Wyrok z 13 stycznia 2026, sygn. IV U 815/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 stycznia 2026 r.

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu IV Wydział Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Chlipała - Kozioł

Protokolant: Przemysław Studziński

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2025 r. we Wrocławiu

sprawy z odwołania B. M.

od decyzji (...) Oddział we R.

z dnia 4.06.2025 r. znak: (...)-(...)

o zasiłek opiekuńczy

1.  oddala odwołanie;

2.  orzeka, iż nieuiszczone koszty sądowe ponosi Skarb Państwa.

Sygn. akt IV U 815/25

UZASADNIENIE

Organ rentowy (...) Oddział we R. decyzją z dnia 4.06.2025 r. znak (...) działając na podstawie art. 1 ust. 1, 32 ust. 1, 53 ust. 1 , 55 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3 oraz art. 58 a ust. 1 i ust. 8, art. 67 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 25.06.1999r . o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej również „ustawa zasiłkowa”), odmówił wnioskodawczyni B. M. prawa do zasiłku opiekuńczego za okresy od 1.10.2021 r. 15.10.2021 r., od 13.12.2021 r. do 31.12.2021 r., od 3.01.2022 r. do 24.02.2022 r., od 4.07.2022 r. do 8.07.2022 r., od 11.07.2022 r. do 12.07.2022 r.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych prowadzący działalność gospodarczą podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu na swój wniosek, jeśli jest objęty obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony. Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku, o ile zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia. Roszczenie o wypłatę zasiłku opiekuńczego przedawnia się po upływie 6 miesięcy od ostatniego dnia okresu, za który zasiłek przysługuje. Ponadto organ wskazał, że dowodami stwierdzającymi czasową niezdolność do pracy przy ustalaniu prawa do zasiłków są zaświadczenia lekarskie, o których mowa w art. 55 ustawy zasiłkowej.

Organ wskazał, że z posiadanej dokumentacji wynika, iż wnioskodawczyni jako prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Roszczenie o wypłatę zasiłku opiekuńczego wnioskodawczyni zgłosiła w dniu 20.05.2025 r., czyli po upływie 6 miesięcy od dostatniego dnia wymienionego wyżej okresu. Z dokumentacji nie wynika, aby niedokonanie zgłoszenia roszczenia w terminie ustawowym nastąpiło z przyczyn niezależnych od wnioskodawczyni. Ponadto organ zarzucił, że w systemie informatycznym ZUS nie widnieją zwolnienia lekarskie wystawione na NIP działalności gospodarczej wnioskodawczyni.

W odwołaniu od decyzji ZUS wnioskodawczyni B. M. podniosła, że w dniu 15.08.2022 r. jej pracodawca (...) (...) wypowiedziała jej umowę o pracę z datą wsteczną, od 30.09.2021 r. Dlatego też wystawiane w tym okresie L4 i opieka na córkę były wystawiane zgodnie z wiedzą wnioskodawczyni, że pracuje ona na (...) (...). Wskazała, że gdy dowiedziała się o wypowiedzeniu umowy z datą wsteczną, to zgłosiła się do ubezpieczeń, w tym do dobrowolnych składek chorobowych w związku z prowadzoną działalnością. Opłaciła składki dobrowolne do ZUS za cały okres od 1.10.2021 r. do 6.11.2023 r., za cały ten okres chciała zostać objęta pełnym ubezpieczeniem w ramach działalności gospodarczej, gdyż nie miała innego tytułu prawnego do zasiłków chorobowych. O wypłatę zasiłków wystąpiła bez zbędnej zwłoki, jak tylko uprawomocniły się wyroki o zwrot świadczeń wypłaconych przez ZUS i przez Politechnikę, które toczyły się pod sygn.. IV U 1136/22 (wyrok zapadł w styczniu 2025 r.) oraz IV P 649/23 (wyrok zapadł w marcu 2025 r. W wyniku tych wyroków wnioskodawczyni zwróciła (...) i ZUS wypłacone zasiłki chorobowe i opiekuńcze od 1.10.2021 r. do 15.08.2022 r.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania w całości. W uzasadnieniu wskazał, że B. M. jako osoba prowadząca działalność gospodarczą nie przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, ponieważ była zatrudniona w okresie od 1.10.2013 r. do 30.09.2021 r. jako pracownik (...) (...) i z tytułu działalności gospodarczej podlegała tyko do ubezpieczenia zdrowotnego. Roszczenie o wypłatę zasiłku opiekuńczego wnioskodawczyni zgłosiła w dniu 20.05.2025 r., czyli po upływie 6 miesięcy od dostatniego dnia wymienionego wyżej okresu. Z dokumentacji nie wynika, aby niedokonanie zgłoszenia roszczenia w terminie ustawowym nastąpiło z przyczyn niezależnych od wnioskodawczyni. Ponadto organ zarzucił, że w systemie informatycznym ZUS nie widnieją zwolnienia lekarskie wystawione na NIP działalności gospodarczej wnioskodawczyni.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczona B. M. była zatrudniona na (...) (...) na podstawie umowy o pracę od dnia 1.10.2013 r. jako adiunkt, w grupie pracowników - nauczycieli akademickich zatrudnionych na etacie badawczo – dydaktycznym.

