Zarządzenie z 29 grudnia 2025, sygn. III RC 90/25
UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 3 listopada 2025 roku P. R. wniósł o podwyższenie alimentów zasądzonych od pozwanego R. R. (1) na rzecz powoda wyrokiem Sądu Rejonowego w Radomiu z kwoty 300 zł miesięcznie do kwoty 1400 zł miesięcznie, płatnych do dnia 10 każdego miesiąca z góry, z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat, nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności, a także zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu niniejszego pozwu P. R. wskazał, że od wydania poprzedniego wyroku upłynął znaczny okres czasu, a jego sytuacja życiowa i potrzeby uległy zasadniczej zmianie. Powód zaznaczył, że jest obecnie pełnoletni i kontynuuje naukę w III klasie Branżowej Szkoły I stopnia w L.. Nie osiąga dochodów, ponieważ odbywa bezpłatne praktyki zawodowe. Dlatego nadal wymaga utrzymania, a jego potrzeby są znacznie wyższe niż w czasie, gdy ustalono pierwotne alimenty. Dodał, że faktyczne koszty jego utrzymania ponosi matka – R. R. (2), która samodzielnie utrzymuje jeszcze czworo młodszych dzieci. (pozew k. 2–4)
W odpowiedzi na pozew R. R. (1) wniósł o oddalenie powództwa w całości, a także nieobciążanie go kosztami procesu z uwagi na jego trudną sytuację materialną. W uzasadnieniu pisma wskazał on, że od czasu obniżenia obowiązku alimentacyjnego względem powoda, sytuacja majątkowa pozwanego nie uległa poprawie. Jego stan zdrowia się pogorszył, bowiem pozwany cierpi na inne choroby współistniejące, oprócz tych wcześniej zdiagnozowanych (ślepota oka prawego, niedowidzenie znaczne). Wskazał również, że jest osobą z niepełnosprawnością o charakterze trwałym. Jego jedynym i stałym źródłem utrzymania jest renta w wysokości 3003,72 zł, z której komornik dokonuje potrąceń z tytułu zaległości alimentacyjnych do wysokości 60%. Pozwany wskazał, że pobiera również zasiłek celowy w kwocie 300 zł miesięcznie od dnia 1 sierpnia 2025 roku do 31 sierpnia 2025 roku. (odpowiedź na pozew k. 24 – 28)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
P. R. urodził się (...) w L., jako syn R. R. (1) i R. B.. (odpis skrócony aktu urodzenia USC/OS/1 (...))
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Radomiu III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dni 4 kwietnia 2022 roku w sprawie o sygnaturze akt III RC 638/21 obniżono alimenty od R. R. (1) na rzecz jego małoletnich dzieci P. R. i F. R. zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 2 października 2018 roku wydanym w sprawie I C 1662/17 z kwoty po 400 zł miesięcznie do kwoty 300 zł miesięcznie. (odpis wyroku Sądu Rejonowego w Radomiu z dnia 4 kwietnia 2022 roku, III RC 638/21 k. 6)
Powód P. R. uczęszcza do III klasy Branżowej Szkoły I Stopnia w zawodzie sprzedawca w Zespole Szkół Ogólnokształcących i (...) II w L.. Planowany termin ukończenia kształcenia to czerwiec 2026 rok. Wraz z realizowanie programu szkolnego powód odbywa bezpłatne praktyki zawodowe w sklepie spożywczo – przemysłowym w D. (...). (zaświadczenie potwierdzające uczęszczanie do szkoły k. 7, oświadczenie k. 8, wyjaśnienia P. R. k. 44 - 44v)
Matka powoda R. R. (2) najmuje okazjonalnie lokal mieszkalny nr (...) położony w L., na ul. (...), o powierzchni użytkowej 50 m 2, w którym zamieszkuje również P. R.. Wynajmującym jest M. P.. (umowa najmu okazjonalnego k. 9 – 11, wyjaśnienia P. R. k. 44 - 44v)
R. R. (2) w okresie od 1 lipca 2025 roku do 30 września 2025 roku pobrała od Miejsko–Gminnego Ośrodka Pomocy (...) w L. świadczenia w łącznej wysokości 6398 zł, na który złożyły się: dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego – 500 zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej – 855 zł, świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia – 3150 zł, zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 18-24 lat – 405 zł i zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat – 1488 zł. (zaświadczenie k. 13)
Pozwany R. R. (1) jest osobą z niepełnosprawnością. Jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy od 1 maja 2020 roku. Niezdolność ta jest związane ze stanem narządu wzroku. Cierpi na ślepotę oka prawego i niedowidzenie w oku lewym. Od 1 grudnia 2020 roku jest również osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, która również pozostaje w związku ze stanem narządu wzroku. Pozwany pozostaje pod stałą opieką poradni okulistycznej (...) w L.. Leczy się z powodu chorób przewlekłych tj. cukrzycy typu 2, hiperlipidemii, zmian zwyrodnieniowych w kręgosłupie. (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS k. 31, zaświadczenie lekarskie k. 37, zaświadczenie lekarskie k. 38)
