Wyrok z 2 grudnia 2025, sygn. III C 770/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 grudnia 2025 r.

Sąd Rejonowy Szczecin- Centrum w Szczecinie – Wydział III Cywilny

w składzie: Przewodniczący: Sędzia Małgorzata Janik-Białek

Protokolant: stażysta Nikola Szczypior-Urant

po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2025 r. w Szczecinie

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Bank (...) spółki akcyjnej w W.

przeciwko A. P. i A. M. (1)

o zapłatę

I.  oddala w całości powództwo główne;

II.  oddala w całości powództwo ewentualne;

III.  zasądza od powoda (...) Bank (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz pozwanej A. P. kwotę 5.417 złotych (pięciu tysięcy czterystu siedemnastu złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

IV.  zasądza od powoda (...) Bank (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz pozwanego A. M. (1) kwotę 5.417 złotych (pięciu tysięcy czterystu siedemnastu złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sędzia Małgorzata Janik- Białek

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 2 grudnia 2025 r.

Pozwem datowanym na dzień 26 września 2024 r., skierowanym przeciwko A. P. i A. M. (1), powód (...) Bank (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. wniósł o:

1. zasądzenie solidarnie od pozwanego oraz pozwanej na rzecz powoda kwoty 27 981,61 zł z tytułu zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 5 lipca 2024 roku do dnia zapłaty;

- ewentualnie zasądzenie od pozwanego oraz pozwanej na rzecz powoda kwoty 27 981,61 zł z tytułu zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 5 lipca 2024 roku do dnia zapłaty z zastrzeżeniem, że spełnienie zasądzonego świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości spełnionego świadczenia,

- ewentualnie zasądzenie na rzecz powoda kwoty 27 981,61 zł z tytułu zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 5 lipca 2024 roku do dnia zapłaty, od każdego z pozwanych w częściach równych;

2. zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 45 247,58 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia Banku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 5 lipca 2024 roku do dnia zapłaty - na podstawie przepisów art. 410 w zw. z art. 405 k.c.;

- ewentualnie zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 45 247,58 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia Banku – na podstawie przepisów art. 410 w zw. z art. 405 k.c., wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 5 lipca 2024 roku do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, że spełnienie zasądzonego świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości spełnionego świadczenia, ewentualnie zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 45 247,58 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 5 lipca 2024 roku do dnia zapłaty - na podstawie przepisów art. 410 w zw. z art. 405 k.c., od każdego z Pozwanych w częściach równych,

3. ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienie roszczenia, o którym mowa w pkt. 2 powyżej, podtrzymując żądanie określone w pkt. 1 powyżej, strona powodowa wniosła ponadto o: zmianę wysokości świadczenia powoda w postaci wypłaconego pozwanemu na podstawie zawartej umowy kredytu kapitału kredytu w związku z istotną zmianą siły nabywczej pieniądza w czasie i ukształtowanie go na poziomie 366 299,11 zł oraz zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 67 299,11 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty — na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358 [1] § 3 k.c.),

- ewentualnie zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 67 299,11 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty - na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358 [1] § 3 k.c.), z zastrzeżeniem, że spełnienie zasądzonego świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości spełnionego świadczenia,

- ewentualnie zasądzenie na rzecz powoda kwoty 67 299,11 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty - na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358 [1] § 3 k.c.) od każdego z pozwanych w częściach równych ,

4. zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Strona powodowa, uzasadniając swoje żądanie, wskazała, że pozwani jako kredytobiorcy zawarli z (...) Bankiem (poprzednikiem prawnym powoda) umowę kredytu hipotecznego, na podstawie której bank wypłacił im kwotę 299 000 zł. Dzięki otrzymanym środkom pozwani zrealizowali cel kredytu, czyli nabyli nieruchomość, czego nie byliby w stanie osiągnąć bez zawarcia tej umowy. Umowa była przez obie strony należycie wykonywana przez okres szesnastu lat. Pomimo tego pozwany wystąpił z powództwem przeciwko bankowi podnosząc, że postanowienia umowy dotyczące mechanizmu wypłaty i spłaty kredytu mają charakter niedozwolony, co w jego ocenie powinno skutkować uznaniem całej umowy za nieważną. Sąd I instancji uwzględnił to powództwo i wyrokiem stwierdził nieważność umowy kredytu, a sąd II instancji oddalił apelację banku, podtrzymując to rozstrzygnięcie i uznając, że jedyną przyczyną nieważności są abuzywne postanowienia umowne.

Obecnie bank, formułując swoje stanowisko procesowe, dąży do rozliczenia stron po prawomocnym stwierdzeniu nieważności umowy kredytu hipotecznego z powodu niedozwolonych klauzul przeliczeniowych. Wyrok unieważniający umowę ma charakter konstytutywny, co oznacza, że odpadła podstawa prawna wszystkich dotychczas spełnionych świadczeń, a w konsekwencji powstał po obu stronach obowiązek ich wzajemnego zwrotu. W związku z tym bank dochodzi od pozwanego roszczeń restytucyjnych, obejmujących zwrot udostępnionego kapitału w wysokości urealnionej z uwagi na zmianę siły nabywczej pieniądza w czasie.

