Wyrok z 4 grudnia 2025, sygn. III RC 288/25
Sygn. akt III RC 288/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 grudnia 2025 roku
Sąd Rejonowy w Kielcach III Wydział Rodzinny i Nieletnich
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Wiesław Stępniak
Protokolant: sekr. sąd. Izabela Wójcik
po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2025 roku w Kielcach
na rozprawie
sprawy z powództwa H. H.
przeciwko S. H.
o podwyższenie alimentów
I. podwyższa alimenty ustalone wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach w sprawie sygn. akt I C 806/19 zmienionym w pkt 1 wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 14 grudnia 2022 roku w sprawie sygn. akt I ACa 112/21 od S. H. na rzecz małoletniego syna H. H. z kwoty po 1000 zł (jeden tysiąc złotych) miesięcznie do kwoty po 1 700 zł (jeden tysiąc siedemset złotych) miesięcznie płatnych do rąk matki dziecka I. H. (1) z góry do 10-go dnia każdego miesiąca począwszy od dnia 20 marca 2025 roku, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat;
I. wyrokowi w punkcie I (pierwszym) nadaje rygor natychmiastowej wykonalności;
II. oddala powództwo w pozostałej części;
III. znosi wzajemnie między stronami koszty procesu;
IV. orzeka, że nie uiszczone koszty sądowe ponosi Skarb Państwa.
Sygn. akt III RC 288/25
UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 20 marca 2025 roku I. H. (1) – przedstawicielka ustawowa małoletniego powoda H. H. domagała się podwyższenia alimentów od pozwanego S. H. ostatnio zasądzonych wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach o sygn. I C 806/19 w kwocie po 900 zł miesięcznie, zmienioną wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie o sygn. akt I ACa 112/21 do kwoty po 1 000 zł miesięcznie do kwoty po 2 800 zł miesięcznie płatnych do rąk powoda z góry do 10 – go dnia każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazano, że małoletni powód ma obecnie 16 lat, uczęszcza do technikum gastronomicznego w H., zaś kwota dotychczas zasądzonych alimentów jedynie w części zaspokaja usprawiedliwione potrzeby powoda, które z racji jego wieku oraz wzrostu cen przez ostatnie klika lat zmieniły się. Podniesiono, że przedstawicielka ustawowa małoletniego od kilku lat w przeważającej części zaspokaja jego potrzeby, zaś pozwany przekazuje na utrzymanie syna kwotę w łącznej wysokości 1 500 zł miesięcznie, przy czym nie partycypuje w dodatkowych kosztach utrzymania powoda, przekazując jedynie niewielkie kwoty na jego rzecz i mimo, że nie ma utrudnianych kontaktów z synem, nie czuje potrzeby uczestniczenia w jego życiu. Wskazano, że obecny miesięczny koszt utrzymania wynosi ok. 5 530 zł. Zaznaczono, że aktualna sytuacja majątkowa pozwanego jest bardzo dobra, gdyż pełni funkcje zastępcy naczelnika wydziału (...) Komendy (...) Policji w H. i z tego tytułu pobiera wynagrodzenie w wysokości ok. 10 000 zł miesięcznie, a oprócz powoda nie ma innych osób na swoim utrzymaniu. Z kolei przedstawicielka ustawowa powoda z prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochody w wysokości ok. 6 000 zł miesięcznie (k. 3-5).
