Postanowienie SN z 14 marca 2012, sygn. II CZ 188/11
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
odrzucono środek zaskarżenia
Przedmiot
o świadczenie pieniężne
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
zażalenie
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
dłużnik egzekucyjny
uczestnik postępowania
wnioskodawca
uczestnik
Data orzeczenia
14 marca 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Anna Kozłowska
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 14 marca 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Anna Kozłowska (przewodniczący)
SSN Marian Kocon
SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)
w sprawie egzekucyjnej z wniosku Banku S.A.
w K., Mirosława F. i Jakuba S.
przeciwko dłużniczce Małgorzacie P.
przy udziale Barbary J. i Włodzimierza J.
o świadczenie pieniężne,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 14 marca 2012 r.,
zażalenia dłużniczki
na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w postanowieniu
Sądu Okręgowego z dnia 17 maja 2011 r.,
odrzuca zażalenie.
2
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 maja 2010 r. Sąd Rejonowy udzielił przybicia
ograniczonego prawa rzeczowego w postaci spółdzielczego własnościowego prawa
do lokalu nr 1, położonego w G. przy ul. O.[...], objętego prowadzoną przez ten Sąd
księgą wieczystą nr [...], na rzecz Barbary i Włodzimierza małż. J. na prawach
wspólności ustawowej za cenę 122 200 zł.
Kolejnym postanowieniem z dnia 27 lipca 2010 r. Sąd Rejonowy sprostował
imię wnioskodawcy w komparycji postanowienia o przybiciu, przysądził własność
spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu nr 1, położonego w G. przy ul.
O.[...], na rzecz Barbary i Włodzimierza małż. J. na prawach wspólności ustawowej
za cenę 122 200 zł, która została w całości zapłacona, i zobowiązał dłużniczkę
Małgorzatę P. do wydania opisanego lokalu jego nabywcom.
Dłużniczka złożyła zażalenie na postanowienie z dnia 27 lipca 2010 r. oraz
wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia
28 maja 2010 r.
Postanowieniem z dnia 22 października 2010 r. Sąd Rejonowy sprostował
swoje postanowienia o przybiciu z dnia 28 maja 2010 r. i o przysądzeniu własności
z dnia 27 lipca 2010 r. w ten sposób, że po słowach: „O.” w miejsce oznaczenia:
„[...]” wpisał: „[...]”, a ponadto odrzucił zażalenie dłużniczki na postanowienie z dnia
27 lipca 2010 r., wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na
postanowienie z dnia 28 maja 2010 r. oraz zażalenie na to postanowienie.
Dłużniczka zaskarżyła postanowienie z dnia 22 października 2010 r.
zażaleniem.
W odpowiedzi na zażalenie nabywczyni Barbara J. wniosła o oddalenie
zażalenia i zasądzenie od dłużniczki kosztów postępowania zażaleniowego.
Po rozpoznaniu zażalenia dłużniczki, Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia
17 maja 2011 r. oddalił zażalenie i zasądził od Małgorzaty P. na rzecz Barbary J.
kwotę 450 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. W
uzasadnieniu rozstrzygnięcia o kosztach Sąd Okręgowy powołał się na przepisy art.
3
98 § 1 i 3 w związku z art. 99, 391 § 1 i 13 § 2 k.p.c. Stwierdził, że egzekucja z
własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu jest najbardziej zbliżona do
egzekucji z nieruchomości, w związku z czym za podstawę określenia wysokości
wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym przyjął § 6 pkt 6 w związku
z § 10 pkt 7 i § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28
września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia
przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego
ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).
Dłużniczka wniosła zażalenie na zawarte w powołanym postanowieniu
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego. Podniosła, że w egzekucji
z nieruchomości, zgodnie z art. 922 k.p.c., uczestnikami postępowania oprócz
wierzyciela i dłużnika są również osoby, którym przysługują prawa rzeczowe
ograniczone lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości,
a gdy przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste, także organ, który zawarł
umowę o użytkowanie wieczyste. Nabywca nieruchomości w drodze licytacji nie
zyskuje zatem statusu uczestnika postępowania egzekucyjnego. Z tej przyczyny
Sąd Rejonowy nie powinien dopuścić Barbary J. do udziału w postępowaniu
zażaleniowym, a tym samym nie powinien zasądzać na jej rzecz kosztów
postępowania zażaleniowego. W konkluzji żaląca wniosła o uchylenie
zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej od nabywczyni kosztów postępowania
zażaleniowego.