Po uwzględnieniu wszystkich dokonanych spłat rat kredytu oraz częściowym rozliczeniu kosztów procesu pozostaje jeszcze do zwrotu nominalna kwota kapitału w wysokości 27 981,61 zł. Bank stoi jednak na stanowisku, że zwrot wyłącznie wartości nominalnej prowadziłby do jego pokrzywdzenia i niesłusznego wzbogacenia pozwanego, gdyż realna wartość 299 000 zł wypłaconych w 2007 roku jest obecnie znacznie wyższa. Dlatego bank dochodzi urealnienia świadczenia ponad wartość nominalną przede wszystkim na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 410 w zw. z art. 405 k.c.), ewentualnie na zasadzie sądowej waloryzacji zobowiązania (art. 358 [1] § 3 k.c.). Przed wytoczeniem powództwa bank bezskutecznie wezwał pozwanego do dobrowolnej zapłaty kwoty 46 247,58 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego istotą umowy kredytu jest udostępnienie kredytobiorcy kapitału na oznaczony czas w zamian za obowiązek jego zwrotu wraz z wynagrodzeniem banku w postaci odsetek i prowizji. Skoro umowa okazała się nieważna od samego początku, rozliczenie stron musi nastąpić według reguł bezpodstawnego wzbogacenia. Przepisy te nakazują zwrot wszystkiego, co zostało uzyskane bez podstawy prawnej, w naturze lub – gdy jest to niemożliwe – w odpowiadającej mu wartości, przy czym wartość tę ustala się z uwzględnieniem całego przysporzenia majątkowego, jakie nastąpiło w majątku wzbogaconego.

Zdaniem strony powodowej przepisy (art. 2, art. 32 i art. 45 Konstytucji RP) oraz ugruntowane orzecznictwo Sądu Najwyższego (m.in. uchwały III CZP 11/20 i III CZP 6/21) nie stoją na przeszkodzie dochodzeniu zwrotu świadczenia o wyższej wartości ekonomicznej niż nominalna. Umowa kredytu ma charakter wzajemny, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu jej nieważności strony powinny otrzymać ekwiwalentne przysporzenie. Zwrot wyłącznie kwoty nominalnej w warunkach wieloletnim okresie wysokiej inflacji (w tym 14,4% w 2022 r. i 11,4% w 2023 r.) oznaczałby utratę przez bank około 45% realnej wartości udostępnionego kapitału i w konsekwencji nieuzasadnione wzbogacenie się kredytobiorcy.

Wartość wzbogacenia ustala się na chwilę wyrokowania (art. 316 § 1 k.p.c.), uwzględniając rzeczywistą zmianę w majątku pozwanego. Doktryna oraz liczne orzeczenia (m.in. wyrok SN IV CSK 565/14, III CRN 83/88 oraz wyroki sądów apelacyjnych) przyjmują, że w razie zwrotu świadczeń pieniężnych spełnionych na podstawie nieważnej czynności prawnej konieczne jest urealnienie ich wartości w analogii do art. 363 § 2 k.c., tak aby uniknąć niesłusznego przysporzenia kosztem drugiej strony. Analogiczne zasady stosuje się przy rozliczeniach nieważnych umów sprzedaży, darowizny czy konkubinatu – zawsze uwzględnia się aktualną wartość rynkową świadczenia.

W niniejszej sprawie, po skrupulatnym wyliczeniu z wykorzystaniem miesięcznych wskaźników inflacji publikowanych przez GUS oraz po odjęciu wszystkich dokonanych spłat, urealniona wartość udostępnionego kapitału wynosi 366.299,11 zł. Oznacza to, że ponad nominalnie pozostałą do zwrotu kwotę 27.981,61 zł bank dochodzi dodatkowo 67 299,11 zł. W razie jakichkolwiek wątpliwości co do prawidłowości wyliczeń bank wnosi o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego.

Strona powodowa podkreśliła, że celem sankcji nieważności nie jest premiowanie którejkolwiek ze stron, lecz przywrócenie stanu sprzed zawarcia umowy w jak najbardziej rzeczywisty sposób. Zwrot wyłącznie kwoty nominalnej w realiach niniejszej sprawy prowadziłby do oczywistego uprzywilejowania pozwanego, który przez szesnaście lat korzystał z kapitału banku, spłacał kredyt w nominalnie niższych ratach dzięki abuzywnym klauzulom, a jednocześnie znacząco zwiększył swój majątek wskutek wzrostu wartości nabytych za kredyt nieruchomości (ceny metra kwadratowego w W. wzrosły z około 6000 zł w 2006/2007r. do ponad 14 000 zł obecnie). Ochrona konsumenta nie wyłącza prawa banku do żądania pełnego rozliczenia, a roszczenia banku są całkowicie odrębne od roszczeń kredytobiorcy.

Na wypadek nieuwzględnienia roszczenia głównego bank podnosi ewentualnie żądanie waloryzacji sądowej świadczenia na podstawie art. 358 ¹ § 3 k.c. Przesłanki tej instytucji są w pełni spełnione – od momentu udostępnienia kapitału nastąpiła istotna zmiana siły nabywczej pieniądza (skumulowana inflacja od 2007 r. przekracza 100%, a od 2016 r. wynosi około 41%), co w połączeniu z ponad dwukrotnym wzrostem cen nieruchomości prowadzi do rażącego pokrzywdzenia banku i nieuzasadnionego uprzywilejowania pozwanego. Waloryzacja ma na celu wyłącznie przywrócenie realnej równowagi świadczeń, a nie stanowi wynagrodzenia za korzystanie z kapitału (co wykluczył (...) w sprawie C-520/21). Orzecznictwo krajowe po wyroku (...) w sprawie C-520/21 nadal dopuszcza stosowanie waloryzacji sądowej w rozliczeniach nieważnych umów kredytu (m.in. wyroki SO w Gdańsku XV C 18/22, SO w Elblągu I C 132/19 i wiele innych). Z kolei ostatnie postanowienie (...) z sprawy C-488/23 nie dotyczy waloryzacji, gdyż instytucja ta nie jest tożsama z „rekompensatą za korzystanie z kapitału”. Wyliczona według wskaźników GUS kwota waloryzacji jest identyczna jak w roszczeniu głównym i wynosi 67 299,11 zł. Bank świadomie wybrał najbardziej korzystny dla pozwanego miernik (inflację konsumencką GUS), choć inne obiektywne wskaźniki – takie jak wzrost średniego wynagrodzenia (183%) czy kosztów budowy (127%) – uzasadniałyby znacznie wyższą waloryzację.