W odpowiedzi na pozew pozwany S. H. uznał powództwo do kwoty po 1 500 zł miesięcznie, wnosząc w pozostałym zakresie o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu stwierdził, że miesięczny koszt utrzymania powoda został zawyżony i nie odzwierciedla rzeczywistych potrzeb dziecka. Jednocześnie zaprzeczył temu, że nie bierze udziału w dodatkowych kosztach utrzymania małoletniego, a gdy małoletni zwraca się do niego z tego typu prośbą, to wówczas udziela mu stosownej pomocy, przy czym przyznał, że w ostatnim czasie jego kontakty z synem są ograniczone, co związane jest z przechodzeniem obecnie przez małoletniego tzw. buntu młodzieńczego. Wskazał, że małoletni ma obecnie 16 lat, co oznacza, że już nie wymaga stałej opieki i nadzoru, a tym samym jest w stanie samodzielnie zadbać o swoje codzienne potrzeby. Podkreślił, że jego obecna sytuacja materialna uniemożliwia mu ponoszenie wyższych alimentów od tych, które obecnie uiszcza, gdyż spłaca zaciągnięty kredyt hipoteczny w wysokości przekraczającej 3 000 zł miesięcznie, jak również innego rodzaju zobowiązania kredytowe, a dodatkowo opłaca składki zawodowe oraz ponosi własne koszty samodzielnego utrzymania (k. 62 – 67).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Małoletni H. H. ur. (...) pochodzi ze związku małżeńskiego S. H. i I. H. (1), który wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 17 listopada 2020 roku w sprawie o sygn. I C 806/19 został rozwiązany przez rozwód – bez orzekania o winie. W pkt III wyroku Sąd kosztami utrzymania i wychowania małoletniego obciążył oboje rodziców i z tego tytułu zasądził od S. H. na rzecz małoletniego H. H. alimenty w kwocie po 900 zł miesięcznie, płatne do 10 – go dnia każdego miesiąca do rąk matki dziecka I. H. (1) z ustawowymi odsetkami na wypadek uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat. Na skutek apelacji wniesionej przez I. H. (1), Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 14 grudnia 2022 roku w sprawie I ACa 112/21 zmienił zaskarżony pkt III wyroku w ten sposób, że wskazaną kwotę 900 zł podwyższył do kwoty 1 000 zł.
W dacie ostatniego orzekania w przedmiocie alimentów małoletni H. H. miał 12 lat i był uczniem 6 klasy szkoły podstawowej. Był dzieckiem nadwrażliwym i nerwowym, od wielu lat stwarzał problemy, przez co wymagał dużej uwagi. Był konsultowany psychiatrycznie i neurologicznie. Miał zdiagnozowany zespół nadpobudliwości nerwowej (ADHD), dysortografię i dysleksję. Znajdował się pod stałą opieką psychologa. Miesięczny koszt jego utrzymania to nie mniej niż 1 500 zł i składały się na niego: wyżywienie 500 zł, odzież, obuwie 200 zł, środki czystości i kosmetyki 100 zł, kieszonkowe i rozrywka 250 zł, okresowe leczenie 70 zł, wydatki związane z edukacją 50 zł, wyjazdy wakacyjne 125 zł, koszty utrzymania zwierząt 50 zł oraz wydatki na korepetycje z angielskiego i matematyki w kwocie nie mniejszej niż 200 zł.
S. H. miał 48 lat. Zatrudniony był jako funkcjonariusz w Komendzie (...)Policji w H. osiągając średniomiesięcznym dochód w kwocie ok. 6 000 zł. Spłacał pożyczkę zaciągniętą w marcu 2019 roku w zakładzie pracy w kwocie 32 000 zł – 36 rat po 889 zł miesięcznie. Jego miesięczna składka na Koleżeńską Kasę Oszczędnościowo – Pożyczkową przy K(...)P w H. wynosiła 211 zł. W marcu 2019 roku zaciągnął także kredyt na zakup mieszkania w kwocie około 178 000 zł na okres 204 miesięcy, przy czym rata kredytu wynosiła 1 284 zł miesięcznie. Nie angażował się dużo w bezpośrednią i codzienną opiekę nad synem. Zabierał go na basen, do swojej matki, a także syn czasem u niego nocował. Po rozstaniu zamieszkiwał w wynajmowanym mieszkaniu, za które płacił 800 zł miesięcznie plus czynsz w wysokości 280 zł. Przekazywał żonie kwotę 1 200 zł, z czego 500 zł było przeznaczona na rzecz syna, a dodatkowo finansował i współfinansował jego koszty wyjazdów wakacyjnych, a także dokładał się do zakupu ubrań i obiadów. Opłacił również synowi zaliczkę w wysokości 500 zł na obóz w T..
