Wyrok z 17 grudnia 2025, sygn. VI U 573/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 grudnia 2025 roku

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: sędzia Joanna Napiórkowska-Kasa

po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2025 roku w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z odwołania A. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia 09 października 2023 roku znak: (...).603. (...).2023

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.

o zasiłek macierzyński

1.  zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia 09 października 2023 roku znak: (...).603. (...).2023 w ten sposób, że przyznaje A. K. prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres od 07 września 2023 roku do 04 września 2024 roku;

2.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. na rzecz A. K. kwotę 360,00 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych 00/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt VI U 573/23

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 października 2023 roku, znak: (...).603- (...).2023. (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił A. K. prawa do zasiłku macierzyńskiego od 7 września 2023 roku do 4 września 2024 roku. W uzasadnieniu swej decyzji ZUS podał, że odwołująca w dacie urodzenia dziecka nie podlegała do ubezpieczenia chorobowego.

(decyzja ZUS z dnia 9. (...). – akta organu rentowego)

Od powyższej decyzji A. K. wniosła odwołanie wskazując, że od kwietnia 2022 roku odwołująca płaciła składki na ubezpieczenia chorobowe, co świadczyło o przekonaniu, że polegała do ubezpieczenia chorobowego. Poza tym organ rentowy nie pouczył jej o tym, że w trakcie urlopu macierzyńskiego nie podlegała do ubezpieczenia chorobowego i konieczności ponownego zarejestrowania do ubezpieczenia chorobowego.

(odwołanie – k. 1 – 4)

W odpowiedzi na odwołanie ZUS wniósł o jego oddalenie w całości, powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

(odpowiedź na odwołanie – k. 5-6)

Stanowiska stron pozostały niezmienne do zakończenia postępowania.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Odwołująca w okresie od 11 kwietnia 2021 roku do 10 kwietnia 2022 roku pobierała zasiłek macierzyński. W tym czasie nie podlegała do ubezpieczeń społecznych – chorobowego, z wyjątkiem zdrowotnego. Po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego po urodzeniu pierwszego dziecka nie zgłosiła się do ubezpieczenia chorobowego dobrowolnego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie została o tym pouczona przez ZUS ani ona, ani biuro księgowe prowadzące księgowość działalności odwołującej.

Organ rentowy nie informował o tym, że odwołująca nie podlega do ubezpieczenia chorobowego. Na jej koncie w ZUS nie figurowało, że nadpłaca ona składki z powodu niepodlegania do ubezpieczeń społecznych, w tym chorobowego dobrowolnie. W systemie ZUS odwołująca cały czas figurowała jako osoba podlegająca do ubezpieczenia chorobowego. Dopiero po złożeniu wniosku o zasiłek macierzyński po urodzeniu drugiego dziecka 7 września 2023 roku organ rentowy poinformował odwołującą, że nie podlega do ubezpieczenia chorobowego dobrowolnego – 29 września 2023 roku.

Wyrejestrowanie z ubezpieczeń społecznych zostało złożone w dniu 27 września 2023 roku, a zgłoszenie ZUS ZUA do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego bez uwzględnienia dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego zostało sporządzone przez ZUS w dniu 27 września 2023 roku. Odwołująca od kwietnia 2022 roku opłacała składki na ubezpieczenia społeczne, w tym dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.

(zeznania odwołującej A. K., zeznania świadka I. R., poświadczenie o ubezpieczaniach oraz wypłaconych zasiłkach – akta organu rentowego).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wskazane wyżej dowody z dokumentów, ich kserokopii, znajdujących się zarówno w aktach sprawy, jak i w nadesłanych do Sądu aktach organu rentowego, których wiarygodność nie została skutecznie zakwestionowana przez strony w toku postępowania. Sąd oparł się również na zeznaniach odwołującej się i świadka I. R., które zostały uznane za wiarygodne w całości, znajdują bowiem potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym, a jednocześnie ZUS nie zaoferował dowodu kwestionującego ich wiarygodność.