Z tych wszystkich powodów bank wnosi o zasądzenie od strony pozwanej na swoją rzecz kwoty odpowiadającej urealnionej wartości udostępnionego kapitału, tak aby ostateczne rozliczenie stron było w pełni sprawiedliwe i zgodne z zasadami prawa cywilnego oraz konstytucyjnymi zasadami sprawiedliwości społecznej.

Pozwany A. M. (1) w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości z uwagi na zawiłości sprawy i znaczny nakład pracy pełnomocnika, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Uzasadniając wniosek o oddalenie powództwa pozwany przyznał, że strony posiadały zawartą umowy kredytową z dnia 16 czerwca 2008 r. Natomiast pismem z dnia 08 lipca 2021 r. kredytobiorcy wezwali bank do zapłaty kwoty 700.000,00 złotych. Przedmiotowe pismo zostało doręczone w dniu 14 lipca 2021 r., zaś termin do spełnienia świadczenia (7 dni) upłynął w dniu 21 lipca 2021 r., co oznacza, że roszczenie o zwrot stało się wymagalne w dniu 22 lipca 2021 r. W rzeczywistości od dnia zawarcia umowy kredytu do dnia doręczenia wezwania do zapłaty uiszczono kwotę 281.617,87 złotych.

Wyrokiem z dnia 12 września 2022 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie, sygn. akt: I C 1706/21 ustalił, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 16 czerwca 2008 r. jest nieważna oraz zasądził od pozwanego na rzecz kredytobiorców kwotę 90.000,00 PLN wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 22.07.2021 r. do dnia zapłaty. W dniu 25 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny, sygn. akt: I ACa 1450/22 oddalił apelację Banku.

Kolejnym pismem z dnia 06 czerwca 2024 r. wezwano Bank do zapłaty kwoty 364.911,99 złotych. Przedmiotowe pismo zostało doręczone w dniu 13 czerwca 2024 r., zaś termin do spełnienia świadczenia (7 dni) upłynął w dniu 20 czerwca 2024 r., co oznacza, że roszczenie o zwrot stało się wymagalne w dniu 21 czerwca 2024 r.

W rzeczywistości od dnia doręczenia pierwszego wezwania do zapłaty do dnia doręczenia drugiego wezwania do zapłaty uiszczono kwotę 81.360.01 złotych.

W konsekwencji powyższego, pozwany posiadał wymagalne względem banku roszczenie o zwrot spełnionych świadczeń w wykonaniu umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 16 czerwca 2008 r. tj.:

a)  kwotę 191.617,87 złotych tytułem należności głównej, nieobjętej postępowaniem toczącym się pomiędzy stronami,

b)  kwotę 59.445,82 złotych tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 191.617,87złotych od dnia 22 lipca 2021 r. do dnia sporządzenia niniejszego oświadczenia,

c)  kwotę 81.360,01 złotych - tytułem należności głównej,

d)  kwotę 200,61 złotych tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 81.360,01 złotych od dnia 21 czerwca 2024 r. do dnia sporządzenia niniejszego oświadczenia, łącznie stanowiąc kwotę w wysokości 332.624,31 złotych.

Mając na uwadze powyższe, w dniu 28 czerwca 2024 r. kredytobiorcy złożyli bankowi oświadczenie o potrąceniu przysługującej im kwoty 332.624,31 złotych z wierzytelnością Banku o zwrot wypłaconego kapitału w kwocie 299.000,00 złotych w następującej kolejności: d), b), c), a). W konsekwencji wierzytelność banku wygasła w całości.

Pozwana A. P. również złożyła odpowiedź na pozew, która w przeważającej części pokrywała się z argumentacją pozwanego A. M. (1) sprowadzającą się do wniosku o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W dalszym toku procesu strony nie modyfikowały swoich zasadniczych stanowisk procesowych.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 16 czerwca 2008 r. A. P. i A. M. (1) (jako kredytobiorcy) zawarli umowę kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z (...) Bank S.A. z siedzibą w W. (poprzednikiem prawnym (...) Bank (...) S.A.

Na wniosek z dnia 03 czerwca 2008 Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 299.000,00 zł denominowanego w walucie (...), na okres 360 miesięcy od dnia 15 czerwca 2008 r. do dnia 15 czerwca 2038 (ostateczny termin spłaty kredytu) na zasadach określonych w Umowie i (...), wliczając w to:

1) okres wykorzystania kredytu: 0 miesięcy,

2) okres karencji w spłacie kredytu: 0 miesięcy,

3) okres spłaty kredytu wraz z należnymi odsetkami: 360 miesięcy.

Niesporne, a nadto dowód :

- umowa kredytu (...) nr (...) k. 38-39,

- zeznania pozwanej A. P. k. 169 v.,

- zeznania pozwanego A. M. (1) k. 169 v.

W wyroku z dnia 12 września 2022 r. (sygn. I C 1706/21) ustalono, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 16 czerwca 2008 r. zawarta pomiędzy A. M. (1) i A. P. (poprzednio A. M. (2)) a (...) Bank Spółka Akcyjna w W. (obecnie (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W.) jest nieważna.

Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2024 r. (sygn. I ACa 1450/22) oddalono apelację.

Dowód :

- wyrok z 12 września 2022 r. (sygn. I C 1706/21) k. 40,

- wyrok z 25 kwietnia 2024 r. (sygn. I ACa 1450/22) k. 41.