I. H. (1) miała 42 lata. Zatrudniona była na stanowisku księgowej w firmie (...) Sp. z.o.o., gdzie osiągała średniomiesięczny dochód w kwocie ok. 2 100 zł. Korzystała także z pomocy finansowej swojej matki, która przekazywała jej kwoty od 2 500 zł do 3 000 zł miesięcznie. Utrzymywała duży dom, na który miesięcznie wydatki wynosiły ok. 1000 zł.
Dowody: odpis skróconego aktu urodzenia małoletniego (k. 7), akta I C 806/19 Sądu Okręgowego w Kielcach: wyrok z dnia 17 listopada 2020 roku (k. 230), odpis skróconego aktu małżeństwa (k. 240), uzasadnienie wyroku (k. 246 – 249), wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 14 grudnia 2022 roku w sprawie I ACa 112/21 (k. 280).
Obecnie małoletni H. H. ma 17 lat. Mieszka razem z matką. Uczęszcza do szkoły średniej o profilu gastronomicznym. Koszt edukacji ok. 150 zł miesięcznie (podręcznik, przybory, składki szkolne, wycieczki). W szkole musi odbywać praktyki zawodowe, na które we własnym zakresie zobowiązany jest do zakupu odpowiedniego, stroju, żywności niezbędnej do nauki gotowania, co daje miesięczny wydatek w kwocie ok. 200 zł. Leczy się ortodontycznie, wizyty ma ok. co 2 miesiące, koszt jednej wizyty wynosi 250 zł. Ma niedowagę, z tej przyczyny pozostaje pod opieką dietetyka oraz musi zażywać specjalne leki oraz suplementy, co daje łącznie miesięczny wydatek w kwocie ok. 190 zł miesięcznie. Poza tym jest ogólnie zdrowy. Uczęszcza na siłownie, koszt 100 zł miesięcznie. Nadal jest w posiadaniu psa, którego miesięczny koszt utrzymania wynosi obecnie 75 zł miesięcznie. Ponadto na koszty utrzymania powoda składają się: wyżywienie ok. 1 000 zł, środki higieniczne i kosmetyki 200 zł, odzież i obuwie 300 zł, fryzjer 70 zł, kieszonkowe 200 zł, rozrywka 200 zł, telefon 85 zł, wyjazdy na ferie i wakacje 250 zł, udział w kosztach utrzymania domu 250 zł.
I. H. (1) ma 47 lat. Prowadzi działalność gospodarczą w postaci (...) Salon Gromerski, z czego osiąga dochód w kwocie ok. 5 000-6 000 zł miesięcznie. Dodatkowo uzyskuje kwotę 2 500 zł z tytułu wynajmowania mieszkania. Otrzymuje także pomoc finansową od rodziców, którzy od stycznia 2024 roku do sierpnia 2025 roku przekazali na jej rzecz darowiznę w łącznej wysokości 145 500 zł. Mieszka wraz z synem, ponosząc koszty utrzymania domu: 1 300 zł tytułem opłat za prąd, gaz, wodę, śmieci oraz podatek od nieruchomości, opał do kominka 300 zł, media (Internet i TV) 70 zł. Uczęszcza na terapię fizjoterapeutyczną, w związku z chorobą kręgosłupa. W 2024 roku była wraz z synem na wakacjach w Holandii oraz w Zakopanem. Przekazuje synowi tytułem kieszonkowego kwotę 400 zł miesięcznie.
S. H. ma 53 lata. W dalszym ciągu pracuje w Komendzie (...) Policji w H., z czego uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 10 500 zł netto miesięcznie. Pozostaje w nieformalnym związku z I. W.. Zamieszkuje z nią oraz jej córką. Koszt utrzymania mieszkania obejmują: 200 zł prąd, 200 zł gaz, 150 zł woda, 75 zł wywóz śmieci. Pozwany spłaca kredyt hipoteczny w wysokości 500 000 zł, który zaciągnął razem z partnerką na zakup mieszkania w (...) Banku (...)Dodatkowo spłaca pożyczkę w wysokości 10 000 zł z Kasy Zapomogo Pożyczkowej przy Komendzie (...) Policji w H., a także kwotę 5 000 zł z tytułu umowy o kartę kredytową w Banku (...) z siedzibą w L. oraz kredytu celowego w kwocie 5 195 zł zaciągniętego w (...) Bank S.A. z siedzibą we L.. Leczy się onkologicznie i psychiatrycznie. W 2023 roku uzyskał dochód w wysokości 162 701,66 zł, zaś w 2024 roku jego dochód wyniósł 230 184,55 zł. Utrzymuje z synem codzienny kontakt telefoniczny, a oprócz dotychczasowych alimentów przekazywał także na jego rzecz dodatkowe środki finansowe, w tym na drobne bieżące potrzeby. W 2022 roku był z synem na wakacjach w Turcji, w 2023 roku w Egipcie, a w tym roku wraz z synem był na wakacjach w Grecji.
Dowody: zaświadczenie lekarskie (k. 8), faktury VAT (k. 9 – 13, 22 – 23, 29 – 30, 34 – 36, 38 – 43, 102, 166 – 167, 169 – 171, 176, 179 – 183, 203, 268 – 280 i 430), historie operacji bankowych (k. 15 – 21, 27 – 28, 32, 37, 71 – 101, 103 – 165, 173 – 175, 307 – 389, 391 – 401, 422 – 428 i 433 – 435), zaświadczenie o zarobkach S. H. (k. 70), pismo z Urzędu Miasta w H. (k. 177), zaświadczenie z Komendy (...) Policji w H. (k. 184), umowa kredytu mieszkaniowego (k. 185 – 200), umowa o kartę kredytową V. (k. 204 – 207), umowa o kredyt celowy (k. 208 – 211), dokumentacja medyczna S. H. (k. 211 – 241 i 417 – 418), wydruk z Głównego Urzędu Statystycznego (k. 242), zaświadczenie z (...) (k. 267), deklaracje PIT – 11 o osiągniętych przychodach przez S. H. 2023 i 2024 roku (k. 286 – 289), zeznania przedstawicielki ustawowej powoda I. H. (1) (k. 402 – 403v i 437 – 438), zeznania pozwanego S. H. (k. 403v – 404 i 438), zeznania świadka K. X. (k. 404 – 404v), zeznania świadka I. W. (k. 436 – 437)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzone w toku postępowania dowody w postaci dokumentów, których wiarygodność nie była kwestionowana przez strony i nie wzbudziły też wątpliwości Sądu w tym zakresie. Zeznaniom świadków, przedstawicielki ustawowej powoda I. H. (1) oraz pozwanego S. H. Sąd dał wiarę w części, w jakiej pokrywały się z pozostałym materiałem dowodowym. Nie były wiarygodne zeznania przedstawicielki ustawowej powoda, w zakresie którym podniosła, że miesięczny koszt utrzymania małoletniego kształtuje się na poziomie ok. 5 700 zł. Sąd przy dokonywaniu ustaleń faktycznych nie brał pod uwagę paragonów fiskalnych, ponieważ nie sposób uznać ich za dokument, gdyż brak na nich informacji, kto rzeczywiście dokonał zakupu opisanego na paragonie i na czyje potrzeby zakup ten został wykorzystany.
Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie z dyspozycją art. 133 § 1 k.r.o. rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba, że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Niewątpliwym faktem jest to, że H. H. z racji wieku oraz z uwagi na to, że nie posiada majątku oraz fakt, że nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie jest uprawniony do pełnej alimentacji ze strony rodziców.
Zakres obowiązku alimentacyjnego zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o. zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Natomiast przepis art. 138 k.r.o. stanowi, że w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Przez zmianę stosunków rozumie się bądź zwiększenie się lub zmniejszenie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, bądź zmianę w zakresie możliwości zarobkowych lub majątkowych zobowiązanego do alimentacji.
Na wstępie rozważań należy zwrócić uwagę na fakt, iż od czasu wyroku ustalającego po raz ostatni wysokość alimentów należnych od pozwanego na rzecz powoda minęły 3 lat i już sam upływ czasu i okres postępującej inflacji implikuje wzrost kosztów utrzymania powoda. Jak wskazano w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 1965r. (postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 1 czerwca 1965 r., I CZ 135/64) różnica wieku dzieci spowodowana upływem czasu od daty postanowienia określającego wysokość renty alimentacyjnej, sama przez się uzasadnia wzrost potrzeb związanych z uczęszczaniem do szkoły (starszych klas) co z kolei pociąga za sobą konieczność podnoszenia wydatków.
Jest to zatem okres czasu sam przez się uzasadniający podwyższenie alimentów, jednakże nie w takim rozmiarze, jakiego domaga się strona powodowa.
Wraz z wiekiem wzrosły usprawiedliwione potrzeby powoda. H. H. ma obecnie 17 lat. Obecnie uczęszcza do szkoły średniej. Znajduje się w okresie szybkiego wzrostu, rozwoju oraz dojrzewania, co sprawia, że jego dotychczasowe potrzeby w zakresie np. wyżywienia, zakupu ubrań, czy też zakupu kosmetyków, środków czystości etc. rosną, jak również pojawiają się nowe potrzeby, wcześniej nieistniejące, które również wymagają zaspokojenia. Te nowe potrzeby związane są z etapem dojrzewania, czy też dalszą edukacją, rozwojem posiadanych umiejętności i zainteresowań, tak aby w sposób możliwie pełny, poprzez zdobycie odpowiednich kwalifikacji i rozwój zdolności przygotować się do życia w społeczeństwie. Dodatkową okolicznością związaną z potrzebami uprawnionego jest inflacja cen i usług, co również musi zostać uwzględnione przy orzekaniu o wysokości należnych obecnie alimentów.
Sąd uznał zatem za uzasadnione koszty utrzymania powoda w postaci: wyżywienia ok. 1 000 zł, środków higienicznych i kosmetyków 200 zł, odzieży i obuwie 300 zł, fryzjera 70 zł, kieszonkowego 200 zł, rozrywki 200 zł, opłat za telefon 85 zł. Sąd wziął także pod uwagę okoliczność, że powód obecnie uczy się w szkole średniej, gdzie nie ma już darmowych podręczników oraz fakt, że uczy się w klasie o profilu gastronomicznym, skutkiem tego powód zobligowany jest do ponoszenia dodatkowych kosztów, takich jak zakup specjalnego stroju, żywności do nauki gotowania, co daje łączny wypadek na ok. 350 zł miesięcznie (w tym 150 zł na edukacje oraz 200 zł na zajęcia praktyczne). Powód leczy się ortodontycznie, koszt jednej wizyty wynosi go 250 zł, wizytę ma średnio, co 2 miesiące, co daje miesięczny wydatek na kwotę ok. 125 zł miesięcznie. Z uwagi na niedowagę uczęszcza do dietetyka i musi zażywać specjalne leki i suplementy diety, za co ponosi koszt ok. 190 zł miesięcznie. Uczęszcza na siłownie, koszt miesięcznego karnetu to ok. 100 zł. Ponadto przysługuje mu prawo do wypoczynku, zatem Sąd uznał za zasadny koszt wyjazdu na ferie i wakacje w kwocie 250 zł. Ze względu na swój wiek powinien partycypować w kosztach utrzymania domu na kwotę ok. 250 zł miesięcznie.
Dokonując oceny kosztów usprawiedliwionych potrzeb małoletniego powoda, kierując się zasadami doświadczenia życiowego i logiką oraz mając na uwadze poziom życia zobowiązanych do alimentacji, Sąd uznał, że kształtują się one na poziomie nie wyższym niż 3 400 zł miesięcznie.
Odnosząc się do sytuacji finansowej i majątkowej pozwanego S. H. należało stwierdzić, że od ostatniego orzeczenia w przedmiocie zmieniła się na lepsze. Obecnie jego średniomiesięczny dochód wynosi ponad 10 000 zł. Pozwany będąc zatrudnionym jako funkcjonariusz w Komendzie (...)Policji w H. osiąga obecnie wyższe wynagrodzenie, a tym samym jego dochody prezentują się na stabilnym i dobrym poziomie. Na uwadze Sąd miał też to, że pozwany z dotychczasowego obowiązku alimentacyjnego na rzecz syna wywiązywał się prawidłowo, a oprócz alimentów przekazywał synowi dodatkowe środki finansowe, nadto utrzymuje z synem kontakty, przy czym spędza z nim czas w okresie wakacji, podczas których go utrzymuje. Sąd miał też na względzie, że pozwany wspólnie z partnerką zaciągnęli kredyt hipoteczny na zakup mieszkania, oraz pożyczki zaciągnięte przez samego pozwanego. Przy czym sam fakt zaciągnięcia przez niego tego rodzaju zobowiązań dodatkowo świadczy o jego stosownych możliwościach zarobkowych. Należy nadmienić, że bez znaczenia jest okoliczność, że to obecnie wyłącznie sam pozwany spłaca wspólnie zaciągnięty z partnerką kredyt hipoteczny i skutkiem tego musi ponosić większy wydatek. Są to ustalenia miedzy nimi, które ponadto nie zostały należycie wykazane, zatem nie mają znaczenia w niniejszej sprawie.
Odnosząc się do sytuacji materialnej matki powoda, to również u niej uległa ona poprawie. Obecnie prowadzi własną działalność gospodarczą, z której osiąga dochód w kwocie 5 000-6 000 zł miesięcznie. Ponadto osiąga dochód z wynajmu mieszkania w kwocie 2 500 zł miesięcznie. Na bieżąco otrzymuje też wsparcie finansowe od swoich rodziców, od 2024 roku do sierpnia 2025 roku otrzymała od nich łącznie ponad 145 000 zł tytułem darowizny.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd uznał, że jest uzasadnione, aby pozwany S. H. partycypował w większym stopniu niż dotychczas w kosztach utrzymania swojego syna i na podstawie powołanych przepisów podwyższył od daty złożenia pozwu, tj. od dnia 20 marca 2025 roku alimenty należne powodowi H. H. z kwoty po 1 000 zł do kwoty po 1 700 zł miesięcznie. Kwota ta odpowiada aktualnym usprawiedliwionym potrzebom powoda oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym pozwanego. Koszty utrzymania powoda, winny obciążać oboje rodziców w równym stopniu, z uwagi na wiek powoda (pkt I).
Rygor natychmiastowej wykonalności Sąd nadał orzeczeniu w części uwzględniającej powództwo na podstawie przepisu art. 333 § 1 k.p.c. (pkt. II).
W pozostałej części Sąd oddalił powództwo jako wygórowane (pkt. III).
Z uwagi na częściowe uwzględnienie powództwa, Sąd na postawie art. 100 k.p.c. zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu (pkt. IV).
Na podstawie art. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Sąd odstąpił od obciążenia pozwanego nieuiszczonymi kosztami sądowymi stanowiącymi opłatę od pozwu, mając na uwadze charakter przedmiotowej sprawy, a także konieczność zrealizowania zwiększonego obowiązku alimentacyjnego od daty wskazanej w pkt 1 sentencji wyroku (pkt V).