W dniu 1.10.2021 r. uprawomocnił się wyrok Sądu Rejonowego Katowice – Wschód w Katowicach Wydział III Karny, sygn. akt III K 27/21/18, w którym wnioskodawczyni została skazana za przestępstwo umyślne.

W związku z brakiem wiedzy pracodawcy, wnioskodawczyni było wypłacane wynagrodzenie za pracę w okresie od 1.10.2021 r. do 31.08.2022 r., za okresy, za które nie pobierała zasiłków. Wnioskodawczyni uzyskała również dofinansowanie do wypoczynku z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Wnioskodawczyni nie wykonywała w okresie od 1.10.2021 r. pracy, przebywała wówczas na zwolnieniach lekarskich oraz zwolnieniach w związku z opieką nad dzieckiem.

Przeciwko wnioskodawczyni wszczęte było postępowanie dyscyplinarne z uwagi na niepowiadomienie przez nią przełożonego, wbrew zapisom Regulaminu pracy (...) (...), o skazaniu prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne.

W dniu 16.08.2022 r. (...) (...) dokonała czynności deklaratoryjnej stwierdzenia wygaśnięcia umowy o pracę wnioskodawczyni z dniem 30.09.2021 r. wobec zaprzestania spełniania przez wnioskodawczynię wymagań, o których mowa w art. 113 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

Decyzją z dnia 14.10.2022 r. (...) w związku ze stwierdzeniem wygaśnięcia umowy o pracę wnioskodawczyni z dniem 30.09.2021 r. odmówił wnioskodawczyni prawa do zasiłków chorobowych i opiekuńczych we wskazanych w decyzji okresach mieszczących między 1.10.2021 r. do 12.07.2022 r. i zobowiązał wnioskodawczynię do ich zwrotu w kwocie 51.985,38 zł. Odwołanie wnioskodawczyni zostało prawomocnie oddalone wyrokiem tut. Sądu z dnia 27.02.2025 r., sygn. akt IV U 1136/22.

(...) (...) wytoczyła powództwo przeciwko B. M. o zwrot wynagrodzenia wypłaconego jej w okresie od 1.10.2021 r. do 31.08.2022 r. w wysokości 16.750,43 zł wraz z odsetkami. W zawartej w dniu 23.04.2025 r. w sprawie IV P 649/23 ugodzie powódka zobowiązała się zapłacić żądaną kwotę z odsetkami w ratach

Dowód: Okoliczności bezsporne, a nadto:

- dokumenty zgromadzone w aktach ZUS (załącznik)

- dokumenty zgromadzone w aktach spraw IV U 1136/22 i IV PP 649/23

- przesłuchanie wnioskodawczyni k. 30v

Wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą od ok. 10 lat. Po uzyskaniu informacji o stwierdzeniu wygaśnięcia umowy o pracę z (...) (...), wnioskodawczyni zgłosiła się do ubezpieczenia chorobowego z tytułu działalności gospodarczej z datą wsteczną – od 1.10.2021 r., zapłaciła składki z tego tytułu i w dniu 20.05.2025 r. zgłosiła do ZUS roszczenie o wypłatę zasiłku opiekuńczego za okresy od 1.10.2021 r. 15.10.2021 r., od 13.12.2021 r. do 31.12.2021 r., od 3.01.2022 r. do 24.02.2022 r., od 4.07.2022 r. do 8.07.2022 r., od 11.07.2022 r. do 12.07.2022 r.