Sąd zważył, co następuje:

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest odwołanie od decyzji odmawiającej A. K. prawa do zasiłku macierzyńskiego za wskazany okres.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2022r., poz. 1732; dalej też jako: ustawa zasiłkowa), zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego urodziła dziecko.

W tym miejscu należy zauważyć, że w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą i podlegającą przed pobieraniem tego zasiłku dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu, ustaje tytuł do objęcia owym ubezpieczeniem chorobowym. Innymi słowy przez okres pobierania zasiłku macierzyńskiego dana osoba nie podlega już ubezpieczeniu chorobowemu. Aby po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego dalej podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu ubezpieczony powinien złożyć odpowiedni wniosek do ZUS o objęcie go tym ubezpieczeniem.

W niniejszej sprawie odwołująca się nie złożyła takiego wniosku. Wniosek został złożony przez ZUS z urzędu 27 września 2023 roku. ZUS zastosował tutaj normę z art. 14 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którą objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym następuje od dnia wskazanego odpowiednio w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 36 ust. 10 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie, z zastrzeżeniem ust. 1a. Z kolei z art. 14 ust. 1a tej ustawy wynika, że objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4 albo 4b.

Przekładając powyższe na realia niniejszej sprawy, aby odwołująca mogła być objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od razu po zakończeniu okresu pobierania pierwszego zasiłku macierzyńskiego, czyli w jej przypadku od dnia 10 kwietnia 2022 roku, to powinna złożyć odpowiednią deklarację najpóźniej w ciągu 7 dni od dnia 17 kwietnia 2022 roku. W niniejszej sprawie odwołująca zgłosiła się przez utworzenie deklaracji ZUS z urzędu do tego ubezpieczenia dopiero 27 września 2023 roku, a więc z przekroczeniem wskazanego terminu.

W tym miejscu należy jednak odnotować wagę prawidłowego pouczenia przez ZUS, zwłaszcza w sprawach dotyczących podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu po okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego.

W orzecznictwie wyrażono powszechnie aprobowany pogląd, zgodnie z którym „w związku z tym, że do utraty tytułu do podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu dochodzi z mocy prawa na skutek rozstrzygnięcia zbiegu tytułów objęcia ubezpieczeniem społecznym, obowiązkiem organu rentowego wynikającym z art. 8 i art. 9 k.p.a. jest pouczenie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, że z chwilą objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego jej dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje, a ponowne objęcie tym dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością może nastąpić po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, co wymaga jednak złożenia stosownego wniosku” (postanowienie SN z dnia 27 kwietnia 2021 roku, sygn. akt III USK 112/21).

W ocenie Sądu pogląd ten należy per analogiam zastosować również w niniejszej sprawie. Oznacza to, że ZUS miał określone obowiązki informacyjne z art. 8 i 9 k.p.a., a jednocześnie strona, która działała w zaufaniu do informacji udzielanych jej przez ZUS nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji braku tych informacji i pouczenia. Istotne jest więc ustalenie, jakie pouczenia ze strony ZUS były kierowane w stronę odwołującej się i jaki zamiar co do zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego i objęcia tym ubezpieczeniem miała odwołująca.