Pismami z 4 czerwca 2024 r. (...) Bank (...) S.A. wezwał A. P. i A. M. (1) do zapłaty w terminie do 4 lipca 2024 r. kwoty 344.247,58 zł, która składa się z:

1)  299.000 zł zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego w dniu 25 czerwca 2008 r. na podstawie umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 16 czerwca 2008 r.,

2)  45.247,58 zł tytułem zwrotu kwoty należnej bankowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconą na podstawie umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia świadczenia banku.

Dowód :

- wezwanie do zapłaty dla A. P. k. 42-45,

- wezwanie do zapłaty dla A. M. (1) k. 46-49,

- dowód nadania k. 50,

- potwierdzenie odbioru przez A. M. (1) k. 51,

- potwierdzenie odbioru przez A. P. k. 52.

Pismem z 28 czerwca 2024 r. pełnomocnik A. M. (1) i A. P. złożył oświadczenie o potrąceniu wierzytelności w związku z nieważnością umowy kredytu (...) nr (...) z dnia 16 czerwca 2008 r.

W piśmie wskazano, że A. M. (1) i A. P. posiadają wymagalne względem (...) Bank S.A. roszczenie o zwrot spełnionych świadczeń w wykonaniu umowy kredytu na cele mieszkaniowe:

a)  kwotę 191.617,87 - złotych tytułem należności głównej nieobjętej postępowaniem toczącym się pomiędzy stronami,

b)  kwotę 59.445,82 złotych tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 191.617,87 złotych od dnia 22 lipca 2021 r. do dnia sporządzenia niniejszego oświadczenia,

c)  kwotę 81.360,01 złotych - tytułem należność głównej,

d)  kwotę 200,61 złotych tytułem odsetek - ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 81.360,01 złotych od dnia. 21 czerwca 2024 r. do dnia sporządzenia mniejszego oświadczenia,

łącznie stanowiąc kwotę w wysokości 332.624,31 złotych;

Mając na uwadze powyższe, złożono oświadczenie o potrąceniu przysługującej kwoty 332.62431 złotych z wierzytelnością Banku o zwrot wypłaconego kapitału w kwocie 299.000,00 złotych w następującej kolejności; d), b), c), a). Nadmieniono przy tym, że w ramach przedstawionych do potrącenia kwot, w pierwszej kolejności potrąceniu podlegają te świadczenia, które zostały spełnione najwcześniej, a które podlegały zsumowaniu w danej pozycji.

Dowód :

- oświadczenie o potrąceniu wierzytelności k. 53, k. 119.

W odpowiedzi na pismo dotyczące oświadczenia o potrąceniu w imieniu (...) Bank (...) S.A. poinformowano pismem z dnia 23 sierpnia 2024 r., że potrącenie zostaje przyjęte, lecz wyłącznie w części odpowiadającej łącznej kwocie spłat kredytu aktualnie pozostającej w dyspozycji banku. W związku z dokonanym potrąceniem na poczet zwrotu wypłaconego kapitału została zaliczona kwota 271.018,39 zł. Wobec tego poinformowano również, że kwota pozostałości kapitału do zwrotu na rzecz banku wynosi 27.981,61 zł.

Dowód :

- odpowiedź na pismo dot. oświadczenia o potrąceniu k. 55-56.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Niesporny pomiędzy stronami był fakt zawarcia przez pozwanych z poprzednikiem prawnym powodowego banku umowy o kredyt na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 16 czerwca 2008 r., która to następnie została uznana przez sąd za nieważną. Dodatkowo, sąd pozostawał związany prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z 12 września 2022 r. (sygn. I C 1706/21) i zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. obowiązywał go zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią, a nawet niedopuszczalne było prowadzenie w tym zakresie postępowania dowodowego. Co do tych okoliczności wystąpiła powaga rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.).

W następstwie upadku umowy kredytu (czyli stwierdzenia jej trwałej nieważności od samego początku), zgodnie z dominującą w polskim orzecznictwie teorią dwóch kondykcji, między kredytobiorcą a bankiem powstają dwa całkowicie niezależne od siebie roszczenia restytucyjne (zwrotne). Oznacza to, że każda ze stron może dochodzić zwrotu tego, co świadczyła na rzecz drugiej strony, uznając te świadczenia za nienależne (art. 410 § 1 i § 2 k.c. w związku z art. 405 k.c.).

W praktyce oznacza to, że kredytobiorca ma samodzielne roszczenie wobec banku o zwrot wszystkich dotychczas uiszczonych kwot z tytułu spłaty kredytu (zarówno zapłaconych rat kapitałowo-odsetkowych, jak i wszelkich innych opłat, prowizji, składek ubezpieczeniowych itp., które zostały zapłacone w wykonaniu nieważnej umowy). Natomiast bank ma odrębne, równoległe roszczenie wobec kredytobiorcy o zwrot kwoty faktycznie wypłaconego kapitału kredytu (czyli tej sumy, którą bank rzeczywiście przekazał kredytobiorcy lub na jego rzecz).

Podstawą prawną wytoczenia powództwa był przepis art. 405 k.c., który stanowi, że kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Zgodnie natomiast z art. 410 par. 1 i 2 k.c. przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego (§ 1). Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (§ 2).