Źródłem dochodu pozwanego jest renta wynosząca 3003,72 zł brutto, z której dokonywane są potrącenia z tytułu zaległości alimentacyjnych. Potrąceń dokonuje komornik T. K. z Kancelarii (...) w L.. Ze względu na trudną sytuację majątkową pozwanego przyznano mu dwukrotnie specjalny zasiłek celowy po 300 zł miesięcznie. Pozwany w całości ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego, w tym zakupu opału na zimę, opłat rachunków i podatków. Na pozwanym ciążą zobowiązania m.in. z tytułu spłat rat kredytu hipotecznego. (zaświadczenie ZUS – k. 29, decyzja nr (...). (...).5.2.2025. (...) k. 30, faktura nr (...) – k. 32, kserokopie rachunków i opłat – k. 33 – 34, zestawienie operacji za okres od 1.11.2024 oku do 13.11. 2025 roku – k. 35 – 36, zaświadczenie o dokonanych wpłatach – k. 39 – 40, wyjaśnienia R. R. (1) – k. 44v)
Ustalenia stanu faktycznego Sąd dokonał w oparciu o dowody z dokumentów prywatnych i urzędowych wydanych przez odpowiednie organy państwowe, a zawarte w aktach przedmiotowej sprawy. Sąd dokonał oceny zgromadzonych dowodów w oparciu o art. 233§1 kpc. Dokumenty, które stanowiły podstawę ustaleń faktycznych, sąd uznał w całości za autentyczne i wiarygodne. Żadna ze stron nie kwestionowała przedmiotowych dowodów od strony ich treści czy formy, nie ujawniły się także okoliczności, które dawałyby podstawę do dokonania z urzędu negatywnej oceny tych dokumentów. Stąd też omawiane dowody zachowują w pełni właściwą dla siebie moc dowodową nadaną przepisami art. 244 i 245 kpc.
Pomocne przy ustalenie stanu faktycznego okazały się zeznania złożone na rozprawie w dniu 2 grudnia 2025 roku przez samych zainteresowanych – powoda i pozwanego. Przechodząc do oceny zeznań złożonych przez nich zeznań, stwierdzić należy, iż Sąd uznał je za wiarygodne, gdyż były one spójne, logiczne i wzajemnie ze sobą korespondowały. Ich treść znalazła również potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. Dodać należy, iż w toku postępowania nie ujawniły się okoliczności, które podważałby wiarygodność tych zeznań.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo jak niezasadne nie zasłużyło na uwzględnienie.
Podstawą materialnoprawną umożliwiającą domaganie się podwyższenia zasądzonych uprzednio alimentów jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.
W art. 138 krio jest mowa „o zmianie stosunków”. Sformułowanie to wskazuje na konieczność porównania „momentu początkowego”, czyli zawarcia umowy, w której została określona wysokość alimentów, lub też uprawomocnienia się orzeczenia zasądzającego alimenty, oraz momentu końcowego, czyli orzeczenia sądu zmieniającego umowę.
Jak podkreśla T. D.: „Rozstrzygnięcie o żądaniu opartym na art. 138 krio wymaga po pierwsze, porównania stanu istniejącego w dacie uprawomocnienia się wyroku zasądzającego alimenty ze stanem istniejącym w dacie orzekania o ich podwyższeniu, po drugie zaś oznacza, że upływ czasu, jaki nastąpił od daty ostatniego wyroku alimentacyjnego do daty orzekania o podwyższeniu alimentów sam w sobie nie może jeszcze przemawiać za zasadnością powództwa” (zob. T. Domińczyk [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. K. Piasecki, Warszawa 2009, s. 998). Podkreśla się ponadto zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie, że wyrok zapadły na podstawie art. 138 k.r.o. nie może zostać „oderwany” od poprzedniego tytułu (zob. zob. T. Domińczyk [w:] Kodeks..., red. K. Piasecki, s. 1003).
W postanowieniu z 19.07.1974 r., II CO 9/74, LEX nr 7560, Sąd Najwyższy podkreślił, że: „Powództwo o zmianę przewidziane w art. 138 krio wchodzi w grę w razie zmiany stosunków. Przez pojęcie «stosunków» w tym wypadku należy rozumieć okoliczności istotne z punktu widzenia ustawowych przesłanek obowiązku alimentacyjnego i jego zakresu (np. art. 133 i 135 krio). Zmiana stosunków, o których mowa w tym przepisie, najczęściej polega więc na zmianie zakresu usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, możliwości majątkowych i zarobkowych zobowiązanego, tj. okoliczności istotnych z punktu widzenia ustawowych przesłanek obowiązku alimentacyjnego i jego zakresu.