Dowód: Okoliczności bezsporne, a nadto:

- przesłuchanie wnioskodawczyni k. 30v

Zaskarżoną decyzją z dnia 4.06.2025 r. znak (...) działając na podstawie art. 1 ust. 1, 32 ust. 1, 53 ust. 1 , 55 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3 oraz art. 58 a ust. 1 i ust. 8, art. 67 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 25.06.1999r . o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej również „ustawa zasiłkowa”), odmówił wnioskodawczyni prawa do zasiłku opiekuńczego za okresy od 1.10.2021 r. 15.10.2021 r., od 13.12.2021 r. do 31.12.2021 r., od 3.01.2022 r. do 24.02.2022 r., od 4.07.2022 r. do 8.07.2022 r., od 11.07.2022 r. do 12.07.2022 r.

Dowód: decyzja w aktach ZUS (załącznik)

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonej podlegało oddaleniu.

Stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz aktach organu rentowego, których wiarygodność nie była kwestionowana przez strony. Ponadto Sąd oparł się na dokumentach zgromadzonych w aktach prowadzonych przez tut. Sąd, prawomocnie zakończonych spraw o sygn. IV U 1136/22 i IV P 649/23. Sad oparł się również na przesłuchaniu wnioskodawczyni, które uznał za wiarygodne w zakresie, w jakim zeznania były zgodne z pozostałym materiałem dowodowym z dokumentów. W przeważającym zakresie stan faktyczny sprawy był bezsporny.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 i art. 32 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad chorym dzieckiem w wieku do 14 lat.

Zgodnie z art. 67 ustawy zasiłkowej, roszczenie o wypłatę zasiłku chorobowego, wyrównawczego, macierzyńskiego oraz opiekuńczego przedawnia się po upływie 6 miesięcy od ostatniego dnia okresu, za który zasiłek przysługuje. Jeżeli niezgłoszenie roszczenia o wypłatę zasiłku nastąpiło z przyczyn niezależnych od osoby uprawnionej, termin 6 miesięcy liczy się od dnia, w którym ustała przeszkoda uniemożliwiająca zgłoszenie roszczenia.

Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej również ustawa systemowa), obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3, 12, 23 i 24 tej ustawy. Dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-5a, 7b, 8 i 10 tej ustawy.

Jak stanowi art. 14 ustawy systemowej, objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym następuje od dnia wskazanego odpowiednio w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 36 ust. 10 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie, z zastrzeżeniem ust. 1a. Z ust. 1a wynika, że objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4 albo 4b.

Przepis art. 14 ust 2 ustawy systemowej wskazuje zaś, że ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe, o których mowa w ust. 1, ustają: od dnia wskazanego w zgłoszeniu wyrejestrowania, o którym mowa w art. 36 ust. 11 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie oraz od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom.

Jak wynika z art. 113 w zw. z art. 20 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, nauczycielem akademickim może być osoba, która posiada kwalifikacje określone w ustawie i statucie, nie została ukarana karą dyscyplinarną, o której mowa w art. 276 ust. 1 pkt 7 i 8 i spełnia wymagania, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1-3, tj. ma pełną zdolność do czynności prawnych, korzysta z pełni praw publicznych i nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe. Artykuł 124 stanowi zaś, że umowa o pracę z nauczycielem akademickim wygasa m.in. w przypadku zaprzestania spełniania wymagań, o których mowa w art. 113.

Jak wynika z art. 53 ustawy zasiłkowej, przy ustalaniu prawa do zasiłków i ich wysokości dowodami stwierdzającymi czasową niezdolność do pracy z powodu choroby, pobytu w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne albo konieczność osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny są zaświadczenia lekarskie, o których mowa w art. 55 ust. 1 i art. 55a ust. 7, albo wydruk zaświadczenia lekarskiego, o którym mowa w art. 55a ust. 6.