Obowiązek wydania korzyści (art. 405 k.c.), gdy jej przedmiotem jest od samego początku suma pieniężna, powstaje z chwilą jej uzyskania przez wzbogaconego. Suma ta powinna być zwrócona – co do zasady – według wartości nominalnej, jednak w warunkach określonych w art. 358 ¹ § 3 k.c., sąd może zmienić wysokość świadczenia (por. uchwałę SN z dnia 8 października 1992 r., III CZP 117/92; wyrok SN z dnia 9 października 1997 r., I CKN 263/97, LEX nr 83806; wyrok SN z dnia 17 kwietnia 2000 r., V CKN 32/00, LEX nr 52429; wyrok SN z dnia 11 stycznia 2002 r., IV CKN 571/00, LEX nr 483297; wyrok SN z dnia 17 stycznia 2002 r., III CKN 1500/00, OSNC 2002, nr 11, poz. 140; wyrok SN z dnia 15 stycznia 2004 r., II CK 348/02, LEX nr 464824; wyrok SN z dnia 22 września 2005 r., IV CK 103/05, LEX nr 286773; wyrok SN z dnia 30 stycznia 2007 r., IV CSK 360/06, IC 2008, nr 12, s. 41; wyrok SN z dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 547/06, LEX nr 457803; wyrok SN z dnia 17 listopada 2011 r., IV CSK 68/11).

Zmiana wysokości świadczenia poprzez uwzględnienie czy to „wzrostu realnej wartości kapitału udostępnionego na podstawie umowy kredytu hipotecznego nominowanego do franka szwajcarskiego”, czego domagał się powód jako żądania głównego, czy to na podstawie przepisu art. art. 358 ¹ § 3 k.c., który ma stanowić podstawę żądania ewentualnego, nie jest dopuszczalna w przypadku żądania zwrotu świadczenia spełnionego przez Bank na rzecz kredytobiorcy mającego status konsumenta na podstawie umowy, która została następnie uznana za nieważną.

Z treści umowy z dnia 17 kwietnia 2008 r. jednoznacznie wynika, że pozwani zawarli ją jako konsumenci. Podlegają zatem ochronie przewidzianej w dyrektywie Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Zgodnie z postanowieniem art. 6 ust. 1 i 2 państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Państwa Członkowskie podejmą niezbędne kroki do zapewnienia, iż konsument nie utraci ochrony przyznanej mu na mocy niniejszej dyrektywy, poprzez wybór prawa państwa trzeciego jako prawa obowiązującego w stosunku do danej umowy, jeśli ta ostatnia pozostaje w ścisłym związku z terytorium Państw Członkowskich.

Natomiast zgodnie z § 7 ust. 1-3 zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów Państwa Członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami. Środki określone w ust. 1 obejmują postanowienia, według których osoby i organizacje mające uzasadniony interes na mocy prawa krajowego, związany z ochroną konsumentów, będą mogły wszcząć postępowanie zgodnie z właściwym prawem krajowym przed sądami lub przed organami administracyjnymi mającymi odpowiednie kwalifikacje do decydowania, czy warunki umowy sporządzone do celów ogólnego wykorzystania są nieuczciwe; co umożliwi powyższym osobom i organizacjom podjęcie stosownych i skutecznych środków w celu zapobieżenia dalszemu stosowaniu takich warunków. W poszanowaniu przepisów prawa krajowego prawne środki zabezpieczające określone w ust. 2 można skierować oddzielnie lub łącznie przeciwko kilku sprzedawcom lub dostawcom z tego samego sektora gospodarki lub przeciwko ich stowarzyszeniom, które stosują lub zalecają stosowanie tych samych lub podobnych ogólnych warunków umowy.

Na samym wstępie należy stanowczo podkreślić, że samo korzystanie przez kredytobiorcę z udostępnionego mu kapitału w okresie, gdy obowiązywała (choć w rzeczywistości nieważna) umowa kredytu, w ogóle nie stanowi świadczenia spełnionego przez bank na rzecz kredytobiorcy. Nie jest to darowizna, nie jest to pożyczka ani żadne inne przysporzenie, które bank (...) przekazał kredytobiorcy. Jest to jedynie skutek faktyczny wcześniejszego nienależnego świadczenia banku (wypłaty kapitału na podstawie nieważnej umowy).

W konsekwencji z tego stanu rzeczy nie powstają dla banku żadne dodatkowe roszczenia poza jednym jedynym – roszczeniem o zwrot samego wypłaconego kapitału na podstawie bezpodstawnego wzbogacenia (art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.). Bank nie może zatem domagać się żadnych odsetek za korzystanie z kapitału, wynagrodzenia za udostępnienie pieniędzy, opłat za „bezumowne korzystanie z kapitału”, urealnienia kapitału ani jakichkolwiek innych kwot ponad nominalną wartość wypłaconej kwoty kredytu.

W szczególności całkowicie chybiony jest argument powielany przez instytucje finansowe, że „gdyby nie udzielono tego kredytu, to bank mógłby zarobić na tych pieniądzach gdzie indziej” (np. udzielając innego kredytu czy inwestując środki). Strata potencjalnych zysków ( lucrum cessans) nie jest bowiem objęta odpowiedzialnością z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Instytucja bezpodstawnego wzbogacenia służy wyłącznie wyrównaniu rzeczywistego przesunięcia majątkowego (zwrotowi tego, co jedna strona faktycznie otrzymała kosztem drugiej), a nie zrekompensowaniu utraconych korzyści, które bank mógłby hipotetycznie osiągnąć.

Możliwość żądania utraconych korzyści istnieje wyłącznie w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej (art. 361 § 2 k.c.), ale ta wymaga wykazania deliktu lub niewykonania albo nienależytego wykonania ważnego zobowiązania, a w przypadku nieważnej od początku umowy kredytu żaden z tych reżimów nie ma zastosowania. W efekcie bank, mimo że przez wiele lat nie dysponował swoim kapitałem, nie ma prawnego tytułu do żądania czegokolwiek ponad zwrotem nominalnej kwoty wypłaconego kredytu.