W orzecznictwie wskazuje się również, niewątpliwie słusznie, że „udzielenie przez organ rentowy osobie prowadzącej działalność pozarolniczą nieprawidłowej informacji co do czynności niezbędnych dla dalszego podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, może być podstawą stwierdzenia, że taka osoba podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od pierwszego dnia przypadającego bezpośrednio po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, choćby złożyła ona dopiero w późniejszym czasie ponowny wniosek o objęcie jej ubezpieczeniem chorobowym” (wyrok SN z dnia 22 stycznia 2020 roku, sygn. akt I UK 311/18, wyrok SN z dnia 12 sierpnia 2020 roku, sygn. akt II UK 384/18). Analogicznie należy spojrzeć na niniejszą sprawę, w której odwołująca się działała w oparciu o informację z ZUS i w zaufaniu do pouczeń udzielanych jej przez organ. Wobec tego Sąd uznał, że również i w jej przypadku należy stwierdzić, że odwołująca się podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od dnia przypadającego bezpośrednio po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, czyli od dnia 11 kwietnia 2022 roku.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że nie kwestionuje treści przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które mają kategoryczne brzmienie co do terminu na złożenie deklaracji o przystąpieniu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Sąd nie ma na celu wprowadzenia instytucji przywracania terminu z art. 14 ust.1, czy 1a tej ustawy. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że w rzeczywistości ze względu na błędne pouczenia ze strony ZUS odwołująca się powinna podlegać ubezpieczeniu chorobowemu od dnia następnego po dniu zakończenia pobierania zasiłku macierzyńskiego. To ZUS bowiem informował odwołującą się, że dopóki nie jest rozstrzygnięta prawomocnie kwestia jej odwołania od decyzji dotyczącej jej podlegania ubezpieczeniom społecznym, a także dopóki nie jest w konsekwencji tego rozstrzygniętą decyzją ZUS kwestia przyznania jej prawa do zasiłku macierzyńskiego, a sam zasiłek nie jest jeszcze jej wypłacony, to nie ma podstaw do dokonywania jakichkolwiek zgłoszeń do ZUS.

Tytułem uzupełnienia należy zwrócić uwagę na niewątpliwie słuszne i celne wskazanie Sądu Okręgowego Warszawa – Praga zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 maja 2022 roku, sygn. akt VII Ua 13/22: „trzeba uznać, że ubezpieczona nie powinna ponosić ujemnych konsekwencji wynikających z wadliwego zachowania organu rentowego” i dalej: „organ rentowy nie może przerzucać na nią ciężaru odpowiedzialności za skutki własnych zaniedbań”.

W niniejszej sprawie Sąd wskazuje, że strona odwołująca nie została w żadnym zakresie pouczona o tym, że po wykorzystaniu okresu zasiłku macierzyńskiego po urodzeniu pierwszego dziecka, zaistniała konieczność wyrejestrowania się z ubezpieczeń społecznych, a także ponownego zgłoszenia się do ubezpieczenia chorobowego dobrowolnego, aby została nim objęta od 11 kwietnia 2022 roku. Z powodu zaniedbań i braku pouczeń ze strony ZUS odwołująca nie złożyła wniosku o objęcie jej ubezpieczeniami społecznymi, w tym chorobowymi. Odwołująca dalej opłacała składki na ubezpieczenia społeczne, w tym ubezpieczenie chorobowe od kwietnia 2022 roku, więc nie można obciążać jej konsekwencjami braku informacji i pouczenia. Należy uznać, że wyrażała ona wolę podlegania dalej do ubezpieczenia chorobowego. Wyrazem nielojalności ZUS jest to, że nie poinformował odwołującej o tym, że opłaca składki na ubezpieczenia, mimo że - zdaniem ZUS - im nie podlega. Odwołująca nie miała świadomości co do tego, że musi złożyć wniosek o ponowne zarejestrowanie do ZUS pozostając w uzasadnionym przeświadczeniu, że podlega dalej do ubezpieczeń społecznych w tym chorobowego.

Reasumując wszystkie powyższe rozważania, Sąd doszedł do wniosku, że odwołująca się podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 11 kwietnia 2022 roku. To zaś prowadzi do wniosku, że na dzień urodzenia dziecka 7 września 2023 roku miała statut osoby ubezpieczonej (ubezpieczeniem chorobowym dobrowolnym). Wobec tego Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał jej prawo do zasiłku macierzyńskiego za sporny okres w związku z urodzeniem dziecka.

W przedmiocie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Strona odwołująca uznana została za wygrywającą sprawę. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego Sąd ustalił w oparciu o § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.) na kwotę 360 zł. Z uwagi na powyższe, Sąd zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. na rzecz odwołującej kwotę 360,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.