Z powyższego wynika, że wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do spornych zasiłków opiekuńczych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Po pierwsze wskazać należy, że wnioskodawczyni nie może zasłaniać się brakiem wiedzy o konsekwencjach skazania prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne dla nauczyciela akademickiego, albowiem konsekwencje te wynikają z ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Osoba skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo nie może być nauczycielem akademickim. Wnioskodawczyni podnosiła, że informowała o tym fakcie przełożonego. W ocenie Sądu okoliczność ta nie została wykazana, ale nawet jej ewentualne potwierdzenie nie miałoby wpływu dla rozstrzygnięcia sprawy. Faktem jest bowiem, że pracodawca wnioskodawczyni - (...) (...) – był zobowiązany do stwierdzenia wygaśnięcia stosunku pracy łączącego go z wnioskodawczynią. Wygaśnięcie stosunku pracy powoduje w konsekwencji ustanie więzi prawnej między pracownikiem i pracodawcą, bez konieczności składania oświadczeń woli przez którąkolwiek ze stron indywidualnego stosunku pracy. Ustanie stosunku pracy następuje z mocy prawa w razie wystąpienia zdarzenia, z którym ustawodawca łączy taki skutek prawny. Wygaśnięcie stosunku pracy następuje zatem automatycznie, niezależnie od woli stron, bez potrzeby składania przez nie oświadczeń. Pracodawca je potwierdza, jego decyzja ma jednak charakter deklaratoryjny, nie konstytutywny.

W ocenie Sądu bez względu na to, czy wnioskodawczyni wypełniła swój obowiązek zawarty w Regulaminie pracy i poinformowała pracodawcę o wyroku skazującym, czy też nie, musiała wiedzieć o tym, że jej stosunek pracy wygasł z mocy ustawy. Jako nauczyciel akademicki, wnioskodawczyni nie może bronić się podnosząc argument nieznajomości przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Nietrafnie zatem wnioskodawczyni wskazywała, że „pracodawca wypowiedział jej umowę o pracę z datą wsteczną”. Niezasadnie również wnioskodawczyni podnosi, że była przekonana, że nadal, po 30.09.2021 r., podlega ubezpieczeniu chorobowemu jako pracownik (...). W ocenie Sądu wnioskodawczyni była świadoma lub powinna być świadoma, ze jej stosunek pracy wygasł po 30.09.2021 r. i nie podlega ona ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu umowy o pracę po tej dacie.

Okoliczność, że wnioskodawczyni, która prowadzi działalność gospodarczą od ok. 10 lat, po uzyskaniu informacji o stwierdzeniu wygaśnięcia umowy o pracę z (...) (...), zgłosiła się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu działalności gospodarczej z datą wsteczną – od 1.10.2021 r., zapłaciła składki z tego tytułu i w dniu 20.05.2025 r. zgłosiła do ZUS roszczenie o wypłatę zasiłku opiekuńczego za okresy od 1.10.2021 r. 15.10.2021 r., od 13.12.2021 r. do 31.12.2021 r., od 3.01.2022 r. do 24.02.2022 r., od 4.07.2022 r. do 8.07.2022 r., od 11.07.2022 r. do 12.07.2022 r., była bezsporna. Zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego nie przyniosło jednak skutku w postaci objęcia wnioskodawczyni tym ubezpieczeniem od wskazanej przez nią daty wstecznej, a jedynie od daty zgłoszenia, co wynika z cytowanych wyżej przepisów ustawy systemowej. Wnioskodawczyni nie była zatem w spornych okresach objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i już z tego powodu nie może ubiegać się z tego tytułu o wypłatę zasiłków opiekuńczych. Za zasadne uznać należy również dodatkowe argumenty wskazane przez organ rentowy w postaci przedawnienia roszczenia o wypłatę zasiłków z uwagi na upływ ponad 6 miesięcy od ostatniego dnia okresu ich przysługiwania do daty zgłoszenia roszczenia oraz w postaci zastrzeżeń wobec zwolnień lekarskich, na których podstawie wnioskodawczyni domaga się wypłaty zasiłków.

Z uwagi na powyższe, odwołanie wnioskodawczyni podlegało oddaleniu jako nieuzasadnione.