Z przywołanych regulacji dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r., a w szczególności art. 6 ust. 1 i 2 jednoznacznie wynika, że to przedsiębiorca stosujący w umowach niedozwolone klauzule ponosi ryzyko związane z ich wyeliminowaniem i musi się wystrzegać takich zapisów. Gdyby więc uznać, że Bankowi należy się czy to „urealnienie” wartości wypłaconego kapitału, czy to jego waloryzacja, bądź też wynagrodzenie na jakiejkolwiek podstawie prawnej, choć nieważność zawartej umowy wynika z działania samego Banku, ponieważ to Bank wzorce umów przygotował, doszłoby do sytuacji, w której bankowi opłacałoby się zawierać umowy niezgodne z prawem, bo w każdym przypadku osiągałby zysk. W takim ujęciu Bank zarabiałby albo poprzez stosowanie klauzul niedozwolonych, albo otrzymałby wynagrodzenie, gdyby umowa została unieważniona, a kredytobiorca – konsument w żadnej z tych sytuacji nie byłby chroniony. Tymczasem celem art. 6 dyrektywy 93/13 jest to, aby konsument nie został związany nieuczciwymi warunkami umownymi stosowanymi przez przedsiębiorcę, w tym wypadku przez Bank, a ochrona ta ma służyć realizacji celu odstraszającego zawartego w art. 7 tej dyrektywy. Polegać ma ona na tym, aby przedsiębiorca w umowach zawieranych z konsumentem nie wprowadzał nieuczciwych warunków. Obowiązek zapłaty przez konsumenta na rzecz Banku świadczenia wykraczającego poza nominalną wartość udostępnionego konsumentowi kapitału osłabiałoby odstraszający skutek wynikający z art. 6 i 7 dyrektywy 93/13. Takie praktyki powodowałyby, że cele dyrektywy 93/13 zostałyby pozbawione skuteczności.

Z powyższym stanowiskiem w pełni koresponduje stanowisko (...), wedle którego bankom nie przysługuje prawo do roszczenia pieniężnego wykraczającego poza sam zwrot kapitału kredytu przez konsumenta. Uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną stanowi konsekwencję zamieszczenia w tej umowie nieuczciwych warunków przez bank. Przedsiębiorca nie może czerpać korzyści gospodarczych z sytuacji powstałej na skutek własnego bezprawnego działania. W przypadku uwzględniania takich roszczeń banków, nie byłoby to działanie zniechęcające te instytucje do dalszego stosowania nieuczciwych warunków w umowach kredytowych. Dodatkowo naliczanie wynagrodzenia przez banki za kapitał udzielony mocą umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej, określane niekiedy mianem bezpodstawnego wzbogacenia konsumenta, mogłoby zniechęcić konsumentów do dochodzenia swoich praw przed sądem. To z kolei pozbawiło by skuteczności dyrektywę 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

W wyroku z dnia 15 czerwca 2023 roku w sprawie C-520/21 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że w przypadku uznania, że umowa kredytu między bankiem a kredytobiorcą jest od początku nieważna z powodu zawarcia w niej nieuczciwych warunków umownych, dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie temu, by bank miał prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot wypłaconego kapitału oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę. (...) wskazał nadto, że przyznanie prawa dochodzenia przez banki innych roszczeń poza zwrotem kwoty kapitału przyczyniłoby się do wyeliminowania efektu odstraszającego wywieranego na przedsiębiorców. Jednocześnie, ograniczałoby to skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę, gdyby byli oni narażeni na ryzyko zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumentów byłoby raczej kontynuowanie wykonywania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzą oni ze wspomnianej dyrektywy. W tym względzie, po pierwsze, zgodnie z zasadą nemo auditur propriam turpitudinem allegans (powołujący się na własny występek nie będzie wysłuchany) nie można dopuścić ani do tego, by strona czerpała korzyści gospodarcze ze swojego niezgodnego z prawem zachowania, ani do tego, by otrzymała odszkodowanie za niedogodności nim wywołane. Ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest bowiem skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez bank. W związku z tym nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć z umowy. Jednocześnie (...) podkreślił, że podnoszony argument o zagrożeniu stabilności rynków finansowych nie ma znaczenia w ramach wykładni dyrektywy, która ma na celu ochronę konsumentów. Trybunał wskazał ponadto, że przedsiębiorcy nie mogą obchodzić celów realizowanych przez dyrektywę ze względu na zachowanie stabilności rynków finansowych. Do instytucji bankowych należy bowiem organizacja działalności w sposób zgodny z tą dyrektywą. Następnie stanowisko to zostało podtrzymane w postanowieniu (...) z dnia 11 grudnia 2023 r. (sprawa C-756/22).

Analizując powyższe judykaty (...) oraz obowiązujące przepisy prawa Sąd uznał, że w polskim porządku prawnym brak jest tego rodzaju rozwiązań prawnych, które zezwalałyby na przyznanie przedsiębiorcy dalszych, poza zwrotem wypłaconego kapitału, świadczeń. Podstawy prawne wskazane przez powodowy bank na uzasadnienie zgłaszanych żądań nie spełniają warunków wyznaczonych linią orzeczniczą Trybunału. Ochrona konsumentów zagwarantowana dyrektywą 93/13 nie kończy się wraz z unieważnieniem umowy, albowiem w wypadku unieważnienia umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą ze względu na nieuczciwy charakter jednego z jej warunków, do państw członkowskich należy uregulowanie, w drodze ich prawa krajowego, skutków tego unieważnienia, z poszanowaniem ochrony przyznanej konsumentowi przez tę dyrektywę, w szczególności poprzez zagwarantowanie przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument ten znajdowałby się w braku takiego nieuczciwego warunku (wyrok (...) z dnia 16 marca 2023 r., w sprawie C - 6/22, (...):EU:C:2023:216, pkt 33). W postanowieniu z dnia 24 listopada 2024 r. (sygn. akt I CSK 2971/24) Sąd Najwyższy wyraził natomiast pogląd, że jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Treść powyższych orzeczeń stoi zatem na przeszkodzie uwzględnieniu roszczenia powodowego Banku o zwrot kwoty należnej ponad nominalną kwotę kapitału kredytu tytułem urealnienia wartości pieniądza i tym samym zmianą wysokości świadczenia w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Świadczenie z tego tytułu zmierza bowiem do uzyskania przez Bank rekompensaty świadczenia, które uzyskałby w przypadku dalszego wykonywania umowy zawierającej niedozwolone klauzule umowne. A taki sposób wykładni przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu sprzeciwia się ochronie przysługującego konsumentom z mocy przywołanej dyrektywy nr 93/13.

