Postanowienie z 15 stycznia 2026, sygn. III C 6/26
Sygn. akt III C 6/26
POSTANOWIENIE
Dnia 15 stycznia 2026 r.
Sąd Rejonowy Szczecin – Centrum w Szczecinie III Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Justyna Pikulik
po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa J. H.
przeciwko (...) Towarzystwu (...) z siedzibą w B. i (...) Towarzystwu (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w B.
o zapłatę
postanawia:
oddalić wniosek powoda J. H. o zwolnienie z kosztów sądowych.
Sygn. akt III C 6/26
UZASADNIENIE
postanowienia Sądu Rejonowego Szczecin- Centrum w Szczecinie z dnia 15 stycznia 2026 r.
J. H. wniósł o zasądzenie od pozwanych łącznie kwoty 66.400 zł wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu tytułem świadczenia z umów ubezpieczenia z powodu trwałego uszczerbku na zdrowiu.
Wraz z pozwem powód wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, wskazując, że poniesione dotychczas koszty leczenia, rehabilitacji oraz utrata dochodów po wypadku istotnie osłabiły jego sytuację majątkową. Powód utrzymuje się z ograniczonych dochodów, z których pokrywa stałe koszty leczenia o rehabilitacji.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, powód wskazał, że wraz z żoną i synem utrzymują się z wynagrodzenia za pracę. Dochody żony od października 2025 r. wynoszą około 10 500 zł miesięcznie, wcześniej jej dochody kształtowały się na poziomie 5 000 – 7 000 zł miesięcznie. Dochody powoda wynoszą 9 000 zł miesięcznie. Powód ponosi następujące wydatki: kredyt – 3 565,38 zł, alimenty – 600 zł, czynsz – 650 zł, opłaty a media (prąd, gaz) – 600 zł, opał 180 zł, subskrypcie, abonamenty i usługi komunikacyjne – 1 085 zł, koszty utrzymania pojazdów + paliwo – 1 500 zł, wyżywienie i środki czystości – 2 400 zł, opieka medyczna – 400 zł, obsługa prawna związana ze sprawą o kontakty – 500 zł, ubezpieczenie (kredyt + polisa) – 275 zł, koszty rehabilitacji i fizjoterapii – 1 000 zł, dodatkowe wydatki na dziecko – 750 zł, utrzymanie zwierząt domowych – 250 zł, szkolenie aplikancie i składka – 550 zł. Powodowi przysługuje prawo własności lokalu mieszkalnego o wartości 530 000 zł, które to prawo obciążone jest hipoteką, prawo własności zabudowanej nieruchomości o wartości około 300 000 zł – prawo obciążone służebnością osobista mieszkania oraz prawo współwłasności dwóch pojazdów o wartości odpowiednio: 18 000 zł i 22 000 zł. Powód nie posiada oszczędności, ani papierów wartościowych i innych praw majątkowych.
Zgodnie z treścią przepisu art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 roku, poz. 623) zwolnienia od kosztów sądowych domagać się może osoba fizyczna, która złoży oświadczenie, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. Oświadczenie sporządza się według ustalonego wzoru. Jeżeli oświadczenie nie zostało złożone albo nie zawiera wszystkich wymaganych danych, przewodniczący wzywa stronę do jego poprawienia lub uzupełnienia w terminie tygodniowym, pod rygorem zwrotu wniosku (art. 130 k.p.c. w zw. z art. 102 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych).
W postępowaniu cywilnym zasadą jest odpłatność postępowania przed sądem - strony zobowiązane są do ponoszenia kosztów procesu, w którym biorą udział, a w orzeczeniu kończącym postępowanie sąd rozstrzyga kwestię kto ostatecznie koszty te pokrywa, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu wynikającą z art. 98 k.p.c. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych – jako wyjątek od zasady odpłatności postępowania cywilnego - stanowi zatem pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku wykorzystać swoje możliwości zarobkowe, poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - zwrócić się o pomoc państwa ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r. sygn. akt II CZ 104/84, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., sygn. akt I CZ 99/80). Wytaczając powództwo, strona powinna się liczyć z kosztami z tym związanymi i gromadzić potrzebne środki z dochodów uzyskanych w dłuższym okresie. Wyjątkowo, gdy tylko niezwłoczne wytoczenie powództwa zapewni ochronę praw strony ze względu na bliski termin, z upływem którego jej roszczenie wygaśnie lub ulegnie przedawnieniu, albo ze względu na inne okoliczności prawne lub faktyczne, można przyjąć - jeżeli nie ma podstaw do zarzucenia stronie rozmyślnego niewytoczenia powództwa wcześniej - że powinna ona mieć możliwość poniesienia kosztów sądowych z dochodów bieżąco osiąganych ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1983 r., sygn. akt I CZ 151/83, opubl. w OSNC z 1984 r., z. 5, poz. 82, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87, opubl. w OSNC z 1988 r., z. 7-8, poz. 103). Nadto wskazać należy, że z uwagi na ten szczególny charakter zwolnienia od kosztów sądowych nie może ono opierać się na od subiektywnym przekonaniu strony o uniemożliwiającej ponoszenia tych wydatków sytuacji materialnej. W każdym przypadku konieczna jest weryfikacja złożonego oświadczenia przez sąd.
Podstawowe znacznie dla ustalenia sytuacji materialnej strony ubiegającej się o przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych ma jej oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, dlatego też w oświadczeniu tym wnioskodawca dla jak najlepszej ochrony własnych interesów powinien wyczerpująco wypełnić każdą z rubryk, między innymi wskazując wszystkie uzyskiwane dochody i wszystkie ponoszone wydatki. Na wnioskodawcy ciąży bowiem obowiązek wykazania, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie oraz członków jego rodziny.
Jak wynika z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania powód wraz z małżonką od października 2025 r. dysponują kwotą 19 500 zł miesięcznie. Z dochodów tych utrzymują jedno dziecko. Wyszczególnione natomiast miesięcznie wydatki zamykają się kwotą 14 255,38 zł. Od października 2025 r. powodowi pozostaje wolna kwota 5 244,62 zł ( 19 500 zł – 14 255,38 zł). Nadto wskazać należy, że jak wynika z art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, koszty sądowe wyprzedzają jedynie koszty utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. Nie ma żadnych podstaw do przyjmowania, że inne zobowiązania takie jak np. konieczność spłaty kredytów czy innych zobowiązań, a nawet opłacenie podatków, względnie obowiązkowych składek, mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi ( por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 18 października 2012r. I ACz 1699/12).
Powód posiada stałe dochody, a nie wszystkie wyszczególnione przez niego wydatki należą do kategorii niezbędnych kosztów utrzymania, które korzystają z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. I tak jako wygórowane jawią się wydatki na poczet subskrypcji, abonamentów i usług telekomunikacyjnych (1.085 zł miesięcznie) ich ograniczenie nie spowodowałoby uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu powoda i jej rodziny, a pozwoliłoby na poczynienie oszczędności na poczet kosztów sądowych. Aktualnie na powodzie ciąży jedynie obowiązek uiszczenia opłaty od pozwu w kwocie 3 320 zł. Powód jest w stanie bez uszczerbku w koniecznym utrzymania poczynić oszczędności w tej kwocie w okresie jednego miesiąca. Skoro powód, mając po temu możliwości, nie poczynił oszczędności na poczet kosztów sądowych, brak jest podstaw do zwolnienia go z obowiązku ich uiszczenia.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia.