Wyrok z 15 grudnia 2025, sygn. V P 101/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 grudnia 2025 roku

Sąd Rejonowy w Rybniku, V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Magdalena Michalska-Kania

Ławnicy: Monika Budzik, Magdalena Święty

Protokolant : starszy sekretarz sądowy Izabela Niedobecka-Kępa

po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2025 roku w Rybniku

na rozprawie

sprawy z powództwa K. D.

przeciwko S. S.

o przywrócenie do pracy

1.  oddala powództwo,

2.  przyznaje radcy prawnemu M. M. kwotę 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa złote 80/00), w tym 23% podatku od towarów i usług, tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu,

3.  odstępuje od obciążania powódki kosztami procesu.

sędzia Magdalena Michalska-Kania

Monika Budzik Magdalena Święty

Sygn. akt V P 101/25

UZASADNIENIE

Dnia 22 kwietnia 2025 roku powódka K. D. złożyła pozew przeciwko S. S., prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą (...) w Ż.. Powódka domagała się uznania za bezskuteczne zakończenia umowy o pracę z dnia 20 lutego 2025 roku oraz o nałożenie na pracodawcę obowiązku dalszego zatrudniania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy. W uzasadnieniu wskazała, że w dniu 3 kwietnia 2025 roku otrzymała od pozwanej oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli w postaci zawartej między stronami umowy o pracę na czas określony. Pozwana powołała się na błąd prawnie doniosły co do treści czynności prawnej, polegający na niewiedzy o ciąży powódki w chwili zawierania umowy o pracę.

vide: k. 4-12

W piśmie złożonym w tut. Sądzie w dniu 4 czerwca 2025 roku powódka uszczegółowiła, że przedmiotowym pozwem wniosła o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne oraz o nałożenia na pozwaną obowiązku dalszego zatrudniania jej do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Wniosła również o zasądzenie od pozwanego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.

v ide: k. 21

Na zobowiązanie Sądu ustanowiony pełnomocnik powódki w piśmie z dnia 7 sierpnia 2025 roku ponownie sprecyzował żądanie, wskazując, że powódka domaga się przywrócenia do pracy na poprzednim stanowisku oraz zasądzenia na rzecz powódki wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy. Wniósł również o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

vide: k. 42-43

W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazała, że pozwana nie wypowiedziała powódce umowy o pracę, ani też nie rozwiązała z nią stosunku pracy, ale działając w oparciu o art. 84 k.c. w zw. z art. 300 k.p. złożyła oświadczenie, w którym to uchyliła się od skutków prawnych oświadczenia woli polegającego na zawarciu z powódką umowy o pracę na czas.

v ide: k. 53-54

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powódka K. D. była zatrudniona u pozwanej S. S. na stanowisku cukiernika, pierwotnie na podstawie umowy o pracę na okres próbny w okresie od 9 grudnia 2024 roku do 28 lutego 2025 roku. Następnie strony w dniu 20 lutego 2025 roku zawarły umowę na czas określony od 1 marca 2025 roku do 31 sierpnia 2027 roku, na tym samym stanowisku.

Dowód: umowa o pracę na okres próbny z dnia 9 grudnia 2024 roku k. 5, umowa o pracę na czas określony z dnia 20 lutego 2025 roku k. 6, świadectwo pracy k. 9-10

W dniu 26 lutego 2025 roku powódka udała się na badania z powodu wyczuwalnego guza w piersi. Właśnie wtedy ginekolog stwierdził, że powódka jest w ciąży, której początek oszacował na 10 stycznia 2025 roku.

Powódka nie poinformowała od razu pracodawcy o ciąży, gdyż zależało jej na pracy. Na zwolnienie lekarskie powódka udała się dopiero od 12 marca 2025 roku z uwagi na konsultację ginekologiczną, podczas której dowiedziała się, że ciąża jest zagrożona. Dzień wcześniej powódka poinformowała pozwaną, że nie zjawi się w pracy z uwagi na zagrożoną ciążę.

Dowód: zeznania M. S. k. 77-78, przesłuchanie powódki k. 77-78, przesłuchanie pozwanej k. 96v

Pismem z dnia 31 marca 2025 roku S. S. uchyliła się od skutków prawnych oświadczenia woli polegającego na zawarciu z powódką umowy o pracę na czas określony do dnia 31 sierpnia 2027 roku. Pozwana wskazała, że w chwili zawarcia spornej umowy o pracę powódka nie poinformowała o stanie ciąży, co miało istotny wpływ na decyzję o jej zatrudnieniu. Pozwana powołała się, że zatajając informację o ciąży, powódka wprowadziła w błąd pracodawcę. Gdyby bowiem pozwana wiedziała o ciąży powódki nie zatrudniłaby jej z uwagi na brak stanowiska pracy dostosowanego do jej stanu.

Pismem z dnia 14 kwietnia 2025 roku powódka zwróciła się do pozwanej o cofnięcie oświadczenia z dnia 31 marca 2025 roku. Wskazała, że w dniu zawarcia umowy o pracę nie wiedziała, że jest w ciąży, przez co oświadczenie pozwanej jest niezgodne z prawem.

Dowód: oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli k. 7, zeznania M. S. k. 77-78, przesłuchanie powódki k. 77-78, przesłuchanie pozwanej k. 96v

W dniu 3 kwietnia 2025 roku pozwana wystawiła powódce świadectwo pracy, w którym wskazano, że stosunek pracy ustał w wyniku wypowiedzenia przez pracodawcę bez zachowania okresu wypowiedzenia, zgodnie z art. 30 §1 pkt 3 k.p.

Dowód: świadectwo pracy k. 9,

Prawomocnym wyrokiem nakazowym z dnia 12 czerwca 2025 roku wydanym w sprawie o sygn. akt II W 198/25 Sąd Rejonowy w Żorach uznał S. S. za winną popełnienia wykroczenia polegającego na rozwiązaniu z K. D. umowy o pracę poprzez uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli w postaci zawarcia umowy o pracę.

Dowód: wyrok SR w Żorach w sprawie II W 198/25 k. 84

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci w/w dokumentów, których prawdziwości strony nie kwestionowały. Sąd oparł się także na zeznaniach świadka M. S. oraz na przesłuchaniu stron. W kwestii najistotniejszej dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. charakteru oświadczenia z dnia 31 marca 2025 roku złożonego przez pozwaną, wskazane osoby jednomyślnie podały, że oświadczeniem tym pozwana zmierzała do uchylenia się od skutków prawnych wcześniej złożonego oświadczenia polegającego na zawarciu umowy o pracę z powódką. Sama powódka nie miała w tym zakresie jakichkolwiek wątpliwości. Również pozwana potwierdziła, że jej celem nie było wypowiedzenie powódce umowy o pracę lub rozwiązanie tej umowy bez wypowiedzenia. Podkreślała, że składając oświadczenie z dnia 31 marca 2025 roku zmierzała do unicestwienia zawartej umowy w związku z błędem, w który miała wprowadzić ją powódka.

Twierdzenia powódki różniły się jedynie od zeznań pozwanej i świadka M. S. w zakresie wiedzy powódki o ciąży w chwili zawierania spornej umowy o pracę. Z uwagi jednak na żądanie zgłoszone przez powódkę w pozwie rozbieżności te nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd zważył co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Powódka, dwukrotnie precyzując swoje roszczenie (w tym poprzez działającego w jej imieniu zawodowego pełnomocnika), zażądała przywrócenia do pracy na poprzednim stanowisku. Mając na uwadze, że Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzić ponad żądanie (art. 321 § 1 k.p.c.) koniecznym było w pierwszej kolejności zbadanie czy właściwym było zgłoszenie przez powódkę żądania przywrócenia do pracy na dotychczasowych warunkach.

Wskazane roszczenie wynika z art. 45 § 1 k.p. Zgodnie z jego treścią w razie ustalenia, że wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas określony lub umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, sąd pracy - stosownie do żądania pracownika - orzeka o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu - o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowaniu. W przypadku zatem tego rodzaju oświadczeń, uwzględniając powództwo pracownika o przywrócenie do pracy, na mocy orzeczenia Sądu dochodzi do reaktywacji stosunku pracy, który uległ już uprzednio zakończeniu. Podkreślić przy tym należy, że tego rodzaju oświadczenie nie unicestwia stosunku pracy ex tunc, a jedynie prowadzi do jego zakończenia z momentem doręczenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia lub z upływem okresu wypowiedzenia. Przedmiotem sporu między pracownikiem a pracodawcą w takim wypadku nie jest zatem istnienie stosunku pracy, a jedynie zgodność z prawem jego rozwiązania. Dodatkowo roszczenie takie przysługuje pracownikowi, któremu wypowiedziano umowę o pracę lub rozwiązano ją bez zachowania okresu wypowiedzenia.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie pozwana nie zakończyła stosunku pracy łączącego ją z powódką w trybie art. 30 § 1 pkt 2 lub 3 k.p. Bezspornym w sprawie było, że pozwana złożyła oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych swego wcześniejszego oświadczenia, mocą którego doszło do nawiązania stosunku pracy z powódką. Jest to zatem rodzajowo inne oświadczenie od wypowiedzenia umowy lub rozwiązania jej bez zachowania okresu wypowiedzenia. Źródłem tego oświadczenia jest art. 84 k.c. Skuteczne uchylenie się od skutków prawnych czynności prawnej polegającej na zawarciu umowy o pracę w istocie prowadziłoby do nieważności całej umowy i to już z momentem jej zawarcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19.11.2003 r., V CK 477/02). Konsekwencją powyższego byłoby stwierdzenie, że między stronami w ogóle nie powstał kwestionowany stosunek pracy. Przy tego rodzaju oświadczeniu spornym jest samo istnienie stosunku prawnego. W takim wypadku w grę wchodzi więc jedynie roszczenie o ustalenie istnienia stosunku pracy (por. per analogiam postanowienie Sądu Najwyższego z 30.08.2022 r., sygn. akt I PSK 267/21). W wypadku skutecznego uchylenia się przez pozwaną od skutków prawnych oświadczenia złożonego wskutek błędu czynność prawna polegająca na zawarciu umowy o pracę nie doszłaby w ogóle do skutku, dotknięta byłaby sankcją nieważności względnej. Natomiast w razie przeciwnego ustalenia, tj. nieskuteczności oświadczenia pozwanej z dnia 31 marca 2025 roku, stosunek pracy nawiązany na mocy umowy z dnia 26 lutego 2025 roku w ogóle by nie ustał. Bezprzedmiotowym byłoby więc orzekanie o przywracaniu powódki do pracy na dotychczasowych warunkach. W takiej sytuacji Sąd jedynie deklaratywnie rozstrzygnąłby o nieprzerwanym istnieniu stosunku pracy.

Ze względu na zgłoszenie przez powódkę żądania nieadekwatnego do ustalonego w sprawie stanu faktycznego Sąd, będąc związany żądaniem, które mimo dwukrotnego wezwania nie zostało zmodyfikowane, nie mógł z urzędu rozstrzygnąć sprawy przy uwzględnieniu żądania właściwego. Tym samym Sąd nie odnosił się do prawnej dopuszczalności oświadczenia pozwanej i jego zasadności.

Jedynie na marginesie należy wskazać, że samo określenie w świadectwie pracy wydanym powódce, że stosunek prawny ustał na mocy art. 30 § 1 pkt 3 k.p. nie miało wpływu na ocenę charakteru kwestionowanego oświadczenia pozwanej. W przypadku bowiem oświadczeń woli Sąd powinien uwzględnić rzeczywistą wolę stron składających oświadczenia składające się na czynność prawną. Ponad wszelką wątpliwość w niniejszej sprawie ustalono, że wolą pozwanej było skorzystanie z sankcji nieważności względnej z powodu powołania się na błąd zaistniały podczas zawierania umowy o pracę z powódką. Odmienny wpis w świadectwie pracy nie może więc wpłynąć na wykładnię oświadczenia woli pozwanej z dnia 31 marca 2025 roku, tym bardziej, że wystawienie świadectwa pracy jest czynnością czysto techniczną, nie zawierającą w sobie żadnych oświadczeń woli. Jeżeli więc między stanem faktycznym a danymi wynikającymi ze świadectwa pracy zachodzą niezgodności, ich usunięciu służą inne środki prawne. Na wynik sprawy nie mógł również mieć wpływu wyrok skazujący pozwaną w sprawie o wykroczenie. Po pierwsze, zgodnie z art. 11 k.p.c. sąd w sprawie cywilnej związany jest jedynie ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. Sprawa tocząca się przed Sądem Rejonowym w Żorach pod sygn. akt II W 198/25 dotyczyła natomiast wykroczenia. Ponadto we wskazanej sprawie uznano S. S. za winną wykroczenia polegającego na rozwiązaniu z K. D. umowy o pracę poprzez uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli w postaci zawarcia umowy o pracę. Tym samym ustalenia sądu karnego w zasadzie zbieżne są z ustaleniami poczynionymi w niniejszej sprawie co do charakteru oświadczenia złożonego przez pozwaną w dniu 31 marca 2025 roku.

Z kolei w pkt 2 wyroku Sąd na podstawie § 15 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 3 i § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu Sąd przyznał radcy prawnemu M. M., będącym w przedmiotowym postępowaniu pełnomocnikiem prawnym powódki wyznaczonym z urzędu, kwotę 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa złote 80/00), na którą składa się stawka 23% podatku od towarów i usług, oraz 360 zł kwoty podstawowej.

W pkt 3 wyroku Sąd, na podstawie art. 102 k.p.c., odstąpił od obciążenia powódki kosztami zastępstwa procesowego należnymi stronie pozwanej. Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem do kręgu okoliczności, które powinny być brane pod uwagę przy stosowaniu art. 102 k.p.c. należą przede wszystkim fakty związane z samym przebiegiem procesu, szczególna zawiłość lub precedensowy charakter sprawy albo subiektywne przekonanie powoda, co do zasadności zgłoszonego roszczenia. Jak wskazuje się w judykaturze, skorzystanie przez Sąd z przepisu art. 102 k.p.c. w zakresie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym Sądu orzekającego i tylko do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak to, w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór. Zatem ustalenie czy w danych okolicznościach zachodzą "wypadki szczególnie uzasadnione", o których mowa w art. 102 k.p.c., ustawodawca pozostawia swobodnej ocenie Sądu (vide: post. SN z 26.01.2007r., V CSK 292/06, Lex nr 232807). W niniejszej sprawie powódka mogła pozostawać w uzasadnionym przekonaniu o zasadności zgłoszonego roszczenia. Sąd wziął też pod uwagę fakt, że powódka nie osiąga aktualnie żadnych dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę lub świadczeń z ubezpieczeń społecznych. , Przez znaczący czas postępowania pozostawała w ciąży. Z tego powodu miała ograniczone możliwości zarobkowania. W konsekwencji za zasadne Sąd uznał zwolnienie powódki z obowiązku zwrotu kosztów procesu na rzecz strony pozwanej.

sędzia Magdalena Michalska-Kania