Jedynym zatem roszczeniem, jakiego mógłby domagać się skutecznie powodowy bank, jest roszczenie o zwrot wypłaconego kapitału. Roszczenie to jednak okazało się niezasadne, albowiem wygasło na skutek dokonanego potracenia z wierzytelnościami pozwanych. Pismem z 28 czerwca 2024 r. pełnomocnik A. M. (1) i A. P. złożył bankowi oświadczenie o potrąceniu wierzytelności w związku z nieważnością umowy kredytu (...) nr (...) z dnia 16 czerwca 2008 r. W piśmie wskazano, że A. M. (1) i A. P. posiadają wymagalne względem (...) Bank S.A. roszczenie o zwrot spełnionych świadczeń w wykonaniu umowy kredytu na cele mieszkaniowe:

-kwotę 191.617,87 - złotych tytułem należności głównej nieobjętej postępowaniem toczącym się pomiędzy stronami,

-kwotę 59.445,82 złotych tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 191.617,87 złotych od dnia 22 lipca 2021 r. do dnia sporządzenia niniejszego oświadczenia,

-kwotę 81.360,01 złotych - tytułem należność głównej,

-kwotę 200,61 złotych tytułem odsetek - ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 81.360,01 złotych od dnia. 21 czerwca 2024 r. do dnia sporządzenia mniejszego oświadczenia,

łącznie stanowiące kwotę w wysokości 332.624,31 złotych. Mając na uwadze powyższe, złożono oświadczenie o potrąceniu przysługującej pozwanym kwoty 332.62431 złotych z wierzytelnością Banku o zwrot wypłaconego kapitału w kwocie 299.000,00 złotych w następującej kolejności; d), b), c), a). Nadmieniono przy tym, że w ramach przedstawionych do potrącenia kwot, w pierwszej kolejności potrąceniu podlegają te świadczenia, które zostały spełnione najwcześniej, a które podlegały zsumowaniu w danej pozycji. Wskutek powyższego roszczenie banku o zwrot kapitału wygasło w całości. Stosownie bowiem do treści art. 498 § 1 kc gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.§ 2 ww. przepisu stanowi zaś, że wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.

W powołaniu powyższej argumentacji orzeczono jak w pkt. I sentencji wyroku.

Na uwzględnienie nie zasługują również żądania ewentualne waloryzacji świadczenia z tytułu wypłaconego kapitału i zasądzenia żądanej pozwem kwoty z tego tytułu.

Strona powodowa oparła roszczenie waloryzacyjne o treść art. 358 [1] § 3 k.c., który stanowi, że w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Paragraf 4 tego przepisu stanowi jednak, że z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Już zatem z tego względu uznać należy przedmiotowe żądanie za nieuzasadnione. Sąd orzekający podziela w tym zakresie pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Katowicach z 20 sierpnia 2008 r. (sygn. akt V ACa 283/08), że „Nie można zgodzić się z twierdzeniem by zakaz waloryzacji świadczenia pieniężnego na rzecz strony prowadzącej przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa, odnieść należało wyłącznie do świadczeń umownych i by hipotezą tego przepisu nie były objęte świadczenia wynikające z umowy nieważnej. Należy tu zważyć, iż zakres dopuszczalnej waloryzacji określa art. 358 [1] § 3 k.c., a z uregulowania tego przepisu wynika, że sądowa waloryzacja odnosi się do wszelkich zobowiązań, bez względu na źródło ich powstania. Mogą to być zatem zobowiązania do świadczenia pieniężnego powstałe zarówno z umów jak i z innych zdarzeń. Stąd też dopuszcza się możliwość waloryzacji także świadczenia pieniężnego podlegającego zwrotowi z nieważnej umowy. Nie ma racjonalnego powodu do przeprowadzenia zwężającej interpretacji art. 358 [1] § 4 k.c. i przyjęcia, iż zakaz waloryzacji w odniesieniu do stron prowadzących przedsiębiorstwo nie dotyczy innych świadczeń pieniężnych jak tylko tych, których źródłem jest umowa. Tym bardziej, iż przepis ten jedynie wskazuje, iż z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa, a wobec tego zakaz ten nie może być odnoszony do innego zakresu waloryzacji niż ten dopuszczony przepisem art. 358[1] § 3 k.c. skoro wprowadza jedynie kryterium podmiotowe, a nie przedmiotowe, wyłączenia możliwości żądania waloryzacji. Świadczenie pieniężne należne powódce aczkolwiek wynika z nieważnej umowy, to jednak uznać należy za pozostające w związku z prowadzeniem przez nią przedsiębiorstwa gdyż wystarczające jest tu to by świadczenie pozostawało w jakimkolwiek związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Nie ulega wątpliwości, iż sama umowa, która okazała się być czynnością nieważną, stanowiła przejaw działalności gospodarczej obu stron. Jeśli więc czynność taka podjęta została przez obie strony w ramach prowadzonej działalności gospodarczej to następnie zwrot świadczenia z takiej czynności, w konsekwencji ustalenia, iż jest ona nieważna uznać należy za pozostające w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa gdyż także to świadczenie (wierzytelność) wchodzi w skład przedsiębiorstwa - jako składnik niematerialny przedsiębiorstwa przeznaczony do realizacji zadań gospodarczych (art. 551 k.c.)”.