W piśmie z dnia 13 września 2011 r., a następnie w odpowiedzi na zażalenie
nabywczyni Barbara J. oświadczyła, że cofa wniosek o zasądzenie na jej rzecz
kosztów postępowania zażaleniowego zgłoszony w odpowiedzi na
zażalenie dłużniczki na postanowienie z dnia 22 października 2010 r., zrzeka się
roszczenia o wymienione koszty i wnosi o uwzględnienie zażalenia dłużniczki
na postanowienie z dnia 17 maja 2011 r. w trybie art. 395 § 2 k.p.c. ewentualnie
o umorzenie postępowania.
W piśmie z dnia 6 października 2011 r. dłużniczka zgłosiła wniosek
o przyznanie jej „kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4
Zgodnie z art. 3941
§ 1 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje
na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz
skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
i na postanowienie co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem
rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Z kolei zgodnie z art. 3941
§ 2 k.p.c.,
w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje także
na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie,
z wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 3981
, a także postanowień
wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej
instancji.
Przytoczone przepisy zostały zamieszczone w rozdziale 2 działu V tytułu VI
księgi pierwszej części pierwszej kodeksu, regulującej postępowanie rozpoznawcze
w procesie, natomiast zaskarżone postanowienie sądu drugiej instancji zostało
wydane w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z art. 13 § 2 k.p.c., przepisy
o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych
w kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Rozważenia wymaga
zatem kwestia, czy art. 3941
k.p.c. może być stosowany odpowiednio
w postępowaniu egzekucyjnym, unormowanym w części trzeciej kodeksu.
Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie przyjmuje się, że w ramach
odpowiedniego stosowania przepisów niektóre przepisy znajdują zastosowanie
wprost, bez modyfikacji, inne tylko pośrednio, czyli z uwzględnieniem konstrukcji
i odrębności postępowania, w którym znajdują zastosowanie, a jeszcze inne nie
będą mogły być w ogóle wykorzystane. Stosowanie „odpowiednie” oznacza więc
niezbędną adaptację (i ewentualnie zmianę niektórych elementów) normy do
zasadniczych celów i form danego postępowania, jak również pełne uwzględnienie
charakteru i celu danego postępowania oraz wynikających stąd różnic w stosunku
do uregulowań, które mają być zastosowane (zob. uchwałę Sądu Najwyższego
z dnia 15 września 1995 r., III CZP 110/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 177, oraz
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2011 r., I CZ 127/10, nie publ.
i z dnia 9 listopada 2011 r., II CZ 91/11, nie publ.).
5
Rozważając problem odpowiedniego stosowania art. 3941
k.p.c.
w postępowaniu egzekucyjnym, trzeba uwzględnić, że kwestia zaskarżania
postanowień wydanych w tym postępowaniu została uregulowana w art. 7674
§ 1,
2 i 3 k.p.c. Stosownie do § 1 powołanego artykułu, w brzmieniu ustalonym przez
ustawę z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U. Nr 172, poz. 1804), zażalenie przysługuje
na postanowienie sądu w wypadkach wskazanych w ustawie. Według § 2,
w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U. z 2005 r. Nr
13, poz. 98), na postanowienie sądu drugiej instancji wydane po rozpoznaniu
zażalenia skarga kasacyjna nie przysługuje. I wreszcie, w myśl § 3, dodanego
przez ustawę z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U. Nr 155, poz. 1037), w sprawach
egzekucyjnych skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia nie przysługuje.
Jak wynika z przytoczonych unormowań, ustawodawca w sposób wyraźny
wyłączył możliwość odpowiedniego stosowania w postępowaniu egzekucyjnym
przepisów o skardze kasacyjnej i skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia.
Uwzględnienie tych unormowań prowadzi do wniosku, że nie ma również
podstaw do stosowania w postępowaniu egzekucyjnym art. 3941
k.p.c.
Wobec niedopuszczalności skargi kasacyjnej oraz skargi o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, odpowiednie stosowanie
przepisów art. 3941
§ 1 pkt 1 i § 2 k.p.c. nie wchodzi w ogóle w rachubę. Nie ma też
argumentów przemawiających za stosowaniem art. 3941
§ 1 pkt 2 k.p.c., ponieważ
przepis ten ma charakter wyjątkowy i jako taki podlega wykładni restryktywnej.
W konsekwencji jego odpowiednie stosowanie prowadzić musi do wniosku,
że w postępowaniu egzekucyjnym nie może on być w ogóle wykorzystany.