Przenosząc powyższe rozważania na realia niniejszej sprawy, z całym przekonaniem należy stwierdzić, że od momentu wydania wyroku Sądu Rejonowego w Radomiu, III Wydziału Rodzinnych i Nieletnich, obniżającego alimenty należne powodowi od pozwanego, tj. 4 kwietnia 2022 roku w sprawie o sygnaturze akt III RC 638/21 do momentu wydania uzasadnianego orzeczenia nie nastąpiła zmiana stosunków, która czyniłaby przedmiotowe powództwo godnym ochrony prawnej, a więc jego uwzględnienia.
W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że co prawda oczywistym jest, że wraz z osiągnięciem pełnoletniości przez P. R., naturalnie zmienia się zakres potrzeb uprawnionego, to jednak na gruncie niniejszej sprawy podwyższeniu alimentów sprzeciwia się trwałość złej sytuacji materialnej w jakiej od dłuższego czasu znajduje się pozwany ze względu na swój stan zdrowia. W żadnym razie nie można stwierdzić, że jego możliwości majątkowe i zarobkowe uległy zmianie na lepsze. Wręcz przeciwnie, pozwany R. R. (1) pobiera rentę w wysokości 3003,72 zł brutto, która stanowi jego jedyne źródło dochodu, bowiem ze względu na całkowitą i trwałą niezdolność do pracy nie jest w stanie żadnej podjąć, dzięki czemu jego sytuacja majątkowa mogłaby ulec poprawie. Dodatkowo, ze względu na dokonywane przez komornika potrącenia na poczet spłaty zaległych alimentów, rzeczywisty dochód pozwanego z tego źródła ulega znacznemu obniżeniu. Dodając do tego inne zobowiązania, chociażby z tytułu zobowiązań kredytowych czy kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, w których uczestniczy on samodzielnie jawi się obraz osoby pozostającej w bardzo trudnej sytuacji finansowej, co przekłada się również w szukaniu pomocy doraźnej tj. zasiłki celowe w nieznacznych kwotach przyznawane okazjonalnie.
Odnosząc się do twierdzeń strony powodowej, uznać należy tylko fakt, że zmienił się zakres potrzeb powoda P. R., co wraz z ogólnym rozwojem i osiągnięciem pełnoletniości jest czymś normalnym i oczywistym. W ocenie Sądu nie są to jednak potrzeby należycie usprawiedliwione. Zważyć należy, że powód jest osobą pełnoletnią, w pełni zdrową, pobierającą naukę w szkole branżowej. Argument podnoszony przez powoda, że odbywanie praktyk uniemożliwia mu w zasadzie znalezienie dodatkowej, płatnej pracy należy uznać za całkowicie niezasadny. Nic bowiem nie stoi na przeszkodzie, aby znalazł on dodatkowe zajęcie, chociażby dorywcze. Nie przekonują również jego wyjaśnienia chociażby w zakresie prac przy zbiorze wiśni czy innych tego typu.
Sąd miał na uwadze to, że pozwany ma znacznie ograniczone możliwości zarobkowe, w przeciwieństwie do matki powoda, która jako osoba zdrowa, z doświadczeniem zawodowym, ma znacznie większe możliwości zarobkowe niż pozwany, odpadły jej natomiast obowiązki związane z osobistymi staraniami o utrzymanie i wychowanie syna. Usprawiedliwione potrzeby powoda powinny być zaspokojone w takim zakresie w jakim pozwalają na to możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanych do alimentacji.
Pamiętać należy, że jeśli jedno z rodziców jest całkowicie niezdolne do wykonywania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego – obowiązek ponoszenia w całości ciężarów związanych z utrzymaniem i wychowaniem wspólnych dzieci – spoczywa w zasadzie na pozostałym rodzicu, dopiero gdyby zostało ustalone, że drugi z rodziców – mimo odpowiedniej staranności i wykorzystania wszystkich możliwości zarobkowych – nie jest w stanie w całości lub części sprostać swoim obowiązkom względem dziecka i z tego powodu dziecko mogłoby znaleźć się w niedostatku – w grę wchodzi subsydiarny obowiązek alimentacyjny. (por wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.04.1974 r. sygn. akt III CRN 66/74, Lex nr 7468).
Podsumowując, na chwilę obecną nie zaszła taka zmiana stosunków - istotna prawnie, która pozwoliłaby na ingerencję sądu w wysokość zasądzonych wcześniej alimentów od pozwanego na rzecz powoda. Zważyć należy, że powód na chwilę obecną ma zapewnione odpowiednie wypłaty z tego tytułu, które realizowane są przez potrącenia z renty, którą pobiera pozwany. Z tych względów orzeczono jak w punkcie I wyroku.
Zgodnie art. 100 kpc w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. Ze względu na trudną sytuację materialną w jakiej znajduje się pozwany, a także fakt, że powód znajduje się na utrzymaniu rodziców, Sąd mając na uwadze zasady słuszności uznał, że zasadnym będzie wzajemne zniesienie kosztów pomiędzy stronami. Dlatego orzeczono jak w punkcie II wyroku.
SSR Agnieszka Maziarek - Bielecka
ZARZĄDZENIE
1. (...)
2. (...),
3. (...).
Dnia 30 grudnia 2025 roku sędzia A. Maziarek-Bielecka