Nadto wskazać należy, że w wyroku z dnia 12 stycznia 2024 r. (C – 488/23) (...) wypowiedział się wprost co do braku zasadności waloryzacji świadczenia przysługującego bankowi i stwierdził, że dokonywana przez sąd waloryzacja świadczenia banku stanowi tak naprawdę rekompensatę, a zatem już ze względu na sam charakter takiego świadczenia jego przyznanie oznaczałoby, że prawo przedsiębiorcy wykracza poza zwykłą spłatę kapitału i zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę. Prawo unijne stoi na przeszkodzie takiej wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa miałaby prawo żądać od konsumenta rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. (...) wskazał wprost, że artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że: w kontekście uznania za nieważną w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję kredytową, a to ze względu na to, że umowa ta zawierała nieuczciwe warunki, bez których nie mogła dalej obowiązywać, przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta, poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej danego pieniądza po wypłaceniu tego kapitału rzeczonemu konsumentowi. Europejski Trybunał Sprawiedliwości wskazał nadto, że kredytodawca nie może czerpać zysków ze swoich nieuczciwych praktyk. Gdyby przedsiębiorca mógł osiągać jakikolwiek profity w związku z zawarciem umowy, która wprowadzała klienta w błąd i była dla niego niekorzystna, to zniweczyłoby to cel dyrektywy 93/13, która ma za zadanie chronić konsumentów.

Z powyższych względów Sąd oddalił również powództwo ewentualne w całości, o czym orzeczono w punkcie II. wyroku.

Stan faktyczny został ustalony na podstawie przedłożonych przez strony dokumentów, w szczególności umowy kredytu, wyroku ustalającego nieważność tej umowy, a także oświadczeń złożonych przez pozwanych. Sąd uznał zgromadzoną dokumentację za w pełni wiarygodną, ponieważ nie była ona kwestionowana przez żadną ze stron i pozostawała w zgodzie z zeznaniami pozwanych. Dowód z przesłuchania stron Sąd również uznał za posiadający walor wiarygodności, albowiem zeznania pozwanych były zgodne z faktami wynikającymi z dokumentów i pozostawały we wzajemnej korelacji.

Dowody z opinii biegłych sądowych wnioskowane przez stronę powodową zostały pominięte, albowiem w ocenie Sądu, wobec uznania za bezzasadne żądań urealnienia i waloryzacji kapitału, zmierzałyby one jedynie do przedłużenia postępowania.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie III. sentencji wyroku zgodnie z wyrażoną w art. 98 § 1 k.p.c. zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania oraz zasadą zwrotu kosztów celowych. Stroną, która przegrała niniejszy proces jest powód, a zatem winien on zwrócić pozwanej A. P. poniesione koszty procesu, które zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. obejmują: wynagrodzenie pełnomocnika pozwanej w osobie radcy prawnego w kwocie 5.400 zł (§ 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych) oraz opłatę skarbową od złożonego dokumentu pełnomocnictwa procesowego w kwocie 17 zł.

W związku z powyższym zasądzono zatem od strony powodowej na rzecz pozwanej koszty procesu w kwocie 5.417 zł. Natomiast o odsetkach w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty orzeczono z urzędu stosownie do treści przepisu art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Analogicznie zwrot kosztów postępowania należy się również pozwanemu A. M. (1), który podobnie jak A. P. był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasądzono zatem od strony powodowej na rzecz pozwanego A. M. (1) kwotę 5.417 zł obejmującą wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w osobie radcy prawnego w kwocie 5.400 zł (§ 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych) oraz opłatę skarbową od złożonego dokumentu pełnomocnictwa procesowego w kwocie 17 zł.

O odsetkach od kosztów orzeczono na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Zgodnie z § 15 pkt 1-4 ww. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, opłaty stanowiące podstawę zasądzania kosztów zastępstwa prawnego ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdziałach 2-4.

Opłatę ustala się w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej stawki ani wartości przedmiotu sprawy, jeśli uzasadnia to:

1)  niezbędny nakład pracy radcy prawnego, w szczególności poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczba stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu;

2)  wartość przedmiotu sprawy;

3)  wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie;

4)  rodzaj i zawiłość sprawy, w szczególności tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów, o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności.

Analizując niniejszą sprawę pod kątem zasadności podwyższonych kosztów zastępstwa procesowego Sąd uznał, że żądanie pełnomocnika pozwanego nie znajduje uzasadnienia w świetle obowiązujących kryteriów.

Przede wszystkim należy podkreślić, że sprawa nie charakteryzowała się długotrwałością, a zgromadzony materiał dowodowy nie był ani obszerny, ani nadmiernie skomplikowany. Co więcej, reprezentacja pozwanego w tym konkretnym procesie nie wymagała ponadprzeciętnego nakładu pracy ze strony pełnomocnika albowiem aktywność pełnomocnika pozwanego ograniczyła się w niniejszej sprawie się jedynie do złożenia odpowiedzi na pozew oraz obecności na jednej rozprawie w trybie zdalnym upoważnionego do zastępowania aplikanta. Trudno zatem mówić tutaj o znacznym nakładzie pracy pełnomocnika pozwanego. W ocenie Sądu podjęte czynności nie wykraczały poza standardowy zakres działań typowych dla spraw o porównywalnym stopniu trudności i wartości przedmiotu sporu.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Sędzia Małgorzata Janik-Białek