Trzeba dodać, że, zgodnie z postanowieniami Sądu Najwyższego z dnia
11 maja 2011 r., I CZ 127/10 (nie publ.) i z dnia 9 listopada 2011 r., II CZ 91/11
(nie publ.), art. 3941
§ 1 pkt 2 k.p.c., jako przepis wyjątkowy i tym samym
podlegający wykładni restryktywnej, nie ma zastosowania w postępowaniu
klauzulowym.
6
Z tych samych względów przepis ten nie ma zastosowania w postępowaniu
egzekucyjnym. Dlatego też Sąd Najwyższy na podstawie art. 373 w związku
z art. 370, 397 § 2, 39821
i 3941
§ 3 k.p.c. odrzucił zażalenie jako niedopuszczalne.., przepisy
o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych
w kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Rozważenia wymaga
zatem kwestia, czy art. 3941
k.p.c. może być stosowany odpowiednio
w postępowaniu egzekucyjnym, unormowanym w części trzeciej kodeksu.
Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie przyjmuje się, że w ramach
odpowiedniego stosowania przepisów niektóre przepisy znajdują zastosowanie
wprost, bez modyfikacji, inne tylko pośrednio, czyli z uwzględnieniem konstrukcji
i odrębności postępowania, w którym znajdują zastosowanie, a jeszcze inne nie
będą mogły być w ogóle wykorzystane. Stosowanie „odpowiednie” oznacza więc
niezbędną adaptację (i ewentualnie zmianę niektórych elementów) normy do
zasadniczych celów i form danego postępowania, jak również pełne uwzględnienie
charakteru i celu danego postępowania oraz wynikających stąd różnic w stosunku
do uregulowań, które mają być zastosowane (zob. uchwałę Sądu Najwyższego
z dnia 15 września 1995 r., III CZP 110/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 177, oraz
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2011 r., I CZ 127/10, nie publ.
i z dnia 9 listopada 2011 r., II CZ 91/11, nie publ.).
5
Rozważając problem odpowiedniego stosowania art. 3941
k.p.c.
w postępowaniu egzekucyjnym, trzeba uwzględnić, że kwestia zaskarżania
postanowień wydanych w tym postępowaniu została uregulowana w art. 7674
§ 1,
2 i 3 k.p.c. Stosownie do § 1 powołanego artykułu, w brzmieniu ustalonym przez
ustawę z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U. Nr 172, poz. 1804), zażalenie przysługuje
na postanowienie sądu w wypadkach wskazanych w ustawie. Według § 2,
w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U. z 2005 r. Nr
13, poz. 98), na postanowienie sądu drugiej instancji wydane po rozpoznaniu
zażalenia skarga kasacyjna nie przysługuje. I wreszcie, w myśl § 3, dodanego
przez ustawę z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U. Nr 155, poz. 1037), w sprawach
egzekucyjnych skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia nie przysługuje.
Jak wynika z przytoczonych unormowań, ustawodawca w sposób wyraźny
wyłączył możliwość odpowiedniego stosowania w postępowaniu egzekucyjnym
przepisów o skardze kasacyjnej i skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia.
Uwzględnienie tych unormowań prowadzi do wniosku, że nie ma również
podstaw do stosowania w postępowaniu egzekucyjnym art. 3941
k.p.c.
Wobec niedopuszczalności skargi kasacyjnej oraz skargi o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, odpowiednie stosowanie
przepisów art. 3941
§ 1 pkt 1 i § 2 k.p.c. nie wchodzi w ogóle w rachubę. Nie ma też
argumentów przemawiających za stosowaniem art. 3941
§ 1 pkt 2 k.p.c., ponieważ
przepis ten ma charakter wyjątkowy i jako taki podlega wykładni restryktywnej.
W konsekwencji jego odpowiednie stosowanie prowadzić musi do wniosku,
że w postępowaniu egzekucyjnym nie może on być w ogóle wykorzystany.
Trzeba dodać, że, zgodnie z postanowieniami Sądu Najwyższego z dnia
11 maja 2011 r., I CZ 127/10 (nie publ.) i z dnia 9 listopada 2011 r., II CZ 91/11
(nie publ.), art. 3941
§ 1 pkt 2 k.p.c., jako przepis wyjątkowy i tym samym
podlegający wykładni restryktywnej, nie ma zastosowania w postępowaniu
klauzulowym.
6
Z tych samych względów przepis ten nie ma zastosowania w postępowaniu
egzekucyjnym. Dlatego też Sąd Najwyższy na podstawie art. 373 w związku
z art. 370, 397 § 2, 39821
i 3941
§ 3 k.p.c. odrzucił zażalenie jako niedopuszczalne.