Znajduje tu również zastosowanie mechanizm zasiedzenia nieruchomości, wyrażony w przepisach art. 172 do 176 k.c., co w szczególności odnosi się do ustalenia dobrej lub złej wiary posiadacza i możliwości doliczenia okresu posiadania poprzednika.

Zgodnie z art. 172 k.c. zasiedzenie służebności przesyłu następuje z upływem 20 lat, jeżeli posiadacz wykonuje ją nieprzerwanie w sposób samoistny. W przypadku natomiast, jeżeli posiadanie uzyskano w złej wierze, czas potrzebny do zasiedzenia to 30 lat.

Zauważyć należy, iż uregulowanie służebności przesyłu expressis verbis nastąpiło w 2008 roku. Jednakże jeszcze przed tą datą orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuściło zasiadywanie przez przedsiębiorstwa przesyłowe służebności gruntowej jako prawa do korzystania z cudzej nieruchomości.

Zgodnie z tradycyjnym poglądem orzecznictwa w kwestii dobrej wiary, który w ostatnim czasie dominuje (zob. np. postanowienie SN z 24 marca 1999 r., I CKN 1081/97, OSNC 1999, nr 10, poz. 181) dobra wiara polega na błędnym, ale w danych okolicznościach usprawiedliwionym przekonaniu posiadacza nieruchomości, że przysługuje mu wykonywane przez niego prawo. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2008 r., I CSK 171/08 (OSNC 2010,nr 1, poz. 15) stwierdzono, iż objęcie przez przedsiębiorstwo państwowe cudzej nieruchomości w posiadanie na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jedn. tekst: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) w celu budowy urządzeń przesyłowych uzasadnia przyjęcie dobrej wiary tego przedsiębiorstwa jako posiadacza służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (art. 292 w związku z art. 172 § 1 k.c.). Wynika z tego, że tam, gdzie przedsiębiorstwo gazowe nie jest w stanie wykazać, że inwestycja była realizowana w oparciu o stosowne decyzje administracyjne (bez tytułu prawnego), tam przyjąć trzeba, że nie wykazano dobrej wiary posiadacza służebności. Takie stanowisko wynikło również z wcześniejszych orzeczeń sądów niższych instancji oraz innych orzeczeń Sądu Najwyższego (zob. np. wyrok SN z 25 listopada 2008 r., II CSK 346/08, LEX nr 484714).

Wobec przyjęcia złej wiary po stronie inwestora gazociągu, na podstawie art. 292 k.c. w zw. z art. 172 § 1 i 2 k.c. orzeczono jak w pkt 1. sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 520 § 1 k.p.c. Sąd nie obciążył uczestnika I. H. kosztami postępowania wnioskodawcy, mimo że jego zarzuty okazały się chybione, albowiem stwierdzenie zasiedzenia służebności jest w interesie wnioskodawcy, następuje nieodpłatnie, a zatem bez żadnej rekompensaty finansowej na rzecz właściciela gruntu. Obciążanie go w tej sytuacji dodatkowo kosztami postępowania wnioskodawcy jawiłoby się jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.